Bijlage 1 Scholenplan Gro Up 2024-2039.pdf

Actualisatie 2024-2039 Versie definitief 21-maart 2024

Inhoudsopgave Voorwoord

5

Samenvatting

6

1.

9

2.

Inleiding 1.1

Doelstelling actualisatie Scholenplan Gro Up

9

1.2

Samen met schoolbesturen en kinderopvangorganisaties

9

1.3

Resultaat

10

1.4

Integraal Toekomstperspectief voor bewegingsonderwijs en binnensport

10

Visie: Goed onderwijs voor iedereen! 2.1

Onderwijs(voorzieningen) in de Groningse context

2.1.1 2.2

Hier zetten we op in (visie en verantwoordelijkheden)

11 11 12

2.2.1

Goed onderwijs voor iedereen

12

2.2.2

Toekomstbestendige onderwijsvoorzieningen om in te leren

17

2.3

3.

Leren in Groningen

11

Kwaliteitskader voor onderwijshuisvesting

18

2.3.1

Ongelijk investeren in gelijke kansen

18

2.3.2

Extra ruimte voor scholen met een achterstandsscore

19

2.3.3

Extra ruimte voor scholen met een hoog praktijkgericht uitstroomprofiel

19

2.3.4

Ruimte voor een inclusiever onderwijsaanbod

20

2.3.5

Kwaliteit onderwijsgebouwen

20

2.3.6

Duurzame schoolgebouwen: energieprestatie

20

2.3.7

Duurzame schoolgebouwen: circulaire gebouwen

21

Terugblik 2020-2023 3.1

Recent opgeleverde en lopende projecten

22 22

3.1.1

IKC Borgman Ebbinge

22

3.1.2

MFA de Wiardt

23

3.1.3

KC Ten Boer

23

3.1.4

IKC Borgman Oosterpark

24

3.1.5

De Poort – school met de bijbel

24

3.1.6

Driebondschool (Engelbert)

25

3.1.7

Het Mozaïek – School met de Bijbel

25

3.1.8

Gymzalen Korreweg en De Meet

26

3.1.9

Peter Petersenschool (Haren)

26

3.1.10 IKC Groenewei

27

3.1.11 Brinkschool (Haren)

28

3.1.12 Erasmusschool

28

3.1.13 CBS de Wieken (Huis van Ten Post)

29

3.1.14 De Huifkar Woltersum

29

3.1.15 De Kleine Wereld

29

3.1.16 Brederoschool Van Ketwich Verschuurlaan

29

3.1.17 Katholieke Daltonschool Bisschop Bekkers

30

3.1.18 Heerdstee

30

3.1.19 Nassauschool (bovenbouw)

30

3.1.20 Quintusschool

31

3.1.21 IKC Meeroevers

31

3.1.22 De Wegwijzer

31

3.1.23 Maartenscollege en GSV

32

3.1.24 Zernike Montessori Lyceum en OBS Joseph Haydn

32

3.1.25 Zernike Montessori Vaklyceum

32

3.1.26 Fiduciaschool

33

3.1.27 Prof. W.J. Bladergroenschool

33

3.1.28 School Suikerzijde

33

3.2

Scenario’s

34

3.2.2

Lange termijn verduurzaming

34

3.2.3

Opgave voor Scholenplan 2024-2039

35

Evaluatie Scholenplan 2020-2039

Beoordeling schoolgebouwen en prioritering

35

36

4.1

Toetsing capaciteit

36

4.2

Toetsingskader kwaliteit

36

4.2.1

Gebouwkwaliteit

36

4.2.2

Gebouwleeftijd

37

4.2.3

Energieverbruik

37

4.2.4

Sociale prioritering

37

4.2.5

Weegfactoren toetsingskader

37

4.3

5.

34

3.2.1

3.3

4.

CO2-neutrale onderwijshuisvesting

Prioritering

Huisvestingsplan 2024-2039

38

39

5.1

Algemeen

39

5.2

Basisonderwijs

40

5.2.1

Centrum/ Oude wijken

42

5.2.2

Selwerd/ Paddepoel

43

5.2.3

Vinkhuizen

45

5.2.4

Gravenburg/ De Held/ Reitdiep

46

5.2.5

Beijum

47

5.2.6

Meerstad/Driebond

48

5.2.7

Lewenborg/Oosterhoogebrug

49

5.2.8

Groningen-Zuid

50

5.2.9

Hoogkerk

52

5.2.10 Ten Boer e.o.

54

5.2.11 Haren e.o.

55

6.

7.

5.3

Speciaal basisonderwijs

57

5.4

(Voortgezet) speciaal onderwijs

59

5.5

Voortgezet onderwijs

61

5.6

Bewegingsonderwijs

64

Uitvoering van het Scholenplan 2024-2039

68

6.1

Projecten per tranche

68

6.2

Tijdelijke huisvesting

69

6.3

Tempoversnelling

69

6.4

Bijsturen in voorbereiding

70

Financiën

71

Bijlage I

Wettelijke taken kinderopvang

72

Bijlage II

Scholen met een achterstandsscore

73

Bijlage III

Uitstroomprofielen

74

Bijlage IV

Toelichting criteria en weegfactoren toetsingskader

75

Bijlage V

Vergelijk capaciteit en ruimtebehoefte basisonderwijs

76

Bijlage VI

Vergelijk capaciteit ruimtebehoefte speciaal basisonderwijs

80

Bijlage VII

Vergelijk capaciteit en ruimtebehoefte (voortgezet) speciaal onderwijs

81

Bijlage VIII Bijlage IX

Vergelijk capaciteit en ruimtebehoefte voortgezet onderwijs Prioritering onderwijsgebouwen

82 83

Voorwoord Goed onderwijs legt het fundament voor de rest van je leven. Het mag daarbij niet uitmaken wat je achtergrond, het inkomen van je ouders is of in welke wijk of in welk dorp je als kind opgroeit. Daarom investeert de gemeente Groningen komende jaren fors in het onderwijs in de gemeente. Met het aanbod op onze (voor)scholen zorgen we dat kinderen al vroeg samen leren spelen en voorkomen we dat kinderen op de basisschool beginnen met een (taal) achterstand. Samen met de schoolbesturen werkt de gemeente aan scholen die een goede afspiegeling zijn van de maatschappij en de wijk waar de school staat. Goede en mooie schoolgebouwen, waar leerlingen zich thuis voelen, zijn van waarde. Een duurzaam gebouw met een prettig binnenklimaat zorgt ervoor dat leerlingen en medewerkers beter kunnen functioneren. Schoolgebouwen zijn een belangrijke ontmoetingsplek in de wijk, zeker wanneer het onderwijs gecombineerd kan worden met kinderopvang, sport, welzijn, zorg en cultuur. Vanuit de gedachte ‘ongelijk investeren voor gelijke kansen’ krijgen bepaalde scholen, waar kinderen zitten die dat het hardste nodig hebben, meer ruimte. Zij kunnen dit inzetten voor verlengde schooldagen, betere begeleiding of praktijkonderwijs. Met de schoolbesturen wil de gemeente de komende jaren investeren in schoolgebouwen voor primair, voortgezet en speciaal onderwijs in de gemeente.

Daar is de afgelopen 4 jaar samen al hard aan gewerkt en dat heeft geleid tot prachtige nieuwe en verbouwde scholen in onder andere Engelbert, de Oosterparkwijk, Ten Boer en Haren. Ook zijn er zijn nog plannen in uitvoering, zoals scholen in Paddepoel, Selwerd en Ten Post. Maar we zijn er nog niet: ook de komende jaren gaan we hard aan de slag. Er staan weer vele scholen op stapel, nu met name in het voortgezet onderwijs. Voor de uitvoering van het scholenplan werkt de gemeente uiteraard samen met de scholen! Met dit scholenplan investeert de gemeente Groningen structureel in onderwijshuisvesting. Een investering in de toekomst van onze kinderen.

Carine Bloemhoff, wethouder onderwijs.

