Bijlage 1. Voorjaarsbrief 2024 versie 12-7.pdf

Maar tegelijkertijd moeten we ons voorbereiden op de situatie dat het Rijk de korting op gemeenten niet verder terugdraait. Met het huidige financiële beeld zijn vanaf 2025 al maatregelen nodig voor een reële meerjarenbegroting. We maken daarbij onderscheid tussen de korte en langere termijn maatregelen.

Korte termij Voor de korte termijn kijken we op basis van de ervaringen van de afgelopen jaren op welke terreinen we zonder grote consequenties budgetten kunnen verlagen. Bijvoorbeeld bij de WMO is sprake van lagere kosten dan waar we in de meerjarenbegroting rekening mee houden. En in de begroting van het parkeerbedrijf zit ruimte die we deels kunnen inzetten. We bekijken ook hoe we rekening kunnen houden met positieve rekeningresultaten omdat in de praktijk uitgaven achterblijven bij de verwachtingen in de begroting. We verwachten dat we met deze maatregelen tot en met 2027 een sluitend beeld kunnen presenteren.

ff

n

fi

Terug naar het overzicht

20

21

Financiële strategie Langere termijn na 202 Als de korting van het Rijk in stand blijft zijn voor de langere termijn na 2027 verdergaande maatregelen nodig om de korting op te kunnen vangen binnen de gemeentebegroting. Daarbij kijken we in eerste instantie naar de taken die we in medebewind voor het Rijk uitvoeren. We gaan samen met andere gemeenten in gesprek met het nieuwe kabinet om het takenpakket van gemeenten weer passend te maken bij de middelen die we ontvangen uit het gemeentefonds. Deze gesprekken willen we voeren langs drie invalshoeken: 1. welke wettelijke aanpassingen zijn mogelijk die gemeenten kunnen helpen om inhoudelijk en financieel meer grip te krijgen; 2. welke taken kunnen worden verlegd naar een ander overheidsniveau omdat ze daar beter of efficiënter uitgevoerd kunnen worden; 3. Welke taken kunnen het best bij gemeenten blijven omdat gemeenten het dichtst bij inwoners staan. We sluiten hier aan bij de landelijke strategie. Indien we niet in staat zijn het volledige tekort op te lossen door besparingen op de taken die we in medebewind voor het Rijk uitvoeren, moeten we kijken naar een besparing op gemeentelijke taken.

onroerend zaakbelasting (OZB). We vinden dit onwenselijk, maar door de korting van het Rijk zijn we genoodzaakt alle oplossingsmogelijkheden in beeld te brengen en kunnen we een lastenstijging mogelijk niet voorkomen. We verwachten uw raad begin 2025 te kunnen informeren over de mogelijke maatregelen, die we in moeten zetten als het Rijk niet over de brug komt met extra middelen. In de voorjaarsbrief 2025 kunnen we dan laten zien welke noodzakelijke keuzes we maken om tot een reële meerjarenbegroting te komen. Op dat moment zal er ook meer duidelijkheid zijn over de koers van het nieuwe kabinet en de financiële consequenties daarvan voor gemeenten. Uw raad kan zich hier in het voorjaarsdebat 2025 dan over uitspreken.

Samenvatting nanciële strategie • We zetten de vorig jaar ingezette lijn door, in de begroting lossen we alleen de • •

We merken hierbij op dat dit in alle gevallen gaat om pijnlijke maatregelen waar we zelf nooit voor zouden kiezen, maar waar we nu, gedwongen door het Rijk, toch over na moeten denken. We zullen daarbij moeten kijken naar alle taken in het gemeentelijke takenpakket, waarbij de gemeente beleidsvrijheid heeft bij de uitvoering. Het gaat bijvoorbeeld om taken op het gebied van veiligheid, wonen, onderwijs, armoede- en minimabeleid, sport, cultuur, energie werk en participatie. In alle gevallen gaat het om niet-wettelijke taken waar we als gemeente bewust voor hebben gekozen om deze taak naar ons toe te trekken.

• • •

De komende periode brengen we de mogelijke maatregelen in beeld. Daarbij kijken we ook naar de besparingsmogelijkheden op de organisatie en naar de mogelijkheden om de gemeentelijke inkomsten te verhogen. Het verhogen van de gemeentelijke inkomsten zal in de meeste gevallen leiden tot hogere lasten voor onze inwoners, bijvoorbeeld via de parkeertarieven, toeristenbelasting of de

