Bijlage 1 Jaarstukken 2020.pdf
Tekst van het document
Productontwikkeling Om de kwaliteit (snelheid en betrouwbaarheid) van openbaar vervoer te verbeteren en de exploitatie te optimaliseren werkt het OV-bureau samen met vervoerders en wegbeheerders aan voor reizigers optimale OVinfrastructuur. Samen met provincies werkt het OV-bureau aan de verdere uitrol en doorontwikkeling van het hubprogramma om voor de reizigers een drempelloze ketenreis te kunnen bieden. Doelstellingen hierbij zijn: Optimale randvoorwaarden (helpen) creëren voor goed en efficiënt OV systeem met een hoog gebruik en tevreden reizigers. Vindbaarheid vraagafhankelijke diensten verbeteren door open standaard voor deze producten te ontwikkelen, in samenwerking met NDOV. Op HOV-verbindingen (Qliner en Q-link) een met de auto concurrerend product aanbieden in reistijd en kwaliteit. Verbinding leggen tussen investeringen in infrastructuur en de exploitatie van OV (versnelling en betrouwbaarheid OV waar mogelijk). Om doorstroming bij file te bevorderen, uitbreiding van de weggedeelten op A7 en A28 waar de bus op de vluchtstrook kan en mag rijden. Bijdragen aan OV-visie gemeente Groningen, waar de uitdaging voor de langere termijn is het vormgeven van een systeemsprong om het groeiende (H)OV-gebruik te faciliteren in de compacte stad. Vervolmaken van de het OV-netwerk conform de Omgevingsvisie Groningen, Omgevingsvisie Drenthe.
Doorontwikkelen hubs, na de eerste locaties uitrol waar het hub-concept is uitgerold. Optimaliseren van bestaande voorzieningen/infra op knooppunten op het gebied van bijvoorbeeld fietsenstallingen en reizigersinformatie. In 2020 gaat het om 23 hubs (zie bijlage F) die uitgerold worden. Het verder vervoerderonafhankelijk maken van strategische OV-infrastructuur. Voorbereiden Duurzame busstalling Groningen: gereed maken tweede deel stalling Peizerweg Groningen. Dynamische informatie (DRIS) via Nationale Databank OV (NDOV) verbeteren. Faciliteren namens provincies van verdere uitrol van DRIS-panelen op straat, op hubs en HOV lijnen.
Realisatie productontwikkeling In de eerste maanden van 2020 (pre-corona) is de ontwerp-dienstregeling 2021 ontwikkeld, samen met wegbeheerders en consumentenorganisaties. Deze ontwerp-dienstregeling 2021 is besproken met de consumentenorganisaties. Hierbij is vormgegeven aan verdere versnelling van het OV-systeem, aan het uitbreiden van de voorzieningen op het basisnet en aan het straktrekken van lijnen, onder andere in de stad Groningen en van Assen naar Emmen via Schoonoord. In de stad Groningen is tussentijds de Helperzoomtunnel in gebruik genomen voor de ontsluitende stadslijn 8. Het OV-bureau is nauw betrokken bij de OV-visie die de stad Groningen opstelt om de vraag te beantwoorden welke inzet naar de toekomst moet worden gegeven voor het openbaar vervoer in de stad. Bij de provincie Groningen en Drenthe wordt het proces voor de Regionale Mobiliteitsplannen opgestart, hierbij is het OV-bureau ook betrokken. Het overleg met de spoor- en busvervoerders over stremmingen en ontwikkelingen op de langere termijn is geïntensiveerd met het oog op de vele treinvrije periodes in 2020. Met het projectbureau ARZ zijn stremmingsroutes afgestemd rondom de werkzaamheden Ring Zuid. Rondom het stationsgebied Groningen is en de fasering van de werkzaamheden nader gedetailleerd om een voor OV optimale situatie te bereiken.
Jaarverslag en jaarrekening 2020
20 Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 25 maart 2021
Qbuzz heeft in het eerste kwartaal van 2020 de voor de elektrificatie van stadslijnen en Q-link lijnen benodigde laadinfrastructuur op straat afgerond. In diverse nationale en internationale media is aandacht besteed aan de verduurzaming die met de nieuwe concessie vorm heeft gekregen in Groningen en Drenthe. Het hubprogramma loopt door. In het voorjaar van 2020 zijn 61 nieuwe DRIS-palen op hubs toegevoegd om de reizigers van actuele informatie te kunnen voorzien. Daarnaast is de accountmanager hubs namens de provincies Drenthe en Groningen bezig om de uitrol van de hubs te faciliteren. Met de introductie van de nieuwe Qbuzz reisplanner is de hubtaxi beter vindbaar geworden: bij het plannen van een reis komt de hubtaxi optie vanzelf naar boven. Het OV-bureau neemt actief deel in het landelijke toekomstbeeld OV (TBOV 2040), waar op basis van een landelijke methodiek knelpunten in het OV-netwerk worden geïdentificeerd en van een oplossing worden voorzien. Binnen het TBOV 2040 is erkenning voor Bus Rapid Transit (BRT) als onderdeel van het mobiliteitssysteem. Het Qliner en Q-link systeem en de hubs in Groningen en Drenthe zijn benoemd als voorbeeld voor de rest van Nederland. Nationaal en internationaal is er belangstelling voor de aanpak van Groningen en Drenthe waar het gaat om de opbouw van het OV-systeem en de positie van de hubs hierin.
Daarnaast is er veel belangstelling voor de verduurzaming van de concessie met batterij-elektrische en waterstof-elektrische bussen met (virtuele) bezoeken van onder andere Brabant, Vlaanderen (De Lijn) en Liverpool. Met de gemeente Groningen en de RUG neemt het OV-bureau deel in het Europese ULaads project, in het kader waarvan experimenten met en onderzoek naar pakketkluizen op hubs plaatsvinden.
Aandachtspunten productontwikkeling De uitbraak van het coronavirus heeft effect op de realisatie van de projecten op het gebied van ontwikkeling. De afstemming over een aantal projecten loopt vertraging op, onder andere op het gebied van de uitrol van hubs. De realisatie van de laadinfrastructuur op straat was niet tijdig afgerond voor de start van de nieuwe concessie. Omdat nog niet alle elektrische bussen er tijdig waren heeft dit niet tot problemen geleid. De laadpalen in Annen, Emmen station en Ruischerbrug waren vertraagd door diverse oorzaken, in Ruischerbrug was het een late start in combinatie met PFAS-regelgeving, in Emmen was de paal niet tijdig aangesloten en in Annen voerden omwonenden een rechtszaak tegen de realisatie van de laadpaal. Deze rechtszaak werd gewonnen door Qbuzz.
Dienstregeling
Op basis van het openbaar vervoerbeleid in Groningen en Drenthe werkt het OV-bureau aan het verder ontwikkelen en verbeteren van de openbaar vervoerdiensten en dienstregeling. In nauw overleg met overheden en wegbeheerders worden nieuwe wijken ontsloten en bestaande bestemmings- en herkomstgebieden aangesloten op goed openbaar vervoer. Doelstellingen hierbij zijn: Ontwikkelen van dienstregeling 2020 waarbij extra vraag naar vervoer gefaciliteerd moet worden door doorontwikkeling HOV (Qliner en Q-link) en werkzaamheden Groningen te kunnen faciliteren. Betere ontsluiting van Eemshaven en verbetering van het basisnet in Groningen en Drenthe. Samen met de gemeente Groningen verleggen van de HOV-route binnen Groningen van de Grote Markt naar de Diepenring Oost onder voorwaarde van rijtijdneutraliteit. Samen met Groningen Bereikbaar bereikbaarheidsarrangementen voor de periode van werkzaamheden maken, waarbij aangesloten wordt op bestaand OV en waar nodig nieuw vervoer, bijvoorbeeld in de vorm van continuering van rechtstreekse bussen naar Zernike vanuit Stadskanaal/Gieten en Assen. Meedenken in de doorontwikkeling van Publiek Vervoer en zorgen voor een goede aansluiting tussen OV en te ontwikkelen Publiek Vervoer pilots op de hubs.
Bijdragen aan (strategische) afstemming grote projecten, zoals Zuidelijke Ringweg en Stationsgebied Groningen Intensieve samenwerking met gemeenten en andere wegbeheerders gericht op verbetering van OVinfrastructuur, zoals busstation Groningen en stadslijnen Emmen.
