Bijlage 2 Gebiedsvisie en toelichting De Nieuwe Held.pdf
Tekst van het document
De Nieuwe Held Groningen Buitenleven in de stad Gebiedsvisie, maart 2026
Inhoudsopgave
Voorwoord wethouder
5
1. Inleiding
7
1.1 Aanleiding en planhistorie
9
1.2 Stedenbouwkundige Visie De Held
10
1.3 Status en vervolg
11
1.4 Leeswijzer
12
2. Context van het plan 2.1 Omgeving
17
2.2 Ondergrond en historie
18
2.3 Huidige situatie
20
3. Beleidskaders en opgave
Gebiedsvisie maart 2026
Disclaimer Alle getoonde afbeeldingen in dit boekwerk betreffen referentiebeelden die dienen ter illustratie van de beoogde sfeer. De beelden geven nog geen ontwerpuitwerking weer. De makers van dit document hebben zich ingespannen om de auteurs van de gebruikte referentiebeelden te achterhalen. Eenieder die meent aanspraak te kunnen maken op het auteursrecht van één of meer beelden kan dit kenbaar maken bij de makers van dit document.
23
3.1 Inleiding
25
3.2 Rijk, provincie en waterschap
26
3.3 Gemeentelijk beleid
27
4. Visie en hoofdlijnen plan
De Nieuwe Held
15
33
4.1 Visie
35
4.2 Plan in hoofdlijnen
40
5. Plantoelichting
45
5.1 Sfeer en identiteit
47
5.2 Principes openbare ruimte
49
5.3 Stedenbouwkundige principes en beeldregie
50
5.4 Programma
58
5.5 Verkeer en parkeren
60
5.6 Ecologie en groen
64
5.7 Water en klimaat
66
5.8 Archeologie en erfgoed
67
5.9 Duurzaamheid en energie
68
6. Uitwerking planonderdelen
71
6.1 Groene contramal
72
6.2 Centrumgebied
94
6.3 Landschappelijke wierden
108
7. Kwaliteitsborging en vervolg
123
7.1 Kwaliteitsborging en vervolg
124
Voorwoord wethouder
Een moderne en duurzame gezinswijk, met een uitgesproken groen karakter en een breed aanbod van woningen. Dat is de signatuur van De Nieuwe Held, de wijk die we gaan realiseren tussen Gravenburg en De Held. Met oog voor de historie van het gebied, maar ontwikkeld voor de toekomst. Groningen is en blijft een van de snelst groeiende steden van Nederland. De woningbehoefte is groot, onze woningambitie ook. Met de realisatie van 1.850 woningen gaat De Nieuwe Held stevig bijdragen aan de invulling hiervan. Bovendien is het opnieuw een belangrijke stap aan de westkant van de stad. Met onder meer sociale en betaalbare woningbouw wordt het een wijk voor iedereen, bij uitstek geschikt voor gezinnen en doorstromers vanuit omliggende wijken. Voor de ontwikkeling van De Nieuwe Held bundelen we de krachten met de Groninger Projecten CV, een collectief van ontwikkelaars dat de gronden deels in handen heeft.
Held zal in haar opzet gericht zijn op de fietser, voetganger en het openbaar vervoer. We proberen de woonstraten zoveel mogelijk vrij te houden van (geparkeerde) auto’s en creëren ruimte voor spelen, groen en ontmoeten. We hebben veel ambities voor De Nieuwe Held. De ontwikkeling van een kwalitatief goede stadswijk brengt ook veel uitdagingen, onderzoek en overleg met betrokkenen met zich mee. Alle ambities komen samen in deze Gebiedsvisie De Nieuwe Held. Met veel enthousiasme laten we hierin de gewenste inrichting van het gebied zien. Rik van Niejenhuis Wethouder
De Nieuwe Held zal groen kleuren. Het uitgangspunt is om te bouwen in evenwicht met natuur en ecologie. Nagenoeg alle woningen krijgen een adres aan het groen. De woonbuurten liggen verhoogd in het landschap, op wierden. De herkenbare wierdenstructuur die het landschap sinds jaar en dag kenmerkt vormt zo de basis voor de plannen. Het groen nodigt uit om te spelen, bewegen en ontmoeten. Ook het water zorgt voor een aantrekkelijke en gezonde omgeving om te wonen en verblijven. Naast het buitenleven en diverse wijkfuncties is er ook ruimte voor werklocaties en voorzieningen. Goede verbindingen van en met omliggende wijken en de stad zijn essentieel voor De Nieuwe Held. Verkeer en toegankelijkheid zijn dan ook belangrijke aandachtspunten voor de ontwikkeling. De Nieuwe
5
1. Inleiding
6
De Nieuwe Held - Groningen Gebiedsvisie-maart 2026
7
1.1 Aanleiding en planhistorie
De Nieuwe Held (voor 2025 De Held III genoemd) wordt het sluitstuk van de grote VINEX-wijk De Helden, samen met de wijken Gravenburg en De Held. Deze uitbreidingen aan de noordwestkant van de stad zijn al vanaf 1996 vastgelegd in de gemeentelijke structuurvisie Stad van Straks, net als de wijk Reitdiep. De vier wijken zijn sindsdien altijd opgenomen in gemeentelijke en regionale visies. Voor De Nieuwe Held bestaat al sinds 2009 een bestemmingsplan dat wonen mogelijk maakt. De feitelijke realisatie van De Nieuwe Held heeft lang op zich laten wachten. In de loop van 2018 hebben de gemeente en de Groninger projecten CV (de ontwikkelende partijen met grondbezit) gezamenlijk besloten een doorstart te maken. Het
denken over hoe een leefbare, gezonde, complete stad te maken is behoorlijk veranderd sinds 2009. Daarmee veranderde ook de opgave voor De Nieuwe Held: inclusief sociale woningbouw, met méér voorzieningen, het toevoegen van sport en met hogere eisen aan klimaat en duurzaamheid. De gemeente en de Groninger Projecten CV hebben eerst gewerkt met bureau CULD aan een stedenbouwkundige visie. Deze Stedenbouwkundige Visie De Held III Groningen bevat de uitgangspunten op hoofdlijnen. In de brief van maart 2024 aan de gemeenteraad heeft het college van burgemeester en wethouders aangekondigd deze Stedenbouwkundige Visie te zullen uitwerken in een stedenbouwkundig kader. Later is besloten deze naam te vervangen door het begrip gebiedsvisie: dit document.
Bestemmingsplan (2009)
Voormalig stedenbouwkundig plan (2006)
9
1.2 Stedenbouwkundige Visie De Held (2023)
In de Stedenbouwkundige Visie De Held III Groningen (januari 2023) zijn de hoofdingrediënten van het plan voor de nieuwe wijk vastgelegd. De Nieuwe Held wordt een woonwijk waarin het wonen is georganiseerd op overzichtelijke, herkenbare wierden, ingebed in het landschap. Groen en landschap máken de wijk. De wijk krijgt een herkenbaar centrumgebied, met voorzieningen voor alle omliggende buurten. De wijk bevat een groot aandeel betaalbare woningen en zal een wijk worden met vooral grondgebonden wonen. Tussen De Nieuwe Held, Vinkhuizen en de N355 is ruimte voor een sportpark en een nieuwe basisschool.
1.3 Status en vervolg
De Nieuwe Held en de omliggende wijken worden ontsloten via een boulevard, die als brede laan door de Nieuwe Held slingert. Deze basisuitgangspunten komen allemaal terug in deze gebiedsvisie en zijn er verder in uitgewerkt.
-De Gebiedsvisie De Nieuwe Held is onderdeel van het Gebiedsgericht Omgevingsprogramma De Nieuwe Held. Het Omgevingsprogramma vormt de planologische onderbouwing en borging van de gebiedsontwikkeling De Nieuwe Held. De Gebiedsvisie De Nieuwe Held bevat de stedenbouwkundige uitgangspunten, ruimtelijke en programmatische kaders voor de gehele gebiedsontwikkeling voor De Nieuwe Held. De verdere uitwerking van de gebiedsontwikkeling De Nieuwe Held vindt plaats in deelplannen. Een deelplan kan gaan over een woonbuurt van ca. 300 woningen, maar ook over het stadsdeelpark. Voor elk deelplan wordt een Kwaliteitskader opgesteld. Deze bevat een stedenbouwkundig plan, een ontwerp voor de openbare ruimte en een beeldkwaliteitskader.
Het beeldkwaliteitskader wordt vertaald in gebiedsgerichte criteria als aanvulling op de Welstandsnota. Het stedenbouwkundig plan wordt vertaald in een uitgewerkt deel van het omgevingsprogramma en vastgelegd in een zogenoemde Buitenplanse Omgevingsplanactiviteit (BOPA). Ook de vergunning voor concrete bouwactiviteiten wordt verleend via een BOPA. Vooraf aan iedere BOPA informeert en betrekt de gemeente inwoners bij haar voornemens. Hiertoe stelt ze een plan van aanpak participatie op. Zodra de mogelijkheid er is om via een Omgevingsplanwijziging de gebiedsontwikkeling planologisch-juridisch te borgen, gaan we over naar die systematiek.
