Bijlage 1. Voorjaarsbrief 2024 versie 12-7.pdf

Voorjaarsbrief 2024 Gemeente Groningen

1

Overzicht Landelijke en regionale ontwikkelingen

Programma 1

Stand van Groningen in feiten en cijfers

Programma 2:

Economie en Ruimte

Leefomgeving en Veiligheid

Financieel perspectief en ontwikkeling meerjarenbeeld

Knelpunten begroting 2025 en nanciële strategie

Programma 3:

Vitaal en Sociaal

Programma 4:

Dienstverlening en Bestuur

t

fi

Terug naar het overzicht

Begrotingsadvies VNG

Weerstandsvermogen en houdbaarheidstes

2

Jaarrekening 2022 in ’t kort

Landelijke en regionale ontwikkelingen Met de begroting 2024 die uw raad vorig jaar vaststelde, gingen we voortvarend aan de slag om de plannen uit het coalitieakkoord verder vorm te geven en de juiste dingen te doen in onze wijken en dorpen. We moesten scherpe keuzes maken en blijven prioriteren, om onze voorzieningen op peil te houden terwijl onze nanciën onder druk staan. Het Rijk heeft eerder een algemene korting op het gemeentefonds doorgevoerd van 3 miljard euro vanaf 2026. Voor Groningen betekent dit een verlaging van circa 45 miljoen euro. In de Rijksvoorjaarsnota staat dat de oploop van de opschalingskorting vanaf 2026 niet doorgaat. Voor Groningen betekent dit een verlaging van de korting met 11 miljoen euro naar 34 miljoen euro. Daarmee resteert er nog steeds een forse korting. Daarnaast vraagt het Rijk een tegenprestatie, in de vorm van een eenmalige korting van het gemeentefonds in 2025. Voor Groningen gaat het dan om een extra korting van 11 miljoen.

belangrijke thema’s. Voorbeelden hiervan zijn mogelijke bezuinigingen op het gebied van cultuur en het voornemen om de spreidingswet in te trekken.

De voorjaarsnota van het Rijk, biedt dus geen structurele oplossing voor onze gemeentefinanciën, terwijl we zonder deze korting en met relatief eenvoudige maatregelen een sluitende meerjarenbegroting hadden kunnen opstellen. Het feit dat onze financiën onder druk staan is dus volledig te wijten aan de ingrepen van het Rijk. Als we niet krijgen waar we recht op hebben, kunnen we niet doen wat we moeten doen.

We blijven van mening dat de structurele financiering door het Rijk toereikend moet zijn voor het uitvoeren van de gemeentelijke taken en gaan hierover, samen met andere gemeenten en de VNG, in gesprek met het nieuwe kabinet.

Hoewel wordt uitgesproken dat men wil kijken naar overheveling van de vele specifieke uitkeringen naar het gemeentefonds, wordt daar meteen een efficiëntiekorting van 10% voor ingeboekt. Het is daarom van belang om wendbaar te zijn in onze begroting, zodat we kunnen anticiperen op deze mogelijke veranderingen.

Het hoofdlijnenakkoord dat door de formerende Haagse partijen is gesloten is op dit gebied zeer negatief te noemen. Hoewel het nog lastig te voorspellen is welke impact de plannen in het akkoord precies zullen hebben, kunnen ze een grote invloed hebben op voor Groningen

fi

Terug naar het overzicht

3

Investeringen in stand houden We blijven hard werken aan de uitvoering van het coalitieakkoord en houden onze investeringen in stand. We zijn goed op weg met het realiseren van onze plannen en maken ons hard voor de inwoners in de stad en de dorpen. Bestaanszekerheid moet voor iedereen de basis zijn. We blijven ongelijk investeren om de kloof van de groeiende ongelijkheid in onze samenleving op het gebied van wonen, werkgelegenheid, onderwijs, inkomen en gezondheid te overbruggen. De uitdagingen die we op ons af zien komen blijven onverminderd groot. De energietransitie, de stijgende zorgkosten en de krapte op de woningmarkt vragen om een actieve lokale overheid die voor haar inwoners klaar staat. Daarom blijven we ook het komende jaar investeren in onze bestaande plannen en prioriteren we waar nodig. We zijn goed op weg en maken duidelijke keuzes om te doen wat nodig is voor onze inwoners. Op sommige thema’s willen we meer dan op dit moment kan. Een voorbeeld hiervan is de energietransitie. Onze gemeentefinanciën laten dit niet toe, vanwege de kortingen op het gemeentefonds in de afgelopen jaren. We zullen daarom inzichtelijk moeten maken wat we wel hadden kunnen doen, wanneer we hadden gekregen waar we recht op hadden. Om onze beleidsdoelen te kunnen behalen is het vertellen van ons verhaal richting Den Haag en Brussel noodzakelijk.

Dit geldt des te meer nu de politieke wind in Den Haag van richting is veranderd, men op veel fronten een andere koers wil gaan varen dan uw raad de afgelopen jaren in meerderheid heeft gedaan en de financiële problemen van gemeenten onopgelost lijken te blijven. We behartigen onze belangen net als eerdere jaren zelf, maar ook door ons te organiseren in grotere verbanden wanneer ons dat sterker maakt. Bijvoorbeeld op Noord Nederlandse schaal, samen met andere gemeenten en via de bekende netwerken zoals VNG en G40.

Prioriteren en keuzes maken Het belang van het aanbrengen van prioritering is groot, want het behoud van ons maatschappelijk voorzieningenniveau staat onder druk. Dit komt doordat Groningen, net zoals andere gemeenten, een relatief sterk verouderde vastgoedportefeuille heeft, ontwikkeld en gebouwd in de jaren ‘60 en ’70. Daarbij gaat het ook om voorzieningen die essentieel zijn voor zowel de leefbaarheid, sociale

gezondheid en ambities van Groningen als groeiende stad. Bij geen vervanging verdwijnen deze voorzieningen. De totale omvang van de projecten en investeringen is zo groot, dat het noodzakelijk is om ze periodiek en in samenhang te beschouwen. Hiervoor hebben we een Strategische Investeringsagenda opgesteld. De voortgang van deze Strategische Investeringsagenda en de voorgestelde keuzes die hieruit voortkomen vindt u in de brief: voortgang strategische investeringsagenda, die gelijktijdig met deze voorjaarsbrief aan uw raad is aangeboden.

Nij Begun Als gemeente blijven we ons hard maken voor het maken van concrete afspraken voor de toekomst van Groningen. We staan naast onze inwoners tijdens de afhandeling van schadeherstel en versterking. Centraal moet staan dat mensen worden geholpen en gecompenseerd voor het leed dat hen is aangedaan. Op dit moment wordt in de regio gewerkt aan de totstandkoming van de sociale en economische agenda’s binnen ‘Nij Begun’. Deze uitwerking moet zich wat ons betreft vertalen in harde afspraken, doelstellingen en structurele betrokkenheid van het Rijk om het toekomstperspectief te vergroten en het vertrouwen van Groningers terug te winnen. In totaal is hier ongeveer 9 miljard aan ‘nieuw’ geld mee gemoeid. We gaan er vanuit dat de doelstellingen en afspraken in beide agenda’s kansen bieden voor onze inwoners en ons beleid. We willen de plannen in de agenda’s beschouwen als plus op onze huidige inzet op bestaanszekerheid, klimaat en voorzieningen. In het komende jaar werken we verder aan de grote opgaven die voor ons liggen. Wij vinden het belangrijk om te blijven kijken naar de toekomst en gefocust te blijven op waar we naartoe willen. Aan de hand van de programma’s in de begroting beschrijven we de manier waarop we hier in 2025 uitvoering aan willen geven.

Terug naar het overzicht

4

De cijfers (uitgebreide beschrijving in de klikbare bijlage hieronder: ’Stand van de gemeente’) zijn afkomstig uit registraties, enquêtes en onderzoeken. Daarbij worden registraties doorgaans permanent bijgehouden, enquêtes met een vaste regelmaat uitgevoerd en zijn de onderzoeken meestal eenmalig. Verder is gebruik gemaakt van het rapport Gematigde groei van de Staatscommissie Demogra sche Ontwikkelingen 2050.

