Document · PDF

Bijlage 1 Gebiedsvisie Helpman-Noord.pdf

gemeenteraad 5 april 2023, gemeente GroningenBij agendapunt: d: Vaststellen Gebiedsvisie en reactienota Helpman-Noord (raadsvoorstel 17-3-23)11.701 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Gebiedsvisie Helpman-Noord. Transformatie van een verscholen stadsdeel

Gebiedsvisie Helpman-Noord. Transformatie van een verscholen stadsdeel 21 februari 2023

Projectleiding Gerard van Dijken, Delia Nijdam

Stedenbouw Jan Clots, Ruben Wiersma

Verkeer Kevin Meiland

Groen Jan Rolf ten Hove

Water Richard Walters

Ecologie Hemmo Jager

Inhoudsopgave. Inleiding

Plangebied

Historie

Hereweg, Helperlinie en Helperdiep Helpman, een lintdorp Planmatige woningbouw Wederopbouwperiode Aanleg A28 en Ring Zuid Overige ontwikkelingen

Projecten in uitvoering

Julianaplein Zuiderplantsoen Wijkvernieuwing De Wijert

Deelgebieden

Ambitie

Visie

Stedenbouw Verkeer Groen Water Ecologie

Uitvoeringsprogramma

67 document wordt een ruimtelijk perspectief

Inleiding. Voor u ligt de gebiedvisie van Helpman-Noord. In dit document schetst de Gemeente Groningen een ruimtelijk perspectief voor een stadsdeel dat de komende jaren op de schop gaat. Enerzijds door initiatieven vanuit de markt, anderszijds door grootschalige ontwikkelingen in de omgeving, werd de behoefte aan een instrument dat zich uitspreekt over de toekomst van het gebied steeds groter. Deze visie voorziet hierin. In dit hoofdstuk wordt de aanleiding nader toegelicht en worden de doelstellingen ervan verwoord.

Gebiedsvisie Helpman-Noord 7

Inleiding. Het noordelijk deel van Helpman neemt al sinds jaar en dag

Om sturing te geven aan deze ontwikkelingen heeft de Ge-

De gebiedsvisie schetst in woord en beeld het verleden,

een bijzondere plek in binnen de stad Groningen. Het ge-

meente Groningen in 2017 de studie ‘Helpman Noord, Ste-

de huidige stand van zaken en de toekomst van Helpman-

bied, waar ooit (een deel van) de bijna twee kilometer lange

denbouwkundige Visie & Nota van Uitgangspunten’ laten

Noord. In het volgende hoofdstuk wordt het plangebied ge-

Helperlinie werd aangelegd om bescherming te bieden te-

opstellen. Dit nimmer vastgestelde conceptstuk heeft de

definieerd. Vervolgens wordt via een degelijke historische

gen aanvallen vanuit het zuiden, is op dit moment een goed

afgelopen jaren richting gegeven aan enkele nieuwe ontwik-

analyse, een beschrijving van de veranderende omgeving,

bewaard geheim. Door haar verscholen ligging, afgesneden

kelingen, maar blijkt te globaal en mist integraliteit. Er is be-

een opsomming van de verschillende deelgebieden en een

van de binnenstad door de zuidelijke ringweg, heeft het al

hoefte aan een nadere uitwerking en specificering. De voor-

formulering van de ambities, toegewerkt naar een ruimtelijk

jaren een bestaan in betrekkelijke anonimiteit.

liggende visie voorziet hierin. De doelstellingen zijn:

kader waarin kansen voor het gebied worden benoemd en dat gebruikt kan worden als sturinginstrument bij zowel be-

Maar zoals alle delen van de stad is ook Helpman-Noord

•

Het verbeteren van de bereikbaarheid, toegankelijkheid

staande als nieuwe initiatieven. Er wordt afgesloten met een

aan verandering onderhevig. En nu misschien wel meer dan

en aantrekkelijkheid van het gebied en het leggen van

uitvoeringsprogramma waarin concreet wordt benoemd aan

ooit. Want zowel in haar directe omgeving als in het gebied

goede verbindingen met haar omgeving.

welke onderdelen de komende jaren invulling gaat worden

Het borgen van een goede ruimtelijke samenhang tus-

gegeven. Na vaststelling door de raad zal de visie onderdeel

sen de verschillende deelgebieden.

gaan vormen van het ruimtelijke beleid van de Gemeente

Het bieden van een ruimtelijk kader voor nieuwe ontwik-

Groningen.

zelf zijn grote ontwikkelingen gaande. De meest invloedrijke

•

is zonder twijfel de Aanpak Ring Zuid: de aanpassing van de zuidelijke ringweg, direct ten noorden van het plange-

•

bied. Zowel de herstructurering van het Juliananplein als de ondertunneling van het Sterrenbos hebben grote gevolgen

kelingen.