Stedenbouwkundige visie Culd (2023)
10 De Nieuwe Held - Groningen Gebiedsvisie-maart 2026
11
1.4 Leeswijzer
Dit document behandelt in hoofdstuk 2 de context van het plan voor De Nieuwe Held: ondergrond, historie en huidige omgeving. In hoofdstuk 3 komen de geldende beleidskaders en opgaven aan bod. Hoofdstuk 4 licht de essenties van het plan voor De Nieuwe Held toe. In hoofdstuk 5 gebeurt dat uitgebreider en ook per thema. Hoofdstuk 6 behandelt de deelgebieden in plangebied De Nieuwe Held: de landschappelijke wierden, het centrumgebied en de groene deelgebieden: stadsdeelpark, schoolpark, sportpark en contramal. Met dat laatste begrip bedoelen we de waterrijke groenzones rondom de woonbuurten. Hoofdstuk 7 tenslotte, gaat in op het proces, het vervolg en de betekenis van deze gebiedsvisie bij de verdere planuitwerking.
12 De Nieuwe Held - Groningen Gebiedsvisie-maart 2026
13
2. Context 1. Inleiding van het plan
14 De Nieuwe Held - Groningen Gebiedsvisie-maart 2026
15
2.1 Omgeving
De Nieuwe Held ligt aan de westzijde van de stad Groningen. Net als de naburige stadswijken ligt De Nieuwe Held in een klei-op-veenlandschap. Eeuwenlang was dit landbouwgebied. Vanaf de tweede helft van de vorige eeuw is het deel gaan uitmaken van de uitbreidingen van de stad Groningen. Vinkhuizen was de eerste grote uitbreiding ten westen van het Reitdiep, dat verder de bedrijventerreinen Hoendiep en Peizerweg omvat, en het dorp Hoogkerk en haar industrieën. Van later datum zijn de uitbreidingen Kranenburg, Gravenburg en De Held. Het plangebied maakt deel uit van de "Westflank": het westelijk deel van de stad Groningen. Hier veranderen veel oude bedrijfsterreinen in gemengd stedelijk woon/werkgebied.
Tussen 2020 en 2040 worden ruim nieuwe 11.000 woningen gebouwd in de Westflank. Hierover hebben Rijk en regio prestatieafspraken gemaakt. De grootste uitbreidingen zijn De Suikerzijde (5.500 woningen), Reitdiepswaard (2.300) en De Nieuwe Held (1.850). Met de woningbouw komen er ook nieuwe voorzieningen, sportfaciliteiten en scholen. Op basis van een MIRT-onderzoek hebben Rijk en regio in 2025 aparte afspraken gemaakt over verbetering en versterking van de infrastructuur in de Westflank. Gelijktijdig wordt gewerkt aan het versterken van het netwerk van groen en water.
De westflank van Groningen
17
2.2 Ondergrond en historie
Hoogte De Nieuwe Held ligt relatief laag. Het landschap is gevormd onder invloed van de zee. In de hoogtekaart zijn plaatselijk nog delen van oude geulen en prielen herkenbaar. De nieuwe wijken aan deze kant van de stad Groningen zijn allemaal op opgehoogde grondvlakken gelegen.
Landschapstypen
Hoogtekaart
Landschap Het landschap rondom De Nieuwe Held bestaat uit overwegend kleigronden in het noorden, en meer venige bodems ten zuiden. Een reeks van wierden markeert de ligging van het getijderiviertje de Hunsinge. Langs deze rivier was al vanaf het begin van de jaartelling bewoning mogelijk. Het landschap bestond vroeger voor een belangrijk deel uit hoogveen. Na ontginning is het ingezakt en overspoeld geraakt door de zee, vanuit het noorden. De huidige verkaveling is een restant van een tweede ontginning – na de periode van overstromingen door de zee. Daarbij hebben de Zijlvesterweg en de omgeving van Dorkwerd als basis gediend voor ontginningswerkzaamheden. Het landschap rondom De Nieuwe Held heeft een stroken- en blokverkaveling, met de Leegeweg, de Kerkstraat en Friesestraatweg als oude lijnen.
Geschiedenis In het plangebied De Nieuwe Held bevinden zich enkel noord-zuid lopende natuurlijke geulen/kreken. Daardoor kwam af en toe de zee oprukken. Op enkele plekken zijn die geulen nog herkenbaar als lichte verlagingen in het landschap. Direct ten noordwesten van de bestaande wijk De Held is een klein deel van zo’n geul te herkennen. Ten noorden van De Held is een veel langer golvend verloop zichtbaar. Langs de geulen ontstonden relatief hooggelegen zandige oeverwallen. Op die hogere, drogere plekken ontstond overal in Groningen bewoning, ook bij De Held. De belangrijkste bebouwing die ontstond bij De Nieuwe Held is ‘t Hooihuis, stammend uit de middeleeuwen. ’t Hooihuis lag op de westelijke oeverwal van zo’n natuurlijke geul. ’t Hooihuis is toen belangrijk geweest voor de indeling en machtsverhoudingen in het gebied. De boerderij lag precies op de lijn tussen de kerktorens van Eelde en Dorkwerd, en waarschijnlijk niet toevallig. De plek is het grootste gedeelte van de afgelopen eeuwen bewoond gebleven, waarbij de gebouwen meermalen vervangen zijn. Nu staat er een boerderij, die als ‘karakteristiek’ is aangemerkt, maar in slechte staat verkeert. Het terrein ruim rondom dit boerenerf is in 2010, aangewezen als archeologisch gemeentelijk monument.
De begrenzing van het archeologisch monument betreft niet alleen de directe omgeving van de opstallen die er nu nog aanwezig zijn, maar reikt tot aan de kavelgrenzen. Het gebied is beschermd met de Erfgoedwet 2017.
1865
1925
In eerste instantie werden er twee podia (verhogingen) opgeworpen, het zuidelijke als eerste. Op het noordelijke podium verrees een boerderij van het type ‘Gasselte B’. Rond het gebouw lagen waterputten. Beide podia gaan in de 13-14e eeuw op in één groot gezamenlijk podium. Dit beslaat een gebied van zo'n 100 bij 60 meter. Het is verdeeld in een hof en een voorhof. Op het hof heeft mogelijk een rechthoekig bakstenen gebouw gestaan, samen met twee waterputten. Op het voorhof lag eveneens een waterput, en mogelijk ook (een) gebouw(en). We vermoeden dat het podium in de 15e en 16e eeuw niet bewoond was. De tweede bewoningsfase was in de 18e en 19e eeuw. Toen is er een nieuwe bakstenen boerderij gebouwd, te zien op o.a. het “minuutplan" van 1821. Halverwege de 19e eeuw werd de boerderij verlaten en afgebroken. Het terrein bleef tot 2008 in gebruik als weidegebied. Ontwikkeling vanaf 1850 Tot aan ongeveer de Tweede Wereldoorlog waren alleen de oude ontginningsassen en het dorp Hoogkerk bewoond, met industrie aan het Hoendiep. Dat veranderde vanaf de jaren zestig door de bouw van de grote wijk Vinkhuizen. In de jaren negentig ging de verstedelijking verder, met de aanleg van de wijken De Held en Gravenburg. Deze wijken zijn niet sterk geënt op het landschap terplekke. De oude linten en lijnen zijn bij alle stedelijke ontwikkelingen wél bewaard gebleven.
1970
Ten zuiden en oosten van ‘t Hooihuis bevinden zich enkele percelen die, rond 2008 zijn afgegraven en onderzocht. Hier is een boerderijplaats aangetroffen. Deze boerderijplaats is tussen de 11e en 13e eeuw opgeworpen, net als ‘t Hooihuis op een oeverwal langs een natuurlijke geul. 2005
18 De Nieuwe Held - Groningen Gebiedsvisie-maart 2026
19
2.3 Huidige situatie
Enkele specifieke kenmerken van de omgeving van De Nieuwe Held zijn van extra belang geweest voor het opstellen van de stedenbouwkundige visie en dit kader. Het zijn de ingrediënten op deze beide pagina’s.
Aan de entree tot de stad De Nieuwe Held ligt aan de noordwestelijke stadsentree. Die heeft bij Vinkhuizen en Gravenburg een duidelijk eigen karakter. Vinkhuizen wordt begrensd door hoge flats in het groen. Gravenburg heeft een boogvormige bebouwing begrenzing. Aan de zijde van de wijk Reitdiep is de bebouwing gefragmenteerder. Het gebied langs de N355 zelf is open met vrijliggende boerenerven in een weidegebied. Met De Nieuwe Held willen we de stadsentree op een eigen manier afmaken. Zo zorgen we voor een zorgvuldig ontworpen stukje stadsentree.