Stand van Groningen in feiten en cijfer In willekeurige volgorde: - Verdubbeling aantal 80-plussers verwacht: van 8.500 naar 16.000 in 2043. Bij de toename van het beroep op zorgvoorzieningen door senioren is het van belang oog te houden voor en te investeren in het verkleinen van sociaaleconomische verschillen vanaf de kindertijd: Dit voorkomt/verkleint latere verschillen onder meer op de arbeidsmarkt en gezondheid. Het betekent daardoor een langere arbeidsduur en een later en kleiner toekomstig beroep op zorg. Vanuit de sociale agenda kunnen we hier oog voor (mentale) gezondheid aan toevoegen. - Migratie voor studie groot maar onzeker. Internationale studenten zijn een belangrijk aandeel in de groei van RuG, Hanze én gemeente. - Werkgevers hebben te maken met schaarste van personeel en ruimte. - Het aantal huurwoningen vrije markt groeit minder hard. Er kwamen nog tegen de 400 bij in 2023. Bij koopwoningen zien we juist een wat sterkere groei. - De noordelijke wijken vertonen wisselende ontwikkelingen. Selwerd en de Oosterparkwijk ontwikkelen zich gunstig. Negatieve ontwikkelingen zien we in de combinatie overlast, wonen en rondkomen in Paddepoel, Vinkhuizen en de Indische buurt. In alle wijken zijn ook gunstige ontwikkelingen te zien, zoals bij het oordeel over de buurt, en verbetering van de sociale samenhang in de Indische buurt.

s

fi

Terug naar het overzicht

5

Voorjaarsbrief gemeente Groningen 2024

P1: Economie en ruimte Economie en Werkgelegenhei We spelen in op de kansen die de grote transities energie, gezondheid en digitalisering ons bieden en streven naar een volledig circulaire economie. De werkgelegenheid is in de gemeente Groningen harder gegroeid dan de verwachte 1000 extra banen: 5.559 extra banen ten opzichte van 2022. De groei zit met name in het aantal kantoorbanen, waarbij speerpuntsectoren energie, ICT en creatieve industrie boven verwachting scoren. Om de benodigde ruimte voor de groei van de werkgelegenheid in beeld te krijgen is in 2023 de behoefteraming bedrijventerreinen en kantoren 2022-2040 vastgesteld. Hiertoe werken we samen in de Regio Groningen-Assen. We hebben in RGA-verband afgesproken een regionaal vestigingskader te hanteren voor grote ruimte vragers, bedrijven met een grote milieucontour en bedrijven die we via de NOM internationaal acquireren. We werken aan een gemeentelijk vestigingskader om de werkgelegenheid te faciliteren die bij de gemeente past. Door middel van drie sporen werken we aan uitvoering van onze aanpak broedplaatsen: meer grip op de maatschappelijk relevante gebruikers, inrichten van een heldere beheerstructuur en werken aan nieuwe businesscases voor broedplaatsen, zoals Biotoop en Niemeyer. Ook werken we aan onze aanpak op het thema impactondernemerschap en houden uw raad op de hoogte van de voortgang.

Samen met de provincies Drenthe en Friesland zetten we in op het gezamenlijk faciliteren van ons start-up en scale-up ecosysteem, onder meer met Founded in the North. Via het Akkoord van Groningen werken we samen met de kennisinstellingen aan de economische groei in sectoren van de

toekomst. Samen blijven we ons focussen op energietransitie, digitalisering en gezondheid.

Mobilitei In 2022 is het Uitvoeringsprogramma Doorwaadbare Stad door uw raad vastgesteld als uitwerking van de Mobiliteitsvisie. Het bevat de prioritering van 50 km/uur-wegen die we de komende periode willen transformeren naar 30 km/uur-wegen, maar ook de realisatie van belevingsplekken en autoknips. Voor de periode 2022-2026 gaat het om veertien nieuwe projecten waarvan een groot deel inmiddels is opgestart. Dit jaar wordt van een aantal projecten het inrichtingsontwerp inclusief een bijbehorende kredietaanvraag voorgelegd aan uw raad. Het beleid Emissievrije binnenstad in 2025 is vastgesteld. Het verruimde venstertijdengebied is per 1 februari 2023 van kracht en ook zijn de ANPR-camera's voor de handhaving daarvan geplaatst. De gesprekken met direct betrokkenen zoals de ambulante handel, horecaondernemers, bedrijfsverenigingen en brancheorganisaties zijn in volle gang. Alles is gericht op de implementatie van een zeroemissiezone in de binnenstad in 2025. Marktkooplieden, vaste standplaatshouders en seizoensplaatshouders kunnen tot 2030 een ontheffing krijgen die ze jaarlijks moeten aanvragen. Zowel het Uitvoeringsprogramma Deelmobiliteit als het Uitvoeringsprogramma Hubs zijn door uw raad vastgesteld. Op dit moment werken we aan verschillende onderdelen uit beide uitvoeringsprogramma's. Sinds september 2023 werken we bovendien via het Opdrachtenmodel Elektrisch Laden.

Dat betekent dat we als gemeente zelf laadpalen exploiteren. De komende jaren wordt het netwerk van openbare laadpalen met zo'n drie- tot vijfhonderd palen uitgebreid.

d

t

Terug naar het overzicht

6

Voorjaarsbrief gemeente Groningen 2024

Voor ondernemers hebben we diverse proefprojecten uitgevoerd met uitstootvrije deelvoertuigen en voor leveranciers zijn slimme, vooraf te reserveren laad- en losplekken (smartzones) gerealiseerd. In het door uw raad vastgestelde Uitvoeringsprogramma Lopen, Fietsen en Verkeersveiligheid werken we aan de ontwikkeling van een loopcultuur in Groningen, het verbeteren van bestaande en/of de aanleg van nieuwe fietsvoorzieningen en aan het verkeersveiliger maken van onze gemeente. We zijn voortvarend aan de slag gegaan en verwachten de komende tijd de eerste projecten te kunnen realiseren.

Om in de grote vraag aan woningen te voorzien werken we hard aan de realisatie van de grote ontwikkelzones Suikerzijde, Stadshavens en Meerstad. In deze gebieden realiseren we substantiële aantallen sociale huurwoningen. In 2023 zijn hierin voor deze gebieden grote stappen gezet. Zo is voor de Held 3 een akkoord op hoofdlijnen afgesloten. Voor Suikerzijde zijn de procedures afgerond en eind dit jaar komen de eerste woningen in verkoop. We zetten in op het op gang houden en waar mogelijk versnellen van de bouwproductie en het vergroten van het aandeel sociale huur in de ontwikkelingsgebieden waarover nog geen harde afspraken zijn gemaakt.

In het hoofdlijnenakkoord van de formerende partijen in Den Haag wordt de Lelylijn genoemd. Dit is goed nieuws voor onze gemeente en heel Noord-Nederland, gezamenlijk hebben we ons er richting de formerende partijen hard voor gemaakt. De lijn moet er komen en de aanleg er van moet beginnen in Groningen, zo staat in het hoofdlijnenakkoord. Ook wordt Groningen genoemd als stad die een aansluiting op een hogesnelheidslijn zou moeten krijgen in de toekomst. Maar hiermee zijn we er natuurlijk niet, want in het akkoord is nog geen extra geld beschikbaar gesteld voor de aanleg van de lijn. Wij blijven ons inzetten voor de daadwerkelijke realisatie van de Lelylijn.

Wonen De gemeente Groningen blijft groeien en dit geeft druk op de woningmarkt. Het tekort aan woningen raakt iedereen en daarmee is het een groot maatschappelijk probleem. We werken daarom hard aan het toevoegen van meer woningen en doen er alles aan om dit voor elkaar te krijgen. De opgaven uit de woonvisie 'Een thuis voor iedereen' van 2020 blijven dan ook onverkort gelden.

Vanuit het Uitvoeringsprogramma bij de woonzorgvisie wordt er gewerkt aan het toevoegen van woningen voor ouderen en kwetsbare groepen. De komende vijf jaar staan er gemiddeld 2.320 nieuwbouwwoningen in de planning. De ervaring leert dat er altijd projecten verschuiven in de tijd of anderszins wijzigen. We rekenen daarom met een uitval van 30% van de plannen; voor de komende vijf jaar komen we dan uit op gemiddeld 1.624 nieuwbouwwoningen per jaar. Hiervoor zullen rijksmiddelen nodig zijn. Het hoofdlijnenakkoord van de formerende partijen spreekt van een miljard per jaar voor woningbouw en vijfhonderd miljoen voor bijbehorende infrastructuur en het aanwijzen van extra grote bouwlocaties. De wijze waarop deze gelden zullen worden verdeeld is nog niet bekend. Wij zijn net als andere gemeenten gebaat bij voorspelbare, structurele middelen zodat we vooruit kunnen blijven plannen. Bouwen in Groningen betekent bouwen voor de langere termijn, met aandacht voor diversiteit, kwaliteit en duurzaamheid. We streven naar klimaatbestendige woningen in een fijne en groene woonomgeving. De opgave is om woningen aardgasvrij te maken zowel in de nieuwbouw als in de bestaande woningvoorraad. In de sociale huursector werken we onverminderd door aan het verduurzamen van de woningen.