Scholenplan Gro Up 2024-2039 gemeente Groningen

5/91

Samenvatting De gemeente Groningen heeft samen met de schoolbesturen voor het (speciaal) basis-, (voortgezet) speciaal en voortgezet onderwijs en kinderopvangorganisaties het integraal huisvestingsplan voor het onderwijs geactualiseerd. Het voorliggende Scholenplan Gro Up is het vervolg op het Integraal huisvestingsplan (IHP) 2020-2039 ‘Investeren in onderwijs’ dat in april 2020 is vastgesteld. Dit Scholenplan biedt gemeente en de schoolbesturen de mogelijkheid om strategisch te sturen op en met onderwijshuisvesting. We sturen niet alleen op de fysieke kant van de onderwijshuisvesting, zoals de capaciteit en kwaliteit van de gebouwen. We sturen met de inzet van onderwijshuisvesting ook op het vergroten van de kansengelijkheid, het tegengaan van de (onderwijs)segregatie en het behalen van de doelstellingen uit de onderwijsagenda. We werken zo samen aan een duurzamere gebouwvoorraad, dragen bij aan het behalen van de klimaatdoelstellingen én dragen bij aan de toekomst van alle kinderen in de gemeente Groningen. Goed onderwijs voor iedereen De inhoudelijke visie op het onderwijs in de gemeente Groningen is het fundament voor het Scholenplan. Onderwijs is van oudsher de stuwende kracht achter emancipatie. We willen dat onderwijs (opnieuw) de grote gelijkmaker wordt. Dat houdt in dat we gerichte (extra) investeringen moeten doen, daar waar het nodig is.

We richten ons op die scholen waar we het meeste verschil maken. Dat zijn de scholen met een achterstandsscore en scholen waarbij veel leerlingen naar praktijkgericht onderwijs doorstromen. De gemeente is bereid voor deze scholen te investeren in extra ruimte om de school beter in staat te stellen hun taak uit te voeren. Gelijke kansen betekent ook dat niemand wordt uitgesloten vanwege een beperking. Daarom streeft de gemeente naar inclusief onderwijs, waarbij iedereen welkom is. Kinderen leren, spelen en werken samen en ieder kind kan zich optimaal ontwikkelen, met de ondersteuning en zorg die daarvoor nodig is. Dat geldt ook voor nieuwkomers. Wanneer nieuwkomers in Nederland aankomen, is het van belang dat de kinderen zo snel mogelijk onderwijs kunnen volgen. Onderwijs is een recht en kinderen moeten de kans krijgen zich voor te bereiden op de Nederlandse maatschappij. Om inclusie en kansengelijkheid voor de jongste kinderen te bevorderen, bieden we voor- en vroegschoolse educatie voor álle jonge kinderen in de gemeente vanaf 2 jaar. Gemeente Groningen hecht grote waarde aan een goede inhoudelijke samenwerking tussen kinderopvang en onderwijs. Het uitgangspunt voor de samenwerking is een doorgaande ontwikkellijn voor alle kinderen en een gelijkwaardige samenwerking tussen de betrokken partners.

De gemeente ondersteunt in dit Scholenplan de inhoudelijke samenwerking tussen onderwijs en kinderopvang met het faciliteren van gezamenlijke huisvesting, passend binnen de wettelijke kaders van de Wet Markt en Overheid. Ook sport en bewegen is belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen: sport is één van de terreinen waarop kinderen hun talenten kunnen ontwikkelen, kunnen excelleren en zelfvertrouwen kunnen opbouwen. Daarom hechten we veel waarde aan goede gymaccommodaties die dicht bij de scholen liggen, met het streven de reistijd tussen school en gymaccommodatie tot een minimum te beperken en lestijd optimaal te benutten. Waar mogelijk en met name bij het voorgezet onderwijs, stuurt de gemeente op clustering van lokalen voor bewegingsonderwijs (zaaldelen) om de functionaliteit, kwaliteit en de benutting door sportclubs te vergroten. Om schoolgebouwen ook in de toekomst duurzaam te kunnen blijven inzetten, streven we voor permanente huisvesting in de stedelijke omgeving naar schoolgebouwen met een minimale omvang van acht groepsruimten. In uitzonderlijke situaties kunnen we hiervan afwijken als dit nodig is. Kwaliteit van onderwijsgebouwen De onderwijsvisie is in samenwerking met de schoolbesturen uitgewerkt in een kwaliteitskader voor onderwijshuisvesting.

Het kwaliteitskader geeft de inhoudelijke uitgangspunten weer die worden gehanteerd bij vervangende nieuwbouw of levensduurverlengende renovatie van een schoolgebouw. De basis voor de functionele en technische kwalitatieve uitgangspunten wordt gevormd door het Kwaliteitskader Ruimte OK. Het programma van eisen Frisse Scholen is geïntegreerd in dit Kwaliteitskader. Nieuw te realiseren schoolgebouwen in de gemeente Groningen zijn duurzame schoolgebouwen, die minimaal energie neutrale gebouwen (ENG) en gasloos zijn. Energie neutrale gebouwen dragen bij aan de klimaatambitie van de gemeente Groningen. Om maximaal bij te dragen aan deze klimaatambitie is een grote vernieuwingsslag nodig. Hierbij worden de slechtst presterende gebouwen vervangen door nieuwbouw, of grootschalig en levensduurverlengend gerenoveerd. Bij levensduurverlengende renovatie van schoolgebouwen is ‘Bijna

Scholenplan Gro Up 2024-2039 gemeente Groningen

6/91

energieneutraal’ (BENG) en gasloos de ondergrens en is het streven om energieneutraal (ENG) en gasloos te zijn. Bij nieuwe schoolgebouwen is het uitgangspunt dat er een groen schoolplein wordt gerealiseerd. Prioritering bestaande schoolgebouwen en huisvestingsplan Om inzicht te krijgen in de uit te voeren huisvestingsmaatregelen, en de volgorde waarin deze maatregelen moeten worden uitgevoerd, is de huidige situatie van de schoolgebouwen in beeld gebracht. Hierbij is aangesloten op de systematiek die voor het IHP 2020-2039 is gebruikt. In de actualisatie is getoetst of de schoolgebouwen voldoende capaciteit hebben, door de beschikbare ruimte te toetsen aan de verwachte ruimtebehoefte op basis van leerlingenprognoses. Daarnaast hebben de schoolbesturen de kwaliteit van alle schoolgebouwen opnieuw beoordeeld. De beoordeling van schoolgebouwen die hoog in de prioritering uitkomen is onafhankelijk getoetst. Om te komen tot een prioritering van de schoolgebouwen is niet alleen gekeken naar de gebouwkwaliteit, maar is ook de gebouwleeftijd meegewogen. In de prioritering wordt voorrang gegeven aan basisscholen met een achterstandsscore door deze per definitie na 40 jaar in aanmerking te laten komen voor een huisvestingsmaatregel, wanneer de kwaliteit van de gebouwen niet voldoende is.

De toepassing van het op bovenstaande criteria bepaalde toetsingskader heeft geleid tot een prioritering van alle schoolgebouwen. Deze prioritering is richtinggevend voor de volgorde waarin de schoolgebouwen worden aangepakt. Het Scholenplan kijkt vooruit voor een periode van zestien jaar. De maatregelen voor de eerste vier jaar zijn specifiek, de maatregelen voor de twaalf daaropvolgende jaren indicatief. We gaan in het Scholenplan uit van een gemiddelde vervangings-/vernieuwingsomvang van ca. 20.000 m2 bvo onderwijshuisvesting per periode van vier jaar, exclusief accommodaties voor bewegingsonderwijs en kinderopvang. Voor de periode 2024-2027 betreft dit de vervanging-/vernieuwing van negen gebouwen/gebouwdelen. Daarboven is rekening gehouden met de nieuwbouw van twee basisscholen in uitbreidingswijken. Ook is in het Scholenplan een reservering opgenomen om initiatieven voor een in samenwerking tussen regulier en speciaal onderwijs te realiseren inclusief onderwijsaanbod te kunnen huisvesten. Tenslotte is rekening gehouden met een voorziening voor tijdelijke huisvesting voor het voortgezet onderwijs van 10.000 m2 bvo. Daarmee bedraagt de totale opgave voor de periode 2024-2027 ruim 35.000 m2 bvo.

De afgelopen vier jaar hebben we de volgende scholen opgeleverd: IKC Borgman Ebbinge, MFA de Wiardt, KC Ten Boer, IKC Borgman Oosterpark, De Poort – school met de Bijbel, Driebondsschool, Het Mozaïek – school met de Bijbel, IKC Groenewei en de gymzalen Korreweg en De Meet. Dit zijn gemiddeld twee nieuwe scholen per jaar. Om de klimaatdoelstellingen te halen moeten we naar circa vijf schoolgebouwen per jaar, ofwel meer dan een verdubbeling van het huidige tempo. Om te kunnen versnellen, wordt boven op de tranche 2024-2027 ook al gestart met (de voorbereiding van) de projecten uit de daaropvolgende tranche 2028-2031. Voor de uitvoering van het huisvestingsplan is het vinden van geschikte en voldoende tijdelijke huisvesting een grote uitdaging. In de onderstaande tabel zijn de schoollocaties weergegeven die in de tranche 2024-2027 in uitvoering worden genomen én de schoollocaties waarvan de voorbereiding nu al wordt opgestart (tranche 2028-2023). De toe te passen huisvestingsmaatregelen zijn afhankelijk van de specifieke situatie en worden later uitgewerkt. Er zal dan worden bepaald of er vervangende nieuwbouw of levensduurverlengende renovatie wordt toegepast, op welke locatie dit wordt gerealiseerd, of tijdelijke huisvesting nodig is en zo ja, waar. Ook zal worden gekeken in welke volgorde de huisvestingsmaatregelen in de wijk/ kern of sector zullen worden uitgevoerd.