•

voor Helpman-Noord. Maar ook in de wijken gebeurt veel. In De Wijert-Noord speelt een wijkvernieuwingsopgave en in de

Het bieden van een basis voor de inrichting van de openbare ruimte.

•

Het versterken van de identiteit van het gebied en het

kop van Helpman vinden meerdere grote woningbouwont-

beter inzichtelijk maken van de bijzondere historische

wikkelingen plaats. Ook bevinden zich in het gebied enkele

context.

onderwijslocaties waar een huisvestingsopgave voorligt.

•

Het behouden en versterken van ecologische waarden in het gebied.

8 Gebiedsvisie Helpman-Noord

datum vastgesteld

Plangebied. Aan de zuidkant van de stad, op loopafstand van het Centraal Station en het centrum en goed bereikbaar vanaf de A7 en A28 heeft Helpman-Noord alles in zich om uit te groeien tot een aantrekkelijk stadsdeel. De locatie wordt in dit hoofdstuk nader gedefinieerd.

Gebiedsvisie Helpman-Noord 9

Plangebied. Helpman-Noord is de naam van het ontwikkelgebied dat ligt in de oksel van de zuidelijke ringweg en de A28. Het wordt ingekaderd door de Vondellaan aan de westzijde, de Hereweg aan de oostzijde en de Van Iddekingweg aan de zuidzijde. Hoewel de naam anders doet vermoeden, reikt het plangebied verder dan alleen de kop van Helpman. In werkelijkheid ligt het in het overgangsgebied tussen Helpman, De Wijert en het ten noorden van beide wijken gelegen groengebied. De feitelijke plangrens wordt gedefinieerd door de samenvoeging van een aantal deelgebieden waar een ontwikkeling of initiatief speelt, maar deze visie kijkt verder en richt zich op het plangebied in een ruime context.

HELPMANNOORD

A7 Hereweg

A28

10 Gebiedsvisie Helpman-Noord Bron ondergrond: Google Earth

Plangrens

RIVIERENBUURT G RIN

Plangebied

ZUI

STERREBOS

DE PAPIERMOLEN FPC VAN MESDAG

RABENHAUPTBUURT

A28

E ND

HELPMAN VAN

EKI

IDD

W NGE

DE WIJERT Gebiedsvisie Helpman-Noord 11

Plangebied.

Vogelvlucht Bron ondergrond: Google Earth

12 Gebiedsvisie Helpman-Noord

Historie. Helpman-Noord heeft een ongekend rijke historie. In het gebied zijn een groot aantal tijdslagen aanwezig en met enige kennis ook fysiek te onderscheiden. In dit hoofdstuk wordt het gebied aan een historisch onderzoek onderworpen, waarmee het complexe stukje stad beter leesbaar wordt. De historische context vormt een belangrijke inspiratiebron voor de gebiedsvisie.

Gebiedsvisie Helpman-Noord 13

Historie. Hereweg, Helperlinie en Helperdiep Lange tijd was Helpman een bescheiden buurtschap aan de

Als reactie op dit beleg werden als snel na het terugtrekken

zuidkant van Groningen. Het had zich ontwikkeld als esdorp

van ‘Bommen Berend’ plannen gemaakt voor de aanleg van

ten oosten van de belangrijkste toegangsweg naar de stad,

een verdedigingswerk op de onbebouwde gronden tussen

de Hereweg. Deze route vanuit het zuiden volgde de Honds-

Groningen en Helpman. Rond 1700 werd begonnen met

rug, een natuurlijke hoogte in het landschap, en eindigde in

de bouw van de Helperlinie, een bijna twee kilometer lang

het centrum van de versterkte stad. Maar de hoge ligging

lijnvormig stelsel dat min of meer haaks op Hondsrug werd

had ook een nadeel. Bernhard von Galen, de bisschop van

aangelegd. Het bestond uit lunetten (bastions met droge

Münster, maakte er dankbaar gebruik van door in 1672 vanaf

grachten) op de kop van de Hondrug en redoutes (aarden

de Kempkensberg Groningen te bombarderen.

schansen met watervoerende grachten) op de flanken. Een eeuw later werd het stelsel aan de zuidkant uitgebreid met het Helperdiep, een doorlopende gracht, waarmee nu ook de hoger gelegen gronden door water werden beschermd. In 1874 werd de Vestingswet van kracht en verloor het verdedigingsstelsel haar functie. In de jaren daarna werd het ontmanteld. Hoogteverschillen werden geëffend, delen van het stelsel werden afgevoerd of kwamen in de bodem terecht.