Realisatie dienstregeling De nieuwe dienstregeling 2020 is ingevoerd zonder problemen. In verband met de invoering van de nieuwe concessie is de dienstregeling niet grootschalig gewijzigd. De verbinding Veendam-Gieten is als Qliner ingevoerd, met de introductie van een klein busje is De Hilte ook bediend gebleven. Een nieuwe busverbinding met de Eemshaven is geïntroduceerd en in Drenthe zijn basislijnen aangevuld tot een dagdekkende bediening. Met de Jaarverslag en jaarrekening 2020
21 Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 25 maart 2021
extra inzet op Qliners en Q-link op de plekken en momenten waar het druk is invulling gegeven aan een vergroting van de capaciteit ook buiten de spits en vanaf de P+R parkeerplekken. In het voorjaar van 2020 zijn op relatief veel plekken werkzaamheden van start gegaan. Het stationsgebied in Coevorden, de werkzaamheden aan de Spoorzone Groningen, de Boermarkeweg in Emmen zorgen allemaal voor uitdagingen om het busvervoer zo goed mogelijk doorgang te laten vinden. Het OV-bureau neemt deel in de afstemoverleggen van de werkzaamheden rondom de Ring Zuid om de doorstroming van het OV zo goed mogelijk door te laten gaan. Met de gemeente Emmen wordt overleg gevoerd over de doorsteek tussen stadslijnen 1 en 2 en de verbetering van de doorstroming op de centrumring. Het OV-bureau heeft in Groningen meegepraat over de vormgeving van de Diepenring en er is medewerking verleend aan een proef met het busvrij maken van de Grote Markt. De nieuwe bussen waarmee de nieuwe dienstregeling werd gereden hebben het prima gedaan. Kinderziektes die er waren zijn snel opgelost.
Na uitbraak van het coronavirus is snel geacteerd, binnen een week was in overleg met Qbuzz de dienstregeling afgeschaald naar ongeveer 55% op werkdagen, dit was mogelijk door het invoeren van een zaterdagdienstregeling op werkdagen, waarbij een aantal vroege ritten zijn toegevoegd om reizigers ook in de vroege ochtend goed te kunnen bedienen. Op het moment dat het iets drukker werd, is bijgeschaald, zodat uiteindelijk op werkdagen ongeveer 60% reed van wat er normaal rijdt. Gedurende de coronaperiode is de reizigersvraag met ongeveer 90% afgenomen. De toegankelijkheid van de bussen is beperkt door alleen de achterdeur open te doen en de chauffeur af te schermen van de instappende reiziger. In de zomervakantie is het relatief druk geweest in de bussen in Groningen en Drenthe, waarbij het vervoer op ongeveer 60-70% van een normale zomervakantie is blijven steken, meer dan de 40-50% van normaal in juni. Dit werd met name veroorzaakt doordat mensen minder op vakantie zijn gegaan en doordat veel toeristen juist in Noord-Nederland vakantie vierden. In juni en in de zomervakantie reed de normale dienstregeling zoals die voor 2020 was voorzien. In de maanden september t/m december reed een aangepaste dienstregeling. Anders dan te doen gebruikelijk zijn er gedurende het jaar dus diverse grote aanpassingen in de dienstregeling en het voorzieningenniveau gedaan.
Bij deze aanpassingen zijn de kaders van de omgevingsvisies Drenthe en Groningen steeds gerespecteerd. Onderstaand is kortweg beschreven wat de aanpassing heeft ingehouden:
Eerste lockdown april/mei 2020 (scholen ook dicht): ‘zaterdag-plus’ dienstregeling (55% van normaal): alle basislijnen en HOV-lijnen werden gewoon geboden, maar minder frequent, aparte scholierenlijnen reden niet omdat de scholen dicht waren, een aantal aanvullende lijnen en versterkingen ook niet. Juni 2020: vanaf 2 juni werd de ‘volle’ (bijna 100%) dienstregeling weer gereden, nadat duidelijk werd dat het Rijk een beschikbaarheidsvergoeding beschikbaar stelde en daarvoor een volledige dienstregeling als voorwaarde stelde. Zomervakantie 2020: de ‘reguliere’ zomervakantiedienstregeling werd gereden (65-70% van de reguliere dienstregeling buiten de vakanties). September t/m december 2020: volle dienstregeling met kleine beperking op versterking en aanpassing van frequenties (tussen de 95% en 100% van wat er normaal zou rijden), en spitsafvlakking ten gunste van dal (‘van kameel naar paard’).
In september is samen met Qbuzz onder hoge tijdsdruk een aangepast dienstregelingsvoorstel 2021 gemaakt, die ingaat per 3 januari 2021. Hierbij is uitgegaan van een afname van de vervoervraag in 2021 met 22% gemiddeld. Met de contouren van de beschikbaarheidsvergoeding van het Rijk voor Q1 en Q2 2021 is een pakket ontwikkeld dat ongeveer 5% bespaart ten opzichte van de reguliere situatie, met name door op spitsmomenten iets minder te rijden, minder te versterken en meer af te stemmen op de vraag. Deze dienstregeling is in november gepresenteerd aan de Staten van Drenthe en Groningen en de raad van Groningen.
Aandachtspunten dienstregeling Met name in de Stad Groningen bij UMCG Noord en bij het omrijden bij UMCG Zuid is het uitdagend om de bussen conform dienstregeling te laten rijden. Omrijroutes zorgen toch voor vertraging. Ook op de Jaarverslag en jaarrekening 2020
22 Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 25 maart 2021
Frieschestraatweg is als betrouwbaarheidsmaatregel de treinaansluiting verruimd, waarmee de aansluiting betrouwbaarder is geworden maar door langere overstaptijden ook minder aantrekkelijk. De bijsturing van de dienstregeling op basis van de aangepaste vervoervraag na corona en ook tijdens de tweede coronagolf betekent door de snelheid van het proces dat hierbij de reguliere termijnen voor inspraak niet gehaald worden. De beide CP’s hebben aangegeven hiervoor begrip te hebben. Op verzoek van het DB van het OV-bureau is een informatiesessie gehouden voor de raad van de gemeente Groningen en de staten van provincies Drenthe en Groningen over de ontwikkelingen in het busvervoer en de doorwerking naar 2021. Deze informatiebijeenkomst is positief ontvangen.
Verduurzaming Het OV-bureau draagt bij aan een verdergaande verduurzaming van de busvloot in Groningen en Drenthe in nauwe afstemming met de milieuafdelingen van de overheden en met bedrijven en instellingen. Met de nieuwe GD-concessie wordt een grote verduurzamingsslag gemaakt, met de inzet van elektrische en waterstof-elektrische zero emissie bussen. Waar nog dieselbussen op HVO rijden worden plannen ontwikkeld om meer zero emissie bussen in te zetten. Het OV-bureau zoekt voor de verdere verduurzaming verbinding met wagenparken van gemeenten en taxi. Doelstellingen hierbij zijn: Uitvoeren van elektrisch rijden in Groningen en Drenthe op stadslijnen, Q-link lijnen 1-5 en 60 bussen in de streek. Onderzoeken van opwaarderen en opslag van elektrisch vermogen Peizerweg Groningen om tot lagere kostprijs van energie te komen. Voorbereiden elektrificatie Q-link 6 Delfzijl-Groningen, 12 Klazienaveen-Emmen, 15 Zernike. Voorbereiden opschaling waterstofbussen met 20 stuks Groningen en 10 Emmen. Voorbereiden verduurzaming Qliner met een pilot op lijn 300. (Europees) uitdragen van de ontwikkelingen op het gebied van HOV en duurzaamheid.
Realisatie verduurzaming Met ingang van de nieuwe concessie rijden bussen elektrisch, op waterstof of op Hydrotreated Vegetable Oil (HVO). Hiermee wordt 90% CO2 bespaard ten opzichte van de oude concessie. De elektrische bussen voor de stadslijnen, streek- en Q-link lijnen zijn allemaal ingestroomd, voor Q-link (Heuliez bussen) met wat vertraging. De elektrische stadsbussen (VDL) en streekbussen (Ebusco) waren ruim voor eind 2019 geleverd en waren dan ook al voor de nieuwe concessie ingestroomd. Laadpalen waren bijna allemaal gereed, met uitzondering van de palen in Annen, Emmen en Ruischebrug. De nieuwe bussen voor Qliner en streek die op Hydrotreated Vegetable Oil (HVO) rijden functioneren probleemloos. Met Arriva, provincie Friesland en Flevoland wordt gewerkt aan een pilot voor Qliners op waterstof. Ook met Qbuzz wordt het scenario van het ombouwen van bestaande Qliners verkend, daarnaast wordt onderzocht of we op de langere termijn Europese subsidie kunnen krijgen voor af-fabriek geleverde waterstoftouringcar bussen die op de Qliner kan worden ingezet. De deelname van Groningen Drenthe in het Europese JIVE2 project is bevestigd voor Emmen (10 bussen) naast de 20 bussen in Groningen. Hiermee is Europese subsidie veiliggesteld voor het project in Emmen. Het OV-bureau neemt deel aan het Hive Mobility netwerk en aan het Europese Smiles project.