Ook kan de koppeling met wijk- of gebiedsontwikkelingen en al dan niet nader te onderzoeken koppelkansen met ander maatschappelijk gebruik van accommodaties van invloed zijn op de plannen. De prioritering is daarbij richtinggevend. De volgorde van de maatregelen hangt namelijk ook af van de samenhang tussen huisvestingsopgaven en schuifmogelijkheden voor tijdelijke huisvesting.

Scholenplan Gro Up 2024-2039 gemeente Groningen

7/91

Tranche 2024 – 2027

Tranche 2028 – 2031

Naam

Adres

Naam

Adres

Rebound OPDC

J.C. Kapteijnlaan

Gomarus College, Vondelpad 1

Vondelpad 1

Augustinus (oudste deel)

Adm.de Ruyterlaan 37

Nassauschool (Het Monument)

Graaf Adolfstraat 73

Augustinus (deel 1975)

Adm. De Ruyterlaan 37

Meerpaal – School met de Bijbel

Koperstraat 4

Triangel – School met de Bijbel

Rode Kruislaan 78

Steiger – School met de Bijbel

Koperstraat 4

Gomarus College

Vondelpad 3

Dr. J. de Graafschool

I. Boudierplants.9

Rehoboth – School met de Bijbel

Prinses Margrietstraat 3

Karrepad (1955 deel)

Molukkenstr.1-4 D

Zernike College, Montessori Vaklyceum

Vondellaan 83

Gomarus College, Magnolia

Magnoliastraat 1

Parcival College

Merwedestraat 45

Parcival College

Reggestraat 1

Vrije School, Widar

Merwedestraat 41

Quintusschool Glimmen 1

Nieuwe Schoolweg 6

St. Michaelschool

Butjesstraat 8

Petteflet

J. v. Ruysdaelstraat 73

Starter

Parkweg 128

Meerstad 3e school

Scholenplan Gro Up 2024-2039 gemeente Groningen

8/91

1. Inleiding 1.1 Doelstelling actualisatie Scholenplan Gro Up Goed onderwijs is een basisvoorwaarde voor kinderen uit de gemeente Groningen. Onderwijs is een cruciaal middel om alle kinderen gelijke kansen te geven in hun ontwikkeling en daarmee de verschillen in de samenleving te reduceren. Daarom investeert de gemeente Groningen in goede onderwijshuisvesting. In 2020 is het Integraal huisvestingsplan (IHP) 2020-2039 ‘Investeren in onderwijs’ opgesteld en door de raad vastgesteld. Dit Scholenplan geeft inzicht in de maatregelen die moeten worden getroffen om te komen tot een toekomstbestendige onderwijshuisvestingsportefeuille die het onderwijs optimaal faciliteert. Ook maakt het scholenplan helder welke investeringen hiervoor nodig zijn. Nu, na vier jaar, is het tijd om het Scholenplan te actualiseren. Dat doen we op basis van de actuele ontwikkelingen in het onderwijs, demografische ontwikkelingen, zoals wijzigingen in de kind aantallen, leerlingenprognoses en ruimtelijke ontwikkelingen, bijvoorbeeld in de in- en uitbreidingswijken, die leiden tot nieuwe behoefte aan onderwijshuisvesting. Daarnaast is bij de actualisatie rekening gehouden met de bij de uitvoering van het vorige Scholenplan opgedane ervaringen. Het Scholenplan biedt gemeente Groningen en de schoolbesturen de mogelijkheid om strategisch te sturen op en met onderwijshuisvesting.

We sturen niet alleen op de fysieke kant van de onderwijshuisvesting, zoals de capaciteit en kwaliteit van de gebouwen. We sturen met de inzet van onderwijshuisvesting ook op het vergroten van de kansengelijkheid, het tegengaan van de (onderwijs)segregatie en het behalen van de doelstellingen uit de onderwijsagenda. We optimaliseren de afstemming tussen onderwijs en bewegingsonderwijs. We werken aan een duurzamere gebouwvoorraad, en dragen hiermee bij aan de klimaatdoelstellingen. We sluiten aan bij de strategische kernopgave uit de omgevingsvisie Levende Ruimte1. Én we dragen bij aan de toekomst van alle kinderen in de gemeente Groningen. Met het Scholenplan brengen we de toekomstige investeringsopgave zowel financieel als organisatorisch in beeld. We maken de vernieuwingsopgave en uitbreidingsopgave zowel financieel als organisatorisch uitvoerbaar. Schoolbesturen kunnen de meerjarenonderhoudsplanning van de schoolgebouwen afstemmen op de geplande (ver)nieuwbouwopgaven. Om aan te sluiten bij de in voorbereiding zijnde wetgeving op onderwijshuisvesting, waarin gemeenten worden verplicht een Integraal Huisvestingsplan voor minimaal zestien jaar op te stellen, is de looptijd van het geactualiseerde Scholenplan aangepast naar zestien jaar, voor de periode 2024-2039. Voor de eerste vier jaar wordt daarbij concreet aangegeven voor welke locaties maatregelen nodig zijn.

Voor de twaalf daaropvolgende jaren wordt een indicatieve doorkijk weergegeven. De kwaliteit van de schoolgebouwen is bij de actualisatie opnieuw beoordeeld. De beoordelingssystematiek die leidt tot een prioritering van de onderwijsgebouwen is, mede naar aanleiding van een samen met de schoolbesturen uitgevoerde evaluatie, op onderdelen aangepast. De wijze waarop de schoolgebouwen zijn beoordeeld, is in hoofdstuk 4 toegelicht.

1.2 Samen met schoolbesturen en kinderopvangorganisaties De actualisatie van het Scholenplan is in samenwerking met de schoolbesturen en kinderopvangorganisaties uitgevoerd. Met hen is verkend welke eisen het toekomstig onderwijs stelt aan de onderwijshuisvesting. Er is een klankbordgroep samengesteld met huisvestingsmedewerkers en -adviseurs van de schoolbesturen en kinderopvangorganisaties. Deze klankbordgroep heeft input geleverd en meegedacht over de wijze waarop de kwaliteit van de bestaande gebouwen wordt geïnventariseerd. Alle schoolbesturen hebben vervolgens hun schoolgebouwen opnieuw beoordeeld en alle voor de beoordeling relevante data aangeleverd. De tussenresultaten van het Scholenplan-proces zijn besproken in en vastgesteld door het Breed Besturen Overleg, het periodieke overleg tussen schoolbestuurders, bestuurders van kinderopvangorganisaties en de wethouder onderwijs.

1 Omgevingsvisie ‘Levende ruimte’ Het vervolg op de Next City. Dec 2021

Scholenplan Gro Up 2024-2039 gemeente Groningen

9/91

1.3

Resultaat

De beoordeling van de schoolgebouwen heeft geleid tot een prioriteringslijst waarin alle schoolgebouwen zijn opgenomen. Deze prioritering is uitwerkt in een huisvestingsplan, waarin per wijk/kern (basisonderwijs) of sector (speciaal basisonderwijs, (voortgezet) speciaal onderwijs en voortgezet onderwijs) is opgenomen voor welke onderwijslocaties er de komende vier jaar maatregelen nodig zijn om (toekomstige) knelpunten in capaciteit op te lossen en de kwaliteit van de onderwijs- en bewegingsonderwijslocaties te verbeteren. De maatregelen zijn vertaald in indicatieve investeringskosten voor de te treffen maatregelen. De huisvestingsmaatregelen zullen na vaststelling van het Scholenplan per wijk/kern of sector worden gespecificeerd. Zo wordt na vaststelling van het Scholenplan bepaald of er vervangende nieuwbouw of levensduurverlengende renovatie wordt toegepast, op welke locatie eventuele vervangende nieuwbouw wordt gerealiseerd, of tijdelijke huisvesting nodig is en hoe hier invulling aan wordt gegeven en in welke volgorde de huisvestingsmaatregelen in de wijk/kern of sector zullen worden uitgevoerd. De prioritering is daarbij richtinggevend, de volgorde van de maatregelen hangt namelijk ook af van de samenhang tussen huisvestingsopgaven en schuifmogelijkheden voor tijdelijke huisvesting.

