Bijlage 1 Grote Markt programma van eisen.pdf
Tekst van het document
Hittestress, huidige situatie.
Temperatuur Voor: 51.2 º C Na: 37.4 º C
5.3 Duurzaamheid Op velerlei wijze kan duurzaamheid een rol spelen bij de herinrichting van de Grote Markt. Of het nu hergebruik van bestratingsmaterialen is, of hergebruik van hemelwater voor evenementen, altijd dient zo veel mogelijk het gebruik van duurzame materialen, toepassingen en oplossingen voorop te staan.
Belangrijk voor de ambitie ‘de Grote Klimaatboom
verkoeling
Met aanplant conform de structuurschets van het PvE reduceert de gevoelstemperatuur bij de bomen met meer dan 10 graden!
CO2 reductie biodiversiteit
luchtfiltering
schaduw rijbaan
plantplaats verbetering
hemelwaterafvoer hemelwater verzamelen vervuiling laten bezinken
regenwater laten infiltreren middels infiltratiekratten
90
91
Programma van Eisen
5
Een duurzaam en klimaat-robuust plein
Kaarten groen en water
Kaart bomen in gemengde zone. Twee meer formele rijen aan weerszijden van het stadhuis, twee solitairen in de gemengde zone.
Sechseläutenplatz, Zürich (Vetschpartner Landschaftsarchitekten)
Kaart water in de gemengde zone. Watersysteem aan de noordzijde dat gebruik maakt van het natuurlijk hoogteverschil van de Hondsrug.
92
93
Programma van Eisen
5
Een duurzaam en klimaat-robuust plein
Markt als klimaat-adaptief plein’ zijn: • Grote bomen en ander groen op het plein dragen sterk bij aan verkoeling • Buffering van hemelwater helpt wateroverlast elders te voorkomen en is bruikbaar voor bewatering bij bomen • Hemelwaterafvoer aan de oppervlakte draagt bij aan de beleving en is een aanleiding tot spel • Gebruik van duurzame materialen en technieken, hergebruik van materiaal 94
95
6 Structuurschets PvE
6
Structuurschets PvE
De stapeling van verschillende programmaonderdelen op de Grote Markt noopt tot het maken van keuzes. Toegankelijkheid, evenementen, terrassen, vergroening, spelen, fietsen, standplaatsen nemen ruimte in, die niet voor iets anders gebruikt kan worden. In slechts enkele gevallen kunnen de functies worden gecombineerd. Daarbij willen we dat het gebruik van het plein flexibel is en kan meeveranderen met de tijd. De Grote Markt vraagt gezien de betekenis voor de stad om een helder profiel. Bij iedere toevoeging van programma in de toekomst kunnen we de afweging maken in hoeverre dit bijdraagt aan het plein, aan de betekenis, het karakter van de Grote Markt en anderzijds aan de verblijfskwaliteit en beleving op de Grote Markt. Winst in ruimtelijke kwaliteit zit daarmee niet alleen in het opschonen van het plein, de ruimte weer beleefbaar te maken als belangrijkste stadsruimte van Groningen en door een robuuste nieuwe zonering aan te brengen. Het betekent bovenal het plein weer de allure en betekenis te geven voor Stad en Ommeland die het verdient, nu en in de toekomst. 97
Programma van Eisen
6.1 Inleiding De structuurschets die wordt vastgesteld als onderlegger voor het nog op te stellen definitief ontwerp, is een weerslag van de keuzes die zijn gemaakt door de Stuurgroep Binnenstad/het College op basis van de hiervoor omschreven ambities (de Big 5). Er zijn onder meer keuzes gemaakt ten aanzien van: •
De contouren van de pleinruimte, de projectgrens alsmede de flankerende maatregelen.
•
De ruimtelijke en functionele zonering.
•
De toepassing van bomen en groen, water en klimaatmaatregelen.
•
De afwikkeling van het fietsverkeer over de Grote Markt en door de directe omgeving.
De structuurschets is nadrukkelijk nog niet een volledig bepaald ontwerp, maar legt de basisordening van de ruimte en haar mogelijk gebruik zo goed mogelijk vast. In de ontwerpfase wordt deze globale invulling verder gepreciseerd, mede op basis van techniek, archeologie, kosten etc.
6.2 Toelichting plankaart en verbeeldingen De plankaart laat in kleur zien hoe het grondvlak van de Grote Markt opnieuw wordt gedefinieerd en ingedeeld. Met een 2m brede stoepzone langs de gevel. Deze zone is bedoeld om direct vanuit de aangrenzende functie te gebruiken, bijvoorbeeld voor een zitbank, vergroening of terras. Langs de stoepen loopt de comfortzone, deze is royaal van maat -6 meter- en sluit aan op de trottoirs van de aangrenzende straten. De comfortzone loopt rond het gehele plein, is obstakelvrij en voorzien van geleide-en of gidslijnen voor slechtzienden en blinden. Aan
6
de andere zijde van de comfortzone ligt op het plein de zogenaamde gemengdezone. Die naam is gekozen om aan te duiden dat we hier bewust willen mixen in het gebruik door verschillende doelgroepen. Openbare zitplekken worden gemengd met terrassen en/of speelplekken, afgewisseld met een doorgang waarin bijvoorbeeld een boom staat. We denken aan grote houten zitobjecten, waar je ook op kunt liggen en spelen, mogelijk gecombineerd met laag groen in bakken. Naast groen en bomen zien we ook water in de gemengde zone aan de noordzijde, die gunstig ligt op de zon en hier breder kan zijn dan aan de zuidzijde. De bomen ondersteunen ruimtelijk de zonering in de vorm van twee rijen, aan de noord en zuidzijde. Daarnaast passen we twee solitaire bomen toe om bijzondere plekken te markeren. De gemengde zone bestaat uit telkens uit twee delen, langs de comfortzone een ca. 7m brede verblijfszone met een vaste opstelling (bomen, zitobjecten, lichtmasten etc.), ernaast een meer flexibele zone naar het open midden plein gericht. Bij grote evenementen vervalt de gebruiksfunctie van de flexibele gemengde zone deels ten gunste van het evenement. Het open middenplein is de pleinruimte pur sang, in principe leeg en ongeprogrammeerd, de ruimte waar de grootsheid van het plein en de aangrenzende bebouwing kan worden ervaren. De lege pleinruimte is beschikbaar voor manifestaties, evenementen etc.
In het zonnige deel van het plein komen waterspuiters (bedriegertjes) , door de noordelijke gemengde zone slingert zich een waterloopje met tal van speelaanleidingen. De verlichting van het plein weerspiegelt ‘s avonds de zonering (in verschillende sferen en kleurtemperatuur) van het plein met een gevelverlichting door middel van zacht strooilicht en een specifieke uitlichting van de bijzondere gebouwen (Martinitoren, stadhuis, Goudkantoor). De gemengde zone wordt aanvullend verlicht middels lage sfeerverlichting bij zitbanken en de bomen.