Hierbinnen wordt kennis uitgewisseld met betrekking tot de verduurzaming van vervoer en worden ook nieuwe projecten geïnitieerd. Met HIVE partners Qbuzz, Holthausen en Century is een voorstel ontwikkeld om 8-persoons voertuigen die worden ingezet in OV om te bouwen naar zero-emissie door middel van waterstof. Het OV-bureau draagt bij aan kennisverspreiding met betrekking tot implementatie van duurzame technieken en hubs. Meerdere overheden zoals Amsterdam, Den Haag, HTM, Brabant, Friesland zijn op bezoek geweest om kennis te nemen van de elektrische bussen en waterstofbussen. In mei-september zijn er (virtuele) bezoeken van onder andere Brabant, Vlaanderen (De Lijn) en Liverpool geweest. Samen met een aantal andere regio’s in Europa is een aanvraag gedaan voor Europese subsidie om een af-fabriek geleverde 100-km/u bus op waterstof te ontwikkelen. Daarnaast is een plan ontwikkeld om een bestaande 100
Jaarverslag en jaarrekening 2020
23 Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 25 maart 2021
km/u Qlinerbus (diesel) om te bouwen naar waterstof-elektrisch. Hiervoor zijn middelen vanuit de provincie Groningen beschikbaar.
Aandachtspunten verduurzaming De levering van elektrische Q-link bussen was vertraagd, evenals de plaatsing van laadpalen op straat. Friesland heeft aangegeven niet door te willen gaan met de pilot met ombouwwaterstofbussen op 315. Hiervan is kennisgenomen. De aanvraag voor Europese subsidie voor de ontwikkeling van een 100-km bus op waterstof is in eerste instantie afgewezen door Europa.
Consumentenplatform Het OV-bureau zorgt ervoor dat beide Consumentenplatforms (CP’s) tijdig worden betrokken bij advisering, neemt deel als contactpersoon en faciliteert de secretaris.
Realisatie Consumentenplatform De CP’s hebben meerdere adviezen uitgebracht aan het OV-bureau, onder andere over de relatie tussen het betaalbaar houden van OV en de doorstroming van het OV en bereidt een advies voor over de nieuwe dienstregeling 2021. Met ingang van april 2020 is de huidige secretaris van de beide CP’s met pensioen gegaan. De vervanging is in overleg met de beide CP’s geregeld door de CP’s zelf een stem te geven in de vervanging. De secretaris is formeel in dienst bij het OV-bureau maar wordt inhoudelijk aangestuurd door de (voorzitters van) de CP’s. De secretaris verricht geen werkzaamheden voor het OV-bureau. Financiën De realisatie voor baten en lasten voor het onderdeel ontwikkeling ziet er als volgt uit: Bedragen * € 1.000,Realisatie 2019
Begroting 2020
Begroting 2020 na wijzigingen
Realisatie 2020
Verschil
Lasten Ontwikkeling dienstregeling
30
50
50
20
Strategische innovatie
236
190
190
131
59
Reizigersinformatie en haltebeleid
350
170
170
314
-144
Onderzoek
100
100
47
53
Consumentenplatform Kwaliteitsimpuls bijdragen Hubs, stallingen en chauffeurs
50
50
42
8
Totaal lasten
429
950
950
514
436
1.015
1.510
1.510
1.068
442
-
-
-
-
-
-
-
190
190 190
Baten Ontwikkeling Reizigersinformatie en haltebeleid Totaal baten
-
-
-
190
-1.015
-1.510
-1.510
-878
632
Onttrekking bestemmingsreserve kwaliteitsimpuls
325
950
950
514
-436
Saldo na onttrekking bestemmingsreserve
-690
-560
-560
-364
196
Saldo
Het saldo op ontwikkeling is €196K hoger dan begroot. Lasten De uitgaven voor ontwikkeling (exclusief kwaliteitsimpuls) zijn op meerdere onderdelen lager dan geraamd in de begroting. Door de uitbraak van het coronavirus loopt de afstemming over een aantal projecten vertraging op waardoor ook deze kosten pas later zullen optreden. De kosten voor beheer en onderhoud van de DRIS-panelen zijn echter volledig gerealiseerd en hierop is dan ook een overschrijding zichtbaar. Er zijn voor de jaren (2020 t/m 2023 verder afspraken gemaakt over beheer en onderhoud van de palen inclusief de bijbehorende financiering (zie ook baten). De kosten gerelateerd aan het budget kwaliteitsimpuls (aanschaf van DRIS-panelen op de hubs, en het verbeteren van enkele stallingen en chauffeursfaciliteiten) worden conform de BBV als exploitatiekosten geboekt, maar worden gefinancierd uit deze speciaal hiervoor gevormde bestemmingsreserve. Naar verwachting zal dit Jaarverslag en jaarrekening 2020
24 Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 25 maart 2021
budget (verdeeld over een periode van 5 jaar) volledig worden benut. In 2020 zijn ook de 61 extra palen tijdig geplaatst (juni 2020 gereed). Daarmee is ook het maximale aantal DRIS-palen geplaatst wat onder het huidige contract mogelijk is. Baten Vanaf 2020 tot en met 2023 zullen de kosten voor beheer en onderhoud van de DRIS-panelen evenredig worden verdeeld tussen provincie Groningen, provincie Drenthe en het OV-bureau. De hiervoor te ontvangen bijdrage over 2020 verklaart de hogere baten.
Jaarverslag en jaarrekening 2020
25 Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 25 maart 2021
2.1.4 Concessiemanagement Het team concessiemanagement is verantwoordelijk voor onder andere het concessiebeheer van de GD concessie, het contractbeheer van het vraagafhankelijk vervoer en lokale vervoersinitiatieven via Publiek Vervoer, sociale veiligheid, datacare, het contractbeheer van reisinformatiesystemen en vastgoedbeheer. Per 15 december 2019 is de nieuwe GD-concessie 2020 gestart. Ten opzichte van de vorige concessies is een aantal zaken gewijzigd. Zo is het kleinschalig openbaar vervoer (volgens vaste dienstregeling) en de huidige HOVconcessie onderdeel gaan uitmaken van de GD-concessie 2020. Daarnaast ligt de verantwoordelijkheid voor de huidige en nieuw te ontwikkelen betaalsystemen en bijbehorende distributiesystemen in de GD-concessie 2020 bij de vervoerder. Tenslotte heeft de vervoerder in de nieuwe GD-concessie 2020 de verantwoordelijkheid voor de controle op de geldigheid van de vervoerbewijzen. Het beleid omtrent de zaken die naar de vervoerder zijn overgedragen wordt bepaald door het OV-bureau, passend binnen de OV-kaders die in de provinciale omgevingsvisie zijn vastgesteld. In samenspraak met de vervoerder wordt dit beleid op onderdelen nader uitgewerkt en de vervoerder draagt vervolgens zorg voor de uitvoering.
Concessiebeheer GD-concessie In de huidige GD-concessie wordt door het OV-bureau systematisch en structureel de kwaliteit van de dienstverlening van de vervoerder gecontroleerd. Daarvoor heeft het OV-bureau de afgelopen jaren een systematiek ontwikkeld waarbij het zelf onderzoekt of de vervoerder voldoet aan de gestelde prestatieindicatoren. Zo nodig worden in samenspraak met de vervoerder verbetermaatregelen afgesproken om de kwaliteit van de dienstverlening verder te verbeteren. In de GD-concessie 2020 ligt de verantwoordelijkheid voor het aantonen dat aan alle concessievoorwaarden wordt voldaan primair bij de vervoerder. De vervoerder moet frequent (continu tot maandelijks) aantonen dat er wordt voldaan aan de vastgelegde afspraken uit de GDconcessie 2020. Hiervoor is kwalitatief hoogwaardige data van essentieel belang. Voor het OV-bureau betekent dit dat meer data- en informatiegestuurd gewerkt gaat worden en dat de focus meer gelegd gaat worden op BI (business intelligence). Dit is reeds in ontwikkeling en zal in 2020 nader geoperationaliseerd worden. Doelstelling voor het beheer van de GD-concessie 2020 is om de uitvoeringskwaliteit structureel, systematisch en pro-actief te monitoren en de resultaten daarvan te beheren.