1.4 Integraal Toekomstperspectief voor bewegingsonderwijs en binnensport In 2021 is het Integraal toekomstperspectief voor accommodaties voor bewegingsonderwijs en binnensport (werktitel IABB) opgesteld. In het IABB is een aantal scenario’s geschetst voor de vernieuwing en uitbreiding van deze accommodaties. Via de gemeentebegroting 2023 zijn de middelen beschikbaar gesteld voor de uitvoering van het ‘scenario IHP en areaaluitbreiding’ (scenario 2) voor de periode tot en met 2027. Dit scenario voorziet in de ontwikkeling en realisatie van de gymaccommodaties, die gekoppeld zijn aan de in het Scholenplan opgenomen onderwijslocaties. Dit betreft de gymaccommodaties die ofwel fysiek onderdeel zijn van de schoolgebouwen ofwel op het terrein van het schoolgebouw staan en daardoor onderdeel zijn van een eventuele vernieuwingsopgave van het betreffende schoolgebouw. Ook wordt in dit scenario voorzien in de mogelijke areaaluitbreiding van accommodaties voor het bewegingsonderwijs bij de nieuw te realiseren wijken (o.a. Meerstad, EKZ, Suikerzijde en Stadshavens). De accommodaties die gekoppeld zijn aan de vernieuwings- en uitbreidingsopgave van schoolgebouwen worden opgenomen in het Scholenplan.

Gezamenlijke verantwoordelijkheid voor onderwijshuisvesting Gemeente en schoolbesturen hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de (kwaliteit van de) onderwijshuisvesting. De gemeente heeft de wettelijke zorgplicht om te voorzien in voldoende en kwalitatief goede huisvesting voor het (bewegings)onderwijs. De zorgplicht is verankerd in de Wet op het primair onderwijs (WPO), de Wet op het voortgezet onderwijs (WVO) en de Wet op de expertisecentra (WEC). Gemeenten ontvangen via de algemene uitkering uit het Gemeentefonds van het Rijk financiële middelen om te kunnen voldoen aan deze zorgplicht. De gemeente is vrij om deze middelen naar eigen inzicht te besteden en weegt daarvoor de investeringen in onderwijshuisvesting af tegen haar andere taken en verantwoordelijkheden. Schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor onderhoud, inpandige aanpassingen, exploitatie en beheer van onderwijshuisvesting. Hiervoor ontvangen zij middelen van het Rijk als onderdeel van de lumpsumvergoeding.

Gemeente Wet

• Zorgplicht: voorzien in adequate onderwijshuisvesting • (Vervangende) nieuwbouw en uitbreiding •

Gemeentefonds

Wets• Levensduurverlengende renovatie voorstel Scholenplan Gro Up 2024-2039 gemeente Groningen

Schoolbestuur • Groot en klein onderhoud • Exploitatie • Inpandige aanpassingen

•

Lumpsum-vergoeding 10/91

In scenario 2 van het IABB is ook de areaaluitbreiding voor sporthalcapaciteit opgenomen. Hoewel sporthallen ook gebruikt worden voor bewegingsonderwijs, is ervoor gekozen deze niet in het Scholenplan op te nemen, aangezien de functie van een sporthal wijk- en onderwijs overstijgend is. Er wordt gewerkt aan de ontwikkeling van het ‘Masterplan (door)ontwikkeling sportvoorzieningen 2037’ waarin deze areaaluitbreiding is opgenomen. Dat geldt ook voor de uitwerking van het IABB, voor wat betreft de gymaccommodaties die niet in scenario 2 zitten en voornamelijk in eigendom zijn van de gemeente en beheerd worden door Sport050. Voor alle binnensportvoorzieningen die eigendom zijn van de gemeente en beheerd worden door Sport050, volgen wij dezelfde beleidsmatige lijn voor de kwalitatieve doorontwikkeling, onderhoud en vervanging, zoals die geformuleerd is in het IABB. Het ambitiedocument met beleidsuitgangspunten voor het Masterplan Sportvoorzieningen wordt naar verwachting in het tweede kwartaal van 2024 aan de raad voorgelegd. Het Masterplan wordt voor de verschillende sportvoorzieningen uitgewerkt in aparte uitvoeringsprogramma’s voor de periode tot en met 2037. De uitvoering van het huisvestingsprogramma voor bewegingsonderwijs vindt daarom plaats via meerdere lijnen (Scholenplan en IABB) en altijd in nauw overleg tussen Onderwijshuisvesting en Sport.

Dit laat onverlet dat geschakeld kan worden tussen lijnen Scholenplan en IABB en koppelkansen hiertussen moeten worden benut. Een behoefte aan capaciteit voor bewegingsonderwijs kan ingevuld worden in een geplande sporthal, mits deze in de directe nabijheid van de school gesitueerd is. En de als onderdeel van een school te ontwikkelen gymzalen kunnen door clustering beter geschikt worden gemaakt voor de inzet voor de binnensport. Dit is met name het geval wanneer een school meer dan één gymzaal gebruikt. Ook hier onder de voorwaarde dat het bewegingsonderwijs zo dicht mogelijk bij het onderwijs wordt aangeboden. In de uitwerking van dergelijke projecten kunnen nadere afspraken worden gemaakt over eigendom en beheer van deze gym- of binnensportaccommodaties.

2. Visie: Goed onderwijs voor iedereen! 2.1 Onderwijs(voorzieningen) in de Groningse context De inhoudelijke visie op het onderwijs in de gemeente Groningen is het fundament voor het Scholenplan. Het Groningse onderwijsbeleid is ‘ongoing business’ en wordt, anticiperend op nieuwe ontwikkelingen, continue doorontwikkeld. Het onderwijsbeleid is vertaald naar bouwstenen voor de huisvesting. De inhoud van de visie is hieronder opgenomen. Daarnaast is actueel gemeentelijk beleid met betrekking tot o.a. natuur inclusief bouwen, circulair bouwen, verduurzaming van onderwijshuisvesting en de omgevingsvisie eveneens input voor visie op onderwijshuisvesting en het kwaliteitskader voor de onderwijshuisvesting. De visie is op 12 december 2022 vastgesteld door het Breed Besturen Overleg.

2.1.1 Leren in Groningen Groningen is een jeugdige en nog steeds groeiende gemeente. Binnen de gemeentegrenzen wordt onderwijs geboden op alle niveaus; van voorschools tot wetenschappelijk onderwijs. Bovendien zijn verschillende onderwijsstromingen vertegenwoordigd en wordt speciaal onderwijs en internationaal onderwijs aangeboden. De gemeente Groningen telt 58 basisscholen, 5 speciaal basisscholen, 18 scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs en 26 scholen voor voortgezet onderwijs. In totaal volgen ruim 32.000 leerlingen onderwijs op deze scholen. De gemeente heeft een zorgplicht om voor deze scholen de huisvesting te verzorgen. Daarnaast ontwikkelen nog eens zo’n 3.000 kinderen zich op een voorschoolse voorziening en zijn er 4 mbo-scholen en 3 kennisinstellingen. Bij elkaar bieden we in de gemeente ruim 100.000 inwoners kansen op ontwikkeling tot zelfstandige, zelfredzame en betrokken burgers. Samen met onze partners blijven we ons inzetten om het onderwijs in Groningen te vernieuwen en een uitstekend leerklimaat voor onze kinderen te realiseren. We gaan voor kwalitatief goed onderwijs dat goed op elkaar aansluit en dat de ondersteuning biedt die aansluit bij de leerlingen en studenten en tegemoetkomt aan de vraag op de arbeidsmarkt.

Om iedereen uit te dagen zich optimaal te ontwikkelen en hen zo goed mogelijk voor te bereiden op de toekomst, en met respect voor anderen actief deelnemen aan de samenleving. Ons onderwijs is van oudsher de stuwende kracht achter emancipatie. We willen dat onderwijs (opnieuw) de grote gelijkmaker wordt. Dat houdt in dat we gerichte (extra) investeringen moeten doen. Ook

Scholenplan Gro Up 2024-2039 gemeente Groningen

11/91

betekent het nastreven van gelijkheid dat we ongelijke investeringen moeten doen, we focussen ons op dat waar we het meeste verschil mee kunnen maken2. Deze doelen hebben we verwoord in de onderwijsagenda. Deze agenda bevat het onderwijsbeleid in de gemeente Groningen en geeft duidelijke handvatten – richting en focus – aan het gevoerde onderwijsbeleid de komende jaren, waar alle partners en belanghebbenden samen aan werken. Het vormt het kader dat de gemeentelijke organisatie helpt bij het maken van keuzes en inzet van middelen, zodat we effectiever beleid kunnen voeren. Het Scholenplan Gro Up is faciliterend aan de doelen uit de onderwijsagenda. In dit Scholenplan wordt de vertaling gemaakt naar bouwstenen voor de huisvesting, resulterend in een huisvestingsplan voor de onderwijshuisvesting voor de komende jaren.