Situatie rond 1864 Bron: topotijdreis.nl

14 Gebiedsvisie Helpman-Noord

Hereweg Helperlinie Natte grachten Droge grachten Muurwerken Helperdiep

Gebiedsvisie Helpman-Noord 15

Historie. Helpman, een lintdorp Rond het jaar 1900 was Helpman uitgegroeid tot een klein

Ook Helpman was gestadig gegroeid. Boerderijen hadden

dorp. De Helperlinie was verdwenen, maar het Helperdiep

zich uitgebreid en mede door de komst van de paardentram

bleef liggen en markeerde de grens met Groningen. In feite

had het dorp zich langs de Hereweg uitgebreid. Hiermee

waren stad en dorp al tegen elkaar aangegroeid. Op de plek

nam het steeds meer de verschijningsvorm aan van een lint-

van de oude verdedigingswerken had het Rijk een kazerne

dorp. Het hoofdlint werd gevormd door de Hereweg, haaks

en gevangenis gebouwd. Even verderop lag het Sterrebos

daarop ontstonden dwarslinten die de landerijen ontsloten

dat opnieuw was ingericht in Engelse landschapstijl en daar

en de aanzet waren voor nieuwe woonstraten.

tegenover bevonden zich de zuidelijke begraafplaatsen. Al deze functies werden ontsloten vanaf de levensader van het

Vanwege ruimtegebrek in de stad waren er steeds meer be-

gebied: de Hereweg.

drijven die zich in Helpman vestigden. Dit zorgde voor een toenemende mate van industrialisatie, vooral langs het Helperdiep. Voorbeelden van Helpmanse bedrijven uit dit tijd zijn een bierbrouwerij, weverij, ververij, vleesverwerkingsfabrieken, houtzagerijen, wasinrichtingen en de nog immer in bedrijf zijnde hoefijzerfabriek. Ook werden er, vooral langs de dwarslinten, op vrij grote schaal arbeiderswoningen gebouwd.

Situatie rond 1908 Bron: topotijdreis.nl

16 Gebiedsvisie Helpman-Noord

Hereweg Wegenstructuur rond 1900 Helperdiep

Gebiedsvisie Helpman-Noord 17

Historie. Planmatige woningbouw In 1915 werd Helpman geannexeerd door de gemeente

Het opvallende is dat er sprake was van een zeer zorgvuldi-

Groningen en kon het worden aangemerkt als buitenwijk

ge verweving van beide structuren. Veel bestaande dwarslin-

van de stad. In het interbellum maakte het dorp een opval-

ten werden gebruikt als aanzet tot de nieuwe woonstraten en

lende transformatie door. Onder invloed van planmatige wo-

op diverse plekken werd de oorspronkelijke lintbebouwing

ningbouw werd het lintdorp getransformeerd tot stadswijk,

zij aan zij gezet met bouwblokken in Amsterdamse School-

bestaande uit semi-gesloten bouwblokken en onbebouwde

stijl. Zodoende ontstond een hybride vorm van stedenbouw,

binnenterreinen, een typologie die in de jaren ’30 gebruikelijk

waarbij de overgang tussen beide structuren soms moeilijk

was bij stedelijke ontwikkelingen.

aan te wijzen was.