Circa twee derde van de sociale huurwoningen heeft inmiddels een groen energielabel (A of B) en dit aantal loopt snel op. Voor de bestaande voorraad is ook het woninggebruik een belangrijk aandachtspunt. Met de opkoopbescherming en regels voor bijvoorbeeld Airbnb sturen we hierop. Om misstanden rondom vastgoed te voorkomen implementeren we de regels uit de Wet Goed verhuurderschap, dit doen we via de pandenbrigade controles en handhaven we op illegale situaties. Daarbij hebben we ook oog voor misbruik van vastgoed in relatie tot vermoedelijke arbeidsuitbuiting.

Terug naar het overzicht

7

P2: Leefomgeving en veiligheid Kwaliteit van de leefomgevin De ontwikkeling van een nieuwe beheerstrategie is in volle gang. Grote opgaven als biodiversiteit, klimaat, gezondheid, inclusiviteit, veiligheid en CO2-reductie maken het de hoogste tijd voor een doorontwikkeling in onze beheerstrategie. We transformeren van beeldgestuurd beheer naar waardegestuurd gedreven beheer waarmee we kunnen bijdragen aan de maatschappelijke opgaven waar onze gemeente voor staat. Verwachting is dat de strategie in het laatste kwartaal van 2024 ter besluitvorming aan uw raad aangeboden wordt. Vervolgens starten we in 2025 met de transitie naar deze nieuwe strategie voor het beheer van de openbare ruimte. We onderzoeken de mogelijkheden voor het realiseren van een burgerberaad rondom het behalen van ons doel Groningen Afvalvrij 2030. We bezien hoe we de aanbevelingen van inwoners kunnen gebruiken voor het behalen van onze doelen op het gebied van afvalbeleid. Dit zal de eerste keer zijn dat een burgerberaad wordt ingezet in Groningen. Daarnaast heeft uw raad een krediet beschikbaar gesteld voor de realisatie van de Circulariteitshub. Ook zijn we in het voorjaar gestart met twee pilots om de inzameling van groente- fruit- en tuinafval in onze gemeente uit te breiden, met name bij hoogbouw.

De provincie Groningen is overigens wel voornemens om de gebiedsprocessen af te ronden en een gebiedsplan in te dienen bij het Rijk. We voeren op dit moment gesprekken met agrarische ondernemers in het buitengebied. Hier verkennen we gezamenlijk de mogelijkheden voor het verduurzamen van de landbouw, met herstel van klimaat, natuur en water, en met bestaanszekerheid voor het agrarische bedrijf. De gesprekken zijn input voor het maken van een uitvoeringsagenda voor (nieuwe vormen van) landbouw. Daarnaast verkennen we samen met een diversiteit aan belanghebbenden, waaronder agrarische ondernemers en Fascinating, de kansen voor korte voedselketens. Het streven is om een korte keten netwerk te faciliteren en logistiek te ondersteunen en zo het verdienvermogen van de agrarische sector en aanverwante ondernemingen waar mogelijk te versterken.

Landelijk gebied In 2024 heeft het college de agenda landelijk gebied vastgesteld. In 7 thema’s is dit nader uitgewerkt. Het gaat daarbij onder andere om meer aandacht voor kringlooplandbouw, kortere voedselketens, verbeteren van het aantal plant- en diersoorten, klimaatverandering en verbeteren van dierenwelzijn. De agenda landelijk gebied bevat belangrijke onderwerpen die we inbrengen in de gebiedsprocessen die door de provincie worden georganiseerd in het kader van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). Overigens is het NPLG budget dat door het vorige kabinet was gereserveerd voor de verbetering en herstel van de natuur én om de landbouwtransitie te stimuleren (24 miljard), geschrapt in het Hoofdlijnenakkoord. Dit brengt onzekerheden met zich mee voor de transitie van het landelijk gebied.

Eiwittransitie Het onderwerp voedsel- en eiwittransitie is een van de zeven thema’s die is opgenomen in de agenda landelijk gebied. We borgen dit in de gebiedsprocessen van het NPLG. Vanuit het Foodtrails project worden duurzame, sociale en gezonde voedselinitiatieven in de noordelijke stadswijken ondersteund. In 2024 blijven we deze initiatieven ondersteunen vanuit incidenteel toegekend budget. We werken verder aan een routekaart voedsel- en eiwittransitie waarin we als gemeente op lokaal niveau de voedseltransitie willen aanjagen. We zetten in op gezonde, duurzame en meer plantaardige voedselproductie, -consumptie en -omgeving. We stellen doelen voor 2030 en 2050. De concrete projecten werken we uit in een uitvoeringsagenda voor 2024-2026.

g

Terug naar het overzicht

8

Voorjaarsbrief gemeente Groningen 2024

Veiligheid

Zorg en veiligheid

Het uitvoeringsprogramma ondermijning geeft ons robuuste handvatten om onze ondermijningsaanpak te verstevigen. In de Groningse binnenstad hebben we de handhaving op horecaondernemingen die aanhoudende problemen veroorzaken voor de openbare orde, aangescherpt. Er zijn inmiddels meerdere vergunningen ingetrokken. We gaan de komende tijd door met een striktere aanpak van openbare ordeproblemen en ondermijningsgerelateerde praktijken in de Groningse horeca.

Binnen zorg en veiligheid richten wij ons vooral op de meest kwetsbare mensen uit onze samenleving. Mensen waarbij grote zorgen zijn over hun welzijn en veiligheid en die van hun omgeving. Door preventieve en repressieve interventies op individueel, gezins- en systeemniveau met elkaar te verbinden proberen we te werken aan stabilisatie, herstel en hernieuwd perspectief.

Op een aantal bedrijventerreinen (Eemspoort, Euvelgunne en Roodehaan) zijn we gestart met een pilot om ondernemers op deze terreinen via publiek private samenwerking weerbaar te maken tegen ondermijning. Ook vanuit een regionale aanpak van ondermijning versterken we het totale systeem en pakken we gelegenheidsstructuren aan. Een gemeenteoverstijgende aanpak helpt om de spreekwoordelijke dijken tegen ondermijning op hetzelfde niveau te brengen en houden.

De afgelopen periode zijn onze inspanningen en die van onze netwerkpartners geïntensiveerd op alle zorg en veiligheidsvraagstukken. We voeren het actieplan huiselijk geweld, kindermishandeling, geweld tegen vrouwen uit zodat we sneller beter helpen. We maken ons zorgen om onze meest kwetsbare inwoners en de impact die zij kunnen hebben op de maatschappij.

Individuele problematiek en de complexiteit daarvan nemen toe. We zetten fors extra in op het verminderen van de problematiek van mensen met onbegrepen gedrag. Dit doen we onder andere door domeinoverstijgend samen te werken om mensen met een (hoog) veiligheidsrisico beter te ondersteunen. We zetten ons in om een sluitend vangnet te realiseren voor mensen met onbegrepen gedrag en een veiligheidsrisico. We starten met een provinciaal project vanuit het programma Grip op Onbegrip en starten een pilot bestuurlijk toezicht op. In deze pilot richten we ons op ernstige overlastgevers door ofwel een bestuurlijke maatregel op te leggen, ofwel bestuurlijk toezicht toe te passen. De ondersteuning van (ex) gedetineerden hebben we samen met onze partners doorgezet om detentieschade zoveel mogelijk te voorkomen. Jeugdcriminaliteit verminderen we door samen met partners te werken vanuit Preventie met Gezag. Omdat de school een veilige plek moet zijn waar jongeren zich kunnen ontwikkelen en ontplooien, onderzoeken we hoe we gezamenlijk met onze ketenpartners een veilige leeromgeving kunnen realiseren. We besteden, met de uitvoering van het plan van aanpak Preventie met Gezag, extra aandacht aan vroegsignalering, online criminaliteit, schooluitval/samenwerking met scholen en het voorkomen van in-/doorgroei in de ondermijnende criminaliteit.