Realisatie concessiebeheer In de eerste maanden van 2020 is vooral ingezet op het afronden van de implementatie van de nieuwe concessie. Bij de invoering van de nieuwe GD-concessie 2020 is heel veel goed gegaan, zoals de tijdige levering en de operationele inzet van het merendeel van de elektrische bussen (Ebusco en VDL’s,) in de nieuwe dienstregeling. Echter zijn er ook zaken die in de eerste maanden van 2020 nog extra nadere aandacht behoeven. Zo is vanaf begin januari tot eind maart een groot deel van de verlate elektrische Heuliez-bussen pas ingestroomd. Door het sluiten van de grenzen vanwege de uitbraak van het coronavirus konden de laatste bussen niet worden geleverd vanuit Frankrijk. Begin januari is Qbuzz voor het te laat leveren van de Heuliez-bussen een boete opgelegd (€ 432.000,-). Bij het bepalen van de hoogte van de boete is rekening gehouden met voornoemde omstandigheden. Ter vervanging van de elektrische Heuliez-bussen zijn de eerste maanden van 2020 nog de ‘oude’ Q-link-dieselbussen ingezet. De reizigers hebben in die zin geen hinder ondervonden van de te late levering. Een aantal van de nieuwe HVO-bussen (Mercedes en VW Crafter) waren per start concessie niet gereed. Qbuzz is hiervoor in gebreke gesteld. De bussen waren alsnog binnen de geboden hersteltermijn van 14 dagen operationeel, en daarom heeft de ingebrekestelling geen nadere gevolgen gehad.
Zoals ieder jaar is begin 2020 ook de overgang van de nieuwe dienstregeling gemonitord. De invoering van het grotendeels elektrisch rijden betekent veel voor de omlopen van de bussen. Deze moeten vanwege de beperkte actieradius (ong. 400 km, een dieselbus rijdt gem. 800-1.000 km op een tank) gedurende de dag naar de stalling om te worden geladen en moet er een vervangende bus worden ingezet. Deze buswisselingen moeten worden ingepland. Daarnaast heeft Qbuzz op verzoek van de chauffeurs de roosters aangepast waardoor er meer variatie in het werk zit (niet meer het ‘rondje rond de kerk’). Dienstregeling, omlopen en dienstroosters moeten echter naadloos op elkaar aansluiten om een goede uitvoeringskwaliteit te kunnen leveren. Vooral in de maanden januari en februari was deze naadloze aansluiting nog niet optimaal, wat tot relatief meer uitval van ritten heeft geleid dan verwacht. Qbuzz is hier ernstig op aangesproken en heeft maatregelen genomen om de uitvoering te verbeteren. Jaarverslag en jaarrekening 2020
26 Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 25 maart 2021
Op een aantal plaatsen waren door allerlei omstandigheden (o.a. PFAS-regelgeving) de laadpalen voor de elektrische bussen nog niet gereed. Daardoor moest Qbuzz alternatieven bedenken en doorvoeren waarbij veel extra bussen en chauffeurs zijn ingezet. Ook hier hebben reizigers niet of nauwelijks hinder van ondervonden. Eind april waren nagenoeg alle laadpalen gereed voor gebruik (m.u.v. de laadpaal in Annen). Uiteindelijk is de laadpaal in Annen in week 26, als laatste van de geplande laadpalen, opgeleverd. De uitbraak van het coronavirus begin maart 2020 heeft een behoorlijke invloed gehad op het openbaar vervoer. Vooral in de maanden maart, april en mei is het aantal reizigers en de bijbehorende reizigerskilometers en opbrengsten fors gedaald. Dit mede door de oproep van het Kabinet om het OV te mijden. Vanwege de maatregelen om het virus te remmen en de daardoor sterk fluctuerende reizigersaantallen, is ingezet op een dienstregeling die hier zoveel mogelijk bij aansluit, zonder te veel onnodige ritten uit te voeren. Daarbij moet worden gedacht aan het niet rijden van scholierenritten als de scholen gesloten zijn, of minder ritten per uur op lijn 15 (Zernike). De dienstverlening is daardoor te allen tijde op hoog niveau gebleven. Vanwege de coronacrisis is de vraag ontstaan om zoveel mogelijk ruimte per reiziger te bieden.
Dat heeft ertoe geleid dat er zoveel mogelijk gelede bussen zijn ingezet, waarbij eisen aan inzet van het juiste materieeltype per lijn zijn losgelaten. Ook zijn ‘oude’ (gelede) Q-link bussen aangehouden die zouden uitstromen vanwege het instromen van elektrische bussen op Q-link, om zoveel mogelijk capaciteit en daarmee ruimte per reiziger te bieden. Om de voertuigen vrij te houden van het virus zijn door de vervoerder zgn. ‘vliegende brigades’ ingezet die op knoop- en eindpunten de bussen van binnen desinfecteren en schoon maken. Vanaf 1 juni is de normale dienstregeling weer opgepakt i.v.m. de heropening van scholen en de landelijke dienstregelingsafspraken die het Rijk, decentrale overheden en vervoerders hebben gemaakt. De bezettingsgraad nam weer iets toe tot de zomervakantieperiode. Uit door ons uitgevoerde monitoringsonderzoeken bleek dat vrijwel alle reizigers zich hielden aan de mondkapjesplicht, al bleef het moeilijk afstand te houden bij het in- en uitstappen, zeker omdat de voordeur gesloten bleef om de chauffeurs te beschermen. In de zomermaanden zijn proeven gedaan met zogenaamde kuchschermen zodat het reguliere instapregime en de wagenverkoop weer ingesteld zou kunnen worden. Vanwege het wachten op landelijke regelgeving zijn uiteindelijk alle bussen pas midden december voorzien van deze schermen.
Tot midden december nam het aantal reizigers weer geleidelijk toe tot maximaal 60% van het reguliere niveau. De strikte quarantainemaatregelen van 15 december hebben geleid tot een nieuwe sterke afname van het aantal reizigers. Grensoverschrijdende lijn Emmen - Meppen Tussen Emmen en Meppen rijdt lijn 922 uitgevoerd door de firma Levelink uit Meppen. Ook deze lijn is vanaf maart tot 1 juli en vanaf 15 oktober vervallen omdat het om grotendeels recreatief vervoer gaat. Daarnaast zijn er met name door de Duitse overheid strenge beperkingen opgelegd voor grensoverschrijdend vervoer waardoor het rijden van lijn 922 onmogelijk werd. Ondanks de coronacrisis en het feit dat de vervoerder niet het hele jaar heeft kunnen rijden is in overleg met Landkreis Emsland, de Stadt Meppen en de vervoerder besloten om voor de komende 2 jaren de vervoersovereenkomst te verlengen. Gedurende deze periode zal ook onderzocht worden in hoeverre het mogelijk is ook deze lijn te verduurzamen. Daarnaast zijn inmiddels stappen gezet om ervoor te zorgen dat actuele reisinformatie voor deze lijn zichtbaar wordt op de DRIS-panelen.
Contractbeheer vraagafhankelijk vervoer Het beheer van het vraagafhankelijk vervoer (hubtaxi) en lokale vervoersinitiatieven (o.a. buurtbussen) wordt uitgevoerd door Publiek Vervoer (zie ook paragraaf 2.2.4 verbonden partijen). Publiek Vervoer voert deze taak namens het OV-bureau uit. De regievoering en de beleidsontwikkeling ligt bij het OV-bureau. Uitgangspunt van Publiek Vervoer is onder andere de doorontwikkeling van de verschillende vervoersproducten in samenhang vorm te geven. In 2020 zal hier verder invulling aan worden gegeven, en het OV-bureau zal Publiek Vervoer hierbij waar nodig en waar mogelijk ondersteunen. Het vervoer wordt beheerd door de beheerorganisatie Publiek Vervoer die in opdracht van alle gemeenten in Groningen en Drenthe werkt. Het OV-bureau faciliteert deze organisatie met huisvesting, IT en overige zaken.