Situatie rond 1935 Bron: topotijdreis.nl

18 Gebiedsvisie Helpman-Noord

Hereweg Wegen rond 1900 Wegen rond 1930 Helperdiep

Gebiedsvisie Helpman-Noord 19

Historie. Wederopbouwperiode Na de Tweede Wereldoorlog ontstond al snel behoefte aan

Tussen 1965 en 1968 werd direct ten westen van Helpman

nieuwe woningen en voorzieningen, maar grondstoffen wa-

De Wijert-Noord ontwikkeld. Deze stadsuitbreiding, ontwor-

ren schaars. Om die reden werd in de beginperiode veel ge-

pen door stedenbouwkundige Henk Eynsbroek, was het

bouwd met hout dat uit het buitenland werd aangeleverd.

schoolvoorbeeld van een wederopbouwwijk. Niet langer

Een voorbeeld hiervan is de bouw van zo’n 100 scholen die

werd gebouwd in de vorm van traditionele bouwblokken,

als bouwpakketten uit Finland werden aangeleverd. Rond

een meer opengewerkte opstelling moest zorgen voor licht,

1950 werden ook in Helpman-Noord twee van deze Finse

lucht en ruimte, zowel in de wijk als in de huiskamers. Opval-

Scholen gebouwd. Ze werden gesitueerd aan het einde van

lend is de sterk orthogonale structuur en de consequente

de Helpwerwestsingel en werden ook vanaf deze straat ont-

herhaling van steeds dezelfde stedenbouwkundige compo-

sloten. Aan de overzijde werd een terrein ingericht voor ker-

sitie, de zogenaamde stempel. In de marges, op plekken

misexploitanten en wegenbouwers.

waar geen ruimte was voor een stempel, kwamen variaties op dit thema voor.

Maar de wederopbouw kwam pas echt goed op gang in de jaren ‘60. De periode na de oorlog kenmerkte zich door

Mede dankzij het onderliggende structuurplan werd de

optimisme en de bevolking was flink toegenomen. Ook in

Wijert-Noord zorgvuldig vervlochten met de bestaande wijk

Groningen was woningnood. In 1961 was door de gemeen-

Helpman. Bestaande wegen werden doorgetrokken (waar-

teraad een structuurplan vastgesteld waarin werd aangeven

bij ook een straat tussen de twee Finse Scholen werd aan-

hoe de stad zich kon uitbreiden. Onderdeel van het plan

gelegd) en half afgeronde bouwblokken werden aangevuld

was een forse uitbreiding aan de zuidkant van de stad, aan

met nieuwe bebouwing in naoorlogse stijl. De Helpermaar,

weerszijden van Helpman. In de decennia daarna werd hier

de oude waterloop ten westen van Helpman, werd omge-

invulling aan gegeven.

vormd tot een brede waterpartij in de vorm van de Hora Siccamasingel. Deze wordt vaak gezien als grens tussen beide wijken, maar historisch gezien hoort ze bij De Wijert-Noord. De werkelijke overgang naar Helpman bevindt zich aan de oostkant ervan, waar beide stedenbouwkundige structuren naadloos in elkaar overgaan.

20 Gebiedsvisie Helpman-Noord

Situatie rond 1962 Bron: topotijdreis.nl

Hereweg Wegen rond 1900 Wegen rond 1930 Wegen rond 1960 Helperdiep

Gebiedsvisie Helpman-Noord 21

Historie. Aanleg A28 en Ring Zuid In de wederopbouwperiode werden ook de A28 en zuide-

Deze grotendeels onbebouwde zone kreeg een groene in-

lijke ringweg aangelegd. Via de Vondellaan en de Hereweg

richting en bood plaats aan sport en recreatie. Buitenzwem-

werden de wijken op de nieuwe hoofdsontsluitingsstructuur

bad De Papiermolen, geopend in 1955, kwam in de oksel van

aangehaakt. Maar hoewel dit de bereikbaarheid verbeterde,

de A28 en zuidelijke ringweg terecht en ten zuiden daarvan

veranderde de ligging van Helpman-Noord drastisch. Met

lagen de sportvelden. Tussen de verschillende voorzienin-

name door de nogal rücksichtslose situering van de zuide-

gen waren diverse wandel- en fietspaden aangelegd en via

lijke ringweg (dwars door het Sterrebos) werd het gebied ab-

een tunneltje kon de andere kant van de ringweg worden be-

rupt van de stad afgesneden en ontstond een margegebied

reikt. Maar dit alles kon niet voorkomen dat Helpman-Noord

tussen wijk en ringweg.

haar relatie met zowel stad als landschap was verloren en een nogal geïsoleerde ligging kreeg.