We ontwikkelen regionaal een actiematige campagne op jeugd en drugs. Met centrale bijeenkomsten houden we uw raadsleden op de hoogte van ontwikkelingen. Ook gaat het wietexperiment in 2024 van start, daarvoor treffen we de laatste voorbereidingen. We zien dat een deel van evenementenorganisatoren moeite heeft evenementen goed te organiseren, met name vrijwilligersorganisaties. Dit komt onder andere door stijgende kosten en krapte op de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld als het gaat om beveiliging. Er zijn tot slot grote stappen gezet in de realisatie van het plan van aanpak FC Groningen, maar tegelijkertijd zien we dat concrete realisatie op een aantal onderdelen weerbarstig en ingewikkeld is.

Terug naar het overzicht

9

P3: Vitaal en sociaal

Werk en Inkomen We willen meer bestaanszekerheid voor alle inwoners en vinden het van groot belang dat iedereen een goede kwaliteit van leven heeft. Daarom streven we naar zo veel mogelijk financiële zelfredzaamheid, waarbij niemand onder het (economisch) bestaansminimum hoeft te komen en tegelijkertijd mee kan doen in de samenleving. In 2022 en 2023 hebben we ons in de armoede-aanpak nadrukkelijk gefocust op het compenseren van inwoners die onze ondersteuning het meest nodig hebben als gevolg van de energiecrisis en de inflatiecrisis. Aan de hand van het uitvoeringsprogramma brede aanpak armoede en schulden zetten we de komende jaren in op verbeterde dienstverlening en doorbraak van generationele armoede door actieve hulp te bieden. In het uitvoeringsplan schuldhulpverlening dat in het tweede kwartaal van 2024 wordt vastgesteld, is aandacht voor de acties die in het coalitieakkoord zijn opgenomen onder het overkoepelende doel ‘doorbraak in armoedebestrijding’. De komende periode geven we uitvoering aan het beleidsplan schuldhulpverlening 2024-2028 en blijven we lobbyen richting het Rijk met betrekking tot de aanpak van misstanden op het gebied van consumentenkredieten en gokreclames. Op 29 januari 2024 heeft de rechter geoordeeld dat het aan de kantonrechter is om niet alleen de noodzaak van de onderbewindstelling te beoordelen, maar ook welke

bewindvoerder het meest geschikt is, zonder naar de kosten te kijken. Daarmee is ons beleid van tafel gegaan en betreuren wij dat zeer, we blijven daarom lobbyen voor minder marktwerking in de bewindvoering. We breiden het aantal basisbanen in deze collegeperiode uit naar 250, op dit moment faciliteren we 132 basisbanen (peildatum april). Vanuit het Werk- en ontwikkelprogramma is in november 2022 de omslag gemaakt naar de gebiedsgerichte werkwijze om zo laagdrempeliger en toegankelijker te zijn voor inwoners. Met deze aanpak willen we in 2024 alle mensen met een bijstandsuitkering in beeld hebben. In 2023 zijn we binnen de gebiedsgerichte werkwijze in Oost gestart met een intensievere samenwerking tussen Inkomensdienstverlening en Werk & Participatie. Een medewerker van de GKB en Inkomensdienstverlening is nu aanwezig op de werkvloer. Door de korte lijnen worden vragen sneller beantwoord en zien we dat maatwerk makkelijker gerealiseerd wordt. Deze aanpak willen we de komende tijd uitbreiden naar de andere gebieden. Met het Werk- en Ontwikkelprogramma hebben we de ambitie om jaarlijks 600 inwoners extra te ondersteunen naar werk of ontwikkeling. In 2024 gaan we door op de ingeslagen weg. Projecten die succesvol zijn gaan we intensiveren en nieuwe projecten gaan we verder uitbouwen. Daarnaast werken we aan de doorontwikkeling van iederz tot een Sociaal Ontwikkelbedrijf.

Terug naar het overzicht

10

Voorjaarsbrief gemeente Groningen 2024

Onderwijs Het is cruciaal dat kinderen en jongeren kunnen opgroeien binnen een pedagogisch gezonde, stimulerende en veilige omgeving. We willen voor alle kinderen een omgeving creëren die ruimte biedt om de eigen talenten te ontdekken en te ontwikkelen. We zijn blijvend in gesprek met de onderwijspartners over onderwerpen als personeelskrapte, de groei van het speciaal onderwijs en de druk op de jeugdhulp. Binnen het kader van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (SPUK Kansrijke Wijk) zijn we in de noordelijke wijken gestart met een pilot om kinderen vanaf een half jaar oud, en waarvan de ouders geen kinderopvangtoeslag ontvangen, de kinderopvang toegankelijk te maken. Door een intensieve samenwerking tussen het consultatiebureau, de huiskamer en de kinderopvang leiden we jonge kinderen toe naar vve en helpen we jonge ouders. Eenmaal op school wordt ook in de eerste twee jaar extra ingezet op een goede begeleiding van de leerling. Daarnaast blijven we investeren op omvang en kwaliteit van de brugfunctionarissen en de verlengde schooldag (VSD). Met het Maatschappelijk Akkoord Sociale Inclusie zetten we gezamenlijk met de onderwijs- en kinderopvangorganisaties de schouders onder meer gelijke kansen voor kinderen en jongeren. Dit akkoord hebben we verlengd tot 2040. Zie ook de collegebrieven van april 2023 en oktober 2023.

We hebben in dit kader onder andere afspraken gemaakt rondom de procedure aanmelding en toelating van leerlingen in het basisonderwijs en het zorgen voor een meer uniforme informatievoorziening voor ouders.

De geactualiseerde versie van het Scholenplan Gro Up is dit voorjaar vastgesteld. Gro Up 2024-2039 is het vervolg op het Integraal Huisvestingsplan (IHP) 2020-2039 ‘Investeren in onderwijs’. Gro Up stuurt op zowel de fysieke kant van de onderwijshuisvesting, zoals de capaciteit en kwaliteit van de gebouwen, als op het vergroten van de kansengelijkheid, het tegengaan van de (onderwijs)segregatie en het behalen van de doelstellingen uit de onderwijsagenda.

Welzijn, gezondheid, zorg en diversiteit

kunnen werken met onze kinderen en gezinnen werpt zijn vruchten af. Dit jaar zetten we een volgende stap in de dienstverlening met het toevoegen van een aantal specialistische taken. De overkoepelende nota ‘De sociale basis, voor elkaar’ 2023-2026 is vastgesteld. Hierin beschrijven we het belang van een sterke samenhang in de samenleving, in de wijken en dorpen van onze gemeente. In de nota staan diverse actielijnen waarin we ook in 2025 thema’s uit de nota uitwerken en verder invullen.

We versterken en borgen de werkwijze van het project 'Stapeling sociaal domein' om verbindingen te leggen binnen leefgebieden en zorgmedewerkers hierin de ruimte te geven. Via de doorbraak aanpak nemen we individuele casuïstiek als voorbeeld om oplossingen of beleidswijzigingen aan te dragen die effectiever en tegelijkertijd kostenbesparend werken. Samen met de WIJ werken we actief aan de basisopdracht en verbeteringen gericht op ontwikkeling van de dienstverlening aan onze inwoners. Hierin nemen we wachtlijsten, kwaliteit, prioriteitsstelling en financiën mee zodat tijdig beheersmaatregelen getroffen kunnen worden. Een voorbeeld hiervan zijn de maatregelen die we moeten nemen om de CAO stijging en daarmee de stijging van de loonsom te kunnen blijven dragen waarbij we de negatieve effecten (door bezuinigingen op personeel van de WIJ) voor de inwoners tot een minimum proberen te beperken. De Basis Jeugdhulp wordt sinds 1 januari 2023 uitgevoerd door WIJ Groningen, vanuit het principe ‘normaliseren’ en ‘doen wat nodig is’. Het indicatieloos

Terug naar het overzicht

11

Voorjaarsbrief gemeente Groningen 2024 Als onderdeel van ons gezondheidsbeleid werken we samen met onze partners hard aan het preventieplan mentale gezondheid. We hebben een actieplan middelengebruik opgesteld en voeren deze uit mede op grond van daartoe beschikbaar gestelde middelen vanuit het integraal zorgakkoord, GALA en specifieke subsidies.