2.2 Hier zetten we op in (visie en verantwoordelijkheden) Deze paragraaf beschrijft de onderwijsvisie van de gemeente Groningen, gekoppeld aan bouwstenen voor onderwijshuisvesting. Deze bouwstenen zijn uitgewerkt in een kwaliteitskader voor nieuwbouw (paragraaf 2.3), dat wordt gehanteerd bij vernieuwingsvraagstukken of nieuwbouw van extra scholen voor het realiseren van een toekomstbestendige onderwijsvoorzieningenstructuur in de gemeente Groningen.

2.2.1 Goed onderwijs voor iedereen Wie Groningen zegt, zegt onderwijs. Het onderwijsaanbod in de gemeente is groot en divers. In totaal ontvangen ruim honderdduizend mensen in de gemeente onderwijs op alle niveaus. Daarnaast heeft Groningen een rijke onderwijstraditie. In 1614 werd één van de eerste universiteiten in Nederland hier gesticht. Meer recent hebben nieuwe onderwijsconcepten zoals de Middenschool, de Vensterschool en het Technasium hun wortels in Groningen. Samen met onze partners blijven we ons inzetten om het onderwijs in Groningen te vernieuwen en een uitstekend leerklimaat voor onze kinderen te realiseren. We gaan voor kwalitatief goed onderwijs met een doorlopende leerlijn. Onderwijs dat goed op elkaar aansluit om iedereen uit te dagen zich optimaal te ontwikkelen en hen zo goed mogelijk voor te bereiden op de toekomst. 2.2.1.1 Gelijke kansen & inclusie Ons onderwijs is van oudsher de stuwende kracht achter emancipatie. We willen dat onderwijs (opnieuw) de grote gelijkmaker wordt.3 Dat houdt in dat we gerichte (extra) ongelijke investeringen moeten doen daar waar het nodig is. We richten ons op die scholen waar we het meeste verschil maken. We willen dat kinderen en jongeren hun talenten optimaal ontwikkelen en uitgroeien tot zelfstandige mensen die voorbereid zijn op hun toekomst en met respect voor anderen actief deelnemen aan de samenleving.

Dat betekent dat een startkwalificatie belangrijk is. De mogelijkheid om je daadwerkelijk te kunnen redden op de arbeidsmarkt en in de samenleving staat daarnaast ook centraal. We blijven ons als gezamenlijke partijen daarom inzetten op (voortdurende) verbetering van de aansluiting met de arbeidsmarkt. Om kansenongelijkheid in het voortgezet onderwijs te voorkomen is het wenselijk om het voortgezet onderwijs in brede scholengemeenschappen aan te bieden en VMBO en Havo/VWO niet fysiek van elkaar te scheiden.4 Als de kans zich voordoet, biedt deze huisvesting van VMBO en Havo/VWO in één gebouw daarnaast kansen voor een meer beroepsgerichte invulling van VMBO-TL en Havo doordat deze opleidingen makkelijker gebruik kunnen maken van de praktijklokalen. Wij stimuleren de campusontwikkeling, waarbij voortgezet onderwijs, middelbaar beroepsonderwijs (mbo) en andere functies op harmonieuze wijze bij elkaar komen en van elkaars voorzieningen gebruik maken. Met ons Programma van Eisen Optimale ontwikkelkansen5 voor alle kinderen en de Verlengde Schooldag organiseren basisscholen aanvullend aanbod om daarmee de kansengelijkheid te stimuleren en onderwijssegregatie en achterstanden te verkleinen4. Dit aanvullende aanbod is in de basis gericht op activiteiten in (school)gebouwen en op het schoolplein.

De gemeente investeert, daar waar nodig, ook in aanvullende huisvesting om dit aanbod te kunnen faciliteren (zie onder het kopje “ruimtebudget” in paragraaf 2.3.2 en ook paragraaf 2.3.3 voor de concrete invulling). Bijvoorbeeld een extra lokaal om hiermee ruimte te bieden voor het aanvullende programma en daadwerkelijk het verschil te maken. Gemeente Groningen maakt hierbij per school op wijkniveau een integrale afweging. De scholen waar het meeste 2 Onderwijsagenda gemeente Groningen 2020+ “Goed onderwijs voor iedereen” een leven lang gelijke kansen. 3 Onderwijsagenda gemeente Groningen 2020+ 4 Maatschappelijk akkoord Sociale inclusie in het onderwijs, 2022 5 Voorschoolse en vroegschoolse educatie in gemeente Groningen Beleidsplan 2023-2026

Scholenplan Gro Up 2024-2039 gemeente Groningen

12/91

verschil wordt gemaakt zijn de scholen met een achterstandsscore en scholen waarbij veel leerlingen naar praktijkgericht onderwijs doorstromen. In een gemengde wijk hoort de school ook een gemengd leerlingenbestand te hebben, waar leerlingen van verschillende sociaaleconomische achtergronden elkaar ontmoeten en tot elkaar verbonden voelen. In het rapport ‘De Staat van het Onderwijs’ is te lezen dat in Groningen 60 procent van de basisschoolleerlingen van school zou moeten veranderen om te komen tot een gelijke verdeling over scholen van leerlingen met hoogen laagopgeleide ouders. Recenter heeft de onderwijsinspectie gerapporteerd dat de toename van onderwijssegregatie niet verder doorzet, maar is gestabiliseerd. Desondanks blijven gemeente en schoolbesturen zich inspannen om onderwijssegregatie te verminderen door sociale inclusie en gelijke kansen te bevorderen. Hiervoor zetten we onze onderwijshuisvesting beter en slimmer in voor onderwijsondersteunende en aanvullende activiteiten. Bouwstenen voor de huisvesting ▪ Voor scholen met een achterstandsscore en scholen waarbij veel leerlingen doorstromen naar praktijkgericht onderwijs is gemeente Groningen in het kader van gelijke kansen bereid te investeren in extra voorzieningen om het aanvullende programma te faciliteren (bijvoorbeeld voor activiteiten van de Verlengde schooldag (VSD) of de brugfunctionaris).

▪ In het Scholenplan speelt segregatie een rol in de afweging om over te gaan tot vervangende nieuwbouw of renovatie en aanpak van de schoolomgeving. Op deze manier investeren we de komende jaren in plekken (onderwijsgebouwen maar ook de omliggende openbare ruimte, het naschools aanbod, etc.) die leiden tot gelijke kansen voor alle kinderen. ▪ Gemeente Groningen stuurt op het in stand houden of realiseren van brede scholengemeenschappen. ▪ Gemeente Groningen stuurt op het ontwikkelen van beroepsgerichte campussen. 2.2.1.2 Kinderopvang & Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) De rijksoverheid beschouwt kinderopvang 0 – 4 jaar als een commerciële activiteit. De gemeente Groningen ziet kinderopvang als een belangrijke maatschappelijke voorziening. De voor-, tussen- en buitenschoolse opvang voor kinderen van 4 tot 12 jaar is een wettelijke taak van de schoolbesturen 6. Gemeente Groningen heeft een wettelijke taak om kinderen die het nodig hebben voor – en vroegschoolse educatie (VVE) aan te bieden. Sinds de harmonisatie van kinderopvang en peuterspeelzaalwerk kan het VVE-programma in Groningen door alle organisaties en op alle plekken in de gemeente worden aangeboden Onderwijshuisvesting en kinderopvang De gemeente heeft geen wettelijke zorgplicht voor als de organisaties voldoen aan het ruimte voor kinderopvang. Kinderopvangkwaliteitskader van de gemeente.

organisaties zijn daarmee zelf verantwoordelijk voor De rijksoverheid heeft geen beleid voor een hun eigen huisvesting en kunnen ruimte huren van een schoolbestuur, de gemeente of derde partij, inhoudelijke samenwerking tussen kinderopvang ofwel over hun eigen vastgoed beschikken. De en onderwijs (de doorgaande leerlijn). Het is aan gemeente ondersteunt in dit Scholenplan de gemeenten, schoolbesturen en inhoudelijke samenwerking tussen onderwijs en kinderopvangorganisaties om hier op lokaal kinderopvang met het faciliteren van gezamenlijke niveau beleid voor te maken. De gemeente huisvesting binnen de wettelijke kaders van de Wet Groningen heeft, samen met haar onderwijs- en Markt en Overheid. kinderopvangpartners, hieraan invulling gegeven met de Onderwijsagenda gemeente In Bijlage I wordt nader ingegaan op de (wettelijke) Groningen 2020+, het ambitiedocument Nieuwe verantwoordelijkheden m.b.t. kinderopvang. Impuls Groninger Vensterschool en het Maatschappelijk akkoord7. In het kader van de Vensterscholen is in het verleden een vruchtbare bodem gelegd voor samenwerking voor een doorgaande leerlijn tussen kinderopvang (0 tot 4 jaar) en onderwijs. Ook IKC’s (Integrale Kindcentra) kunnen de doorgaande lijn tussen voorschool en basisschool verbeteren en dus omarmt de gemeente Groningen ook de verdere ontwikkeling van IKC’s in de gemeente8.