98
Structuurschets PvE
Het middenplein is meer theaterachtig te verlichten met spots. Het gehele plein krijgt een nieuwe bestrating, van gevel tot gevel met een subtiel onderscheid in kleur, textuur of formaat van de (natuur)steen. Voor de fietsroutes in noorzuid-richting bieden we twee opties aan, via de Gelkingestraat van en naar de Ebbingestraat (voor het stadhuis langs) of via de Oosterstraat van en naar de Kreupelstraat (voor de oostwand langs). We gaan nog onderzoeken hoe we kunnen sturen en doseren in aantallen op deze routes, mogelijk kunnen we fietsers al voor de Grote Markt verleiden alternatieve routes te kiezen. Dat alternatief is in ieder geval voorhanden voor de oostwest verbinding over de Grote Markt via de route door de Rode Weeshuisstraat en Kwinkenplein. Op rustige momenten kan er over de Grote Markt gefietst worden. Nemen voetgangers de ruimte meer en meer in, dan is de alternatieve route aantrekkelijker. Om die reden denken we dat we langs de noordwand niet echt een route hoeven aan te duiden. Dit is wel het geval voor de beide noord-zuidroutes, zodat het voor de voetgangers zowel als voor de fietsers overzichtelijker en veiliger wordt. In het vervolgontwerp onderzoeken we verder hoe dit moet worden vormgegeven. Samenvattend
99
•
Eén doorlopende vloer van gevel tot gevel in hoogwaardige bestrating
•
De overlap tussen Martinikerkhof en de Grote Markt krijgt een eigen bestrating en groeninvulling
•
Zonering vanuit de gevel met stoepzone-comfortzone (riepe) en gemengde zone
•
Middenplein blijft open
•
De gemengde zone biedt ruimte voor groen, publiek zitten, commerciële terrassen, spelen, water, kunst
•
De gemengde zone varieert in breedte en reageert op de functies in de gevel
•
De eerste 7m van de gemengde zone vanaf de comfortzone krijgt een vaste opstelling met bomen, zitobjecten, terrassen etc.
•
De rand van de gemengde zone langs het open middenplein is flexibel en krijgt geen vaste objecten
•
Bomen staan in de gemengde zone in een rij, zowel aan de noord- als de zuidzijde. Daarnaast is er ruimte voor een solitaire boom voor de Oostwand en op de hoek Guldenstaar/Grote Markt.
•
Water is onderdeel van de gemengde zone aan de noordzijde in de vorm van een nader uit te werken stromend watersysteem dat de Grote Markt verbindt met het Martinikerkhof.
•
Doorgaand fietsverkeer noord-zuid zowel voor het stadhuis langs als voor de Oostwand. Kris-krasverkeer over het plein wordt zo veel mogelijk voorkomen. Doorgaand oost-west verkeer wordt omgeleid via de Rode Weeshuisstraat en Kwinkenplein. Langs de noordwand kan wel gefietst worden buiten winkeltijden.
Programma van Eisen
6
100
Structuurschets PvE
101
Plankaart Structuurschets
Programma van Eisen
6
Structuurschets PvE
Opengewerkt overzicht
Stromen. Fietsen over het plein.
t raa est g n i Ebb de Ou
Kreupelstraat
Klimaat. Bomen en watersysteem in de gemengde zone.
Programmering. Terrassen en publiek zitten in de gemengde zone, evenementen op het open middenplein.
Zonering: stoepzone aan de gevel, riepe of loopzone, permanente en flexibele gemengde zone.
t aa str e ng lki Ge
of kh er ik tin ar M
t aa str r ste Oo
102
103
Pleincontour. Pleinvlak van gevel tot gevel, stadhuis op het plein. herdefinitie van pleinhoeken en toegangen tot het plein.
Toekomst impressies
Op de pagina’s hier na ziet u impressies van hoe de Grote Markt er uit kan komen te zien. Het feitelijke ontwerp voor het plein moet nog worden gemaakt. In voorliggend PvE is de basis-opzet bepaald van de pleincontouren, de ruimtelijke en functionele indeling van het plein. De impressies zijn een verbeelding hiervan. De 3D-beelden tonen de gewenste sfeer en uitdrukking van de Grote Markt als hèt centrale plein, geven een impressie hoe het plein er ongeveer uit zal zien en hoe het mogelijk gebruikt gaat worden.
Vogelvlucht
Kreupelstraat
Oosterstraat
St. Jansstraat
Ebbingestraat
Herestraat
Zwanestraat
Programma van Eisen
6.3 Beeldregie We willen dat de Grote Markt weer een uitstraling krijgt die passend is bij de status als hét centrale plein van Groningen. Dat zit voor een groot deel in de kwaliteit van de inrichting en de gebruikte materialen, maar zeker ook in wat er in en aan de ruimte komt te staan. We willen dat het plein er ook op langere termijn goed uit blijft zien, om die reden stellen we vooraf als onderdeel van de ontwerpfase beeldregie op ten aanzien van: reclame, uitstallingen, terrasmeubilair en -afscheidingen, LED schermen, standplaatsen en de kiosk. Deze beeldregie gaat over het uiterlijk; de kleur, de materiaalkeuze, de verschijningsvorm van objecten op en aan het plein. De set van beeldkwaliteitsregels kan pas worden opgesteld als uitwerking van het nog op te stellen ontwerp.
6.4 Flankerende ontwerpvraagstukken Het is onmogelijk om in dit PvE alle ins en outs van de herinrichting volledig te belichten, sommige vraagstukken vragen nader onderzoek of ontwerp-verkenningen en liggen buiten de projectgrenzen.
6
sluiting. Daarnaast zal een taxi-standplaats moeten worden ingepast. Het Zuiderdiep is middels de Oosterstraat en Gelkingestraat direct verbonden met de Grote Markt. Waar de beste plek is om over te steken voor fietsers en voetgangers hangt mede af van de manier waarop het halteren van bussen wordt georganiseerd. Dit vraagstuk bepaalt mede de verdeling in aantallen fietsers over beide routes en is om die reden belangrijk om gelijktijdig met het ontwerpen aan de Grote Markt aan te werken. Niveau Binnenstad Hier spelen vraagstukken als: hoe groot is het voetgangersgebied en hoe gaan we daarbinnen om met de fiets, naast wat zijn de doorgaande fietsroutes door de binnenstad en hoe kunnen we de druk verdelen om te voorkomen dat bepaalde voorkeursroutes overbelast raken?
6.5 Ontwerpopgaven en aandachtsgebieden Veel aspecten zijn reeds in de structuurschets ‘geland’, maar er zijn ook vraagstukken die nader ontwerp-onderzoek nodig hebben:
Directe omgeving Hoe sluiten we de aangrenzende straten goed aan op de vernieuwde Grote Markt? Veelal is er een tijdelijke overgang nodig in afwachting van een daadwerkelijke herinrichting van deze straat op een later moment. Hoe kunnen we hierop anticiperen met de juiste ‘no-regret’ oplossingen?