Jeug Landelijk hebben we samen met de VNG afspraken gemaakt met het Rijk en ketenpartners in de “Hervormingsagenda Jeugd” met als doel de jeugdhulp duurzaam te verbeteren en betaalbaar te houden. Er is een landelijke scan uitgevoerd; de regio Groningen is benoemd als een robuuste jeugdhulpregio. Zo hebben we de gesloten Jeugdzorg afgebouwd van 144 naar 24 plekken. Daarnaast zijn we gestart met beschermingstafels waarbij samen met ouders alles wordt ingezet op voorkomen van uithuisplaatsingen en de inzet van jeugdbeschermingsregelingen. Ten slotte hebben we met de Jeugdzorgaanbieders gezamenlijk gezocht naar verbetervoorstellen waar er 6 van de 10 voorstellen zijn gehonoreerd. De regionale uitvoeringsagenda Hervormingsagenda is in ontwikkeling. De focus ligt op de vraag welke aanvullende interventies we tot 2028 regionaal en/of lokaal moeten opnemen als gevolg van deze hervormingsagenda. Er is landelijk een grote stelselwijziging rondom de jeugd -en gezinsbescherming in voorbereiding, het zogenaamde Toekomstscenario. Dit heeft onder meer gevolgen voor de werkwijze en samenstelling van de teams in WIJ en ketenpartners zoals de Gecertificeerde Instellingen, Veilig Thuis en de Raad voor de Kinderbescherming. Wij participeren in de regionale trajecten van de hoogspecialistische jeugdhulp en de bovenregionale

samenwerking (3 Noord) voor de af- en ombouw van de jeugdzorg plus.

Diversiteit Op 22 juni 2024 a.s. organiseren we de roze zaterdag in Groningen, een landelijk evenement waarin de emancipatie van de lhbti+ community centraal staat. Om de zichtbaarheid van de lhbti+ emancipatie te vergroten plaatsen we regenboogbankjes in alle stadsdelen en renoveren wij het regenboogpad. Op 16 mei 2024 heeft de burgemeester namens het college van B&W excuses aangeboden voor de rol van het stadsbestuur in het slavernijverleden van Groningen. Daarnaast is het proces naar twee monumenten gestart. De monumenten verwijzen naar het VOC- en het WIC verleden van de gemeente Groningen. De regie over de totstandkoming is teruggelegd bij de nazaten. Ook werken we aan het actieplan antiracisme. Tot slot staan we tijdens Keti Koti stil bij het slavernijverleden. Voor het programma veilige steden draaien we dit jaar een pilot ‘Safe Space’ tijdens 3 evenementen. In deze periode onderzoeken we ook welke maatregelen organisatoren kunnen doorvoeren om hun evenement sociaal veiliger te maken door middel van een handleiding. Dit doen we in samenwerking met grote terugkerende evenementen in Groningen, zodat we met deze kennisdeling meer organisatoren aanzetten tot maatregelen om de sociale veiligheid voor vrouwen en meisjes te vergroten.

Tijdens de workshops voor participatie verklaring, een verplicht onderdeel van de inburgering, besteden we expliciet aandacht aan het diverse karakter van de Nederlandse samenleving.

d

s

d

Terug naar het overzicht

Toegankelijkhei We geven uitvoering aan de Agenda Toegankelijk Groningen 2022-2025 waarbij wij streven naar het borgen van toegankelijkheid binnen alle verschillende beleidsdomeinen. Wij zetten op dit moment stevig in op digitale toegankelijkheid. Mensen met functiebeperkingen (visueel, auditief, etc.) moeten net zo goed gebruik kunnen maken van onze dienstverlening. Ook toegankelijkheid in de openbare ruimte heeft onze aandacht, zoals bijvoorbeeld het verbeteren van onze openbare toiletvoorzieningen.

Nieuwkomer De opvangbehoefte blijft, gelet op de hoge instroom van asielzoekers en Oekraïense ontheemden, hoog. Daarom blijven we ons ook het komende jaar inzetten voor het realiseren van opvanglocaties voor beide doelgroepen. Veel van onze huidige opvanglocaties zijn tijdelijk van aard. We zijn voornemens om vanaf volgend jaar structureel circa 1000 asielzoekers op te vangen en realiseren daarvoor een aantal permanente opvanglocaties, waarbij we rekening houden met een spreiding over de stad. De uitbreiding van de huidige noodopvanglocatie aan de Sint Petersburgweg tot permanent AZC die plek biedt aan 600 asielzoekers (tot tenminste 2032) is daar een goed voorbeeld van. Naast het AZC aan de Sint Petersburgweg, is ook locatie Eemsgolaan 7 in beeld als permanente opvanglocatie. Hiermee creëren we helderheid en stabiliteit als het gaat om de huisvesting van asielzoekers in onze gemeente voor de toekomst. De situatie van Oekraïense ontheemden is onzekerder. De Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) loopt tot maart 2025. Het kabinet werkt momenteel strategische beleidskeuzes uit voor het verblijf en terugkeer van vluchtelingen uit Oekraïne na maart 2025.

12

Voorjaarsbrief gemeente Groningen 2024 Het programma is in afwachting van kaders vanuit het Rijk na aflopen van de RTB. We blijven ons hoe dan ook inzetten voor humane opvang voor deze doelgroep, ook in de toekomst. Daarom zullen we ook het komende jaar meer dan 1000 Oekraïense ontheemden opvangen, in zowel gemeentelijke als particuliere opvanglocaties.

Beschermd wonen en opvang Samen met de regio werken we aan de doordecentralisatie van Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang en de bijbehorende transformatieopgave. We streven naar sociale inclusie, het voorzien in een stabiele en kleinschalige woonplek in de wijk, waarbij iedereen een mogelijkheid krijgt om deel uit te maken van de maatschappij. Waar mogelijk wordt het eigen netwerk ingezet en wordt de regie van de inwoner gestimuleerd. De druk op de Maatschappelijke Opvang proberen we te verminderen door te investeren in preventie en uitstroom te bevorderen. Overigens zien we ook in Groningen als gevolg van landelijke ontwikkelingen (verdergaande ambulantisering op verschillende domeinen en schaarste op de woningmarkt) deze druk momenteel eerder toe- dan afnemen.

Sport en bewegen De gemeente groeit en dat betekent dat de vraag naar sport- en beweegvoorzieningen toeneemt. We willen de sportvoorzieningen laten meegroeien met de gemeente en daarbij rekening houden met bestaande capaciteitsknelpunten. Het sportlandschap verandert eveneens en de veranderende behoefte aan sport- en beweegvoorzieningen maakt dat het van belang is om

ook kwalitatief goed te kijken naar het huidige sportareaal. Hiervoor werken we aan het Masterplan (door)ontwikkeling Sportvoorzieningen 2037 . Bouwstenen hiervoor zijn onder andere de Sport en Beweegvisie 2021+ ‘Sportief Kapitaal voor iedere Groninger’, het Capaciteitsonderzoek Sportaccommodaties, de uitkomsten van het onderzoek naar de toekomstige inrichting van Sportpark Corpus den Hoorn, het IABB en de Urban Sports Agenda. Ook kijken we naar de positie en toekomst van de drie gesubsidieerde zwembaden in onze gemeente, in Hoogkerk, Haren en Ten Boer. Zodra we inzichtelijk hebben wat er (financieel) nodig is komen we daar bij u op terug. Sport werkt ook verbindend en is daardoor een belangrijk middel om te werken aan de doelen van ons gezondheids- en preventiebeleid. Wij willen dat sport en bewegen toegankelijk en inclusief is. Iedereen, ongeacht opleiding, inkomen, achtergrond of leeftijd, moet kunnen sporten en bewegen. Samen met de partners van het Gronings Sportakkoord blijven we hier aan werken.

Cultuur Groningen kent een sterke culturele sector; om dit te behouden is het van belang dat we goede voorwaarden creëren. Dit doen we door instellingen die de basis vormen van onze culturele infrastructuur voor acht jaar op te nemen in onze cultuurnota's. Ook investeren we in nieuwe huisvesting en een gezonde arbeidsmarkt voor de culturele sector. We willen ervoor zorgen dat het vele creatieve talent verbonden blijft aan Groningen en dat talent de kans krijgt zich te ontwikkelen en te professionaliseren.