Via het programma ‘een goede start voor alle jonge kinderen’9 werken we aan kansengelijkheid in het onderwijs, door ons te richten op onze jongste inwoners van de gemeente. 6 In Bijlage I wordt nader ingegaan op de wettelijke taken en rollen van gemeenten, schoolbesturen. 7 Maatschappelijk akkoord sociale inclusie in het onderwijs 8 In Ten Boer Kindcentrum Ten Boer genoemd en in Haren: Brede school de Octopus. 9 Voorschoolse en vroegschoolse educatie in gemeente Groningen Beleidsplan 2023-2026

Scholenplan Gro Up 2024-2039 gemeente Groningen

13/91

We bieden álle jonge kinderen (2 – 4 jaar) 16 uur per week een voor- en vroegschools educatief programma van hoge kwaliteit, zodat ze bij de start van de basisschool niet met een achterstand beginnen. Door alle jonge kinderen 16 uur per week het VVE-programma aan te bieden is het mogelijk om gemengde groepen te krijgen. In praktijk betekent dat ‘zwakke’ en ‘sterke’ kinderen bij elkaar in de groep zitten. Dit bevordert de inclusie en kansengelijkheid. Het VVE-programma wordt door onze kinderopvangpartners binnen een kinderopvangsetting uitgevoerd. Hierbij is het streven dat ieder kind in zijn of haar eigen wijk naar de kinderopvang (en later school) kan. Dit leidt ertoe dat de gemeente Groningen een belang heeft aan voldoende en kwalitatief goede kindplaatsen (tenminste 16 uur per kind) in de kinderopvang voor alle kinderen van 2 tot 4 jaar. Vanuit organisatorisch en bedrijfsmatig oogpunt is het voor kinderopvang organisaties en ook ouders wenselijk om kinderopvang 0 tot 2 jaar en 2 tot 4 jaar op één locatie te organiseren. Op sommige plekken in de gemeente Groningen is dit niet het geval. Dit is voor gemeente Groningen dan ook aanleiding om regie te nemen bij het faciliteren van voldoende huisvesting voor kinderopvang voor kinderen van 0 tot 4 jaar in bestaande en toekomstige nieuwe wijken.

Gemeente Groningen hecht grote waarde aan een goede inhoudelijke samenwerking tussen kinderopvang en onderwijs. Het uitgangspunt voor de samenwerking is een doorgaande ontwikkellijn voor alle kinderen en een gelijkwaardige samenwerking tussen de betrokken partners. In nieuwe situaties, waar een nieuwe school wordt gestart en er dus nog geen samenwerking gaande is met een kinderopvangaanbieder, heeft het onderwijs de doorslaggevende stem bij de keuze voor een aanbieder, mits de school juridisch eigenaar is. Als de gemeente eigenaar is van het gebouw zal zij iedereen een gelijke kans geven om het pand te kopen of een deel ervan te huren. In situaties waar al een kinderopvangorganisatie in een school of kind centrum is gevestigd (inclusief in die situaties waarbij sprake is van verhuizing c.q. nieuwbouw), hebben de ouders met de oudervertegenwoordiging van beide organisaties een belangrijke stem bij de keuze van de gevestigde kinderopvang-organisatie. Als er specifieke omstandigheden zijn die bijvoorbeeld een gelijk speelveld verhinderen, maakt de gemeente Groningen de keuze voor een kinderopvangorganisatie. Dit doet zich onder andere voor in die situaties waarin het onderwijs ook een eigen kinderopvang organisatie heeft.

Bouwstenen voor de huisvesting ▪ Gemeente Groningen neemt regie bij het bepalen en realiseren van de benodigde capaciteit voor kinderopvang/VVE voor kinderen van 0 tot 4 jaar in de wijk. ▪ Alle nieuwe schoolgebouwen worden in beginsel ontwikkeld als Vensterschool/IKC. ▪ Onderwijs kiest een kinderopvangorganisatie, tenzij er specifieke omstandigheden zijn. Dan maakt de gemeente een keuze. 2.2.1.3 Inclusief onderwijs Het streven is om de ondersteuning en zorg zo vroeg, kort, licht en dicht mogelijk bij het onderwijs te organiseren, en een goede aansluiting te realiseren tussen onderwijs en (gemeentelijke) zorg. We zetten sterk in op preventie, waarbij gebruik wordt gemaakt van de op de school aanwezige partners en expertise en ook de voorliggende voorzieningen in de wijken. Ondersteuning op en nabij de school en thuis worden in samenhang aangeboden. Ons uitgangspunt is één kind, één gezin, één plan, één regisseur. In juli 2016 is het VN-verdrag over de Rechten van Personen met een Handicap in werking getreden. In dit verdrag is bepaald dat landen moeten zorgdragen voor een inclusieve samenleving. Een onderdeel van de inclusieve samenleving is inclusief onderwijs. Het recht op inclusief onderwijs houdt in dat niemand wordt uitgesloten vanwege een beperking en iedereen welkom is.

Kinderen leren, spelen en werken samen en ieder kind kan zich optimaal ontwikkelen, met de ondersteuning en zorg die daarvoor nodig is. Kinderen hebben gelijke kansen en hebben respect voor elkaar en voor de verschillen tussen elkaar. Met inclusief onderwijs wordt ook bedoeld het geven van onderwijs aan specifieke doelgroepen – die niet binnen de reguliere klassensetting passen – maar die wel binnen de muren van een reguliere school lessen volgen, op welke manier dan ook. Hierdoor kunnen de kinderen de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben binnen de muren van het basisonderwijs.

Scholenplan Gro Up 2024-2039 gemeente Groningen

14/91

Bouwstenen voor de huisvesting ▪ Gemeente Groningen streeft naar inclusief onderwijs. Inhoud en organisatie daarvan is grotendeels de verantwoordelijkheid van de schoolbesturen. Wanneer initiatieven voor combinaties van functies (onderwijs, zorg, kinderopvang, et cetera) bij de gemeente worden aangedragen, is de gemeente bereid deze vanuit de gedachte van inclusief onderwijs te beoordelen. Het uitgangspunt is dat de gemeente in het kader van gelijke kansen proactief meedenkt met haar partners en bereid is om extra te investeren als dat bijdraagt aan inclusief onderwijs en gelijke kansen. 2.2.1.4 Nieuwkomersonderwijs Voldoende taalvaardigheid is dé sleutel voor succesvolle deelname aan de samenleving. Anderstalige leerlingen hebben per definitie een achterstand in de Nederlandse taal. Kansengelijkheid is dus met name bij hen in het geding10 Wanneer kinderen in Nederland aankomen, is het van belang dat ze zo snel mogelijk onderwijs kunnen volgen. Onderwijs is een recht en kinderen moeten de kans krijgen zich voor te bereiden op de Nederlandse maatschappij. In Europese richtlijnen staat dat kinderen die asiel aanvragen binnen drie maanden toegang moeten hebben tot het onderwijs. De Nederlandse overheid vindt dat te lang duren en spant zich in om kinderen sneller toegang tot onderwijs te geven.

Voor migranten die geen asiel aanvragen, maar hier komen als EU-burger, als Nederlandse staatsburger of met een niet-asiel gerelateerde verblijfsvergunning geldt dat zij eveneens zo snel mogelijk naar school moeten en dat zij direct onder de Leerplichtwet vallen. Ook kinderen die illegaal in Nederland verblijven hebben dezelfde rechten op onderwijs, zorg- en rechtsbijstand. We onderschrijven de landelijke richtlijnen, en voegen hier voor de gemeente Groningen, via een bouwstenennotitie11 en uitvoeringsplan12, de volgende ambities aan toe. ▪ ▪ ▪

Alle nieuwkomers tussen 2 en 18 jaar krijgen in ieder geval binnen 3 maanden, maar eerder is wenselijk, een volledig educatie- en onderwijsaanbod. Er is een structureel voldoende, toegankelijk en kwalitatief aanbod aan nieuwkomersonderwijs in de nabijheid van de opvanglocaties. Er is een goede uitstroom van het nieuwkomersonderwijs naar het regulier onderwijs georganiseerd.