Situatie rond 1970 Bron: topotijdreis.nl

22 Gebiedsvisie Helpman-Noord

Hereweg Wegen rond 1900 Wegen rond 1930 Wegen rond 1960 A28, Ring Zuid en overige wegen Fietspaden Voetpaden Helperdiep

Gebiedsvisie Helpman-Noord 23

Historie. Overige ontwikkelingen De huidige situatie komt nog grotendeels overeen met het

rond de eeuwwisseling is de Rabenhauptbuurt ontwikkeld.

gebied dat in de jaren ’60 van de vorige eeuw is achtergela-

Ook zijn in die periode twee schoolgebouwen ten noorden

ten. Een aantal ontwikkelingen zijn het vermelden waard. Be-

van de oorspronkelijke bebouwing van het Gomarus College

gin jaren ’70 is ten noorden van de Finse Scholen de Tech-

toegevoegd, waarbij het Vondelpad geïntroduceerd is als

nische School gebouwd, een modernistisch gebouw naar

nieuwe ontsluitingsweg. Maar feitelijk betreft dit invullingen,

ontwerp van Jo Vegter. Later heeft zich op het kazerneter-

de hoofdstructuur is onveranderd gebleven.

rein het Professor Van Hall Instituut (nu Terra) gevestigd en

Situatie rond 2020 Bron: topotijdreis.nl

24 Gebiedsvisie Helpman-Noord

Projecten in uitvoering. Er verandert veel in de omgeving van Helpman-Noord. Zo wordt in het kader van de Aanpak Ring Zuid het Julianaplein aangepast en het Sterrebos (gedeeltelijk) ondertunneld. Ook speelt in De Wijert-Noord een wijkvernieuwingsopgave. In dit hoofdstuk worden deze ontwikkelingen beschreven.

Gebiedsvisie Helpman-Noord 25

Projecten in uitvoering. Julianaplein Het Julianaplein is het grootste en drukste kruispunt van

Om het toenemende aantal voertuigbewegingen op te van-

De Julianavijver wordt aan de nieuwe situatie aangepast. Het

Noord-Nederland. Het verkeer vanuit Drachten, Assen, Hoo-

gen wordt de Vondellaan opnieuw ingericht. De weg krijgt

gebied rond de vijver wordt toegankelijk gemaakt middels

gezand en de binnenstad komt hier samen en dit leidt tot

een nieuw profiel, met vrijliggende fietspaden aan beide zij-

een nieuw aan te leggen voetpad dat begint bij het Vondel-

files, met name in de spits. Om het Julianaplein te ontlasten

den. Ook aan de noordzijde van de Henriëtte-Roland Holst-

pad, langs het noorwestelijke gebouw van het Gomarus Col-

is de Vondellaan eind vorige eeuw al losgekoppeld van het

straat wordt een vrijliggend fietspad aangelegd, op de plek

lege voert, via een bruggetje het water oversteekt, langs de

kruispunt. Sindsdien kan via deze weg alleen nog het cen-

van het huidige voetpad. Deze wordt doorgetrokken tot de

rand van het Julianaplein loopt en uikomt bij zwembad De

trum worden bereikt. Dit gaat straks veranderen. Het Juli-

Van Eedenstraat. Een directe aansluiting van het Vondelpad

Papiermolen. Ook wordt als onderdeel van de Aanpak Ring

anplein wordt ongelijkvloers aangelegd, waarbij het verkeer

(de ontsluitingsweg van het Gomarus College) op de Von-

Zuid het hier gelegen fietsviaduct aangepakt en het parkeer-

uit alle richtingen kan doorrijden. De Vondellaan wordt weer

dellaan past niet meer. In het uitvoeringsprogramma wordt

terrein opnieuw ingericht.

aangesloten op het knooppunt, waarbij De Wijert een directe

daarom voorgesteld het pad haaks aan te sluiten op de Hen-

verbinding krijgt met de hoofdwegen uit alle vier windstreken.

riëtte-Roland Holststraat. Ook wordt hier een deel van het

Dit betekent een aanzienlijke verbetering van de bereikbaar-

parkeren opgelost dat langs de Vondellaan verdwijnt.

heid van Helpman-Noord. De verkeersdruk zal zich meer verplaatsen richting het westen, wat wordt versterkt doordat de op- en afritten van de zuidelijke ringweg ter hoogte van de Hereweg worden afgekoppeld.