Oude verkaveling en historische relicten De middeleeuwse verkaveling is in grote delen van het gebied van De Nieuwe Held nog intact. Ook de Leegeweg en enkele oude erven zijn nog aanwezig, met bebouwing die vaak al eeuwenoud is. Met het plan voor De Nieuwe Held koersen we op het integreren van oude kavelrichtingen en bestaande structuren (Leegeweg) en elementen (oude erven).
Veel onderbroken verbindingen Veel verbindingen voor de auto en de fiets stoppen abrupt in en om De Nieuwe Held. Met de planontwikkeling willen we logische verbindingen doortrekken, en de buurten meer met elkaar verbinden. In ieder geval van en naar het wijkcentrum, de scholen en het sport- en stadsdeelpark.
Open fragment tussen verschillende buurten De Nieuwe Held is het laatste stukje nog open gebied, dat de ruimte tussen bestaande wijken gaat opvullen. De omliggende buurten Gravenburg en De Held hebben elk een heel eigen identiteit en opbouw en tussen beiden zijn weinig verbindingen. Met De Nieuwe Held willen we dit deel van de stad op een logische manier afmaken en daarbij verbindingen van/naar omliggende wijken maken of herstellen.
Verschil in kwaliteit randen De huidige randen van het gebied verschillen sterk van elkaar. Soms een stenige, harde kade, met voorkanten, soms achtertuinen aan een sloot groen of minder groen - en soms een zorgvuldig ontworpen brede groene parkrand met een voet- of fietspad erin. Met de ontwikkeling van De Nieuwe Held willen we alle randen meer groene kwaliteit geven.
20 De Nieuwe Held - Groningen Gebiedsvisie-maart 2026
21
1.1 Tik een titel
3. Beleidskaders en opgave
Elest velessequi blabo. Viduciligent es ero dunt, core non numet inulparcid eate sit dolorro explam, ullum as andae odi am ipsum quas nossinus alitatius dolupta tincient libus estium fugiae doluptur? Sae aut acientiis cus dignatu reperci llendae poriae. Itat officiis dolor apiduntem versperescit quatibus ma dolorit la est eumque pos pedit hiciisqui ut repratur solo eum ut et que sit, cullore riantium quis eles enihict otatur? Occum rem desequi officiae cusamus maximet expernatque prae ma is ere es quatures atur arunt, sanim fuga. Ibus esequam, et et es nonseru ndigendi alitibus enisquam eos id ut deratum as ea de aceperum eatet aut lant mod eatibus et que nos sa aut volupta in renditiatem qui alique coreruptatus inimoluptio blabor maionseque exerion nossit rent doluptate dellori nobit aliquibusa sit experuptas acearis quam fuga. Mus eost qui con nus audamus magnistiorum aut optas dolest ipsaesto volupti sequos eos etur simod que velicidebit fuga. Pa dis ad et, quam volore dolore prat que pliquatiur a nis aliquis a veliquo blab idellam aut porem dolorum, quas enia volorum sin corum cuptatquam alicatis
22 De Nieuwe Held - Groningen Gebiedsvisie-maart 2026
etus vidus aribea volorrore volore qui volorrundi te expliquos et, commoll iquasi bernatusanis eos ius quo test aut alitatur reribus estrum fuga. Ehenisit quia simolup iderchil etur, qui con cum ut facea ped et pellupt aturio. Edignih illuptiation rem doluptatia corerovitate lant, quundel iquiam eatus utem es ilis sunt quos aut est, quo debis molupta qui optatur? Elest velessequi blabo. Viduciligent es ero dunt, core non numet inulparcid eate sit dolorro explam, ullum as andae odi am ipsum quas nossinus alitatius dolupta tincient libus estium fugiae doluptur? Sae aut acientiis cus dignatu reperci llendae poriae. Itat officiis dolor apiduntem versperescit quatibus ma dolorit la est eumque pos pedit hiciisqui ut repratur solo eum ut et que sit, cullore riantium quis eles enihict otatur?
23
3.1 Inleiding
Dit hoofdstuk licht de beleidskaders voor De Nieuwe Held toe. Daarbij komen ook opgaven ter sprake, die niet altijd in beleid gevat zijn, maar vooraf of tijdens het opstellen van dit kader zijn meegegeven.
25
3.2 Rijk, provincie en waterschap
3.3 Gemeentelijk beleid
Gerelateerd beleid Het Rijk heeft zestien zogenoemde NOVEX-gebieden aangewezen, waar grote ruimtelijke transities vragen om een eigen ontwikkelperspectief. De Nieuwe Held is deel van NOVEX-gebied Groningen-Assen. Daarin maken Rijk en regio afspraken voor de realisatie van 36.000 woningen. Locaties zijn zoveel mogelijk gelegen in bestaand bebouwd gebied, zodat ze agglomeratiekracht versterken en ook de kwaliteit van bestaande wijken kunnen verbeteren. Die afspraken zijn in 2021 vastgelegd in de Verstedelijkingsstrategie Regio Groningen-Assen.
Omgevingsvisie ‘Levende Ruimte’ De Held, Gravenburg en De Nieuwe Held zijn al vanaf de Structuurvisie Stad Op Scherp (1996) weergegeven in overkoepelend gemeentelijk beleid als één van de grote woningbouwlocaties van de gemeente.
De provincie gaat in haar beleid voor verstedelijking uit van de "Ladder van Duurzame verstedelijking." Het primaat ligt daarbij bij inbreiding in bebouwd gebied. In de Omgevingsvisie 2016-2020 heeft de provincie De Nieuwe Held opgenomen als stedelijk gebied en tegelijk als "leefgebied voor weidevogels". De provincie is ook medeondertekenaar van de verstedelijkingsafspraken en de Ontwikkelagenda voor de ontsluiting van de Westflank van Groningen. Deze agenda is het resultaat van het hiervoor genoemde MIRT-onderzoek naar verbetering van de ontsluiting van dit gebied.
De laatst vastgestelde omgevingsvisie is Levende Ruimte. De Groningse Leefkwaliteit Voorop uit 2021. De vijf belangrijkste opgaven voor de gemeente Groningen vormen de rode draad in deze omgevingsvisie, en zijn allen óók een rode draad voor de Nieuwe Held: • Faciliteren van de groei; • De werkgelegenheid groeit mee in stad en regio; • De groeiende gemeente blijft leefbaar en aantrekkelijk voor álle inwoners;
• •
De energietransitie wordt versneld; Iedereen doet mee en helpt mee in een gezonde, groeiende gemeente.
Het ontwerpprincipe van de compacte stad vormt al jaren de kern van het ruimtelijk beleid van de gemeente Groningen. Dit principe staat ook in Levende Ruimte centraal. De gemeente wil de compacte stad aantrekkelijk houden door in te zetten op leefbaarheid, goede kwaliteit van de openbare ruimte meer ruimte voor voetganger en fietser en nabijheid van voorzieningen. Groningen zet in op de realisatie van gezonde, duurzame wijken met voldoende betaalbaar wonen en met een positieve betekenis voor hun omgeving.
Kaart uit omgevingsvisie 'Levende Ruimte'
26 De Nieuwe Held - Groningen Gebiedsvisie-maart 2026
27
Welstandsnota (2020) De gemeente Groningen heeft haar welstandsbeleid in 2020 vastgelegd in een Welstandsnota. Die regelt dat alle bouwplannen moeten voldoen aan de redelijke eisen van welstand. Dat is in Groningen uitgewerkt in de “drie Groninger criteria”.Voor gebiedsontwikkelingen kunnen beeldkwaliteitsplannen worden opgesteld. De "gebiedsgerichte criteria" daarvan worden aan de Welstandsnota toegevoegd. De Nieuwe Held is zo’n gebied.
Voorzieningen - retail De omgevingsvisie Levende Ruimte stelt dat voorzieningen moeten meegroeien met het inwoneraantal. Voor winkelvoorzieningen is het gemeentelijke beleid vastgelegd in Ruimte voor retail (2024). De Nieuwe Held is daarin als "buurthub" geduid, met ruimte voor een kleinschalig buurtcentrum. Daarbinnen is ruimte is voor een supermarkt die zich wil verplaatsen van elders uit het verzorgingsgebied (het noordwesten).
Leidraad openbare ruimte (2023) De gemeentelijke Ontwerpleidraad Leefkwaliteit Openbare Ruimte "Nieuwe Ruimte" is een inspiratiedocument voor een andere openbare ruimte. Met meer ruimte voor groen, sporten, spelen en ontmoeten, met minder ruimte voor geparkeerde auto’s. Deze leidraad is het uitgangspunt bij elke (her)inrichting van de openbare ruimte, ook in De Nieuwe Held.