Evenementen Bij de verdere uitwerking van het ontwerp zal op basis van het PvE ruimte moeten worden gevonden voor grote evenementen (8.000 bezoekers) waarbinnen de bestaande grote evenementen kunnen worden ingepast en waarbij logistiek, veiligheid en functioneren gewaarborgd blijven.
Ruimere omgeving De fietsroute Kwinkenplein en Rode Weeshuisstraat is belangrijk voor het functioneren van de Grote Markt. Herinrichting van de Rode Weeshuisstraat is al in planvormingsfase, het Kwinkenplein is (nog) niet gedefinieerd als project. Bekend is dat hier een opgave ligt om kortdurend fietsparkeren op maaiveld te faciliteren, in combinatie met regulering op de Grote Markt. Mogelijk wijzigt ook de auto-ont-
Standplaatsen/kiosk Onderzoek is nodig hoe en waar de standplaatsen en kiosk ruimtelijk kunnen worden ingepast, welke voorzieningen nodig zijn en hoe de vormgeving kan worden verbeterd. Terrassen Situering en omvang van terrassen en de manier waarop deze kunnen worden ingepast binnen de gemengde zone is nader te onder-
112
Structuurschets PvE
zoeken, mede in relatie tot menging met publiek zitten. Straatmeubilair Dit is een specifieke ontwerpopgave om te komen tot een serie van objecten voor de Grote Markt, die uitnodigend zijn voor verschillende leeftijden en doelgroepen en brede gebruiksmogelijkheden bieden (zitten, liggen, eten, werken, spelen); ofwel custom-made, ofwel aanpassingen aan bestaande marktmodellen. Het te plaatsen straatmeubilair moet van hoge kwaliteit zijn, robuust en bestand tegen veelvuldig gebruik. Daarnaast moeten de meest kwetsbare onderdelen courant en goed vervangbaar zijn zodat een lange gebruikstermijn gegarandeerd is. Het losse straatmeubilair op het plein en in de flexibele gemengde zone moet in het geval van evenementen gemakkelijk te verwijderen en op te slaan zijn. Kunst Toegepaste kunst kan mogelijk worden ingezet bij de vormgeving van straatmeubilair of waterwerken. Verder onderzoeken we hoe de ceremoniële functie van het plein middels kunst verbeterd kan worden. Groen Voor de bomen is onderzoek nodig naar de meest geschikte plek, zowel ruimtelijk als technisch en functioneel. Ook de soortkeuze(s) moeten worden bepaald. Naast bomen onderzoeken we hoe laag groen kan helpen om de gemengde zone te geleden en aangename zitplekken te maken. Water Onderzoek nodig voor afkoppelen van verhardoppervlak, zowel bestrating als dakoppervlak van de bestaande bebouwing rondom de Grote Markt.
Onderzoek naar de afvoer en gebruiksmogelijkheden van dit op te vangen water, in combinatie met de nadere uitwerking van het idee van een watersysteem; techniek, materialisering en vormgeving.
113
Archeologie In het plangebied van de Grote Markt bevinden zich archeologisch waardevolle locaties. Onderzocht moet worden waar en hoe groot deze locaties zijn en wat de mogelijkheden zijn om deze waarden te behouden en/of eventueel als het niet anders kan op te graven. Aan het opgraven zijn hoge kosten verbonden. Kabels en leidingen Veel van de huidige kabels en leidingen zijn (theoretisch) al in beeld. Onderzoek naar de exacte ligging en de hoeveelheid ruimte beslag in de ondergrond moet nog in detail in beeld gebracht worden. Dit is onder andere belangrijk voor plaatsing van de bomen en waterelementen. Verder moet gekeken worden naar de technische staat en de locaties van de huidige energievoorziening van het plein voor o.a. evenementen (voldoende en op de juiste plaats bij een vernieuwde inrichting). Verlichting Verlichting zal in primair gericht moeten zijn op openbare veiligheid, daarnaast kan verlichting ondersteunend zijn voor sfeer en divers gebruik van de ruimtes. Voor bepaalde vraagstukken is nader onderzoek nodig, zoals bijvoorbeeld ten aanzien van: •
Verkeers-juridische zaken met betrekking tot regulering, bebording en verkeersregimes. De uitkomst hiervan beïnvloedt mede het ontwerp en vice versa.
•
Nudging: ruimtelijk-psychologische ‘sturing’ van gewenst gebruik.
•
Flexibel gebruik van het middenplein en binnenrand gemengde zone
•
Hoe geven we de wens van flexibel gebruik vorm, wat zijn de beheers-technische randvoorwaarden?
•
Duurzaamheid en klimaatadaptatie
•
Onderzoek naar technische oplossingen m.b.t. waterberging in relatie tot boomplaatsen. Onderzoek naar her te gebruiken materialen.
7
7
Functioneel en technisch PvE
Inleiding In het functioneel PvE komt een aantal onderwerpen aan de orde waar nadere eisen en opgaven voor het ontwerp gesteld moeten worden of waar aanvullend onderzoek noodzakelijk is. Zo is met name op het gebied van de technische consequenties van toepassing van bomen, behoud van archeologie en (mogelijk ook) waterberging nader technisch onderzoek noodzakelijk. Waar dit niet, of slechts in beperkte mate aan de orde is, wordt voor het technisch PvE verwezen naar de binnen de gemeente gangbare eisen en randvoorwaarden, procedures en bestaande regelgeving. Deze zijn derhalve niet opgenomen in dit PvE.
Capaciteit: •
De bruto vloeroppervlakte beschikbaar op het open middenplein en de flexibele gemengde zone is ongeveer 10% minder dan in de huidige situatie.
•
De oppervlakte van het open middenplein en de flexibele gemengde zone bedraagt in de structuurschets samen ongeveer 5600m2.
•
De capaciteit van het marktplein of in daar opgestelde tenten wordt berekend aan de hand van de volgende bezoekersdichtheden: – in tenten: maximaal 3 personen per m2 netto vloeroppervlak (BBGBOP 4 personen/m2);
7.1 evenementen De lay-out en de oppervlakte van de beschikbare ruimte op het plein verandert. Dit heeft gevolgen voor het organiseren van evenementen. Er is door een onafhankelijk bureau onderzocht wat de consequenties zijn voor het organiseren van de huidige evenementen op de Grote Markt. Uitgangspunten:
Functioneel Technisch PvE
115
•
Het kunnen organiseren van verschillende typen evenementen is een belangrijke functie van het plein.
•
De beschikbare ruimte voor evenementen (incl. kermis) bevindt zich op het open middenplein en in de flexibele gemengde zone.
•
De comfortzone blijft altijd vrij om zo rondom het evenement te kunnen bewegen.
•
Het plein moet flexibel in te richten zijn zodat er meerdere opstellingen voor verschillende typen evenementen mogelijk zijn.