Bron: Aanpak Ring Zuid 26 Gebiedsvisie Helpman-Noord

Hereweg Wegen rond 1900 Wegen rond 1930 Wegen rond 1960 A28, Ring Zuid en overige wegen Fietspaden Voetpaden Helperdiep

Gebiedsvisie Helpman-Noord 27

Projecten in uitvoering. Zuiderplantsoen Als onderdeel van de Aanpak Ring Zuid zal het tracé tussen de Hereweg en het Oude Winschoterdiep (in delen) worden ondertunneld. Hiermee worden enkele belangrijke kruispunten ongelijkvloers opgelost en zal het Sterrebos weer worden teruggebracht tot haar oorspronkelijke afmetingen. De zogenoemde ‘deksels’ op de tunnelbak zullen groen worden ingericht, waarbij parkruimte aan de stad wordt toegevoegd. De ringweg vormt niet meer de belemmering die het jarenlang is geweest en er ontstaan kansen voor het leggen van goede langzaam verkeerverbindingen tussen de omliggende stadsdelen, waaronder Helpman-Noord. Met het herstel van het Sterrebos wordt ook de basis gelegd voor een nieuw te ontwikkelen park aan de zuidkant van de stad: het Zuiderplantsoen. Net zoals de overige parken die

Ondertunneling Sterrebos

Groningen rijk is, moet het een gebied worden waar stad-

Bron: Aanpak Ring Zuid

jers naar hartenlust kunnen recreëren, sporten of ontspannen. Het Sterrebos vormt de groene kern van het Zuiderplantsoen. Daarnaast zijn er randzones. Ook hier voert groen de boventoon, maar er is tevens plek voor voorzieningen en bebouwing. Voorbeelden van randzones zijn de Kempkensberg en de begraafplaatsen. Ook het noordelijk deel van Helpman-Noord ligt in zo’n randzone en maakt onderdeel uit van het Zuiderplantsoen. In de omgevingsvisie ‘The Next City’ wordt het nieuwe park op de kaart gezet.

28 Gebiedsvisie Helpman-Noord

Zuiderplantsoen Bron: Omgevingsvisie ‘The Next City’

Hereweg Wegen rond 1900 Wegen rond 1930 Wegen rond 1960 A28, Ring Zuid en overige wegen Helperdiep Zuiderplantsoen

Gebiedsvisie Helpman-Noord 29

Projecten in uitvoering. Wijkvernieuwing De Wijert In 2018 is voor De Wijert-Noord een wijkvernieuwingsopgave

Daarnaast spelen er verschillende herstructureringsopga-

geformuleerd. De gemeente denkt samen met de vijf wo-

ves. Eén daarvan betreft het noordwestelijke wijkdeel, in-

ningbouwcorporaties na over de toekomst van de wijk en

geklemd door de A28, Vondellaan en Van Iddekingeweg. In

heeft dit geconcretiseerd in een wijkvernieuwingsplan. Dit

relatie tot Helpman-Noord zijn vooral de gronden rondom de

plan is sociaal gedreven, maar heeft ook een stedenbouw-

Van Eedenstraat van belang. De portiekflat en de naastgele-

kundige component. Zo wordt het belang van een goede

gen wijkpost worden mogelijk gesloopt om plaats te maken

bereikbaarheid van de omliggende wijken, het groen en de

voor een nieuwe invulling. Hierbij wordt ook nagedacht over

binnenstad ingezien. Een route over het terrein van Terra

het groengebied op de kop van de Van Eedenstraat, ten

richting het Sterrebos is als ambitie ingetekend. Ook wordt

zuiden van de Brailleweg. Hier raakt de wijkvernieuwingsop-

aanpassing van de fietsviaduct tegenover de Papiermolen

gave het plangebied van Helpman-Noord.

genoemd als aanleiding om de route richting binnenstad op te waarderen en aandacht te besteden aan het noordelijke groen in de wijk.

Ambitiekaart Bron: Wijkvernieuwingsplan De Wijert 30 Gebiedsvisie Helpman-Noord

Deelgebieden. Los van de ontwikkelingen in de omgeving gebeurt er binnen de grenzen van Helpman-Noord ook veel. Het plangebied is onder te verdelen in 9 deelgebieden die onderhevig zijn aan verandering. De opgaves in deze deelgebieden zijn uiteenlopend en dat geldt ook voor de fases waarin ze zich bevinden. In dit hoofdstuk worden de initiatieven in het kort omschreven, gevolgd door een fotocollage van de huidige situatie.