Sport Het Masterplan (Door)ontwikkeling Sportvoorzieningen (2024) definieert beleidsuitgangspunten voor sport in de gemeente. Het definieert de ambities om sport- en beweegvoorzieningen nabij, toegankelijk en voor iedereen te laten zijn. Het koerst op multifunctionele en duurzame sportvoorzieningen. En wil sport en bewegen onderdeel laten zijn van een gezonde leefomgeving. In de Uitvoeringsagenda is de totale opgave tot 2040 in beeld gebracht. Voor de gehele gemeente gaat het om een uitbreiding voor de buitensport met ruim tien voetbalvelden, twaalf tennisbanen en zes hockeyvelden en dient er 40.000 vierkante meter aan sport- en beweegvoorzieningen in de openbare ruimte gerealiseerd te worden. Daarvan zouden twee hockey- en twee voetbalvelden in één omnisport-complex in de westflank moeten landen: in De Nieuwe Held. Realisatie van dit omnisport-complex De Nieuwe Held is voor 2029-2032 in het Uitvoeringsprogramma opgenomen. De opgave om sport- en beweegvoorzieningen in de openbare ruimte te realiseren geldt specifiek voor onder andere het beoogde Stadsdeelpark.
Wonen De gemeente Groningen stelt in februari 2026 het Volkshuisvestingsplan 2026 – 2035 vast, de opvolger van de Woonvisie. De vier hoofdambities in het Volkshuisvestingplan zijn: • Bouwen, bouwen en verbouwen: toevoegen van 14.000 nieuwbouwwoningen en 2.000 bestaande woningen beter benutten. Uitgangspunt daarbij is twee derde sociale en 'betaalbare' woningbouw, met meer ruimte voor bijzondere woonwensen; • Beter gebruik van de woningvoorraad. Tegengaan van leegstand, stimuleren van doorstroming; • Groningen voor iedereen. Evenwichtige verdeling voor doelgroepen, nieuw- en verbouw inzetten voor verbetering van de leefomgeving; • Toekomstbestendig wonen. Gezonder en energiezuiniger. In De Nieuwe Held wordt ingezet op een evenwichtige woningbouwprogrammering. Twee derde van de nieuwbouw bestaat uit betaalbare woningen (sociale huur, middenhuur, koop). Daarnaast wordt 10% van het programma gereserveerd voor bijzondere woonwensen zoals collectieve woonvormen voor ouderen, wooncoöperaties, collectief particulier opdrachtgeverschap (CPO) en woonzorgconcepten. Hoofdstuk 5 van het Volkshuisvestingsplan beschrijft hoe deze verdeling wordt geborgd.
28 De Nieuwe Held - Groningen Gebiedsvisie-maart 2026
Onderwijs De Onderwijsagenda en het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs: Gro-Up (2023) vormen het beleidskader voor de onderwijsopgave in/om De Nieuwe Held. Streven is ieder kind de mogelijkheid te bieden in de eigen wijk naar school te kunnen gaan én naar de kinderopvang te kunnen. Het streven is ook om voldoende binnensportvoorzieningen binnen 500 meter van de school te realiseren. Voor De Nieuwe Held is in 2022 en 2025 een leerlingenprognose opgesteld, op basis van de beoogde woningdifferentiatie en bouwfasering.
Voor De Nieuwe Held ligt in de stabiele (eind) situatie een opgave tot onderwijshuisvesting voor ongeveer 460 kinderen. Dit betekent concreet: één extra basisschool met zeventien lokalen, met binnensportvoorziening en voldoende kinderopvang en buitenschoolse opvang (bso) in de nabijheid. In de piek is er behoefte aan capaciteit voor zo'n 800 leerlingen uit de wijk zelf, mogelijk vermeerderd worden met instroom van buiten de wijk. De piek zal rond 2035 plaatsvinden. Hoe de piek in te vullen zal later worden bepaald, in samenhang met de opgaven voor bestaande basisscholen rondom De Nieuwe Held – Reitdiep. Mobiliteit De kernpunten uit de mobiliteitsvisie Groningen Goed Op Weg (2022) met relevantie voor De Nieuwe Held zijn: • Verplaatsingen binnen de stad zoveel mogelijk met de fiets en te voet: met voorzieningen nabij en ‘leefstraten’ in de buurten; • Gebruik van het openbaar vervoer stimuleren; • Het gebruik van de auto alleen als het echt moet. In de mobiliteitsvisie is een hoofdstructuur opgenomen voor zowel de auto, de fiets als het openbaar vervoer (ov). Die zijn vertrekpunt voor de uitwerking van de plannen voor De Nieuwe Held. Het aantal benodigde parkeerplaatsen voor De Nieuwe Held wordt vastgesteld conform de Nota Parkeernormen (2024). Uitgangspunt is en blijft zoveel mogelijk parkeren op eigen terrein.
De Fietsstrategie 2025 – 2035 Jouw Groningen, Jouw Fietsstad vormt een uitwerking van de mobiliteitsvisie, specifiek voor de fiets. Het netwerk van hoofd- en doorfietsroutes uit de Fietsstrategie vormt de basis voor het netwerk in De Nieuwe Held. In de Routekaart Openbaar Vervoer Groningen 2025-2040 beschrijven gemeente en provincie hun gezamenlijke visie op de ontwikkeling van het ov-systeem in de regio rond de stad Groningen tot 2040 met een doorkijk naar ná 2040. De ov-structuur 2040 uit deze visie vormt het vertrekpunt voor de Nieuwe Held. Een van de aangewezen hov-lijnen is beoogd in 2040 door De Nieuwe Held te lopen.
Groen en ecologie Meer, beter en bereikbaar groen is, sinds de vaststelling van het Groenplan Vitamine G (2020), de ambitie van de gemeente. Dat geldt ook voor De Nieuwe Held. Het is de opgave een wijk te realiseren die haar kwaliteit voor een belangrijk deel ontleent aan het groen en waarin het groen ook voor omliggende wijken van betekenis is. De gemeente Groningen zet in op realisatie van een robuuste ecologische structuur, ook binnen de bebouwingsgrenzen. Deze landt in de Gemeentelijke ecologische structuur (GES) die in 2025 is vastgesteld. De GES en de plannen voor De Nieuwe Held zijn op elkaar afgestemd. Voor De Nieuwe Held betekent dit dat er robuuste meerdere groen-blauwe verbindingen komen in noord-zuid én oost-west richting. De beleidsregel "Natuurinclusief Bouwen" is in februari 2024 vastgesteld en van toepassing op ontwikkelingen waarvoor een BOPA nodig is. De "Groennormen" zijn in 2025 vastgesteld – gericht op het behalen van een minimale hoeveelheid groen en bomen in projecten- en zijn van toepassing op ontwikkelingen waarvoor een BOPA nodig is. Tenslotte moet het plan voldoen aan het gemeentelijk bomenbeleid. Klimaat en water Het is de ambitie om De Nieuwe Held klimaatadaptief te ontwikkelen.
De Landelijke Maatlat klimaatadaptatie van het Rijk (2023) gaat ervanuit dat een bui van 70mm/uur in een gebied niet tot schade leidt, en een piekbui van 90 mm/ uur niet bij ‘cruciale infrastructuur’. Het waterschap hanteert eveneens een piekbui van 90 mm/uur. De gemeente Groningen had in haar Uitvoeringsagenda Klimaatadaptief Groningen 2020-2024 als ambitie opgenomen om nieuwe uitleg zo te ontwerpen dat een piekbui van tenminste 111 mm/uur niet tot schade leidt. Annex aan de opname van de regels uit de hemelwaterverordening in het omgevingsplan (in 2025) is geconstateerd dat dit te hoog is, maar nog niet formeel gewijzigd is. Voor De Nieuwe Held hanteren we een piekbui van 90mm/ uur als maatgevend. De regels voor waterberging op private kavels geven aan dat op kavels <250m2 géén waterberging hoeft te worden gerealiseerd.
29
Het omgevingsplan legt vast dat er voor gebiedsontwikkelingen een hemelwaterbergingsplan moeten komen waarin wordt omschreven hoeveel berging er wordt aangelegd en op welke manier dit zal gebeuren. Ook moet dit plan helderheid bieden over hoeveel hemelwater er op particuliere kavels moet worden geborgen. Een hemelwaterbergingsplan moet worden gemaakt voor een deelplan. Dit plan vormt voor de gemeentelijke afdeling Vergunningen, toezicht en handhaving (VTH) het toetsingskader voor vergunningsaanvragen (BOPA’s bouw) in dit gebied. Voor de Nieuwe Held wordt een hemelwaterbergingsplan opgesteld. Erfgoed De gemeente Groningen heeft haar archeologische waarden beschermd in het omgevingsplan middels een thematische omgevingsplanwijziging in 2025. Daarin hebben de gebieden op onderstaande kaart de aanduiding "aandachtsgebied archeologische verwachting" gekregen.