– outdoor: gemiddeld 2,5 persoon per m2 netto vloeroppervlak (BBGBOP 4 personen/m2) •
De richtlijn voor het maximaal aantal bezoekers bij een evenement op de Grote Markt. – Tussen beide Markten en de rijbanen om het plein is 8.000 personen. Dit aantal is afhankelijk van meerdere factoren zoals het type evenement, de uiteindelijke opstelling en de noodzakelijk geachte gezondheids- en veiligheidsmaatregelen. (uit: evenementenprofiel Grote Markt).
Voor evenementen met 8.000 bezoekers is een netto vloeroppervlakte van 3200m2 nodig. Dit is exclusief de oppervlakte van alle elementen die nodig zijn voor evenementen als een podium, bars en een backstage. De capaciteit van de Grote Markt bedraagt nu maximaal 10.000 bezoekers. Het onderzoek heeft uitgewezen dat het conform het voorziene ontwerp van de structuurschets nog steeds mogelijk zal zijn om 8.000 bezoekers te ontvangen. Door slim gebruik te maken van de ruimte kan dat zelfs
Programma van Eisen
oplopen tot 10.000 bezoekers, maar dat zal mede afhankelijk zijn van de indeling en (podium)opstellingen. Het onderzoek heeft verder uitgewezen dat de huidige evenementen in de toekomst met dezelfde capaciteit, maar wel in een aangepaste vorm georganiseerd kunnen worden op het plein. Ook de kermis kan in de toekomst een plek krijgen op de Grote Markt. Wel geldt hier dat het aantal attracties dat een plek kan krijgen vermindert en/of verandert in grootte.
7
Opgaven ontwerp: •
•
Uitgangspunten ontwerp •
In de permanente gemengde zone bevinden zich permanente, vaste, elementen. Denk hierbij aan bomen, verlichtingsmasten, zitgelegenheden, spelaanleidingen, waterelementen en afvalbakken. Deze worden niet verwijderd bij evenementen.
•
In de permanente gemengde zone kan ruimte beschikbaar komen voor evenementen als de positie van de permanente elementen kan worden afgestemd op de benodigde ruimtevraag voor evenementen. De verdere uitwerking moet uitwijzen wat er mogelijk is.
•
•
De oppervlakte van de permanente gemengde zone bedraagt ongeveer 2500m2. In de permanente gemengde zone is ruimte beschikbaar voor evenementen indien de terrassen verwijderd worden op last van de terrasvergunning (mits passend i.v.m. de vaste permanente objecten). Bij podiumoptredens komt er aan het einde van het evenement een grote hoeveelheid bezoekers in beweging. Bij grootschalige bijeenkomsten en evenementen is daardoor maximale ruimte nodig voor de drukke routes die in- en uitstroom faciliteren. In de hoeken naar de pleintoegangen worden daarom geen vaste -niet-verwijderbare- elementen geplaatst.
Functioneel en technisch PvE
De locatie van de solitaire boom voor de oostwand beperkt het plaatsen van een podium en daarmee de capaciteit van het evenement. Onderzocht moet worden of en zo ja, hoe deze boom geplaatst kan worden om meer mogelijkheden te bieden voor evenementen- zonder het ontwerpidee achter de structuurschets te veel aan te tasten. In de uitwerking van de structuurschets is het van belang om de positie, grootte en vormgeving van de elementen in de permanente zone ook te beschouwen vanuit de mogelijkheden voor evenementen (waaronder de kermis). Nader onderzoek moet uitwijzen hoeveel vrije ruimte in deze zone eventueel kan bijdragen aan het uitbreiden van de mogelijkheden van het evenemententerrein.
•
De vluchtbreedte wordt berekend volgens de volgende formule: aantal personen: (doorstroomnorm x ontruimingstijd).
•
Bij 8.000 personen bedraagt de vluchtbreedte minimaal 12,2m. Bij 4 uitgangen betekent dit een gemiddeld minimale breedte van 3,1m per uitgang.
•
Bij 10.000 personen bedraagt de vluchtbreedte minimaal 15,3m. Bij 4 uitgangen betekent dit gemiddeld minimaal 3,8m per uitgang.
•
Calamiteiten
•
Bij grote evenementen komen veel mensen samen op de Grote Markt, daarnaast sluit de pleinruimte aan op het drukke uitgaansgebied van de Poelestraat/Peperstraat. Met de komst van het Forum als nieuwe bestemming met publiekstrekkende functies, komen ook nieuwe loopstromen van en naar de Nieuwe Markt op gang. Het is dus zaak ook over noodsituaties op en rond de Grote Markt na te denken.
•
Uitgangspunten: •
Bij calamiteiten is het van groot belang dat er voldoende ruimte is om te vluchten. De benodigde totale vluchtbreedte wordt bepaald door de doorstroomnorm en de ontruimingstijd.
•
De doorstroomnorm bedraagt maximaal 82 personen per meter breedte per minuut
•
De ontruimingstijd bedraagt maximaal 8 minuten.
116
117
In de hoeken van het plein moet er tijdens evenementen voldoende vluchtbreedte zijn in het geval van calamiteiten. Dit is met name van belang voor de zuidoostelijke hoek bij de Oosterstraat/Poelestraat vanwege grotere loopstromen. Tijdens grote evenementen zijn de hoeken dus vrij van obstakels. Indien er in de toekomst een combinatie gemaakt wordt van gelijktijdige evenementen op de Grote Markt en de Nieuwe Markt (en de Vismarkt en Poelestraat) moet er onderzoek worden uitgevoerd naar dit samenstel van pleinen in relatie tot crowd-management, programmering en calamiteitenroutes etc. Door de verbinding tussen de Nieuwe Markt en de Grote Markt zullen ook publieksstromen anders verlopen. Overzicht (denk dan ook aan CCTV), adequate verlichting en voldoende vrije publieksruimte zijn dan relevante elementen om druk(te) te kunnen managen. De smalle doorgang van de Naberstraat kan bij grote drukte leiden tot ‘overcrowding’ en verdrukking, zeker bij loopstromen uit twee richtingen.
•
De bomen in de openbare ruimte vormen ook een nadrukkelijk aandachtspunt als het gaat om zichtbaarheid vanuit het perspectief van cameratoezicht (en overzicht bij evenementen). De combinatie van de posities van bomen en camera’s moet dus goed met elkaar in verband gebracht en overwogen worden.
Opgaven ontwerp: •
Vaste elementen kunnen bij calamiteiten gevaar opleveren omdat vluchtende bezoekers hier tegenaan kunnen lopen of hierover kunnen struikelen. Mogelijk moeten bij grote evenementen afschermingen rondom deze objecten worden geplaatst. Nader onderzoek moet uitwijzen hoe dit in het ontwerp of in de evenementinrichting zoveel mogelijk voorkomen kan worden.
•
Er bevinden zich geen vaste objecten die boven het maaiveld uitsteken op het open middenplein en in de flexibele gemengde zone.
•
In deze beide zones steken ook waterelementen niet boven maaiveld uit en/of deze kunnen bij evenementen afgedekt worden.