Gebiedsvisie Helpman-Noord 31

Deelgebieden. 1. Gomarus College

2. Sportveldlocatie

3. Terra

In de kop van De Wijert, ten noorden van de Van Schendel-

De sportveldlocatie is de benaming voor de groene, gro-

Groen opleidingscentrum Terra ligt aan de overzijde van het

straat, is het Gomarus College gevestigd. De oorspronkelij-

tendeels onbebouwde ruimte tussen het Helperdiep, het

Helperdiep en wordt ontsloten vanaf de Verlengde Hereweg.

ke bebouwing dateert reeds uit de wederopbouwperiode en

Goramus College en de Technische School. Centraal in het

Het terrein neemt een bijzondere plek in binnen de stad Gro-

is binnen afzienbare tijd aan vervanging toe. Daarnaast wil

gebied liggen de sportvoorzieningen. Korfbalvereniging Nic.

ningen. Niet alleen bevinden zich hier (zichtbare) restanten

het Gomarus College het terrein opnieuw inrichten, waarbij

beschikt over een kunstgras speelveld met aangrenzend de

van de voormalige Helperlinie, ook bestaat er een aanzien-

meer ruimte komt voor parkeren. Tegelijkertijd hecht de ge-

kleedkamers en kantine, ondergebracht in twee losstaande

lijk hoogteverschil tussen de hoog gelegen Hereweg en het

meente veel waarde aan de groene uitstraling van het terrein

bouwvolumes. Deze bevinden zich aan de oostkant van het

laag gelegen Helperdiep. Op het terrein zijn proeftuinen aan-

en wil dit waar mogelijk versterken. Ook wordt in het kader

terrein. Aan de westkant liggen een multifunctioneel sport-

wezig en zelfs een bescheiden arboretum.

van de Aanpak Ring Zuid de ontsluiting aangepast. Dit alles

veld en een atletiekbaan die door het Gomarus College wor-

resulteert in een huisvestingsvraagstuk waarbij een integraal

den gebruikt voor bewegingsonderwijs. Ter compensatie

Terra denkt na over nieuwe vormen van onderwijs en huis-

voorstel moet komen voor zowel de inpassing van vervan-

van de werkzaamheden van de Aanpak Ring Zuid zijn langs

vesting. Er wordt steeds meer lesgegeven in de praktijk en

gende nieuwbouw als terreininrichting.

het sportveld bosschages voor vleermuizen aangeplant.

de verwachting is dat deze koers de komende tijd verder

Hierdoor is het terrein (tijdelijk) verkleind.

wordt doorgezet. Dit heeft gevolgen voor de onderwijslocaties, zoals die aan de Hereweg. Zowel (delen van) de bebouwing als het terrein komen in aanmerking voor nieuwe vormen van gebruik. Er wordt nagedacht over de transformatie van bouwvolumes en het toevoeging van nieuwe functies, maar ook selectieve sloop en het openbaar maken van het terrein behoren tot de mogelijkheden.

32 Gebiedsvisie Helpman-Noord

Plangebied Onderverdeling deelgebieden

Gomarus College

Sportveldlocatie

Terra

Technische School

KET

Helperkade

Jullensblok

Jullenshof

Hoefijzerfabriek

Gebiedsvisie Helpman-Noord 33

Deelgebieden. 4. Technische School

6. Helperkade

8. Jullenshof

De voormalige School voor Technisch Onderwijs staat in het

Ten zuiden van het KET is in het najaar van 2022 het project

Aan de zuidzijde van de Jullensstraat staat een tweelaags

hart van het plangebied en vormt aldus het draaipunt van

Helperkade opgeleverd. Het plan vormt een voortzetting van

volume waar al sinds jaar en dag een kleinschalig garage-

deze visie. Het modernistische gebouw, een ontwerp van Jo

de bebouwing tussen de Helper Westsingel en het Helper-

bedrijf is gevestigd. Op het achterterrein bevindt zich een

Vegter, heeft de status van gemeentelijk monument en wordt

diep. Verschil is dat nu ook de waterzijde goed toegankelijk

carré van garageboxen. De gemeente wil hier woningbouw

op dit getransformeerd naar wonen, waarbij ruimte wordt

wordt gemaakt. Het project Helperkade telt 43 woningen,

toestaan. Voor het totale gebied wordt gedacht aan een pro-

geboden aan 75 wooneenheden. De naastgelegen sporthal

waaronder 17 grondgebonden woningen en 26 apparte-

gramma van ca. 50 sociale huurwoningen.