Jaarverslag en jaarrekening 2020
27 Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 25 maart 2021
Realisatie contractbeheer vraagafhankelijk vervoer Door de uitbraak van het coronavirus is het vraagafhankelijk vervoer (de hubtaxi) in 2020 t.o.v. 2019 qua aantal ritten gehalveerd. En ook de buurtbusverenigingen hebben na de uitbraak niet meer gereden. Reden is dat de vrijwilligers die de buurtbus besturen vrijwel allemaal onder de risicogroep vallen. Om deze vrijwilligers een veilige werkplek te kunnen bieden is gestart met het coronaproof inrichten van de buurtbussen op basis van adviezen van TNO voor klein materieel die eind oktober 2020 zijn ontvangen. De verwachting is dat alle aanpassingen aan de buurtbussen begin 2021 volledig zijn geïmplementeerd. In samenspraak met Publiek Vervoer zijn verder afspraken met de regiovervoerders gemaakt over financiële ondersteuning tot 1 juni 2020. Deze afspraken zijn onder dezelfde voorwaarden inmiddels verlengd tot 31 december. Voor het eerste half jaar van 2021 is eveneens financiële ondersteuning toegezegd, maar de hoogte daarvan is afhankelijk van de ontwikkelingen in de eerste maanden van 2021. Hiervoor zijn verschillende scenario’s ontwikkeld. Daarnaast is binnen de organisatie Publiek Vervoer gesproken over de toepassing van de malusregeling voor stiptheid. Door onduidelijkheid in de rekenregels is deze malusregeling tot nu toe niet toegepast.
Inmiddels is aan alle gemeenten en het OV-bureau ter besluitvorming een voorstel voor aanpassing van de rekenregels voorgelegd waarmee de malus op stiptheid vanaf een nader te bepalen moment ook weer op een goede manier kan worden toegepast. De nieuwe tariefstructuur 2021 voor de hubtaxi is samen met de regio-vervoerders tot stand gekomen. Naast tarieven zijn ook spelregels voor reizigers aangepast en is een communicatiecampagne uitgewerkt om de goedkopere tarieven onder de potentiële reizigers bekend te maken. Op het gebied van datacare is een optimalisatieslag gemaakt om de data die regiovervoerders over de hubtaxi moeten aanleveren te complementeren en te verbeteren. Waar voorheen de datacare werd uitgevoerd door een ingehuurde organisatie is het databeheer en de BI-tooling per eind 2020 in eigen beheer gekomen.
Sociale veiligheid In de GD-concessie 2020 ligt de verantwoordelijkheid voor de controle op de geldigheid van de vervoerbewijzen bij de vervoerder. De vervoerder zal hiervoor professionele en daartoe bevoegde partijen inschakelen dan wel via eigen bevoegd personeel aan deze taak invulling geven. Het OV-bureau blijft verantwoordelijk voor de beleidsontwikkeling en uitvoering sociale veiligheid waarbij frequent overleg wordt gevoerd met de vervoerder over dit onderwerp. Een aandachtspunt hierbij blijft o.a. de veiligheid van reizigers en chauffeurs op lijn 73 (Ter Apel). Inzake het beheer van de sociale veiligheid wordt het volgende nagestreefd: Uitvoering geven aan het in 2014 geactualiseerde Sociaal Veiligheidsplan 2015 – 2020 Herijking van het Sociaal Veiligheidsplan voor de jaren 2021 – 2025 Het behouden van het door reizigers gegeven rapportcijfer van 8,0 (2015) voor het gevoel van veiligheid. Het percentage zwart- en grijsrijden behouden op maximaal 1% (effectieve controle op en preventie van zwarten grijsrijden).
Realisatie sociale veiligheid In mei 2019 is een pilot gestart met een aparte pendelbus tussen Ter Apel en Emmen om de incidenten op de regulier OV-lijn 73 terug te dringen. Het ministerie van Justitie & Veiligheid verleende hiervoor een subsidie. Naast de subsidie voor de pilot pendelbus verleende het ministerie ook een subsidie voor de inzet van extra OVstewards op en rond lijn 73. Begin 2020 werd duidelijk dat het ministerie van Justitie & Veiligheid de subsidie voor de pendelbus drastisch heeft beperkt en voor de inzet van de extra OV-stewards helemaal heeft stopgezet. Bovendien is de subsidie voor de pilot pendelbus verstrekt aan de gemeente Westerwolde waarmee ook de regie op de inzet van de pendelbus is verschoven. Het aantal ritten per dag is fors beperkt. Daardoor is het aantal reizigers in lijn 73 van en naar het AZC toegenomen, met daarbij een (lichte) stijging van het aantal incidenten m.b.t. betalingsproblemen. Ondanks het feit dat het aantal reizigers als gevolg van de coronacrisis stevig is gedaald, heeft de verplichting tot het dragen van een mondkapje in het OV zowel onder chauffeurs als onder reizigers geleid tot irritaties. De OVstewards hebben hierbij vooral de-escalerend opgetreden. Verder werd het controleren op geldigheid van de vervoerbewijzen bemoeilijkt door het afsluiten van de voordeur.
Reizigers zonder OV-chipkaart konden namelijk geen kaartje kopen bij de chauffeur omdat de chauffeursplek was afgezet met linten waardoor
Jaarverslag en jaarrekening 2020
28 Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 25 maart 2021
soms vervelende discussies ontstonden tussen reizigers en controlerende OV-stewards. Het percentage zwart- en grijsrijden voor 2020 komt uit op 0,76%. Het overgrote deel van de boetes wordt overigens uitgeschreven op lijn 73 (Emmen – Ter Apel). In 2020 is Qbuzz verantwoordelijk geworden voor de inzet en aansturing van de OV-stewards. De overgang is nagenoeg naadloos verlopen. Voor 2020 heeft Qbuzz een inschatting gemaakt van de in te zetten OV-stewards. Door corona hebben de nachtbussen echter alleen in januari en februari gereden en heeft er ook geen evenementenvervoer plaats gevonden. Hierdoor is het aantal uren dat de OV-stewards ook daadwerkelijk zijn ingezet, lager dan begroot.
Datacare Een goed beheer van de OV-data is cruciaal het goed kunnen functioneren van het OV-bureau. Datacare draagt indirect bij aan de realisatie van de doelstellingen van het OV-bureau door het ondersteunen van de producten klant-reiziger, ontwikkeling, beheer en financiering. Dit gebeurt door het leveren van betrouwbare en valide data waarmee de organisatie op actieve wijze kan worden voorzien van (stuur-)informatie en analyses. Inzake datacare wordt het volgende nagestreefd: Zorgdragen, waarborgen en toetsen van de kwaliteit van de informatiestromen. Bewaken inkomende informatiestromen en –bronnen van vervoerders en landelijke databronnen. Bijdrage leveren aan verschillende onderzoeksvragen. Stimuleren van het gebruik van OV-open data onder reizigers, onderzoekers, bedrijven en andere overheden. Organiseren van data-pilots die bijdragen aan innovatie en ontwikkeling data-gebruik. Het beschikbaar stellen (binnen de juridische- en marktmogelijkheden) van data aan iedereen die hierin geïnteresseerd is. Het verkennen van de mogelijkheden van externe open databronnen welke interessant zijn voor OV-bureau. Beheer functionaliteit ‘Dashboard’ met open data gegevens over CO2 per reizigerskilometer, kostendekkingsgraad en klanttevredenheid. Opstellen van rapportages ter ondersteuning van de uitvoering van het beleid
Realisatie datacare De eerste maanden van 2020 hebben vooral in het teken gestaan van het organiseren van de juiste datastromen van verschillende organisaties naar het OV-bureau. Daarbij gaat het niet alleen om de techniek van het leveren van de data (via api’s) maar ook om de juistheid, volledigheid en betrouwbaarheid van de te leveren data. Er is inmiddels een scherpe monitoring ingeregeld op consistente datakwaliteit. De data die wordt geleverd is overigens een resultante van de inventarisatie van alle KPI’s die in de concessie zijn opgenomen. Eveneens is in Q1 een beheerder datakwaliteit aangenomen. Deze persoon beheert en verbetert de inrichting van het datawarehouse. Daarnaast is deze beheerder verantwoordelijk voor het op orde houden van de datakwaliteit en de bijbehorende BI-tool. In Q2 is de BI-tool opgeleverd en in gebruik genomen. Zaken als reizigersaantallen, reizigerskilometers, opbrengsten per kaartsoort en punctualiteit kunnen op verschillende niveaus worden getoond. Het stroomlijnen van de juiste data op de juiste tijdstippen heeft, ondanks de gemaakte afspraken met Qbuzz, toch nog behoorlijk wat tijd gekost. Techniek, beschikbare opslagcapaciteit en snelheid van gegevensoverdracht zorgden niet altijd voor de juiste en tijdige gegevens. In Q3 en Q4 is gewerkt aan het optimaliseren van de BI-tool.