•
Waterelementen moeten uitgezet kunnen worden tijdens evenementen.
•
Verlichting is een belangrijk aspect in de beleving van een evenement. Een aantal evenementen is zo specifiek, zoals muziekoptredens, dat de evenement-verlichting onafhankelijk van de pleininrichting wordt toegevoegd op het podium. De permanente openbare verlichting moet echter ook in staat zijn licht-scenario’s te kunnen draaien om zo bij te dragen aan de ambiance van evenementen. Een lichtplan moet dit verder uitwerken.
Programma van Eisen
•
Er worden bomen op de Grote Markt geplaatst. Op dit moment is niet duidelijk of dit bepaalde vogels/vleermuizen gaat trekken. Het wordt niet geadviseerd de geplande bomen te voorzien van nestkasten of vleermuiskasten. Dit zal bij het organiseren van evenementen op de Grote Markt mogelijk leiden tot conflicten met de vogel- en habitatrichtlijnen.
7
Vaste standplaatsen.
•
De positie van vaste objecten, bomen, eventuele vaste waterelementen, maar ook bijvoorbeeld de locatie van de kiosk hebben invloed op de flexibiliteit, indeelbaarheid en potentiele capaciteit van een evenement.
•
De ondergrond van de Grote Markt bestaat uit klinkers en keien waarmee een patroon is aangebracht. In het midden van de markt is een mozaïek in de vorm van een ster (windroos) aangebracht. Dit mozaïek moet in de huidige situatie worden afgedekt met rijplaten als er zwaar verkeer of heftrucks overheen rijden.
•
Er zijn geen bevestigingspunten in de grond. Er moeten zelfdragende constructies gebruikt worden.
Elektra: •
• •
Een flexibel in te richten plein betekent dat er meerdere aansluitpunten met voldoende capaciteit voor evenementen op het plein moeten zijn. Bij voorkeur in de grond verzonken punten. Locaties worden in het vervolg onderzoek opgepakt. Op dit moment zijn drie punten voldoende.
Water: • • •
Locaties moeten overeenkomen met de locaties van het riool. Druk (vraag staat uit bij de technische dienst). Geen drinkwater (?).
Kerstboomput: •
Moet terugkomen op het plein.
Riool: •
Het hoofdriool op en rond het plein voor opvang van vuilwater, is up to date en heeft nog een lange levensduur. Ten bate van de nieuwe inrichting zullen mogelijk nieuwe aansluitingen moeten worden gemaakt.
Terrasvergunningen: •
In de nieuwe terrasvergunningen moet komen te staan dat terrassen verwijderd moeten kunnen worden bij evenementen.
Voetgangersgebied:
•
Techniek en beheer
Functioneel en technisch PvE
7.2 verkeer Momenteel wordt er gewerkt aan de nieuwe Mobiliteitsvisie, daarin wordt ook opnieuw naar de Binnenstad gekeken. Dit denken is nog niet volledig uitgekristalliseerd, de bijgaande kaartjes laten een voorlopige denkrichting zien. Wat betreft mobiliteit ligt de nadruk op de voetganger en de fiets, OV en (steeds) minder op gemotoriseerd verkeer. We streven naar een groter, aaneengesloten voetgangersgebied, waar dus geen auto’s rijden. Het fietsnetwerk blijft fijnmazig, maar we onderzoeken wel of alternatieve routes mogelijk zijn om de druk op overbelaste locaties te verlichten. De doorgaande fietsroutes zijn de lijnen waarlangs (nieuwe) mogelijkheden voor fietsenstalling moet worden gevonden, bij voorkeur aan de randen van het voetgangersgebied. Het is onvermijdelijk dat fietsroutes en OV-lijnen elkaar kruisen, met name aan het Zuiderdiep. Dit vraagt nog een zorgvuldige afweging en keuze voor maatregelen ter plaatse.
Om het verblijfsklimaat in het historische stadshart te verbeteren, geven we de voetganger in de binnenstad ruim baan. Passend bij de sfeer die mensen van onze binnenstad verwachten, of ze nu van ver komen of uit de woonwijken rondom de binnenstad. Zo stimuleren we de lokale economie en de toeristische sector, zorgen we voor een goed vestigingsklimaat en vergroten we met herkenbare looproutes naar het station, bushaltes en parkeergarages de aantrekkelijkheid van het OV en de parkeervoorzieningen. Investeren in de voetganger heeft ook een duidelijk sociale dimensie en draagt bij aan doelen op het gebied van welzijn, milieu, duurzaamheid en veiligheid (ogen op straat). Door het verminderen van gemotoriseerd verkeer ontstaat een omgeving die uitnodigt tot bewegen, met een positief effect op luchtkwaliteit en gezondheid en met een directe relatie tot Healthy Ageing. We werken aan een uitbreiding van het aaneengesloten voetgangersgebied en een netwerk van herkenbare en attractieve looproutes. Toegankelijkheid voor anders mobiele mensen, zoals blinden en slechtzienden, mensen in een rolstoel, ouderen, kinderen, hoort daar vanzelfsprekend bij. Dit doen we onder andere door het aantal gevaarlijke oversteekpunten en conflicten met zwaar verkeer sterk te verminderen en aanlooproutes vanaf de nieuwe haltes toegankelijker in te richten.
Ook willen we fietsers meer structuur bieden door uitbreiding van de fietsvakken en andere stallingscapaciteit aan de randen van het voetgangersgebied gecombineerd met handhaving, zeker op plekken waar looproutes worden geblokkeerd. Dit biedt ook kansen de openbare ruimte aantrekkelijker te maken voor ouderen en kindvriendelijker in te richten. Dit alles vanuit onze overtuiging dat de binnenstad toegankelijk en bruikbaar moet zijn voor iedereen. Flankerende maatregelen Gedempte Zuiderdiep Een fietsroute in twee richtingen door zowel de Oosterstraat als de Gelkingestraat vraagt
118
119
extra aandacht voor de verkeersveiligheid bij de oversteekplaatsen rondom de geplande centrale bushalte voor de binnenstad op het Gedempte Zuiderdiep. Deze bushalte zal naar verwachting veel meer gebruikt worden als gevolg van het opheffen van de bushalte op de Grote Markt. Meer reizigers zullen als gevolg daarvan vermoedelijk via de Gelkingestraat en Oosterstraat het kernwinkelgebied in lopen. Zonder de voorgenomen uitbreiding van de halte- en perroncapaciteit is de kans groot dat een verkeersopstopping ontstaat van bussen. Het doorkruisen van deze drukke centrale bushalte door fietsers via de twee voorgenomen routes en voetgangersloopstromen wordt vanwege het beperkte zicht door halterende bussen, de hoeveelheid en volumes van bussen in combinatie met de vele voetgangers en fietsers een complexe verkeerssituatie. De voorziene herinrichting van de bushalte op het Gedempte Zuiderdiep dient rekening te houden met bovenstaande aspecten. Flankerende maatregelen taxi’s en WMO vervoer Taxi’s zijn in beginsel in het voetgangersgebied niet toegestaan. Veel bezoekers van de binnenstad maken echter wel gebruik van de taxi. Voor deze taxigebruikers is het van belang dichtbij het kernwinkelgebied of uitgaansgebied opgehaald of afgezet te kunnen worden. Kansrijke locaties voor een nieuwe taxistandplaats zijn de omgeving Kreupelstraat/Kwinkenplein en het Gedempte Kattendiep (noordzijde).