Terug naar het overzicht

Naast deze artistiek-inhoudelijke kwaliteit brengt kunst en cultuur ook maatschappelijke impact teweeg. Daarom is het van groot belang dat het culturele aanbod voor iedereen is. Zo dragen we bij aan een leefbare stad, gezonde en actieve inwoners en een cultureel klimaat waarin iedereen mee kan doen. Projecten als De Wijk de Wereld en MENA zijn hier goede voorbeelden van. Daarnaast willen we kunst en cultuur steeds dichterbij de mensen te brengen, bijvoorbeeld door het inzetten van cultuurcoaches in de wijken en de Open Studio’s, specifiek gericht op de behoefte en interesse van jongeren. Door mee te doen aan de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit stimuleren we goed cultuuronderwijs in het PO en VO. Door de sterke kostenstijgingen vanwege inflatie en hoge energieprijzen zien de instellingen hun financiële buffers krimpen. Daar komt voor de komende jaren de opgave van Fair Practice (eerlijke betaling en versterking culturele arbeidsmarkt) overheen. Vanaf 2025 is Fair Practice een voorwaarde om subsidie te kunnen verkrijgen. Dit heeft een financiële consequentie, als werknemers beter betaald moeten worden blijft er minder over voor de activiteiten. Dit in combinatie met de prijsstijgingen zorgt ervoor dat de budgetten voor de cultuurnota 2025-2028 onder druk komen te staan.

We zetten in op de financiële weerbaarheid van instellingen door regelmatig gesprekken te voeren over de financiën, financiële scans uit laten voeren en in contact te staan met de Raden van Toezicht.

13

P4: Dienstverlening en bestuur Dienstverlening en organisatie De ondersteuning staat aan de basis van alle processen en uitvoering van het coalitieakkoord. Het afgelopen jaar is bedrijfsvoering meer op de agenda komen te staan, maar we moeten hier onverminderd alert op zijn. Stimulansen om de kwaliteit van onze dienstverlening verder te ontwikkelen of te versnellen zijn essentieel om te blijven voldoen aan onze gemeentelijke opgaven. De realisatie van de opgaven vergt veel uitvoeringskracht en een op uitvoering gerichte ontwikkeling van onze organisatie. In 2023 is het Carrière Centrum opgericht, om te blijven voldoen aan de forse instroomopgave van de komende jaren. Daarnaast is er een nieuwe werken-bij website en arbeidsmarktcampagne ontwikkeld om de komende jaren te zorgen voor meer herkenbaarheid als aantrekkelijke werkgever in de regio. Ons streven blijft om de gemeentelijke dienstverlening zo duidelijk en toegankelijk mogelijk te leveren, met oog voor de menselijke maat. Doelen die we het komende jaar nastreven zijn uitgewerkt in onze visie op dienstverlening (2021), met als kern de zes principes van dienstverlening waar wij naar streven. Het aantal fysieke baliebezoeken neemt af, maar de inwoners die het loket bezoeken, hebben complexere vragen die vaker om maatwerk vragen.

De vervanging van een aantal kern ICT-applicaties van de gemeente Groningen, zoals het financieel systeem, het zaaksysteem, het afvalbeheersysteem en het archiefsysteem, is in volle gang. Deze vervangingen dragen bij aan een verdere modernisering van ons ICT-landschap en de verbetering van de dienstverlening aan zowel de inwoner als onze eigen medewerkers. Voor de outsourcingstrategie op de langere termijn is vastgesteld op welke wijze generieke ICT (de ICT middelen die door alle medewerkers gebruikt worden) in de markt gezet kan worden om zodoende de best passende leveranciers aan de gemeente Groningen te koppelen. De eerste aanbesteding loopt inmiddels en een tweede is in voorbereiding.

Vanuit het gedragsveranderingsprogramma voor informatieveilig werken “Seeftie” wordt in de zomer van 2024 een opfriscursus voor het Digitaal Rijbewijs uitgerold gericht op al onze medewerkers. Daarnaast zijn we voornemens in oktober ”Hack050”te organiseren waarbij ethische hackers en studenten kwetsbaarheden van de gemeentelijke omgeving achterhalen.

Democratische vernieuwing We vinden het belangrijk dat inwoners passende invloed hebben op gezamenlijke vraagstukken die hen aangaan. We willen onze inwoners eerder, meer en beter betrekken: Groningen maken we samen. We werken in onze gemeente al jaren aan het versterken van de lokale democratie. Zoals bijvoorbeeld met de drie proeftuinen (met het Gronings Model), waar we samen met bewonersorganisaties werken aan het goed (blijven) organiseren van invloed en zeggenschap. Ook zijn we in 2024 gestart met Sterk Hoogkerk, de burgerbegroting, waarbij we samen met inwoners beslissen over initiatieven van inwoners. Een ander voorbeeld is dat we werken aan projecten waarbij we jongerenparticipatie beter in onze organisatie aanpakken en borgen. De afgelopen jaren zien we dat er meer kennisuitwisseling plaatsvindt en dat we leren van ervaringen. Dat vinden we belangrijk en stimuleren we. We trainen onze medewerkers op gebied van participatie, in het algemeen en specifiek voor de omgevingswet. Hiervoor hebben we een instrumentarium ontwikkeld, gebaseerd op praktijkervaring die we met elkaar delen. Daarbij vinden we het van belang om participatie goed te regelen. Ook landelijke wetten vragen dat van ons. We ontwikkelen daarom participatiebeleid zodat we een gezamenlijk beeld en taal hebben. Dit beleid biedt houvast voor uw raad en onze inwoners.

Zodat duidelijk is voor inwoners hoe zij met de gemeente mee kunnen denken en doen in een project of beleidsvraagstuk. In het eerste kwartaal van 2025 zal dit beleid, na inspraak en advies, voorliggen in uw raad. Dit beleid vormt ons startpunt om - met onze inwoners en in samenhang met alle directies in onze organisatie - verder te evalueren en door te ontwikkelen. Ook Speak Up, het Europees project waarin we de komende drie jaren samenwerken in de North Sea regio op gebied van participatie en governance, betrekken we hierin.

Terug naar het overzicht

14

Paragraaf 1: Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing De sloop en nieuwbouw maakt de Wijkvernieuwing in de wijken Selwerd en De Wijert volop zichtbaar. In 2023 is de wijkvernieuwing uitgebreid, en is er ook in Lewenborg gestart met deze integrale aanpak. De uitbreiding van de wijkvernieuwing naar Paddepoel, Vinkhuizen en Oosterparkwijk wordt nog onderzocht. Op termijn gaan we tegen grenzen van financiën en capaciteit aanlopen. In het kader van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV) voor Groningen Noord hebben we samen met onze partners in de Maatschappelijke Coalitie eind 2023 het gebiedsplan vastgesteld. We werken dit uit tot het eerste uitvoeringsprogramma, om bij te dragen aan de doelstellingen om in 20 jaar tijd de leefbaarheid en veiligheid in Groningen Noord te verbeteren. Met onze wijkvernieuwing en inzet vanuit veiligheid, werken en leren dragen we hieraan bij.

In 2024 ronden we de eerste Regio Deal af. Dit heeft de afgelopen jaren gezorgd voor meer aandacht voor onze noordelijke wijken. Met een stevig integraal programma hebben we gewerkt aan een prettige en veilige omgeving, met onder andere de Stratenaanpak. We zijn gestart met verschillende wijkbedrijven en hebben de maatschappelijke impact hiervan onderzocht. En de Verlengde schooldag is in Groningen geïntroduceerd. De succesvolle resultaten van de Regio Deal nemen we mee naar het uitvoeringsprogramma van de maatschappelijke coalitie voor Groningen-Noord.

Dit uitvoeringsprogramma wordt deels bekostigd met rijksfinanciering. Begin 2024 is de Regiodealaanvraag Grensverleggend Noord geselecteerd. Hierin zit besloten een totaal van 10 miljoen aan rijksfinanciering voor Groningen Noord voor de komende 4 jaar. Daarnaast worden middelen uit het Volkshuisvestingsfonds (VHF), SPUK Kansrijke Wijk en Preventie met Gezag benut voor de doelstellingen in Groningen Noord.