De datastromen zijn op gang gekomen en bijsturen van de dataverwerking is noodzakelijk om de verwerking van de grote datahoeveelheid controleerbaar te houden. Ook is meteen de meerwaarde van de data gebleken doordat snel inzichtelijk is geworden, wat de implicaties zijn van COVID-19 en de gewijzigde dienstregeling na 1 juni. Door eenvoudige wijzigingen door te voeren in de BI tool kunnen (bijna) real-time analyses worden uitgevoerd op o.a. de dienstregeling en reizigersaantallen.
Reisinformatie Het beheer van reisinformatie is van belang om de reizigers te kunnen voorzien van actuele reisinformatie. Binnen het OV-bureau wordt er proactief beheer uitgevoerd om de kwaliteit van de dynamische reisinformatie te waarborgen. Op deze manier wordt onzekerheid over de reistijden zo veel mogelijk gereduceerd bij de reizigers. Informatievoorziening gebeurt zowel bij de halte als (vlak) voor vertrek via reisplanners, apps, websites en DRISpanelen. Het OV-bureau ziet erop toe dat deze dynamische reizigersinformatie volledig, tijdig en juist als open Jaarverslag en jaarrekening 2020
29 Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 25 maart 2021
data wordt aangeleverd bij de NDOV-loketten. Deze data wordt door NDOV/DOVA (zie ook paragraaf 2.2.4 verbonden partijen) verzameld en beschikbaar gesteld voor overige partijen (zoals 9292, via apps en DRISpanelen). Overige aandachtspunten voor het jaar 2020 zijn: Het verder toepassen van de mogelijkheden die actuele reisinformatie biedt waarbij de prioriteit ligt bij actuele informatie bij verstoringen van de dienstregeling (omleidingen, uitval, onvoorziene verstoringen). Speciale aandacht voor reisinformatie op de hubs en Publiek Vervoer. Mogelijkheden bieden om de reisinformatie van deze vervoersmogelijkheden aan reizigers aan te bieden via een reisplanner. Het verbeteren en uitbreiden van de reisinformatie op de hubs in de regio Groningen Drenthe.
Realisatie reisinformatie De uitbraak van het coronavirus heeft nut en de noodzaak van goede, actuele OV-reisinformatie duidelijk gemaakt. DOVA en Qbuzz hebben eraan gewerkt om alle aanpassingen van het busaanbod door te geven via actuele reisinformatie op reisplanners, op actuele DRIS-displays op haltes en middels extra informatie op websites. De reisinformatiedoorgifte wordt bij DOVA gecontroleerd op kwaliteit en actualiteit. Daarbij kwamen technische onvolkomenheden aan het licht bij lijnen die direct niet meer gereden werden. Dit is in opgelost door een goede samenwerking tussen DOVA en vervoerder. In de reisplanner die Qbuzz gebruikt op haar website en app is de hubtaxi als reismogelijkheid toegevoegd. Het OV-bureau heeft in Q1 met DOVA samengewerkt om de reisinformatie van de hubtaxi te vatten in standaard informatiestromen zodat de hubtaxi meegenomen kan worden in het algehele OV-reisadvies in (landelijke) planners als 9292 en NS. De planning was dat OV9292 deze reisinformatie over de ‘first en last mile’ in Q4 op kon nemen in de reisplanner als een pilot. Deze planning is niet gehaald en verschoven naar Q1 2021. In diezelfde periode van Q1 2021 staat het besluit gepland van Bison om flexvervoer toe te voegen aan de standaard reisinformatie datastroom. Daarna hebben vervoerders een jaar de tijd om hun proces erop in te richten.
Zodra vervoerders de data van flexvervoer delen via de reisinformatiekanalen kunnen reisplanners deze informatie toevoegen aan hun reisadvies. Actuele reisinformatie wordt op de haltes aangeboden via de DRIS-palen vanuit project Sigma, het gezamenlijk project van de provincie Groningen, Drenthe en de gemeente Groningen. Het OV-bureau geeft hier verdere invulling en uitvoer aan. In 2020 zijn hiertoe 61 extra DRIS-palen geplaatst voor de hubs en HOV. Corona had hier geen vertragende werking op en de palen zijn tijdig geplaatst (juni 2020 gereed). Daarmee is ook het maximale aantal DRIS-palen geplaatst wat onder het huidige contract mogelijk is. Voor de komende jaren (t/m 2023) zijn verder afspraken gemaakt over beheer en onderhoud van alle palen inclusief de bijbehorende financiering.
Vastgoedbeheer De busstallingen in Groningen en Emmen zijn eigendom van het OV-bureau en hierdoor is het OV-bureau eveneens verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van deze locaties. Het beheer en onderhoud wordt uitgevoerd door de afdeling facilitair van de provincie Groningen. Deze externe partij bezit voldoende expertise om invulling te geven aan haar taak. Hier ligt een meerjarenonderhoudsplan aan ten grondslag. De regievoering ligt bij het OV-bureau. In de GD-concessie 2020 is vastgelegd dat de vervoerder gebruik moet maken van de beide busstallingen en hiervoor een huurvergoeding betaald aan het OV-bureau. Zie hiervoor ook paragraaf 2.2.3 Onderhoud kapitaalgoederen.
Realisatie vastgoedbeheer Het dak van het pand Peizerweg is vernieuwd. Daarnaast heeft er een hertaxatie plaats gevonden voor beide vestigingen voor de noodzakelijke verzekeringen. Voor het in november 2019 nieuw opgeleverde pand aan de 2e Bokslootweg in Emmen is eind Q1 door de aannemer een meerjarenonderhoudsplan opgeleverd. Dit plan bleek uiteindelijk niet toereikend. Daarom is besloten om voor zowel het pand in Groningen als het pand in Emmen door een daartoe gespecialiseerd bedrijf een MeerJarenOnderhoudsPlan op te laten stellen. Op deze manier kan eenzelfde werkwijze voor beide vestigingen worden gehanteerd en ontstaat uiteindelijk een duidelijk overzicht. De afdeling Facilitair van de provincie Groningen zal deze MJOP’s beheren. Voor de nieuwe huurcontracten met Qbuzz (m.i.v. 15 december 2019, nieuwe concessie) voor de stallingen in Groningen en Emmen zijn de zgn. demarcatielijsten opgesteld (welke zaken en werkzaamheden horen toe aan de huurder en welke aan de eigenaar). Deze zijn na instemming van Qbuzz aan de huurcontracten toegevoegd. Jaarverslag en jaarrekening 2020
30 Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 25 maart 2021
Verder zijn in oktober 2020 aan het pand in Groningen 28 stuks noodverlichting vervangen voor een duurzame LED verlichting variant en hebben in november 2020 grootschalige werkzaamheden aan het riool plaatsgevonden. Zo zijn er o.a. verzakkingen aan het riool opgelost, zijn aansluitingen verbeterd en is het riool opnieuw doorgespoeld. Tenslotte hebben voorbereidende werkzaamheden plaatsgevonden (o.a. verplaatsing nooddeur wasstraat) ter voorbereiding op de installatie van het waterstofvulpunt. Eind november is er door het OV-bureau melding gemaakt bij het Instituut Mijnbouwschade Groningen in verband met scheuren in de muur van het pand in Groningen die het gevolg kunnen zijn van bevingen. Financiën De realisatie voor baten en lasten voor het onderdeel beheer ziet er als volgt uit: Bedragen x € 1.000 Realisatie 2019
Begroting 2020
Begroting 2020 na wijzigingen
Realisatie 2020
Verschil
Lasten 177
227
227
37
190
101.443
111.519
109.249
52.787
56.463
873
-873
Beheer algemeen en audits GD concessie Afrekening 2019 GD concessie Concessiemanagement HOV
4.505
Concessiemanagement KLOV
6.207
-
Afrekening HOV/KLOV 2019 en eerder Q-liner 315
506
-68 17
530
530
513
18
18
19
-1
682
517
517
-5
522
1.010
1.058
1.058
1.058
0
243
750
750
280
470
770
-170
Lijn 922 Evenementen en nachtvervoer Consessiemanagement Publiek Vervoer lokale projecten
68
Publiek vervoer Hubtaxi Additionele kosten OV-chipkaart
1.458
Sociale veiligheid
1.053
-
600
600
Haltepalen en software
196
-
1
-1
Onderhoud stallingen
86
234
234
253
-19
Afschrijving stallingen
96
145
145
BVOV 2020
136
9
12.123
-12.123