Het WMO-vervoer is grotendeels gericht op sociaal-, recreatief- en medisch vervoer. WMO-vervoer wordt op dit moment door taxi’s georganiseerd. Voor WMO-gebruikers is het wel toegestaan het voetgangersgebied in te rijden. Hiervoor dient een ontheffingsregeling opgesteld te worden. Flankerende maatregelen Hulpverleningsdiensten Net als taxi’s maken hulpverleningsdiensten momenteel gebruik van de voor bus-
Programma van Eisen
Kaart aaneengesloten voetgangersnetwerk
7
Functioneel en technisch PvE
Kaart aaneengesloten voetgangersnetwerk
Centrumhalte Oost H
H
P
P
P
P
P Centrumhalte West H H
H H
Herinrichting Centrumhalte Zuid
H H
P
H
Kaart voetgangersgebied
H
Kaart voetgangersgebied fietsnetwerk OV
P 3
Centrumhalte Oost H
H
P
P
P
P P
P
P
P
P
8
P 4
P
P
P 2
Centrumhalte West H H
H H
Herinrichting Centrumhalte Zuid
Legenda
P 8
H
Voetgangersgebied
H
P ?
P
P 1
H
H
P
P 2
P 2
Autoroute Fietsroute Busroute
Kaart voetgangersgebied fietsnetwerk
Kaart voetgangersgebied fietsnetwerk OV taxi auto
120
121
Zoekgebied Taxistandplaatsen
Programma van Eisen
sen en ander gemotoriseerd verkeer ingerichte asfaltdelen. Deze ‘busstraten’ worden nu gezien als de belangrijkste aanrijstraten voor hulpverleningsdiensten. De Gelkingestraat en Oosterstraat worden in de nieuwe situatie door fietsers in twee richtingen gebruikt en de hoeveelheid voetgangers zal ook gaan toenemen. De Grote Markt is daarnaast een uitgaansgebied en evenementenlocatie. Het is van levensbelang deze snel te kunnen bereiken bij een incident of calamiteit.Welke maatregelen nodig zijn om de Grote Markt bereikbaar te houden voor hulpverleningsdiensten is een belangrijk aandachtspunt dat verder uitgewerkt zal moeten worden.
7
tief) openbaar vervoer zoals het pendelbusje dat recent tussen de centrumhalte West en de binnenstad reed. Indien dit het geval is, zal dit mogelijk ook consequenties hebben voor het gebruik en inrichting van de beoogde routes voor fietsers, laad- en losverkeer en hulpverleningsdiensten door de Gelkingestraat, Oosterstraat en Rode Weeshuisstraat.
Nog te nemen besluiten: Het is onduidelijk of op de Grote Markt en de routes naar de Grote Markt rekening moet worden gehouden met aanvullend (alterna-
Naar aanleiding van de bespreking van de structuurschets zijn alvast genoemd: •
•
Samengevat de opgaven voor de ontwerpfase: •
•
Flankerende maatregelen laad- en losverkeer Aan de Grote Markt zitten diverse functies die bevoorraad moeten worden. Maar de Grote Markt is ook een knooppunt van diverse bevoorradingsroutes in de Binnenstad. Het huidige bevoorradingsverkeer neemt veel ruimte in beslag, wat invloed heeft op de aantrekkelijkheid en toegankelijkheid van het plein. In de Binnenstad zijn al diverse ontwikkelingen gaande rondom Stadslogistiek. Zo zijn er initiatieven voor kleinere voertuigen (bijv. cargobikes), is er strenger toezicht (camera-handhaving) en liggen er ideeën voor bevoorradingshubs. Specifiek voor de functies aan de Grote Markt is van belang zoveel mogelijk aan te sluiten bij deze ontwikkelingen. De keuze voor twee noord-zuid fietsroutes, een verlegde oost-west fietsroute door de Rode Weeshuisstraat en de inrichting van de Grote Markt heeft ook gevolgen voor de routering van het bevoorradende verkeer. De maatregelen die concreet nodig zijn om de binnenstad te kunnen blijven bevoorraden als gevolg van de herinrichting van de Grote Markt, dienen nader uitgewerkt te worden.
Functioneel en technisch PvE
•
Uitwerking verkeersbesluit voetgangersgebied en fietsparkeerverbod Grote Markt Uitwerking plan intensivering fietsparkeervoorzieningen directe omgeving Grote Markt
•
Uitwerking “fietsvisie” en “uitvoeringsplan fiets” Binnenstad
•
Uitwerking ontheffingsregeling WMO-vervoer
•
Uitwerking routering en bereikbaarheid laad- en losverkeer
•
Uitwerking herinrichtingsplan bushalte Gedempte Zuiderdiep
•
Uitwerking herinrichtingsplan nieuwe taxistandplaatsen
•
Uitwerking plan bereikbaarheid Grote Markt door Hulpverleningsdiensten
•
Besluit over wel/niet aanvullend openbaar vervoer van en naar de Grote Markt
7.3 TOEGANKELIJKHEID Voor de verdere uitwerking van toegankelijkheid baseren we ons op de recente evaluatie van de projecten in de westelijke binnenstad. De structuurschets is onlangs in conceptvorm al voorgelegd aan de Werkgroep Toegankelijk Groningen. Het thema toegankelijkheid krijgt zijn concrete uitwerking in de ontwerpfase, waarbij de werkgroep Toegankelijk Groningen wederom betrokken zal zijn.
122
Voorkeur voor een zo duidelijk mogelijk onderscheid tussen loop- en fietszone (kleur, contrast, textuur).
•
Hoe kunnen blinden en slechtzienden op het middenplein komen en deze ruimte doorkruisen?
Voor het PvE Grote Markt is vooral onderzocht welke randvoorwaarden gelden voor het mogelijk maken van spelen op en rond het plein.
•
Trek lering uit de toegankelijkheidsevaluatie voor de westkant van de binnenstad.
Voor de Grote Markt worden in het ambitiedocument plekken met korte en lange verblijfsspellen voorgesteld.
•
Verblijfsspel kort is een plek waar ruimte is voor kortdurend verblijf, oftewel een rustmoment met een speelaanleiding, waar mogelijk in een groene omgeving.
•
Verblijfsspel lang geldt voor plekken waar voor meerdere gebruiksgroepen ruimte is voor hoogwaardig verblijf, oftewel een rustmoment, een ontmoetingsfunctie, meerdere speelaanleidingen, waar mogelijk in een groene omgeving.