Voor de uitvoering van het nieuwkomersonderwijs is een uitvoeringsplan 12 gemaakt. Hierin is de ambitie vertaald naar concrete uitgangspunten voor uitvoering. Jaarlijks monitoren we de nodige capaciteit. Het onderwijsaanbod voor nieuwkomers wordt in een provinciale stuurgroep afgestemd. In de gemeente Groningen is dit onderwijs verspreid over de gemeente en wordt waar mogelijk in de nabijheid van opvanglocaties georganiseerd. Voor ieder kind kijken we naar een passende plek. De kinderen van 4 tot 6 jaar plaatsen we bij voorkeur in de bestaande (VVE-) kleutergroepen op de school in de wijk waar de kinderen verblijven. Kleuters leren de taal het snelst in reguliere groepen. De kinderen van 6 tot 12 jaar plaatsen we zoveel als mogelijk als groep bij elkaar in een Schakelgroep Nieuwkomers. De kinderen van 12 tot 18 gaan naar de ISK (Internationale Schakelklas), waarbij het uitgangspunt onderwijsnabij is. Onderwijsnabij betekent dat jongeren met de fiets of met het openbaar vervoer binnen 1 uur naar school kunnen komen. Bouwstenen voor de huisvesting ▪ De kinderen van 2 tot 4 jaar maken gebruik van de bestaande VVE-locaties. ▪ De kinderen van 4 tot 6 jaar plaatsen we bij voorkeur in de bestaande (VVE-) kleutergroepen op de school in de wijk waar de kinderen verblijven. In principe kan dit op elke school binnen de gemeente.

▪ De kinderen van 6 tot 12 jaar plaatsen we zoveel als mogelijk als groep bij elkaar in een Schakelgroep Nieuwkomers (streefgrootte = 15 leerlingen). Indien mogelijk differentiëren we in leeftijd/niveau. Uitgangspunt is spreiding over de stadsdelen met voldoende randvoorwaarden voor een kwalitatief goed aanbod12. ▪ De kinderen van 12 tot 18 gaan naar de ISK (Internationale Schakelklas), streefgrootte per klas = 15 leerlingen. ISK Groningen is één van de ISK’s in de provincie Groningen. Er is afstemming over de spreiding met de andere gemeenten en schoolbesturen in de provincie Groningen. Hierbij geldt als uitgangspunt om onderwijs nabij te verzorgen, dat betekent dat jongeren met de fiets of met het openbaar vervoer binnen 1 uur naar school kunnen komen.

10 Uit Notitie Expertisecentrum NT2 DS versie 29-03-2021 11 Bouwstenennotitie onderwijs aan nieuwkomers in de gemeente Groningen: een integrale aanpak 12 Uitvoeringsplan: Onderwijs aan nieuwkomers 4 - 18 jaar in de gemeente Groningen – versie 2:0 – 26 juni 2023

Scholenplan Gro Up 2024-2039 gemeente Groningen

15/91

2.2.1.5 Gezondheid en bewegen (Buiten)spelen is het voorportaal van een leven lang sporten en bewegen. Daarnaast is spelen essentieel voor het leerproces van kinderen, waarbij zij cognitieve en sociaal-emotionele vaardigheden ontwikkelen13. Daarom verdient bewegend leren en leren bewegen een betere plek in en om de school 14. Door het realiseren van een fysieke en dynamische beweegomgeving in én om de school wordt meer invulling geven aan bewegen. Een groen schoolplein speelt in op verschillende behoeftes van alle kinderen. Of een kind nu wil rennen en ravotten, of rustig insecten wil bestuderen. Op een groen schoolplein kan ieder kind zichzelf zijn en al spelenderwijs zijn of haar talent ontdekken en ontwikkelen. Doordat kinderen hun eigen dingen kunnen doen, zijn ze na het buitenspelen rustiger en geconcentreerder en nemen hun leerprestaties toe. Een groen schoolplein draagt ook bij aan de sociale ontwikkeling van kinderen en vergroot daarmee hun welzijn. Ook nodigt het leerkrachten uit om meer gebruik te maken van het groene schoolplein voor onderwijsactiviteiten. Bouwstenen voor de huisvesting ▪ Het transformeren van het schoolplein naar een sport- en beweegplein, het inrichten van een buiten gym/leslokaal en gebruikmaking van openbare ruimte in de nabije omgeving stimuleert het sporten, bewegen en leren ook buiten de school.

▪ Bij nieuwe schoolgebouwen is het uitgangspunt dat er een groen schoolplein wordt gerealiseerd. 2.2.1.6 Bewegingsonderwijs De sportwereld is sterk in ontwikkeling en zit volop in een transitie. Dit zien we ook terug in de gemeente Groningen in relatie tot de binnensport en het bewegingsonderwijs. Voor het bewegingsonderwijs geldt dat goed leren bewegen centraal staat. Om het bewegingsonderwijs van de toekomst op een passende wijze invulling te geven is het van belang dat ieder kind op een eigentijdse manier, die aansluit bij de interesses en denkwereld van het kind, goed leert bewegen. Het meervoudig bewegen (motorisch) en de bekwaamheid (bijv. inschattingsvermogen van bewegingen) van kinderen staat hierbij centraal. De beweegschijf zoals opgenomen in de ‘Sport- en beweegvisie 2021+’15 dient hierbij als een houvast. Het belang van bewegen én sporten voor de jeugd staat buiten kijf. Sport is niet alleen leuk om te doen, maar levert net als het onderwijs ook een belangrijke bijdrage aan de motorische, sociale én cognitieve ontwikkeling van kinderen en jongeren. Sport is één van de terreinen waarop kinderen hun talenten kunnen ontwikkelen, kunnen ‘excelleren’ en zelfvertrouwen kunnen opbouwen. Een divers aanbod, waarbij sportaanbieders zoals sportclubs) en het onderwijs gezamenlijk activiteiten ontplooien draagt hieraan bij – denk aan Bslim en de verlengde schooldag.

De gemeentelijke gymaccommodaties en een aantal van schoolbesturen, worden beheerd door de gemeente (Sport050). Vanuit de ambities uit de Sport- en Beweegvisie 2021+ ‘Sportief kapitaal voor iedere Groninger’ wil de gemeente in de avonduren en ’s weekends dat deze accommodaties zoveel mogelijk gebruikt kunnen worden door sportclubs en andere (sport)aanbieders. Clustering van gymzalen16 leidt tot meer kwalitatieve (functionele) mogelijkheden voor zowel het onderwijs als voor sportclubs en vaak ook tot een betere benutting (maatschappelijk rendement). Bijkomend voordeel, en niet geheel onbelangrijk, is dat goed benutte binnensportaccommodaties ook beter te exploiteren zijn (financieel rendement). Een nadeel is dat clustering kan leiden tot grotere afstanden tussen school en gymvoorziening. De keuze om gymzalen al dan niet te clusteren in nieuwe, functionelere en beter uitgeruste accommodaties is maatwerk.

13 Meerjarenprogramma-Sport-Bewegen-2021-2025 14 Visie ambitie en kwaliteitskader IABB, 2021 15 De Sport- en beweegvisie 2021+ 'Sportief kapitaal voor iedere Groninger' betreft het langetermijnbeleidskader voor sport, sportief bewegen

en spelen in de gemeente Groningen 16 Er zijn verschillende soorten accommodaties: gymzalen, sportzalen en sporthallen. Een gymzaal is een accommodatie die ruimte biedt voor het bewegingsonderwijs aan één groep leerlingen. In een sportzaal zijn twee gymzaaldelen samen te voegen tot een grotere ruimte. Een sporthal is doorgaans op te delen in drie gymzaaldelen. Wanneer in algemene zin over deze accommodaties wordt gesproken, wordt de term 'binnensportaccommodatie' gebruikt.

Scholenplan Gro Up 2024-2039 gemeente Groningen

16/91

Bouwstenen voor de huisvesting ▪ Capaciteit voor onderwijs en bewegingsonderwijs wordt optimaal op elkaar afgestemd met als streven de reistijd tot een minimum te beperken en lestijd optimaal te benutten. Bij scholen met een minimale behoefte van 20 klokuren bewegingsonderwijs is het uitgangspunt om een gymzaal bij de school te realiseren. ▪ Waar mogelijk en met name bij het voorgezet onderwijs, stuurt de gemeente op clustering van lokalen voor bewegingsonderwijs (zaaldelen) om de functionaliteit, kwaliteit en de benutting ervan te vergroten. ▪ Ten behoeve van binnensport kan er capaciteitsuitbreiding plaatsvinden door een gymzaal uit te breiden tot een sportzaal, of van een sportzaal een sporthal te maken. Daarbij is vanuit onderwijs (directe) nabijheid van de gymaccommodatie ten opzichte van de school een belangrijke voorwaarde. Bij situering van de gymaccommodatie inpandig of op het schoolterrein is vanuit sport openstelling voor avond- en weekendgebruik een belangrijke voorwaarde.