Terug naar het overzicht

15

Paragraaf 2: Duurzaamheid Het gebruik van fossiele brandstoffen leidt tot uitstoot van CO₂. Deze uitstoot versterkt het broeikaseffect en dat zorgt ervoor dat de aarde opwarmt. De gevolgen van deze klimaatverandering zijn al voelbaar en nemen in sommige gevallen schrikbarende vormen aan. Als gemeenschap is het onze plicht om de uitstoot van CO₂ te verminderen en zo de opwarming van de aarde te beperken. Daarom willen we CO₂-neutraal zijn in 2035: al sinds 2011 is dit een belangrijk doel van de gemeente Groningen. Daarmee zijn wij nog ambitieuzer dan het Rijk. We willen onze verantwoordelijkheid nemen en niet wachten op anderen. In 2023 is door de Europese Commissie meer vormgegeven aan de missie 100 klimaatneutrale en slimme steden 2030. Een officiële erkenning van de status als klimaatneutrale stad (‘mission-label’) helpt mogelijk bij inschatting van kredietwaardigheid bij verkrijgen van publieke en private financiering. De status als Missie-deelnemer geeft Groningen directe toegang op nationaal en Europees niveau tot beleidsmakers. In 2024 wordt, in het kielzog van de herijking Routekaart CO₂-neutraal 2035, gewerkt aan de aanvraag van het mission-label.

Het afgelopen jaar heeft de minister voor Klimaat en Energie aangegeven dat in de nieuwe warmtewet (Wet Collectieve Warmte 2024) gemeenten een belangrijke rol krijgen ten aanzien van aanleg en exploitatie (nieuwe) warmtenetten. Deze beweging naar publieke warmtenetten is mede het gevolg van onze aanhoudende inzet en betrokkenheid bij de ontwikkeling van de nieuwe warmtewet. Ook het afgelopen jaar hebben wij samen met WarmteStad gewerkt aan de uitrol van het warmtenet in het Noordwesten van de stad. De uitvoering van Warmtenet Noordwest loopt op richting 15.600 woningequivalenten. Uw raad heeft ingestemd met het raadsvoorstel ‘vervolginvestering Warmtenet Noordwest fase 2a en verkenning 2b’. In de Uitvoeringsagenda klimaatbestendig Groningen zijn analyses opgenomen die inzicht geven in de afstand tot koelte in de openbare ruimte. Hiernaast is in de agenda het opzetten van een koeltenetwerk als actiepunt geformuleerd. In het kader van de wijkklimaatmonitoring worden deze onderzoeken uitgewerkt waarna een uitvoeringsagenda op dit onderwerp wordt opgesteld.

Via het Groenplan Vitamine G werken we aan robuuste groene netwerken. Dit doen we door bomenlaanstructuren te herstellen en groene fiets- en wandelverbindingen langs cultuurhistorisch waardevolle lijnen te ontwikkelen. Tevens zijn we in 2024 begonnen met het actualiseren van de Gemeentelijke Ecologische Structuur (GES). Ook werken we aan de uitvoering van de routekaart en uitvoeringsagenda circulaire economie. Dit jaar voeren we samen met Duurzaam Groningen een onderzoek uit naar de initiatieven in onze gemeente die gericht zijn op hergebruik en het delen en lenen van diensten en goederen. Er wordt uitvoering gegeven aan de eerste tranche Volkshuisvestingsfonds voor de particuliere woningen in de PSV-wijken (Paddepoel, Selwerd en Vinkhuizen) om energiearmoede te bestrijden. Het verduurzamen van corporatiewoningen om energiearmoede terug te dringen is opgenomen als onderdeel van de prestatieafspraken met de woningcorporaties.

Netcongestie In december 2023 hebben de netbeheerders ons meegedeeld dat grootverbruikersaansluitingen vanwege netcongestie tot tenminste 2030 niet mogelijk zijn. Tevens deelden zij mee dat erop moet worden geanticipeerd dat vanaf 2026 ook kleinverbruikersaansluitingen geraakt zullen worden. Dit heeft grote invloed op onze projecten en programma's. Daarom is de taskforce netcongestie in het leven geroepen. De eerste taak van de taskforce is de omvang van het probleem voor de diverse projecten en programma's in beeld te brengen alsmede mogelijke oplossingsrichtingen, waarbij we zoals bekend ook sterk afhankelijk zijn van de netbeheerders. Zoals afgesproken komen wij hierop terug bij uw raad

Terug naar het overzicht

16

Financieel perspectief De maatschappelijke opgaven voor de gemeente op vele terreinen zijn groot. Zo heeft de gemeente de verantwoordelijkheid gekregen voor de jeugdzorg, waarbij sprake is van een groeiende vraag naar steeds complexere zorg. In Groningen vertaalt dat zich naar een sterke verhoging van de zorgkosten die ook in 2025 doorzet. Daarbij moeten gemeenten ook via de hervormingsagenda een besparing op de zorgkosten realiseren. Maar ook op andere gebieden zoals bestaanszekerheid, veiligheid, beheer en onderhoud, energietransitie, maatschappelijk vastgoed en organisatie zien we de kosten toenemen. Tegelijk hebben we de komende jaren een grote investeringsopgave in gebiedsontwikkeling, cultuur- en sportvoorzieningen, energietransitie en vervanging & verduurzaming. Het gaat om projecten die essentieel zijn voor het op peil houden van het voorzieningenniveau in stad en regio. Deze investeringsopgave maken we inzichtelijk in de strategische investeringsagenda. Daarmee kunnen we alle projecten periodiek en in samenhang beschouwen en zo een goede afweging maken. Elk jaar actualiseren we de strategische investeringsagenda, zodat we de consequenties kunnen meenemen bij het opstellen van de begroting. In een afzonderlijke brief gaan we nader in op de strategische investeringsagenda en de vier projecten die daarin opnieuw worden bekeken.

In de bijlage bij die brief geven we aan bij welke andere projecten sprake is van een opgave voor de begroting 2025.

is nog steeds een forse korting, zonder dat hier een reële besparingsmogelijkheid tegenover staat.

De opgaven voor de gemeente zijn dus groot. Aan de andere kant staan de financiën van de gemeenten onder zware druk. Het Rijk heeft eerder een algemene korting op het gemeentefonds doorgevoerd van 3 miljard euro vanaf 2026. Voor Groningen betekende dit een verlaging van circa 44 miljoen euro. In de voorjaarsnota heeft het Rijk de oploop van de opschalingskorting teruggedraaid. De algemene korting van 3 miljard euro wordt hiermee met 675 miljoen euro verlaagd. Voor Groningen leidt dit tot een verlaging van de korting van 44 miljoen euro naar 33 miljoen euro. Dit

Zonder aanvullende middelen van het Rijk moeten gemeenten interen op eigen middelen, terwijl de maatschappelijke opgaven voor gemeenten alleen maar groter worden. Het komen tot een reëel meerjarenperspectief wordt daarmee een steeds grotere uitdaging. We blijven van mening dat de financiering vanuit het Rijk structureel toereikend moet zijn. In de voorjaarsnota heeft het Rijk een kleine stap gemaakt. Het hoofdlijnenakkoord van PVV, VVD, NSC en BBB biedt nog geen zicht op aanvullende middelen om het resterende probleem voor gemeenten op te lossen.

Daar komt bij dat gemeenten wettelijke taken opgelegd krijgen van het Rijk, zonder dat daar voldoende budget tegenover staat. Een belangrijk voorbeeld hiervan is de jeugdzorg, waarbij de taak is overgeheveld naar gemeenten met een korting op het budget. En dat terwijl de kosten voor jeugdzorg alleen maar stijgen. Een ander voorbeeld zien we bij de invoering van de Omgevingswet. Deze wet leidt tot een grote kostenverhoging bij gemeenten, maar vanuit het Rijk ontvangen we daarvoor lang niet de benodigde middelen. Deze beide punten zien we ook terug bij de knelpunten voor de begroting 2025.

Terug naar het overzicht

17

Het meerjarenbeeld laat de ontwikkeling van de gemeentefinanciën zien, zonder rekening te houden met (nieuwe) opgaven of knelpunten. In het meerjarenbeeld zitten alleen posten waar de gemeente geen invloed op kan uitoefenen. De belangrijkste zijn de actualisatie van de algemene uitkering, het effect van loon- en prijsontwikkelingen, de verwachte ontwikkeling van de rente en de aanpassing van de gemeentelijke bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen.