•
Neem de wensen van de Oogvereniging serieus bij de toepassing van geleidelijnen.
•
Hoe voorkom je dat er geen laad- en losverkeer op de blinden-geleidelijn in de comfortzone komt te staan?
•
Het bestaande mindervalidentoilet in de kiosk is gewenst als voorziening, maar voldoet in de huidige staat onvoldoende, vraagt modernisering.
7.4 SPELEN Voor de gehele binnenstad is het afgelopen jaar het thema Spelen in de Binnenstad uitgewerkt in een ambitiedocument. Het thema ‘Spelen’ kan bijdragen in het verhogen van de verblijfskwaliteit. De ambitie voor dit nieuwe thema is om de binnenstad aantrekkelijker te maken voor kinderen en hun (groot)ouder, al kan de doelgroep breder gezien worden: de Homo Ludens oftewel de spelende mens. Het doel is daarbij meerledig. Naast het langer en prettiger verblijven, beogen we ook meer beweging, meer actieve ontmoeting en uiteindelijk een aantrekkelijker binnenstad voor alle doelgroepen, van jong tot oud. Het uitgangspunt van dit ambitiedocument is te waarborgen dat spelaanleidingen zoveel mogelijk worden meegenomen in de uitwerking van projecten en zo integraal onderdeel te worden van het plan. In het ambitiedocument is een speelnetwerk uitge-
123
werkt voor de binnenstad dat ingaat op de verschillende typen van spel.
Uitgangspunten: Spelen is geen op zichzelf staande functie. Spelaanleidingen zijn niet monofunctioneel, maar altijd multifunctioneel. Spelaanleidingen worden gecombineerd met andere functies als zitten, kunst of groen. Dit prikkelt de zintuigelijke beleving en de fantasie van de gebruiker. Voor speelaanleidingen zien we de volgende mogelijke varianten: • • • • • • •
Koppeling aan zit-objecten Koppeling aan kunst Koppeling aan water Koppeling aan groen Tijdelijk en flexibel Permanent en vast Markeringen in de vloer
•
Spelaanleidingen moeten de verblijfskwaliteit voor verschillende leeftijdsgroepen en maatschappelijke achtergronden verhogen.
•
Kwaliteit gaat voor kwantiteit.
Programma van Eisen
• •
•
•
•
Spelen is niet leeftijdsgebonden. De nadruk ligt echter wel op kinderen.
7
•
Er dient voldoende variëteit in spelaanleidingen te zijn om gebruikers van verschillende leeftijdsgroepen aan te spreken. De specifieke kenmerken van een plek worden gebruikt bij het ontwikkelen van spelaanleidingen. Elk spel is daardoor uniek en verbindt de gebruiker met de unieke context. De context van de plek verandert op het ritme van de dag, de week, het seizoen en het jaar. Inclusiviteit en toegankelijkheid zijn belangrijke aspecten bij de vormgeving van spelaanleidingen op de Grote Markt.
•
Permanente en vaste spelaanleidingen worden ondergebracht in de permanente gemengde zone.
•
Tijdelijke en flexibele spelaanleidingen kunnen ook worden ondergebracht in de flexibele gemengde zone en binnen het open middenplein. Het vormgeven van deze spelaanleidingen zit niet in de ontwerpopgave van de Grote Markt, maar het ontwerp van de Grote Markt moet de randvoorwaarden die deze tijdelijke spelaanleidingen stimuleren in zich hebben. Bij een leeg open middenplein zou op elk moment van de dag op een substantieel deel van deze ruimte gespeeld moeten kunnen worden.
•
Op het Waagplein is aanleiding om de besloten pleinruimte in te richten met spelaanleidingen. In samenhang met de terrasoppervlakte is er verder onderzoek nodig hoe deze ruimte is in te richten.
De 12 kwaliteitscriteria van Gehl voor een kwalitatief hoogwaardige openbare ruimte gelden ook voor spelaanleidingen. Zie hoofdstuk 2.
•
De plekken moeten voldoende groot zijn, in schaal met de pleinruimte.
•
De plekken waar spelaanleidingen zich bevinden zijn veilig, qua fysieke inrichting, verkeersveiligheid en ook sociale veiligheid. De vormgeving van overgangen tussen de ‘cirkel’ en de ‘buitenwereld’ is hiervoor van groot belang.
Opgaven ontwerp: •
De betekenis en werking van de ‘Magische Cirkels’ van Johan Huizinga (Groninger en schrijver van ‘Homo Ludens’, de spelende mens) vormen de inspiratiebron voor de spelaanleidingen. Dit betekent niet dat er letterlijk cirkels zouden moeten worden toegevoegd. Binnen deze ‘cirkels’ kun je onderdeel worden van het spel.
•
Functioneel en technisch PvE
7.5 VERLICHTING Momenteel wordt gewerkt aan een verlichtingsplan voor de gehele binnenstad, waarbij naast een ‘overall’ nachtbeeld van de stad Groningen de hoofdprincipes voor de verlichting van de belangrijkste structuren, stadsruimtes en deelgebieden worden vastgelegd. Ook wordt gewerkt aan een lichtontwerp voor de Martinikerk in het kader van technische vervanging. De Grote Markt heeft volgens de Inrichtingsleidraad ruimte een speciale status als ‘bijzondere stadsruimte’. Evenwel is het streven dat ook de verlichtingsprincipes voor de Grote Markt afgestemd worden op het gewenste totaalbeeld voor de gehele binnenstad.
•
Het verlichtingsconcept moet verschillende scenario’s kunnen draaien die inspelen op het veelzijdige gebruik van het plein. Onderzocht moet worden hoe de dynamische verlichtingsinstallatie in het geval van calamiteiten een hoger verlichtingsniveau kan behalen.
•
Richtlijnen voor functionele verlichting (zichtbaarheid, veiligheid, sociale veiligheid) worden gebruikt om het verlichtingsconcept te toetsen, maar vormen niet het enige doel. Het verlichten van de Grote Markt gaat over meer dan functionaliteit alleen.
•
Alle gemeentelijke en private verlichtingsbronnen, zowel binnen als buiten, moeten beschouwd worden als onderdeel van één verlichtingsconcept, met als doel een samenhangend lichtbeeld.
Uitgangspunten: •
De vormgeving van de spelelementen op de Grote Markt wordt op elkaar afgestemd. De spelaanleidingen vormen geen losse elementen zonder onderling verband.
Het verlichtingsconcept accentueert de ambities zoals die in de Vijf hoofdambities zijn benoemd.
•
Het verlichtingsconcept ondersteunt en benadrukt de dynamiek en de ruimtelijke kwaliteit van de Grote Markt als belangrijkste plein van de stad.
•
Daarnaast mag het verlichtingsconcept een aanvullende kwaliteit hebben door in de donkere uren een nieuwe laag aan het plein toe te voegen die overdag niet zichtbaar is. Deze laag dient afgestemd worden op het algehele ontwerpidee.