2.2.2 Toekomstbestendige onderwijsvoorzieningen om in te leren 2.2.2.1 Structuur (wijk, dorp, stad, regio) De gemeente Groningen streeft ernaar om in het stedelijk gebied17, binnen een redelijke afstand voor ieder kind een openbare basisschool ter beschikking te hebben. Daarnaast wordt een divers aanbod van verschillende onderwijsdenominaties en onderwijsconcepten en een goede verdeling en spreiding van alle onderwijs nagestreefd. De aangepaste stichtings- en opheffingsnormen voor de basisscholen maken het mogelijk dat ook in de kleine dorpen een aanbod van basisonderwijs kan blijven bestaan. Dat betekent dat we ook in de dorpen binnen de gemeente blijven kiezen voor kwalitatieve goede onderwijshuisvesting voor kleinere scholen. De gemeente Groningen streeft naar een efficiënte inzet van onderwijshuisvesting en de financiële middelen hiervoor. De omvang van permanente huisvesting wordt afgestemd op de ruimtebehoefte op lange termijn. Bouwstenen voor de huisvesting ▪ De omvang en spreiding van onderwijsvoorzieningen worden bepaald door een integrale voorzieningenanalyse. ▪ Gemeente Groningen streeft naar een openbare basisschool voor ieder kind binnen een redelijke afstand. ▪ Voor de piek van het leerlingenaantal zet de gemeente Groningen tijdelijke huisvesting of leegstand in bestaande schoolgebouwen in.

Dat geldt zowel voor uitbreidingswijken als voor de bestaande stad en dorpen. ▪ Nieuwe initiatieven voor het stichten van scholen worden in beginsel de eerste jaren gehuisvest in normatieve leegstand in bestaande schoolgebouwen. 2.2.2.2 Schoolomvang De gemeente zet in op krachtige scholen. Daarnaast vindt de gemeente het belangrijk dat het aanbod van scholen in de buurt aansluit bij de wensen van ouders. Een kleine school kan een signaal zijn dat er (tijdelijk) minder belangstelling voor is. Daarom spreekt de gemeente met de schoolbesturen over het schoolaanbod en de behoefte van ouders. Om schoolgebouwen duurzaam te kunnen blijven inzetten in de toekomst, streven we in de stedelijke omgeving naar een minimale omvang van acht groepsruimten voor het realiseren van permanente huisvesting. In uitzonderlijke situaties kunnen we hiervan afwijken als dit nodig is. Bij vernieuwing van bestaande schoolgebouwen wordt een integrale afweging gemaakt of het gebouw wordt gerenoveerd of vervangende nieuwbouw krijgt. Zowel bij vervangende nieuwbouw als renovatie wordt de omvang van de school afgestemd op structurele ruimtebehoefte en eventueel extra capaciteit in het kader van een aanvullend programma (kansengelijkheid of inclusief onderwijs). Gemeente Groningen toetst bij toekomstige capaciteitsvraagstukken vooraf wat de maximaal haalbare schoolgrootte is op een locatie.

Het bijplaatsen van lokalen heeft tot gevolg dat er meer leerlingen komen, er daarmee ook minder buitenruimte over blijft, een grotere parkeerbehoefte is en meer vervoersbewegingen zijn.

17 Met het stedelijk gebied wordt het gebied bedoeld waar de stedelijke opheffingsnormen van toepassing zijn.

Scholenplan Gro Up 2024-2039 gemeente Groningen

17/91

Bouwstenen voor de huisvesting ▪ Bij nieuwbouw of renovatie van een school in het stedelijke gebied hanteert de gemeente een minimale omvang van 8 lokalen. ▪ Bij renovatie of vervangende nieuwbouw van bestaande schoolgebouwen wordt de capaciteit afgestemd op de structurele ruimtebehoefte eventueel aangevuld met extra capaciteit in het kader van gelijke kansen of inclusief onderwijs (bijvoorbeeld om kleinere klassengroottes te faciliteren of de verlengde schooldag mogelijk te maken in het kader van ongelijk investeren voor gelijk kansen). ▪ Bij capaciteitsvraagstukken bij bestaande scholen wordt de maximale schoolgrootte (laadkracht) van een locatie onderzocht om te bepalen of capaciteitsuitbreiding op de bestaande locatie ruimtelijk haalbaar en gewenst is. 2.2.2.3 School als ontmoetingsplek Om iedereen een gelijke kans te geven, is een sterke samenhang in de samenleving nodig. De sociale cohesie in de maatschappij staat onder druk, ook in gemeente Groningen. Of, en de mate waarin, mensen naar elkaar omkijken verschilt van plek tot plek. Om sociale cohesie in wijken en dorpen (verder) te vergroten, verdient iedere wijk en dorp een ontmoetingsplek. Scholen zijn logischerwijs ontmoetingsplekken voor kinderen en voor ouders, maar ook voor andere wijk- of dorpsbewoners kunnen scholen een ontmoetingsplek zijn.

Scholen kunnen na schooltijden de deuren openen om ruimte te bieden aan wijkinitiatieven of andere functies. Bouwstenen voor de huisvesting ▪ Voor scholen met een achterstandsscore en scholen met een hoge uitstroom naar praktijkgericht onderwijs is gemeente Groningen, indien nodig, bereid te investeren in extra voorzieningen om de school meer ruimte te geven om hun taak uit te voeren, waarbij onderzocht kan worden of deze voorzieningen buiten schooltijden beschikbaar kunnen worden gesteld voor wijkinitiatieven.

2.3 Kwaliteitskader voor onderwijshuisvesting De hierboven beschreven onderwijsvisie is in samenwerking met de schoolbesturen uitgewerkt in een kwaliteitskader voor onderwijshuisvesting. Hiervoor is in januari 2023 een werksessie georganiseerd waar vertegenwoordigers van schoolbesturen hebben aangegeven wat de vastgestelde visie concreet betekent voor de onderwijshuisvesting. Het kwaliteitskader geeft de inhoudelijke uitgangspunten weer die worden gehanteerd bij vervangende nieuwbouw of levensduurverlengende renovatie van een schoolgebouw. Het kwaliteitskader voor onderwijshuisvesting is op 26 juni 2023 al in het Breed Besturen Overleg besproken en vastgesteld.

2.3.1 Ongelijk investeren in gelijke kansen Ons onderwijs is van oudsher de stuwende kracht achter emancipatie. Gemeente Groningen wil dat onderwijs opnieuw de grote gelijkmaker wordt, in plaats van de plek waar verschillen zichtbaar (en zelfs groter) worden. Daarom investeert de gemeente extra in het onderwijs en de huisvesting die hiervoor nodig is. Hierbij ligt de focus op die scholen waar we het meeste verschil kunnen maken. Voor de onderwijshuisvesting heeft de gemeente een Verordening18. Hierin zijn regels opgenomen voor o.a. de bekostiging van huisvesting. Dit Scholenplan betreft een aanvulling op de Verordening. Hierin worden afspraken gemaakt met de schoolbesturen over wanneer welke scholen worden vernieuwd. Beide beleidsinstrumenten (Verordening en Scholenplan) voorzien op dit moment niet in spelregels en kaders om te investeren in kansengelijkheid (scholen met een achterstandsscore), terwijl dat hard nodig is. Hoewel gemeente Groningen en de schoolbesturen van de Rijksoverheid middelen ontvangen voor inhoudelijke programma’s, wordt er geen vertaling gemaakt naar huisvesting en andere benodigde faciliteiten. De Gemeente Groningen wil daarom regels en kaders formuleren om “kansengelijkheid” als maatschappelijke zorgplicht te beschouwen.

Door kansengelijkheid als een maatschappelijke zorgplicht te beschouwen verbreden we de ‘sociale prioritering’ die in het huidige Scholenplan al is toegepast. We kijken daarbij, naast de gebouwkwaliteit- (zie paragraaf 4.2 Toetsingskader kwaliteit), naar twee componenten, die beide afzonderlijk kunnen leiden tot een extra impuls: de achterstandsscore en de uitstroomprofielen. Beide worden hieronder nader toegelicht.

18 Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Groningen

Scholenplan Gro Up 2024-2039 gemeente Groningen

18/91

2.3.2 Extra ruimte voor scholen met een achterstandsscore Veel scholen krijgen jaarlijks extra middelen van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) voor het tegengaan van onderwijsachterstanden, omdat ieder kind recht heeft op dezelfde kansen. De verdeling van die middelen is gebaseerd op de onderwijsachterstandenindicator van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De achterstanden worden berekend op basis van achtergrondkenmerken van leerlingen. Er zijn 5 belangrijke kenmerken: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