Binnen dat aandachtsgebied vallen meerdere niveaus van bescherming: • Archeologisch monumenten: Leegeweg 6 en de percelen rondom Friesestraatweg 422 ('t Hooihuis). Deze waren vanaf 2016 met een aanwijsbesluit beschermd op grond van de Erfgoedverordening, beschermd en zijn opgenomen in het omgevingsplan in 2025; • Archeologische percelen: waar op grond van eerder onderzoek náder onderzoek moet worden gedaan; • Archeologische zone: archeologisch onderzoek noodzakelijk. Net buiten het plangebied liggen twee archeologische rijksmonumenten. Archeologisch onderzoek dat de afgelopen jaren heeft plaatsgevonden heeft vijf vindplaatsen opgeleverd die planaanpassing, opgraving, en/of nader onderzoek vragen. Ze zijn weergegeven in hoofdstuk 5.
Omgevingsprogrammagrens
Omgevingsprogrammagrens
Archeologisch gemeentelijk monument
Gemeentelijk monument Karakteristiek pand
Archeologisch rijksmonument
Overige historische panden (geen beschermde status)
Archeologisch perceel Archeologische zone
Archeologie - beschermde gebieden
30 De Nieuwe Held - Groningen Gebiedsvisie-maart 2026
De gebouwde cultuurhistorische waarden zijn beschermd in het bestemmingsplan Gebouwd Erfgoed. 't Hooihuis (Friesestraatweg 422) is als gemeentelijk monument aangewezen. De boerderij Leegeweg 6 is als karakteristiek gebouw aangewezen. Daarnaast is er een “Cultuurhistorische Waarden Kaart” die breed zicht geeft op erfgoed waarden, inclusief de waarden die (nog) niet beschermd zijn. De beschermde cultuurhistorische erfgoed waarden in en om het plangebied De Nieuwe Held zijn op dat kaartje verbeeld, met duiding welke wel en (nog) niet planologisch beschermd zijn. Duurzaamheid en energie Het Rijk stelt strikte eisen aan duurzaam bouwen, waarbij de focus ligt op energieprestaties en de milieubelasting van materialen. Deze regels zijn vastgelegd in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Nieuwbouw moet voldoen aan de eisen voor Bijna Energieneutrale Gebouwen (BENG). Via de Milieuprestatie Gebouwen (MPG) worden eisen gesteld aan de milieubelasting is van de gebruikte materialen over de gehele levenscyclus van een gebouw. Deze worden vanaf 1 juli 2026 voor woningen aangescherpt naar een grenswaarde van 0,5 (voorheen 0,8). De Europese Richtlijn EPBD IV vereist dat nieuwe overheidsgebouwen per 2026 emissievrij moeten zijn. Alle woningen in De Nieuwe Held worden conform de wettelijke, landelijke eisen gebouwd. De gemeente stelt geen extra eisen in haar gemeentelijk beleid.
De gemeente Groningen heeft haar energiebeleid in 2018 uitgewerkt in de Routekaart Groningen CO2neutraal. Die geeft uitwerking aan de ambitie om in 2035 CO2 -neutraal te zijn. In 2025 is de routekaart geüpdate. Er is geconstateerd dat CO2 neutraal in 2035 moeilijk haalbaar is, mede omdat de landelijke ambitie gericht is op 2050. De gemeente wil blijven voorlopen op het landelijk gemiddelde en verlegt de focus naar datgene waar de gemeente zélf maximaal invloed op kan hebben. De meeste relevantie voor De Nieuwe Held is te vinden in de beleidsambities voor de gebouwde omgeving: • Aanleg warmtenetten en collectieve WKOsystemen samen met Warmtestad BV; • Realisatie van voldoende capaciteit in transport en opslag van elektriciteit i.s.m. Enexis en Tennet; • Aardgasvrij en dus nieuwbouw aardgasvrij.
Voor De Nieuwe Held betekent dit concreet dat moet worden onderzocht of een collectief systeem voor warmte gerealiseerd kan worden in het centrumgebied en dat de woningen aardgasvrij moeten worden gebouwd. Daarnaast moet Enexis iets ten noordwesten van De Nieuwe Held één van haar 14 nieuwe TVSstations (Transport Verdeel Stations) realiseren. Die zijn nodig om in de gemeente het elektriciteit netwerk toekomstbestendig te maken. Dit betreft een perceel van ca 1500m2 en wordt via een eigen planologische procedure geregeld. Langs de noordrand, bij de aanduiding "Hoogspanning tracé", ligt de 110kV leiding van Tennet. Binnen een zone van 50 meter van die leiding mogen geen woningen worden gebouwd, en bij de aanduiding zelf ook geen andere gebouwen. Milieu In het verleden zijn tussen provincie en gemeente en Cosun Beet Company afspraken gemaakt over geur in een IMR-convenant. Dat liep af in 2024 en voldoet niet aan de Omgevingswet. Met het vervallen van het IMR-convenant ontbreekt een bestuurlijk kader voor geur in de westflank. Op grond van de Omgevingswet ligt de verantwoordelijkheid daarvoor bij de gemeente. De gemeente beoogt in de Westflank een groot deel van haar woningbouwopgave te realiseren en dat maakt het extra noodzakelijk om geurbeleid op te stellen.
Het geurbeleid moet een afwegingskader bieden voor geur en beschouwt gezondheid, leefkwaliteit en bestaande economische activiteiten in samenhang. Het vormt een richtinggevend kader voor ruimtelijke besluiten en is bedoeld om duidelijkheid te bieden over de aanvaardbaarheid van geurbelasting bij stedelijke ontwikkeling, met respect voor bestaande vergunde rechten van bedrijven. Het wordt opgesteld in 2026 en moet voorkomen dat woningbouw en gebiedsontwikkeling stagneren door onzekerheid of juridische procedures.
Cultuurhistorische waarden kaart
31
3. Titel 4. Visie van een hoofdlijnen plan hoofdstuk Met een ondertitel
32 De Nieuwe Held - Groningen Gebiedsvisie-maart 2026
33
4.1 Visie
Buitenleven in de stad Buitenleven in de stad, is hét credo voor de identiteit en het samenleven in De Nieuwe Held. We vinden dit passend bij de plek: aan de rand van de stad, maar toch op fietsafstand van de binnenstad. De Nieuwe Held is buiten en toch in de stad. De Nieuwe Held onderscheidt zich hiermee van de andere grote ontwikkelgebieden in de gemeente: minder stedelijk dan Stadshavens en Suikerzijde, meer op groen en samen buiten leven gericht. Anders dan Meerstad biedt De Nieuwe Held het alternatief voor wie bínnen de stadsgrenzen toch groen en ‘buiten’ wil leven. We geven vorm aan ‘buitenleven in de stad’ op elk schaalniveau. Door de openbare ruimte en bebouwing een duurzaam, ingetogen en groen beeld te geven. Door woningen een groene tuin en een adres aan het groen te geven. Door woningen rondom buurtparken te situeren: buiten is zo de plek voor ontmoeting en beleving. Ook door alle woonbuurten in een groene, natuurlijke omgeving ('contramal') aan te leggen.
We ontwerpen zowel aan het ‘buiten’ als aan het samen léven: in woonbuurten van beperkte omvang, waar je je buren kent, met meerdere generaties per buurt, in woningen aan of nabij gezamenlijk groen, dat (deels) samen gebruikt en ingevuld wordt. Kortom: een sterke focus op samen leven in en aan het groen.
Bovenstaande collage geeft een indruk van de gewenste sfeer en identiteit.
35
Groen op alle schaalniveaus verbindt huis, straat, buurt, wijk & stad
37
Verbinding Verbinding is het tweede overkoepelend thema in De Nieuwe Held. Allereerst doordat De Nieuwe Held het verbindend sluitstuk vormt voor bestaande buurten in het noordwesten van de stad Groningen. De Nieuwe Held krijgt wijkvoorzieningen zoals een supermarkt, winkels, scholen, sportaccommodaties, óók voor omliggende buurten. Daarmee zorgt De Nieuwe Held ook in sociaal opzicht voor samenhang en wordt het stadsdeel gecompleteerd. Ook ruimtelijk koersen we op verbinding: paden, groen, straten, waterlopen- worden vanuit omliggende buurten doorgetrokken in De Nieuwe Held. Op de overgang van bestaande buurten naar de nieuwe wijk komen de belangrijkste groenstructuren en het stadsdeelpark. Stadsdeelpark en groen bieden op deze manier waarde voor bestaande bewoners en nieuwe bewoners, en zorgen ruimtelijk en sociaal voor verbinding.