117.660
115.598
113.328
68.911
44.417
Concessiemanagement GD
53.076
56.906
56.906
-
-56.906
Concessiemanagement HOV
2.580
Concessiemanagement KLOV
852
Evenementen en nachtvervoer
685
517
517
2
-515
Concessiemanagement Publiek Vervoer
77
300
300
80
-220
Sociale veiligheid en overige opbrengsten
482
25
25
14
-11
Huuropbrengsten remise
414
556
556
561
5
432
432
Totaal lasten Baten
-
Boete late levering Heuliez bussen BVOV 2020
-
-
12.123
12.123
Totaal baten
58.166
58.304
58.304
13.212
-45.092
Saldo
-59.496
-57.294
-55.024
-55.701
-676
Het saldo voor beheer is € 676K lager dan begroot Lasten Lagere kosten ad € 190K voor beheer algemeen en audits doordat er in dit jaar vanwege de actuele situatie minder kwaliteitsmetingen, audits en onderzoeken en kwaliteitsmetingen zijn gedaan. Op het budget Concessiemanagement GD is de subsidie verantwoord conform de afspraken BVOV in 2020. Gelet op de verlegde opbrengstverantwoordelijkheid naar Qbuzz wordt alleen het netto subsidiebedrag (inclusief correctie op LBI index) verantwoord (conform BBV). Het grote verschil (voordeel) ad € 56 mln tussen begroting en realisatie kan Jaarverslag en jaarrekening 2020
31 Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 25 maart 2021
worden verklaard doordat er een bruto raming van de kosten in de begroting was opgenomen. Het compenserende nadeel wordt zichtbaar bij de inkomsten. Daarnaast zijn op deze post de uitgekeerde bonussen over het jaar 2019 aan Qbuzz verantwoord. In de begroting 2020 was voor zowel diesel als elektrisch rekening gehouden met een LBI-index van 3,5%. In werkelijkheid is dit uitgekomen op gemiddeld 1,6% . De begroting 2020 GD concessie is met instemming van het AB op d.d. 7 december gewijzigd waardoor het budget voor de GD concessie is verlaagd ten gunste van een storting in de bestemmingsreserve COVID-19 ad € 2,27 miljoen. Onder de post afrekeningen GD 2019 is een nadeel van € 873K verantwoord. Als verklaring hiervoor kan worden aangegeven dat in de jaarrekening 2019 onvoldoende rekening is gehouden met de financiële afspraken van de nieuwe concessie per 15 december 2019 waardoor een incidenteel nadeel ontstaat. De afrekening van de oude concessies HOV en KLOV over 2019 en eerdere jaren levert een incidenteel nadeel op van €68K. Het evenementen en nachtvervoer heeft dit jaar geen doorgang gehad. Dit is per saldo geen voordeel i.v.m. neutrale raming (kosten en baten in balans). Het gebruik van de hubtaxi lag lager dan begroot in de eerste maanden. Na de uitbraak van het coronavirus is het vraagafhankelijk vervoer (o.a. hubtaxi) enorm afgenomen.
De uitgaven voor 2020 komen daarom € 470K lager uit dan begroot. Ook de buurtbusverenigingen hebben in 2020 na de corona-uitbraak nauwelijks gereden. In samenspraak met Publiek Vervoer zijn verder afspraken met de regiovervoerders gemaakt over financiële ondersteuning. Het budget voor sociale veiligheid is in 2020 met € 170K overschreden. Over de invulling en de subsidievoorwaarden heeft afstemming plaats gevonden tussen het OV-bureau en Qbuzz. In de GD-concessie 2020 ligt de verantwoordelijkheid voor de controle op de geldigheid van de vervoerbewijzen bij de vervoerder. Daarnaast is in 2019 overeengekomen dat het OV bureau in 2020 de kosten voor de inzet van OV stewards (op en rond lijn 73 Ter Apel- Emmen) op het station in Emmen nog zal financieren. Vanaf 2021 stopt deze bekostiging. De opgave voor de beschikbaarheidsvergoeding 2020 door Qbuzz is via het OV-bureau ingediend bij het ministerie van I&W. Zowel de ontvangst als uitbetaling van de BVOV subsidie aan Qbuzz verloopt via het OV-bureau en wordt daarom in de exploitatie over 2020 verantwoord. De concessiehouder dient voor 1 juli verantwoording af te leggen over de werkelijke kosten en opbrengsten in 2020. Daarmee is de weergeven BVOV 2020 een voorlopig cijfer. Baten De reizigersinkomsten zijn niet opgenomen in de verantwoording over 2020.
Dit is, zoals eerder genoemd, in verband met de in 2020 verlegde opbrengstverantwoordelijkheid naar Qbuzz in het kader van de landelijke afspraken over de Beschikbaarheidsregeling 2020 (BVOV 2020). Het saldoverschil tussen de GD-concessie kosten en reizigersinkomsten, komt niet overeen omdat het LBIvoordeel tussen de begrotingswijziging in december 2020 en het opstellen van deze jaarrekening lager is uitgevallen. Het Regionaal Openbaar Vervoer Beraad (ROVB) heeft in januari een (hogere) definitieve LBI-index over 2020 vastgesteld. Bij de overige inkomsten ontstaat een incidenteel voordeel in verband met een opgelegde boete aan Qbuzz. Deze boete is opgelegd door het afwijken van de concessieafspraken met het te laat in de dienstregeling laten instromen van Heuliez-bussen. De hoogte van de boete is vastgesteld op € 432K. Eveneens zijn de inkomsten voor nacht en evenementenvervoer nagenoeg nihil (betreft afrekenverschil uit 2019). De inkomsten m.b.t. concessiemanagement publiek vervoer (hubtaxi ) zijn, zoals bekend, veel lager dan geraamd.
Jaarverslag en jaarrekening 2020
32 Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 25 maart 2021
2.1.5 Communicatie Het team communicatie zorgt voor goede communicatie met (potentiële) reizigers en stakeholders van het OVbureau en zij promoot het OV per bus in samenhang met ketenmobiliteit. Hierbij baseert het team zich mede op inzichten en voorstellen voor marketingcommunicatie die het team Marktbewerking verkrijgt op basis van marktonderzoek, doelgroepensegmentatie en data-analyse.
Aandachtspunten communicatie algemeen De concessiewisseling van december 2019 heeft weinig tot geen gevolgen gehad voor de werkzaamheden voor communicatie en marktbewerking. De verantwoordelijkheid daarvoor is bij het OV-bureau gebleven en omdat Qbuzz de concessie heeft verkregen, wordt de samenwerking met dezelfde medewerkers van Qbuzz voortgezet. Vanaf maart 2020 heeft uiteraard de coronacrisis wel voor aanpassingen in de werkzaamheden gezorgd. De focus kwam te liggen op het communiceren van de gevolgen voor het openbaar vervoer en de maatregelen die van rijkswege werden aangekondigd. Voorgenomen campagnes voor het werven van reizigers en communicatie bij busvervoer voor grote evenementen zijn stopgezet.
Productpromotie Door actieve promotie en gerichte campagnes zijn sterke (en nieuwe) producten, Q-link en Qliner in het bijzonder, bekend onder potentiële reizigers. De doelgroep forenzen kent de mogelijkheden van het openbaar vervoer voor hun woon-werkverkeer en wordt overgehaald om het uit te proberen. De aanschaf en gebruik van persoonlijke OV-chipkaart, inclusief automatisch opladen, worden gestimuleerd, omdat het een makkelijke en snelle manier van betalen is, bovendien in verreweg de meeste gevallen de goedkoopste. Door promotie Dal-Dagkaart en Dalvoordeel Noord-Nederland kan (sociaal-recreatief) gebruik in de daluren Noord-Nederland gestimuleerd worden. Na 9 uur en tijdens weekenden en nationale feestdagen krijgt de reiziger 40% korting. Het thema duurzaamheid krijgt extra aandacht. Reizigers en stakeholders worden geïnformeerd over de effecten van zero-emissie busvervoer en de bijdrage die zij kunnen leveren aan vermindering van CO₂ uitstoot, o.a. door te kiezen voor reizen met het OV. Verder ondersteunt het OV-bureau de ontwikkeling en realisatie hubs met communicatie. Veel communicatie zal gebeuren via inzet van online marketing met aansluitend interactie en dialoog via social media. Inzet van social media zal ook aangestuurd worden door het team marktbewerking en hun onderzoek naar segmentatie van doelgroepen.