• •

noodzakelijke knelpunten op en voor de overige opgaven kijken we naar externe middelen of herprioritering binnen bestaande budgetten. Voor alle strategische investeringsprojecten beoordelen we nut en noodzaak en onderzoeken we welke keuzemogelijkheden we hebben. De uitkomsten betrekken we bij de begroting. We blijven van mening dat het Rijk gemeenten in staat moet stellen om de gemeentelijke taken op een goede manier uit te kunnen voeren. De structurele financiering door het rijk moet hiervoor toereikend zijn. We blijven ons hier samen met de VNG voor inzetten. Maar tegelijk moeten we ons voorbereiden op de situatie dat het Rijk de korting op het gemeentefonds niet terugdraait. In dat geval kunnen we zonder maatregelen geen reële begroting 2025 presenteren en is sprake van een structureel tekort. Voor de komende drie jaar verwachten we met relatief makkelijke maatregelen een sluitend beeld te kunnen presenteren. Voor de langere termijn lukt dit niet en brengen we de keuzemogelijkheden in beeld. Hierbij kijken we eerst naar de taken die we in medebewind uitvoeren. Vervolgens kijken we naar de gemeentelijke taken. Begin 2025 verwachten we de raad te kunnen informeren over de mogelijke maatregelen. Bij de voorjaarsbrief 2025 laten we zien welke maatregelen nodig zijn voor een reële meerjarenbegroting. In het voorjaarsdebat 2025 kan uw raad zich hierover uitspreken.

7

fi

Terug naar het overzicht

21

Voorjaarsbrief gemeente Groningen 2024

Begrotingsadvies VNG In maart 2024 heeft de VNG een eerste deel van het begrotingsadvies voor 2025 gepresenteerd. Daarin adviseert de VNG een reële meerjarenbegroting 2025-2028 op te stellen en ombuigingen voor te bereiden die nodig zijn om de landelijke korting op het gemeentefonds van 3 miljard euro op te kunnen vangen. Daarbij werd geadviseerd de gevolgen van mogelijke ombuigingen financieel én inhoudelijk zo scherp mogelijk toe te lichten in de voorjaarsbrief. Ondanks de stappen in de voorjaarsnota van het Rijk, blijft de financiële onzekerheid voor gemeenten groot. Gezien deze onzekerheid, vindt de VNG het noodzakelijk ook voor de begroting 2025 een begrotingsadvies te geven. In grote lijnen blijft het advies van de VNG van maart 2024 onveranderd omdat de onzekerheid over de structurele financiële positie van gemeenten blijft bestaan. Het motto van de VNG “Prepare for the worst and hope for the best” blijft dan ook van kracht. Het begrotingsadvies 2025 van de VNG is als volgt: 1. Zorg ervoor dat het begrotingsjaar 2025 reëel en structureel sluitend is, waarbij rekening is gehouden met de extra incidentele korting op het gemeentefonds in 2025. 2. Stel voor de jaren 2026-2028 een reële begroting op, waarbij wordt uitgegaan van het benodigde voorzieningenniveau op basis van gemeentelijke afwegingen. Deze reële begroting zal mogelijk leiden tot tekorten. 3.

Inventariseer voor eventuele tekorten in de meerjarenbegroting mogelijke ombuigingen en kijk daarbij in eerste instantie naar medebewindstaken. Benoem de financiële en inhoudelijke consequenties van deze mogelijke ombuigingen, waarbij in ieder geval de vijf meest significante ombuigingsmaatregelen en consequenties worden beschreven. 4. Maak een realistische inschatting van de kosten van de jeugdzorg, rekening houdend met de in de hervormingsagenda opgenomen acties en laat eventuele tekorten zien (ga niet snijden in de kosten van andere beleidsterreinen). 5. Tot slot geeft de VNG overwegingen over hoe om te gaan met de ruimte in het BTW Compensatiefonds (BCF) en de aanvullende indexering van de WMO. Deze overwegingen betrekken we bij het opstellen van de begroting.

In grote lijnen volgen wij het advies van de VNG. We stellen een realistische meerjarenbegroting op voor de komende jaren, waarin we de effecten van de voorjaarsnota / meicirculaire 2024 verwerken. Hierbij houden we rekening met een structurele korting op het gemeentefonds vanaf 2026 en een incidentele korting in 2025. Met deze meerjarenbegroting wordt zichtbaar dat de komende jaren maatregelen nodig zijn. Tegelijk wordt hiermee duidelijk dat we zonder korting op het gemeentefonds eigenlijk geen probleem hadden gehad. Het Rijk dwingt ons dus maatregelen te nemen die het voorzieningenniveau van de gemeente raken. Tot slot laten we zien welke stappen we zetten voor de korte en langere termijn om een reële meerjarenbegroting op te kunnen stellen, indien het Rijk niet over de brug komt. Met betrekking tot de jeugdzorg adviseert de VNG een realistische inschatting te maken van de kosten, waarbij rekening wordt gehouden met het effect van maatregelen uit de hervormingsagenda. Wij schatten in dat we met de maatregelen uit de hervormingsagenda niet in staat zijn de taakstelling uit de hervormingsagenda te realiseren. Ook omdat wij zelf al eerder maatregelen hebben genomen, die overeenkomen met de hervormingsmaatregelen (zoals de basis jeugdhulp en de ondersteuning bij de huisartsen). Voor Groningen loopt de taakstelling uit de hervormingsagenda op tot 15,5 miljoen euro vanaf 2027.

Gezien de door ons al eerder genomen maatregelen die aansluiten bij de hervormingsagenda, hebben we 5,7 miljoen euro van de taakstelling al afgeboekt met gemeentelijke middelen. Er resteert dus nog een taakstelling van 9,8 miljoen euro. Begrotingstechnisch gaan we ervan uit dat we deze taakstelling oplossen doordat de maatregelen uit de hervormingsagenda leiden tot kostenbesparingen. We verwachten echter wel dat hiervoor forse extra investeringen nodig zijn in preventie en transformatie van de jeugdzorg.