•
De vormgeving van de spelaanleidingen worden ook afgestemd op de vormgeving van het overige straatmeubilair. Afwijken ervan is een bewuste keuze.
•
De spelaanleidingen worden obstakelarm ingericht. Dit betekent dat het aantal noodzakelijke elementen wordt geminimaliseerd.
•
De invloed van een belangrijk plein als de Grote Markt reikt voorbij de pleinwanden en is in de aanliggende straten en ruimtes te ervaren.
•
Gezien de verschillende gebruikers gedurende de dag (en nacht) van de Grote Markt dienen de spelaanleidingen voldoende robuust te zijn.
•
De verlichting wordt afgestemd op de belangrijkste gebruiker; de voetganger.
124
gebruiken de sfeer anders dan in de late nachtelijke uren. Ook speciale gebeurtenissen als evenementen of feestdagen kunnen om specifieke verlichtingsprincipes vragen.
•
125
Het verlichtingsconcept speelt in op de veranderingen van het ritme van de dag, de week, het seizoen en het jaar. Op de vooravond is het
Uitgangspunten ontwerp: Het verlichtingsconcept verduidelijkt en versterkt de structuur en samenhang van het ruimtelijk concept. Dit betekent dat Grote Markt in de basis van gevel tot gevel als één ruimte wordt verlicht, aldus de statuur en grandeur van het plein ondersteunend. De contouren van het plein worden ook middels het verlichtingsconcept scherper gedefinieerd. •
De open pleinruimte wordt in koelere kleuren verlicht.
•
De meest bijzondere panden worden aangelicht/geïllumineerd: de Martinitoren (is reeds als project opgestart), het Stadhuis en het Goudkantoor.
Programma van Eisen
•
De wanden, die de pleinruimte definiëren, worden in warm licht aangelicht. De gevelverlichting reageert op de gevelindeling, waarbij de begane grond anders behandeld wordt als het middendeel of de bovenkant. Afwisselingen en lichte accenten zijn mogelijk in de afzonderlijke gevelwanden om zo de eigen identiteit en interessante details van deze wanden te versterken.
•
De gemengde zone wordt als bijzondere laag in het verlichtingsconcept specifiek verlicht door een integratie van verlichting met de aanwezige objecten in deze zone, zoals bijvoorbeeld de zitelementen, bomen of de waterelementen. Deze laag is in warm licht verlicht.
•
Uitgangspunt is het aantal lichtmasten te minimaliseren, dit kan ook betekenen dat er vanaf de gevelwanden wordt verlicht.
•
Onderzocht moet worden of de bestaande masten hergebruikt kunnen worden.
•
Verblinding en sterke contrasten door direct zicht op de verlichtingsbronnen dient zo veel mogelijk te worden voorkomen. Indirect licht en strooilicht geeft een evenwichtiger en prettiger donkertebeeld.
•
De verlichtingsarmaturen en -masten maken bij voorkeur deel uit van één samenhangende vormfamilie.
•
Op masten kunnen ook andere functionaliteiten worden aangebracht maar ook deze dienen als een samenhangende vormfamilie ontworpen te worden.
7
Functioneel en technisch PvE
7.6 KUNST
dan alleen de keuze voor materiaal, kan ook inhoudelijk van betekenis zijn. Kunstenaars zijn specialist in betekenisgeving en zouden een aanvullende rol kunnen spelen bij de keuze en het ontwerp van bestrating, straatmeubilair, andere voorzieningen zoals water of speelaanleidingen en functionaliteiten, als bijvoorbeeld het duiden van gewenste fietsroutes over het plein.
Om het thema kunst invulling te geven is in overleg met het CBK een opdracht verleend aan Hans van Houwelingen, beeldend kunstenaar met ruime kennis en ervaring op het gebied van inrichting van openbare ruimte. Hem is gevraagd kritisch mee te denken in het ontwerpproces en input te leveren voor het PvE; wat en hoe kan kunst een bijdrage leveren binnen de hoofdambities voor de Grote Markt. Die bijdrage concentreert zich vooral op ambitie 1, de Grote Markt als het centrale plein: hoe kunnen we uitdrukking geven aan de betekenis(sen) die horen bij de Grote Markt? De bijdrage vormt het uitgangspunt bij de keuze en vormgeving van kunst in de volgende fase van de herinrichting, die van het ontwerp.
•
De onderstaande teksten zijn ontleend aan zijn bijdrage: •
Op de Grote Markt moet de ziel van de stad tot uitdrukking komen. Een plein is daarom ook altijd een expressie van cultuur, die zich vooral manifesteert in evenementen, ceremonieel, architectuur en kunst.
•
Nadere keuzes zijn nodig om het verleden in de herinrichting op een intelligente manier te verankeren.
•
Om ertoe bij te dragen dat de vernieuwing van de Grote Markt een succes wordt is het belangrijk cultuur en kunst een kans te geven om te betekenen, om in de ziel van de stad te duiken. Betekenis moet kunnen worden gevoeld. Daarom de aanbeveling voor onderzoek naar betekenisvolle mogelijkheden van het plein. Onderzoek naar het ‘ceremonieel’ van de stad dat op hedendaagse wijze op de Grote Markt voelbaar moet worden.
•
Ook in de toegepaste sfeer kunnen kunstenaars een rol spelen in het ontwerpproces. Straatwerk is meer
126
Economische criteria lijken in deze tijd meer vanzelfsprekend dan culturele. De Grote Markt verdient een visie, die oude geschiedenis en verre toekomst verbindt. Genius loci, de geest van de plek, is een van de grootste uitdagingen in het ontwerpproces. Het is een kwestie van finetunen.
7.7. Hemelwaterafvoer De hoogte ligging en het grote verharde oppervlak op en rondom de Grote Markt en veroorzaakt wateroverlast in de flankerende gebieden bij hevige regenbuien. Onderzocht zal moeten worden of er maatregelen kunnen worden getroffen, die de afstroom regenwater kunnen vertragen of beperken. Denk hierbij ook aan de mogelijke afkoppeling van het stadhuis. Ook moet nader onderzocht worden hoe er gebruik gemaakt kan worden van bestaande regenwaterafvoer in de Sint Jansstraat.
127
Colofon
Herinrichting Grote Markt Programma van Eisen uitgave Gemeente Groningen tekst projectgroep Grote Markt, directie Stadsontwikkeling vormgeving studio de Ronners drukwerk Zalsman referentiebeelden historische gravures, foto’s en afbeeldingen van voor 2000: Groninger Archieven recente foto’s, tekeningen en impressies: Archief Stadsontwikkeling, gemeente Groningen fotografie 2020: Gemeente Groningen/Pepijn van den Broeke Van sommige beelden bleek de herkomst niet te achterhalen. Eventuele rechthebbenden kunnen zich melden bij de uitgever. Het project Herinrichting Grote Markt is onderdeel van de aanpak Binnenstad ruimtevoorjou.groningen.nl jouwgrotemarkt.groningen.nl
december 2020