Doelstellingen zijn: Sterke en nieuwe producten, Q-link en Qliner in het bijzonder, zijn bekend onder potentiële reizigers met na inzet van gerichte campagnes. Aanschaf en gebruik persoonlijke OV-chipkaart nemen toe, inclusief automatisch opladen. In de daluren reizen meer reizigers, o.a. door promotie van de Dal-Dagkaart voor reizen na 9 uur en tijdens weekenden. Ontwikkeling en realisatie hubs wordt ondersteund met communicatie en ondersteuning activiteiten.
Realisatie productpromotie De voorbereidingen van grotere acties zoals Zomerbroezz’n, Herfstbroezz’n, promotie Dal-Dagkaart en een nieuwe campagne om autorijders aan te moedigen vaker gebruik te maken van het openbaar vervoer zijn vanwege de coronacrisis stilgelegd. De communicatie bij evenementen is samen met die evenementen vervallen. De communicatie is na een korte periode van meer mogelijkheden in de zomer, per september vooral (weer) gericht op informatie over gewenst gedrag in en om de bus i.v.m. de coronamaatregelen. In januari is de nieuwe hubmanager begonnen met zijn werkzaamheden. Het hubprogramma heeft de beschikking over een eigen communicatiebureau die nu vooral door de hubmanager en het kernteam hubs wordt aangestuurd. In augustus is het hubprogramma gestart met een algemene promotiecampagne. Het team communicatie heeft daaraan een bijdrage geleverd met het ‘sub-programma’ wandelviahub.nl.
Voorlichting Met actieve voorlichting worden inwoners en bezoekers geïnformeerd over mogelijkheden van het OV en de vindplaatsen daarvan. De tarieven en dienstregeling 2019 en 2020 worden bekend gemaakt en zijn vindbaar bij/door potentiële en bestaande reizigers. Doelstellingen hierbij zijn: De OV-gebruiker reist ontzorgd van vertrekpunt naar eindbestemming met behulp van Q+app en informatie op de website, bij haltes en in de bus. Reisinformatie en (al dan niet digitaal) kaartmateriaal zijn up to date en toegankelijk voor de reiziger. Jaarverslag en jaarrekening 2020
33 Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 25 maart 2021
Reisinformatie over de hubtaxi is vindbaar en zowel digitaal als op papier beschikbaar.
Realisatie voorlichting In de eerste tweeënhalve maand zijn reistips via de schermen in de bus vertoond (bijv. ’Laat je zien in het donker’, ‘Doorlopen naar achteren’ en ‘Houd je OV-chipkaart bij de hand’) en ging een promotiefilmpje online met daarin aandacht voor ‘aardig zijn voor elkaar’ in de bus (opstaan voor iemand, de chauffeur begroeten e.d.) Wanneer nodig en gewenst wordt in de bussen aandacht besteed aan wijzigingen in de dienstregeling en regelgeving rond gebruik van de bus in coronatijd. De communicatie voor de wijzigingen in de dienstregeling is in het najaar met inzet van diverse media opgepakt, ook omdat op een aantal plekken de dienstregeling voor veel veranderingen zorgde. In november is een vernieuwde versie van de website van het OV-bureau online gegaan. De aanleiding was dat de website moest voldoen aan toegankelijkheidseisen voor o.a. slechtzienden.
Reisinformatie Het team ontwikkelt samen met vervoerder goede en duidelijke reisinformatie, met inzet van o.a. een reis-app (door vervoerder) en - al dan niet digitaal - kaartmateriaal. De reisinformatie over hubtaxi is voor iedereen vindbaar en toegankelijk. Doelstellingen: Doorontwikkeling reisinformatie en (al dan niet digitaal) kaartmateriaal. Reisinformatie over taxi van en naar de hubs verbeteren.
Realisatie reisinformatie Met Qbuzz is een aantal keren overlegd over de ontwikkeling van de nieuwe reis-app en de integratie van de hubtaxi daarin. In de multimodale reisplanner van de app en de website van Qbuzz is de hubtaxi opgenomen in het reisadvies.
Reisbeleving Met verschillende acties en activiteiten in en om de bus wordt de klantbeleving positief beïnvloed, zoals bijvoorbeeld bij Bus Sessions tijdens Eurosonic / Noorderslag of de Dag van de Busreiziger. Nieuwe reizigers krijgen een positieve buservaring door te zorgen voor voldoende (extra) bussen bij evenementen en voorafgaand goede communicatie over de beschikbaarheid van evenementenvervoer. Doelstellingen hierbij zijn: Klantbeleving positief beïnvloeden met activiteiten in en om de bus, zoals Bus Sessions tijdens Eurosonic / Noorderslag). Bij evenementen de beschikbaarheid van reguliere en extra bussen goed communiceren en waar mogelijk aanvullende acties voor reizigers organiseren.
Realisatie reisbeleving In januari is Bus Sessions georganiseerd met medewerking van enthousiaste muzikanten en positieve reacties van busreizigers. In februari verscheen BUS magazine, een vernieuwde vorm van de OV-krant. BUS werd in de hele regio huis-aan-huis verspreid en kreeg positieve reacties. In het najaar is een tweede uitgave van het BUS-magazine voorbereid die in februari 2021 zal verschijnen. Het is van belang om de bus ‘in beeld’ te houden en waar mogelijk te werken aan een positief imago bij de (potentiele) reizigers. Het magazine staat in het teken van beleving en wetenswaardigheden over het OV/reizen met de bus.
Jaarverslag en jaarrekening 2020
34 Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 25 maart 2021
Financiën De realisatie voor baten en lasten voor het onderdeel communicatie ziet er als volgt uit: Bedragen x € 1.000
Realisatie 2019
Begroting 2020
Begroting 2020 na wijzigingen
Realisatie 2020
Verschil
Communicatie
790
700
610
540
70
Totaal lasten
790
700
610
540
70
-
-
-
-
-
Lasten
Baten Communicatie Totaal baten Saldo
-
-
-
-
-
-790
-700
-610
-540
70
Lasten Ten opzichte van de gewijzigde (verlaagde) begroting is er in 2020 € 70K minder besteed aan communicatie. Door de actuele situatie is een aantal campagnes opgeschort of afgeblazen. Zo zijn dit jaar de voorbereidingen voor Zomerbroezz’n, Herfstbroezz’n, promotie Dal-Dagkaart en nieuwe campagnes voor promotie van het openbaar vervoer vanwege de coronacrisis stilgelegd.
Jaarverslag en jaarrekening 2020
35 Hofsteenge Zeeman Groep B.V. Voor waarmerkingsdoeleinden behorend bij controleverklaring d.d. 25 maart 2021
2.1.6 Bedrijfsvoering Het algemene doel van de bedrijfsvoering is om op slagvaardige, kwalitatief hoogwaardige, klantvriendelijke en flexibele wijze de primaire taakstelling van het OV-bureau mogelijk te maken. Van de organisatie OV-bureau als geheel wordt in 2020 gevraagd: Overtuigende adviesrol voor het bestuur en de moederorganisaties op inhoud, proces, bestuurlijkpolitieke gevoeligheden, financiële risico’s, opdrachtnemerschap van (kaderstellende) bestuursbesluiten en zorgvuldige verantwoording richting bestuur. Heldere, met de gebiedspartners gedeelde, vervoerkundige hoofdlijnenvisie op de doorontwikkeling van het Openbaar Vervoer in het gebied, doorwerkend in een afgestemd meerjarenperspectief. Uitvoering vindt plaats in een zodanige mix van opdrachtgeverschap en partnership met de concessiehouders dat deze optimaal en geïnspireerd hun taken vormgeven en uitvoeren (“inlevende zakelijkheid”). Het voortdurend leggen van relevante verbindingen in de regio, naar andere regio’s en (inter-)nationaal. Hoogwaardig niveau van (waar mogelijk open) data realiseren op basis waarvan analyses kunnen plaatshebben. Samenhang binnen het OV-bureau en doordachte, op voldoende feiten gebaseerde besluiten en voorstellen (inhoud, bestuurlijk, financieel, juridisch).