38 De Nieuwe Held - Groningen Gebiedsvisie-maart 2026
39
4.2 Plan in hoofdlijnen
Groen en landschap als plandrager Groen en landschap vormen op alle schaalniveaus de kernkwaliteit van het plan De Nieuwe Held. Op het hoogste schaalniveau is dat een groene, landschappelijke contramal, die alle woonbuurten in De Nieuwe Held omgeeft en de overgang vormt naar omliggende buurten.
Complete wijk, inclusief sport, voorzieningen De Nieuwe Held wordt een gemengde wijk, met meer functies dan alleen wonen. De wijk krijgt winkelvoorzieningen, twee basisscholen, een nieuw complex van sportvelden, zorgvoorzieningen en een buurtcentrum. Ook komt er in de wijk ruimte voor atelierwoningen en/of werk aan huis.
Wierden De Nieuwe Held krijgt overzichtelijke woonbuurten, vormgegeven als ‘wierden’ rondom een groen hart. Elke wierde ligt iets hoger dan de omgeving en is als ensemble herkenbaar. Door hun beperkte omvang krijgen bewoners een duidelijk adres en wordt massaliteit voorkomen. Zo ontstaan sociale buurtschappen met ruimte voor ontmoeting.
Voetganger en fietser centraal De Nieuwe Held is ontworpen voor de fietser en voetganger: woonstraten zijn ingericht als leefstraten, met minimale verharding. Parkeren gebeurt op de eigen kavel, in parkeerhavens aan buurtentrees of op andere minder gevoelige plekken in de buurt. Buurten zijn onderling en voor fietsers en voetgangers optimaal verbonden en er komen meer en betere fietsverbindingen richting Vinkhuizen, Reitdiep, Hoogkerk en de binnenstad.
Centrum voor omliggende wijken De Nieuwe Held krijgt een wijkcentrum, óók voor omliggende wijken. Het centrum zorgt voor verbinding, krijgt een kadeplein, een supermarkt, ondersteunende winkels en zorgvoorzieningen.
Boulevard een verbindend onderdeel Door De Nieuwe Held loopt een boulevard die de wijk verbindt met omliggende buurten, de N355 en Vinkhuizen. Voor de fiets, auto en ov. De boulevard is een verbindend planelement, met rijke boomstructuur, groene bermen en woningen die erop zijn georiënteerd. In het centrum is de boulevard smaller, intiemer en stedelijker.
40 De Nieuwe Held - Groningen Gebiedsvisie-maart 2026
41
42 De Nieuwe Held - Groningen Gebiedsvisie-maart 2026
43
5. Plantoelichting 1. Inleiding
44 De Nieuwe Held - Groningen Gebiedsvisie-maart 2026
45
5.1 Sfeer en identiteit
Een duurzaam en landschappelijk karakter Groen en water zijn de dragers van de identiteit van De Nieuwe Held. We streven naar een landschappelijk, duurzaam en ingetogen beeld, dat eenheid, rust en samenhang biedt. De bebouwing gaat op in het groene landschap. Er is veel aandacht voor de relatie tussen woning en openbare ruimte en voor de vormgeving van de overgangszone van privé naar openbaar. Daar komen zoveel mogelijk hagen. In de openbare ruimte streven we naar veel natuurlijk groen, veel en zichtbaar water en minimale verharding. We passen in de hele wijk dezelfde duurzame materialen toe: gebakken klinker, open bestrating, groene bermen, zoveel mogelijk natuurlijk groen. Ook in het ontwerp van de bebouwing zijn het duurzame, landschappelijke en natuurlijke karakter van de wijk bepalend. Daarmee krijgt de bebouwing een eigen identiteit, passend bij deze plek en tijd. Er wordt daarom geen verwijzing gemaakt naar retrostijlen. We streven naar een eenduidige hoofdvorm en kiezen voor duurzame, natuurlijke materialen. Het materialenpalet bestaat uit steen(strips) en hout (accenten) in natuurlijke, gedekte tinten, van roodbruin tot zandkleur, in combinatie met antracieten kappen. Waar relevant en mogelijk zijn maatregelen tegen hittestress, voor klimaatadaptatie of voor het natuurinclusief maken van bebouwing integraal onderdeel van de architectuur.
Dit betreft elementen als nestkasten, groene daken, zichtbare regenafvoer en pergola's. Bij dit soort elementen zien we graag dat ze direct worden mee-ontworpen en zo bijdragen aan het wensbeeld van duurzame bebouwing.
Bovenstaande collage geeft een indruk van de gewenste sfeer en identiteit.
47
5.2 Principes openbare ruimte app.
De Leidraad Leefkwaliteit Openbare Ruimte vormt de inspiratie en het vertrekpunt voor de inrichting en materialisatie van de openbare ruimte in De Nieuwe Held. Deze is voor De Nieuwe Held vertaald in vijf leidende principes: 1. Groen op alle niveaus: groen máákt van tuin tot straat tot park de kwaliteit van de openbare ruimte in De Nieuwe Held. 2. Contact en collectief: de opzet en inrichting van de openbare ruimte is gericht op het bevorderen van ontmoeten, contact en het collectief; binnen de buurten, maar ook tussen De Nieuwe Held en omliggende wijken. 3. Inrichting en materialisatie van de openbare ruimte is duurzaam, zoveel mogelijk natuurlijk
en robuust. We hebben oog voor CO2-reductie en circulariteit bij materiaalkeus. 4. De openbare ruimte draagt bij aan spelen, bewegen en de voetganger en fietser staan centraal in De Nieuwe Held. De Nieuwe Held krijg veel verbindingen naar omliggende buurten en in elke wierde heeft de voetganger het primaat. De auto parkeert waar mogelijk op eigen erf en anders geclusterd op weinig gevoelige plekken in de buurten. Niet aan of in de groene buurtharten. 5. Water bepaalt mede het beeld in De Nieuwe Held: het wordt waar mogelijk zichtbaar opgevangen en afgevoerd en geborgen in de contramal.
d sta ge bie nin gs Zo ek en sp an M idd
tio n O nt na w er p de r te Re it be di ep pa le n pl ei n
N35
5
Be
rn ar
du
ss tr
aa t
3L
2L 35
app.
d ge bie oo l Zo ek t & S ch Sp or
535,94 m2
Noodweg 474 m2
?
Aq ua
(C BS ) Aqu a m a r i j n (O BS ) D e Fe ni k s
Jame s Bald
Jame s Bald
wins traat
wins traat
Natalie Bar neyk ade
M aresius straat
35 app.
Ker kstraat
Jacob S chorerstraat
Leegeweg
R oege B os
D e Held
Jakob Israël de Haanstraat
Groenhof
S ier steen l aan
Johan van Zwedenlaan
35
Ontmoeten, spelen en bewegen in het groen
49
ma rij
ns tra
at
5.3 Stedenbouwkundige principes en beeldregie
Wierden: samenhangende ensembles De Nieuwe Held bestaat uit landschappelijke woonwierden en een centrumgebied. De landschappelijke woonwierden worden ontworpen als samenhangend ensemble van bebouwing en openbare ruimte, met een rustig, duurzaam beeld. Deze samenhang binnen een wierde is een hoofdprincipe voor de beeldkwaliteit van de bebouwing. De wierden onderscheiden zich qua kleurstelling subtiel van elkaar: naast elkaar gelegen wierden krijgen een net wat ander kleurpalet. Het centrumgebied onderscheidt zich van de landschappelijke wierden. Het beeld en de sfeer zijn stedelijker, de kleurstelling lichter, de bebouwing iets hoger en met meer platte daken. De gebouwen in het centrum krijgen meer zandtinten, in de landschappelijke
wierden meer roodbruin. De openbare ruimte heeft een wat stedelijker karakter in het centrum, en wat natuurlijker in de landschappelijke wierden. Reageren op de contramal De wierden liggen langs verschillende onderdelen van de contramal – de randen. De bebouwing reageert op de sfeer, identiteit van het deel van de contramal waarlangs ze gelegen is. Langs de meest beeldbepalende delen van de contramal, zoals het stadsdeelpark en de boulevard, hanteren we een wat hogere beeldregie en op sommige plekken vragen we een specifieke typologie. Zie de volgende pagina’s. We werken alle stedenbouwkundige en beeldeisen in deze paragraaf nader uit in de beeldkwaliteitsplannen per deelgebied.
Korrel In de landschappelijke wierden willen we – net als de oorspronkelijke wierden - overwegend een kleinere korrel aan de randen en een iets meer aaneengesloten massa binnenin. Dat houdt in wat meer tweekap/vrijstaand aan de randen, wat meer rij binnenin. Het stadsdeelpark vormt daarop een uitzondering. Daar willen we meer massa en wandwerking vanwege het belang en de forse maat van deze ruimtes. Het centrumgebied is niet opgezet als wierden, en daar gelden andere principes: de grootste korrel en aaneengesloten massa aan het kadeplein, de boulevard en het stadsdeelpark. Aflopend naar de west- en oostrand.