Terug naar het overzicht

22

Voorjaarsbrief gemeente Groningen 2024

Weerstandsvermogen Bij de uitvoering van de gemeentelijke taken en investeringsprojecten lopen we risico’s. Het weerstandsvermogen moet ons in staat stellen het effect van risico’s op te kunnen vangen, zonder dat we direct moeten ingrijpen in de lopende begroting, bijvoorbeeld door activiteiten of projecten stop te moeten zetten. De grootste risico’s van de gemeente zitten bij de grondexploitaties en de zorgkosten. Bij het opstellen van de gemeenterekening 2023 is het weerstandsvermogen geactualiseerd voor de jaren 2024-2027. Hieruit blijkt dat we ook in de komende jaren boven de streefwaarden zitten.

2024

2025

2026

2027

Ratio weerstandsvermogen rekening 2023 134%

138%

112%

108%

Aandeel reserves rekening 2023

73%

59%

57%

68%

De lagere ratio’s vanaf 2026 worden veroorzaakt door het risico dat we onvoldoende middelen ontvangen uit het gemeentefonds. Vanaf 2026 voert het Rijk een korting door op het gemeentefonds. Voor Groningen bedraagt de korting nog steeds 33 miljoen euro per jaar. Gelet op de grote onzekerheden is het noodzakelijk voldoende weerstandsvermogen aan te houden. Dit biedt flexibiliteit om tegenvallers op te kunnen vangen. Weliswaar zitten we nu nog boven de streefwaarden maar door de uitvoering van projecten uit de strategische investeringsagenda zal het risicoprofiel sterk gaan toenemen.

Terug naar het overzicht

23

Houdbaarheidstest VNG

De houdbaarheidstest gemeentefinanciën is een vorm van stresstest en geeft inzicht in de robuustheid van de financiële positie van de gemeente. De test wordt jaarlijks door de VNG beschikbaar gesteld. We voeren de houdbaarheidstest jaarlijks uit en lichten de uitkomsten toe in de voorjaarsbrief. De houdbaarheidstest is een financieel technisch instrument en kijkt naar de scores op een aantal kengetallen zoals de solvabiliteit en belastingdruk. Deze kengetallen staan niet op zichzelf maar komen voort uit de bestuurlijke keuzes. Groningen investeert bijvoorbeeld veel in gebiedsontwikkeling en daarvoor hebben we veel gronden in bezit. De leningen die we hiervoor moeten aantrekken beïnvloeden onze scores negatief, terwijl de gronden die we in bezit hebben niet meetellen. De houdbaarheidstest op basis van de begroting 2024 laat zien dat de financiële conditie van de gemeente Groningen uitkomt op een score van 5,5. Daarmee ligt de financiële conditie tussen zwak en voldoende. De beoordeling wordt negatief beïnvloed door een negatief exploitatieresultaat in het begrotingsjaar 2024, een relatief hoge belastingdruk en hoge netto lasten per inwoner. De hoge belastingdruk geldt overigens voor woningeigenaren. Voor huurders liggen de woonlasten in Groningen ruim onder het landelijk gemiddelde. Daarnaast heeft Groningen een hoge schuld en een lagere solvabiliteit.

Bij de herverdeling van het gemeentefonds in 2023 werd duidelijk dat Groningen, volgens de nieuwe verdeelmaatstaven, recht heeft op een groter aandeel van het gemeentefonds. Dit aandeel ontvangen we overigens nog niet. Tot en met 2025 worden de eerste stappen gezet naar de nieuwe verdeling. In 2025 moet op basis van een evaluatie van het nieuwe verdeelmodel een besluit worden genomen over de vervolgstappen. Dit betekent ook dat Groningen, nu en in het verleden, eigenlijk te weinig middelen uit het gemeentefonds heeft ontvangen om de uitgaven die passen bij een gemeente als Groningen te kunnen betalen. Dit verklaart ook de relatief hoge belastingdruk en de lagere solvabiliteit. De solvabiliteit geeft een inschatting van de omvang van de buffers in de vorm van eigen vermogen. De solvabiliteit bij Groningen is laag en ligt ver onder het landelijk gemiddelde van meer dan 30%. Dit maakt Groningen gevoelig voor renteschommelingen. Deze lage solvabiliteit maakt ook duidelijk dat Groningen in het verleden niet in staat is geweest om buffers aan te leggen dan wel dat Groningen heeft moeten interen op de eigen buffers. Op basis van de uitkomsten van deze houdbaarheidstest blijft het versterken van de financiële positie een aandachtspunt, zeker gezien de aanzienlijke investeringsopgave van Groningen in de komende tien jaar.

In vergelijking met andere gemeenten is Groningen minder goed in staat om eigen inkomsten te genereren uit bijvoorbeeld grondexploitaties of parkeren. Daarmee zijn we afhankelijker van de inkomsten uit het gemeentefonds en belastinginkomsten.

Terug naar het overzicht

24