Ontwikkeling meerjarenbeeld

Voorjaarsnota Rijk In de begroting 2024 hielden we rekening met een korting op het gemeentefonds van 44 miljoen euro vanaf 2026. Dit leidde onder aan de streep tot een tekort in 2026 en 2027 van circa 22 miljoen euro. Daarbij hebben we als uitgangspunt benoemd dat de korting op het gemeentefonds vanaf 2026 door het Rijk zou worden gehalveerd. Daarmee zouden we dan in staat zijn om het tekort van 22 miljoen euro vanaf 2026, op te vangen. Uit de voorjaarsnota van het Rijk blijkt dat de korting op het gemeentefonds wel is verlaagd, maar lang niet genoeg om te voldoen aan ons uitgangspunt bij de begroting 2024. In de voorjaarsnota heeft het Rijk aangegeven de oploop van de opschalingskorting vanaf 2026 te schrappen. Landelijk gaat het om 675 miljoen euro. Voor Groningen betekent het dat de korting vanaf 2026 met 10,8 miljoen euro wordt verlaagd. In 2025 wordt het gemeentefonds wel extra gekort met landelijk 675 miljoen euro. Voor Groningen gaat het dan om een korting van 10,8 miljoen euro. Tot slot houdt het Rijk rekening met een aanvullende indexatie van gemeenten voor volume ontwikkelingen bij de WMO zorgkosten. Hiervoor heeft het Rijk een reservering gemaakt van jaarlijks 75 miljoen euro vanaf 2026. Deze middelen zijn nodig om de groei van de uitgaven voor de Wmo door vergrijzing op te kunnen vangen vanaf 2026. De voorjaarsnota van het Rijk is verwerkt in de meicirculaire 2024.

Naast de genoemde effecten leidt de meicirculaire ook tot een structureel voordeel van 3 miljoen euro. Dit voordeel ontstaat vooral door een wijziging in de maatstaven die worden gebruikt voor het verdelen van het gemeentefonds over alle gemeenten.

Actueel meerjarenbeeld Het meerjarenbeeld bepaalt de financiële ruimte voor de begroting 2025 bij ongewijzigd beleid en zonder rekening te houden met nieuwe knelpunten. Er is ook nog geen rekening gehouden met de opgaven die voortkomen uit de strategische investeringsagenda. Voor de voorjaarsbrief is het meerjarenbeeld geactualiseerd. Daarbij is onder andere het effect van de september- en decembercirculaire 2023, de bijstelling van het BUIG budget van september 2023 en de meicirculaire 2024 van het Rijk verwerkt. Door deze ontwikkelingen is het meerjarenbeeld sterk verbeterd. Daarnaast is een actualisatie gemaakt van de loon- en prijs ontwikkelingen, renteontwikkelingen en ontwikkelingen bij de verbonden partijen. In het financieel meerjarenbeeld geven we een toelichting op alle wijzigingen ten opzichte van de begroting 2024. Het actueel meerjarenbeeld is:

Actueel meerjarenbeeld

2025

2026

2027

2028

2029

2030

7.908

7.067

9.706

2.128

1.214

1.783

Ten opzichte van de begroting 2024 verbetert het meerjarenbeeld met bijna 8 miljoen in 2025 oplopend naar 31 miljoen in 2028.

Terug naar het overzicht

18

Voorjaarsbrief gemeente Groningen 2024

Knelpunten begroting 2025 Gezien de financiële stand van zaken en de grote opgaven, zal de focus de komende tijd liggen op het komen tot een reële begroting voor 2025 en verder. Bijna onontkoombare knelpunten moeten worden opgelost en waar mogelijk zullen we ruimte moeten vinden voor noodzakelijke investeringen die voortkomen uit de strategische investeringsagenda.

Knelpunte Voor de begroting 2025 hebben we de bijna onontkoombare knelpunten in beeld gebracht. Daarbij komen we tot een overzicht van 24 knelpunten die gezamenlijk optellen tot ruim 12 miljoen euro in de jaren 2025-2027 en vanaf 2028 tot ruim 14 miljoen euro. De grootste knelpunten doen zich voor bij de jeugdzorg, de invoering van de Omgevingswet, armoede- en minimaregelingen, maatschappelijke opvang en vrouwenopvang en op het gebied van ICT. In de bijlage bij deze voorjaarsbrief (link rechtsboven op deze pagina) hebben we een toelichting opgenomen van de knelpunten waarvan we inschatten dat deze bijna onontkoombaar zijn. Bij deze knelpunten kijken we nog naar mogelijkheden om ze te verlagen. In de voorbereiding op de begroting lopen we ook tegen andere knelpunten of nieuwe opgaven aan. Omdat er weinig financiële ruimte is, kijken we voor de oplossing van deze knelpunten eerst naar externe financieringsmogelijkheden of mogelijkheden voor herprioritering binnen bestaande middelen. Alleen als er geen andere oplossingsmogelijkheden zijn, overwegen we een incidentele aanvulling, bijvoorbeeld bij investeringen die toekomstige knelpunten voorkomen of verlagen of knelpunten gerelateerd aan afspraken uit het coalitieakkoord of eerdere uitspraken van de raad. Een structurele aanvulling is gelet op de negatieve ontwikkeling van het meerjarige perspectief in principe geen optie.

In de begroting 2025 doen we hiervoor een voorstel.

Strategische investeringsagend De komende jaren hebben we een grote investeringsopgave in gebiedsontwikkeling, cultuur- en sportvoorzieningen, energietransitie en vervanging & verduurzaming. Deze projecten zijn essentieel voor het op peil houden van het voorzieningenniveau in stad en regio. Deze investeringsopgave maken we inzichtelijk in de strategische investeringsagenda. De jaarlijkse lasten voor deze investeringen zijn voor een groot deel nog niet in de begroting opgenomen. Afhankelijk van het tempo van investeringen en de keuzes die worden gemaakt, leidt dit ertoe dat het tekort de komende jaren verder oploopt. In de beeldvormende sessie van 29 mei 2024 is uw raad nader geïnformeerd over de strategische investeringsagenda. Daarnaast ontvangt u tegelijk met deze voorjaarsbrief een brief over de strategische investeringsagenda, over de stand van zaken bij de betreffende investeringsprojecten en het vervolgproces. In de brief wordt ook ingegaan op de verwachte financiële opgave die volgt vanuit een project. Bij de begroting 2025 geven we een nadere inschatting van de jaarlijkse reservering die we in de begroting moeten opnemen

a

n

Terug naar het overzicht

19

Voorjaarsbrief gemeente Groningen 2024

Financiële strategie Als we uitgaan van het actuele meerjarenbeeld en de hogere kosten die voortkomen uit de bijna onontkoombare knelpunten geeft dit het volgende beeld van de financiële ontwikkeling. Tussenstand nancieel meerjarenbeeld

2025

2026

2027

2028

2029

2030

1. Actueel meerjarenbeeld (inclusief e ect voorjaarsnota Rijk)

7.908

7.076

9.706

2.128

1.214

1.783

2. Bijna onontkoombare knelpunten begroting 2025

-12.753

-12.582

-12.396

-14.542

-14.360

-14.360

3. Strategische investeringsagenda

pm

pm

pm

pm

pm

pm

Tussenstand Meerjarenbegroting

-4.845

-5.506

-2.690

-12.414

-15.574

-16.143

Meerjarenbegroting

Alleen de ontwikkelingen in het meerjarenbeeld en de bijna onontkoombare knelpunten zorgen al vanaf 2025 voor een tekort. Als we rekening houden met de opgaven die voortkomen uit de strategische investeringsopgave, verwachten we rond 2030 uit te komen op een tekort tussen 40 en 50 miljoen euro structureel. Dit tekort wordt voor het overgrote deel veroorzaakt door de korting van het Rijk. Na het schrappen van de verhoging van de opschalingskorting in de voorjaarsnota resteert er voor gemeenten een korting op het gemeentefonds van 2,3 miljard euro. Voor Groningen gaat het dan nog steeds om een korting van ruim 33 miljoen euro. Zonder die korting, zijn we in staat om met relatief eenvoudige maatregelen een sluitende meerjarenbegroting op te stellen, waarbij we tevens hebben voorzien in de dekking van de kapitaallasten voor strategische investeringsprojecten waar we de komende jaren een besluit over moeten nemen. Met die korting lukt ons dat vanzelfsprekend niet. We zijn nog steeds van mening dat het Rijk gemeenten in staat moet stellen de gemeentelijke taken op een goede manier uit te kunnen voeren. De structurele financiering door het Rijk moet hiervoor toereikend zijn en we gaan hierover, samen met andere gemeenten en de VNG in gesprek met het nieuwe kabinet.