Hoogte en kap De basishoogte in De Nieuwe Held is gelijk aan de bestaande omgevingsplanregels: elf meter. Dat wil zeggen twee lagen met kap of drie bouwlagen. In delen van het centrumgebied is hogere bebouwing gewenst: het hoogste blok mag maximaal zes lagen (20 meter) worden, aan het kadeplein, naast de boulevard. De hoogte loopt af vanaf dat punt naar het noorden en oosten, zoals aangegeven op het kaartje. Binnen de landschappelijke wierden is de bouwhoogte overwegend elf meter. Op strategische plekken in de landschappelijke wierden mag hoger gebouwd worden. Alle locaties waar hoger gebouwd mag worden dan elf meter, zijn aangegeven in de hoogtekaart. Langs de Leegeweg is een landelijk karakter gewenst. De goothoogte is er lager dan elders in De Nieuwe Held: maximaal drie meter, zodat de bebouwing beter aansluit bij de bestaande bebouwing langs dit oude lint. Deze gebiedsvisie onderbouwt in 5.4 de locatie van de bebouwing hoger dan elf meter. De feitelijke vastlegging in een kader gebeurt in de uitwerkingen per deelplan.
Basis hoogte: 1-2 lagen plus kap 3 tot 4 lagen 3 tot 5 lagen 4 tot 6 lagen
Lint: 1 laag plus kap Schuurvolume aan het lint: 1 laag plus kap
Centrum en landschappelijke wierden
Sferen van de contramal
Bouwhoogte en massa
51
Extra aandacht voor beeldregie Langs belangrijke lijnen in het plan is er extra aandacht voor beeldregie. We stellen er specifieke eisen aan de typologie, de samenhang en vragen er wat meer als het gaat om geleding en detaillering van de bebouwing. Langs de noordrand en de boulevard willen we extra aandacht voor een logische opeenvolging van de bebouwing. Elke wierde is er als samenhangend ensemble afleesbaar, de totale bebouwingsreeks langs deze lijnen moet een zorgvuldig, op elkaar afgestemd beeld leveren. Langs het stadsdeelpark willen we dit ook en eisen we bovendien een eigen typologie: met een terras in plaats van een tuin aan het stadsdeelpark. Langs de westrand van het centrum, aan het groen bij Gravenburg, vragen we een passende, zorgvuldig ontworpen overgang tussen privé en openbaar. Langs de Leegeweg bestaat de extra aandacht voor beeldregie uit de eis om er een kleine korrel te realiseren – tweekap of vrijstaand - met lage goot, passend bij de agrarische bebouwing langs deze oude landweg. Rondom de boulevard en het kadeplein in het centrum
willen we samenhang en een beeld dat aan weerszijden van weg/water op elkaar is afgestemd. In De Nieuwe Held liggen enkele bouwblokken/ gebouwen vrij in het groen, buiten de wierden. We willen daar extra aandacht voor een zorgvuldige overgang tussen gebouw en groen. En we willen dat deze gebouwen bewust als objecten vrij in de groene ruimte worden vormgegeven. Het betreft de bestaande en nieuwe school, de omnisportkantine, en enkele bouwblokken in de contramal. Plekken met reguliere aandacht beeldkwaliteit Naast plekken met extra aandacht voor beeldregie, wordt in de wierden op veel plekken reguliere (gewone) aandacht voor beeldkwaliteit gevraagd. De bebouwing voldoet aan de eisen van materiaalgebruik en sfeer in De Nieuwe Held en aan een straat of rondom een parkje is er een rustig, samenhangend ensemble. We vragen er – vergeleken met de plekken met extra aandacht beeldregie - minder als het gaat om detaillering en geleding binnen (goedkopere) rijen (zie mengpaneel).
Rust, variatie en plasticiteit In De Nieuwe Held streven we overwegend naar een rustig, ingetogen bebouwingsbeeld en eenduidige volumes zodat ook de gewenste samenhang binnen een wierde ontstaat. We zorgen voor samenhangende ensembles langs straten en rondom wierdegroen. Daarbinnen vragen we voor de woningen een zekere geleding, plasticiteit en subtiele variatie, passend bij het landschappelijke informele karakter van De Nieuwe Held. Dit gebeurt niet door individuele woningen te benadrukken, maar met ingrepen die binnen het bouwblok als geheel voor geleding zorgen. In De Nieuwe Held worden veel woningen gebouwd in het betaalbare en sociale segment. Dat zijn grotendeels rijwoningen in seriematige en/of fabrieksmatige bouw, waar het realiseren van voldoende plasticiteit en dieptewerking niet vanzelfsprekend is. Om ook dan het gewenste beeld te bereiken zijn mogelijke ingrepen omschreven die goed passen bij seriematige en fabrieksmatige bouw.
Rooilijn
Extra aandacht voor beeldregie
52 De Nieuwe Held - Groningen Gebiedsvisie-maart 2026
Woningen met reguliere aandacht beeldregie
Kap
Toevoeging
Hoeken
Gevelindeling
Voorbeeld mengpaneel bij extra aandacht beeldregie
Extra en reguliere aandacht: het mengpaneel We hanteren een mengpaneel om per locatie in De Nieuwe Held aan te geven welke ingrepen toegepast kunnen worden om de gewenste geleding te realiseren. Op plekken met extra aandacht voor beeldregie moeten meerdere principes worden gecombineerd. Daar waar de aandacht regulier is, kan het voldoende zijn om slechts één of twee principes toe te passen. In de beeldkwaliteitsplannen wordt verder uitgewerkt en gespecificeerd wat de eisen per locatie zijn. Het mengpaneel bevat de volgende ingrediënten, toegelicht op navolgende pagina’s: • Rooilijnverspringing • Verbijzondering hoeken • Variatie in de kap • Geveltoevoegingen • Verschillen in gevelindeling (vlakken, kozijnen, etc.)
Rooilijn
Kap
Toevoeging
Hoeken
Gevelindeling
Voorbeeld mengpaneel bij reguliere aandacht beeldregie
53
Rooilijn
Verbijzondering hoeken
Kap
Eén of meerdere sprongen in de rooilijn kunnen zorgen voor plastiek in de rij. Dit kan door een aantal woningen in de rij in het geheel naar voren of naar achteren te schuiven of door de voorgevel aan de voorzijde uit te bouwen. Sprongen in de rooilijn binnen de rij moeten minimaal 60 cm zijn, zodat dit ook op afstand ervaarbaar is.
Hoeken die aan de openbare ruimte grenzen vragen in alle gevallen om extra aandacht en tenminste raamopeningen in de kopgevels. Voor meer plastiek binnen rijen en herkenbaarheid in de wijk worden hoeken op belangrijke zichtlocaties verbijzonderd. Door bijvoorbeeld een hogere woning op de hoek, een woning met een plat dak als beëindiging van de rij, een verdraaiing van de kap op de hoek of bijzondere aanbouwen of accenten aan de kopgevel.
Variatie in de kapvorm kan zorgen voor meer variatie en plastiek in de rijen. Bijvoorbeeld met een verspringing van de goothoogte, een plaatselijke verdraaiing van de kaprichting, een dakkapel of platte uitbouw of een afwisseling met dwarskappen.
Voorbeeld van verspringing rooilijn binnen bouwvolume
Voorbeelden van verbijzondering hoeken
Voorbeelden van variatie en plasticiteit door kapvorm
54 De Nieuwe Held - Groningen Gebiedsvisie-maart 2026
55
Geveltoevoeging
Gevelindeling
Toevoegingen aan het basisvolume van de woningen kunnen zorgen voor meer plastiek en schaduwwerking in de rij. Dit kan bijvoorbeeld met een veranda, pergola of luifel. Dit soort elementen kunnen zowel langs de hele rij worden toegevoegd, als plaatselijk bij een deel van de woningen.
Met variatie in de gevelindelingen binnen een rij wordt gezorgd voor een meer informeel en levendig beeld. In rijen willen we voorkomen dat exact dezelfde gevelindeling wordt herhaald voor alle woningen in de rij. In plaats daarvan worden bijvoorbeeld verschillende raamindelingen in een rij gecombineerd, gevelvlakken in metselwerk en hout gebruikt om bepaalde accenten te leggen of bijzondere elementen (bloemkozijn of erker) toegevoegd.
Voorbeelden van plasticiteit & diepte door toegevoegd element
Voorbeelden van variatie door gevelvlakken & raamindeling
56 De Nieuwe Held - Groningen Gebiedsvisie-maart 2026
57
5.4 Programma
We koersen op realisatie van tenminste 1.850 woningen in De Nieuwe Held:
Andere woon- of ontwikkelvormen Het kaartje "Massa & hoogte: appartementen/ bebo's' geeft weer waar een ruimtelijke aanleiding is om gestapelde woningtypes te bouwen, omdat daar hoogte en massa gewenst is. Op de kaart staan
plekken waar gestapelde types verplicht zijn, namelijk specifieke plekken in het centrum en op de koppen van de landschappelijke wierden noord. Op de kaart is ook aangegeven wat verder kansrijke plekken zijn. Daarnaast mogen gestapelde types worden gebouwd op andere locaties, zoals langs de boulevard en aan/ in het wierdengroen. Het kaartje "Andere woon- en ontwikkelvormen" geeft weer welke plekken zich op basis van hun kenmerken of locatie lenen voor andere woonvormen. Locaties aan de boulevard in het centrum, waar een levendige en verhoogde plint gewenst is, zijn kansrijk voor woonwerkwoningen. Andere plekken, bijvoorbeeld grote erven of blokken met een binnentuin zijn kansrijk als collectieve woonvorm, Ook toont deze kaart waar in De Nieuwe Held variatie in architectuur in stedenbouwkundig opzicht uitdrukkelijk gewenst is. Dit betreft in ieder geval de Leegeweg. Op meerdere andere locaties in het plan is variatie eveneens denkbaar. Die zijn nog niet geduid op de kaart. Dat zijn plekken die zich lenen voor vrije uitgifte of uitgifte via ontwikkelaars, met extra veel ruimte voor opties/variatie in/aan de woning.
Massa & hoogte: appartementen/bebo's
Andere woon- en ontwikkelvormen
•
Minimaal 50% betaalbare woningen (20% goedkope huur/koop, 30% sociale huur)
•
50% vrije sector; grotendeels projectmatig, klein deel particuliere uitgifte of anders;
•
Voorzieningen sport onderwijs In De Nieuwe Held is in het centrum ruimte voor ca. 4000m2 bruto vloeroppervlak voorzieningen, óók voor omliggende wijken. Dit betreft een buurtwinkelcentrum met moderne supermarkt (ca. 1500m2), ca. 1000m2 ondersteunende retail (bijv. vers speciaalzaak, horeca, bloemist) en ca. 1500m2 sociaal-maatschappelijke functies (gezondheidscentrum, WIJ, buurtkamer etc.). Tenslotte is in het centrum ook ruimte voor woon/werk woningen. Ook op de landschappelijke wierden is werk aan huis mogelijk, denk daarbij aan een kapsalon of een administratiekantoor. Aan de Leegeweg, in een bestaande boerderij of op een andere kavel, is mogelijk ruimte voor een huisarts.
Dit betreft een gebouw van zeventien lokalen, voor ongeveer 425 kinderen. Waar en hoe dit gebouw wordt gerealiseerd wordt later bepaald (na 2030). Wonen De Nieuwe Held is primair bedoeld voor gezinnen, maar biedt ook plaats aan andere leeftijden en huishoudens. De wijk biedt ook een ‘laatste kans’ voor het hogere, meer landelijke segment aan de westzijde van Groningen. In De Nieuwe Held liggen ook mogelijkheden voor mensen die willen doorstromen vanuit omliggende wijken. Het programma is complementair aan de meer westelijke wijken Reitdiepswaard en De Suikerzijde, en ook aan de oostelijke wijk Stadshavens. Die hebben alle een meer stedelijk karakter.
In de noordoosthoek van De Nieuwe Held is ruimte voor een omnisportcomplex met vier sportvelden en een clubgebouw. Voor het clubgebouw wordt onderzocht of het multifunctioneel inzetbaar kan zijn, bijvoorbeeld ook voor buitenschoolse opvang en/of kinderdagverblijf en/of een buurtfunctie. In het stadsdeelpark wordt ruimte gereserveerd voor openbare en uitdagende sport-, beweeg- en speelvoorzieningen. Op de grens van sportpark en stadsdeelpark is ruimte voor een nieuwe basisschool van zeventien lokalen t.b.v. ongeveer 425 leerlingen. Dit wordt de tweede basisschool náást de bestaande, bij Gravenburg (Aquamarijn en Feniks). Nabij de school moet ruimte worden gereserveerd voor een kinderopvang, buitenschoolse opvang en voor een binnensportvoorziening. Daarvoor wordt mogelijk de koppeling met het clubgebouw op het naastgelegen sportcomplex gezocht. Eventueel is ruimte voor een extra sportzaal naast de bestaande school bij Gravenburg. Ten behoeve van de piek in aantal leerlingen in een nieuwe gezinswijk als De Nieuwe Held moet rond ca 2035 voldoende onderwijsruimte beschikbaar zijn.
58 De Nieuwe Held - Groningen Gebiedsvisie-maart 2026
Voorzieningen
Ruim 20% van het programma in appartementen, waaronder een klein deel 'Bebo’s' (beneden-/ bovenwoningen.)
•
Ruimte voor niches: bijzondere woonvormen, waaraan aantoonbaar behoefte is. Bijvoorbeeld: gemeenschappelijk wonen, wooncoöperatie, woonwerkwoningen en wonen en zorg.
In de noordelijke landschappelijke wierden worden totaal ongeveer 700 woningen gerealiseerd, in het centrum 450 tot 475 en in de landschappelijke wierden ten zuiden van de Leegeweg 675 tot 700 woningen.
Verplicht
Kansrijk collectieve woonvorm
Kansrijk
Kansrijk woon/werk ateliers Variatie/vrije uitgifte uitdrukkelijk gewenst
59
5.5 Verkeer en parkeren
Voet & Fiets De Nieuwe Held wordt een wijk voor de voetganger en fietser. Basisscholen, sport- en wijkvoorzieningen bevinden zich in de wijk, dus op loop- of fietsafstand. De wijk is via meerdere fietsroutes goed aangesloten op het fietsnetwerk in de stad. De hoofdfietsroute langs de boulevard loopt grotendeels over ventwegen. Het fietspad door het stadsdeelpark is vrijliggend. De fietsroutes komen bij elkaar op de nieuwe rotonde op de kruising tussen de boulevard en de Maresiusstraat. Hier wordt een veilige oversteek ontworpen. Bij het (aan te passen) Reitdiepplein komt een fietstunnel of – brug in de doorfietsroute Zuidhorn – Groningen. De veiligheid voor fietsers verbetert doordat het Reitdiepplein opnieuw wordt ingericht, met de op- en afritten van de N355 aan de westkant. Fietsers en voetgangers aan langs de oostkant, zodat ze de drukke op- en afritten niet kruisen. Door een knip voor autoverkeer in de Kerkstraat (Hoogkerk) en de Siersteenlaan (Vinkhuizen) en het afsluiten van de aansluiting bij Slaperstil wordt de Leegeweg rustiger en veiliger voor fietsers. Alle buurten in De Nieuwe Held zijn ingericht voor voetgangers. Langs de ventwegen en bij de buurtentrees, waar méér autoverkeer is, krijgt de voetganger een eigen ruimte. In straten met minder autoverkeer ontwerpen we 'leefstraten': straten in één materiaal en op één niveau, voor gemengd gebruik.
Parkeren gebeurt zoveel mogelijk in parkeerhavens en op de eigen kavel, zo weinig mogelijk als 'langsparkeren' op/aan de straat.
Fietsen en lopen
60 De Nieuwe Held - Groningen Gebiedsvisie-maart 2026
Doorfietsroute
Overige fietsroutes
Hoofdfietsroute
Wandelpaden
Woonbuurt
61
Openbaar vervoer De bestaande wijken De Held en Gravenburg worden in de toekomst beter op het openbaar vervoer aangesloten. De bestaande streeklijnen die door het gebied rijden worden gebundeld op de boulevard en aangevuld met een buslijn die waarschijnlijk vanaf het hoofdstation via Suikerzijde en De Nieuwe Held naar Zernike gaat rijden. Met meerdere buslijnen op de boulevard ontstaat een hoogfrequente verbinding tussen De Nieuwe Held en de rest van de gemeente. Bushaltes worden aangelegd op plekken waar ze een zo groot mogelijk aantal woningen ontsluiten. Ook komt er een halte in het centrum van De Nieuwe Held. Bij de bushaltes komen stallingen voor fietsers en richting Gravenburg en De Held komen voetgangersbruggetjes, zodat ook vanuit dáár de bushaltes goed bereikbaar zijn. Auto De Nieuwe Held en omliggende wijken worden via de boulevard - een nieuwe gebiedsontsluitingsweg -aangesloten op hun omgeving. Deze boulevard wordt deels ingericht voor 50 km per uur en is in het centrumgebied ontworpen als gebiedsontsluitingsweg met een maximumsnelheid van 30 km per uur. Alle buurten in De Nieuwe Held worden op de boulevard aangesloten. Dat gebeurt met één kruispunt voor buurten die tegenover elkaar liggen. De boulevard wordt ingericht met 2x1 rijstrook voor het autoverkeer. Buiten het centrum krijgt hij een brede middenberm en ventwegen erlangs.