(behorende bij de Technische School en al lange tijd niet

menten.

meer in gebruik), mag worden gesloopt om plaats te maken voor een losstaand woongebouw van maximaal vier woonlagen met ruimte voor zo’n 20-30 appartementen.

7. Jullensblok

9. Hoefijzerfabriek De Hoefijzerfabriek ligt in het bouwblok dat wordt omsloten

Jullensblok is de projectnaam voor de herinvulling van het

door de Helper Westsingel, de Helper Weststraat, de Helper

gebied dat omsloten wordt door de Jullensstraat, de Helper

Molenstraat en de Hereweg. Vanaf begin vorige eeuw is hier

5. KET

Westsingel, de Van Schendelstraat en de flat langs de Hora

een fabriekscomplex gevestigd waar kort geleden nog hoef-

Het kermisexploitantenterrein (KET) ligt aan het einde van de

Siccamasingel. De historische bebouwing langs de randen

ijzers werden gemaakt. Maar ook deze fabriek heeft Help-

Helper Westsingel en grenst aan het Helperdiep. Op deze

blijft bestaan, terwijl de bedrijfsbebouwing in het binnenge-

man verlaten. De gemeente wil op de locatie woningbouw

locatie staan reeds lange tijd de woonwagens van kermisex-

bied is gesloopt om plaats te maken voor woningbouw.

toestaan. Gedacht wordt aan een programma van ca. 100

ploitanten en dit gebruik zal ook in de toekomst blijven be-

woningen, waarvan een derde sociale huur.

staan. Het terrein is in 2022 gesaneerd en opnieuw ingericht.

Het project bestaat uit een serie woonblokken die verspreid

Verschillende woonwagens zijn vervangen en de openbare

over het gebied zijn gesitueerd. De eerste fase omvat vier

ruimte is aangepakt. Onderdeel van het plan is de aanleg

blokken met ondergrondse parkeergarage op het zuidelijke

van een openbaar pad tussen het KET en het Helperdiep.

deel van het terrein. Mogelijk wordt hier in een tweede fase

Ook dit is inmiddels uitgevoerd.

een vijfde blok aan de noordzijde aan toegevoegd. Ook wordt gekeken naar een herinvulling van de hier gelegen Finse School. In totaal wordt gedacht aan een programma van ca. 250 woningen.

34 Gebiedsvisie Helpman-Noord

Gebiedsvisie Helpman-Noord 35

Deelgebieden.

36 Gebiedsvisie Helpman-Noord

Gebiedsvisie Helpman-Noord 37

Deelgebieden.

38 Gebiedsvisie Helpman-Noord

Gomarus College gezien vanaf het Vondelpad

Sportveld omzoomd door hekwerk en bosschages

Leerlingen krijgen les op het sportveld

Pad tussen Gomarus College en sportveld

Pad tussen Helperdiep en sportveld

Verscholen ligging Helperdiep

Zicht op faciliteiten korfbalvereniging Nic.

Fietsroute richting station

Sporthal behorende bij Technische School

10.

Zicht op Helperdiep en werkgebouwen Terra

11.

Voetbrug richting Rabenhauptbuurt

12.

Zicht op Helperdiep richting bouwplaats Helperkade

13.

Laagbouw Technische School

14.

Finse School gezien vanaf de Van Schendelstraat

15.

Jullensstraat met links het Jullensblok-terrein

16.

Garagebedrijf op Jullenshof-locatie

17.

Garageboxen op Jullenshof-locatie

18.

Zicht op Hoefijzerfabriek vanaf de Helper Westsingel

19.

Hoogbouw Technische School

Pag. 6

Helperdiep aan de noordzijde van het plangebied

Pag. 40

Sociaal onprettige fietsroute

Pag. 68

Zicht op het Sterrebos vanaf Terra

Gebiedsvisie Helpman-Noord 39

40 Gebiedsvisie Helpman-Noord

Ambitie. Om er voor te zorgen dat de 9 deelgebieden uiteindelijk goed op elkaar aansluiten is een ambitie geformuleerd voor de onderdelen wonen, ruimtelijke kwaliteit, leefkwaliteit en mobiliteit. Dit hoofdstuk beschrijft het ambitieniveau dat wordt nagestreefd bij de uitwerking van de verschillende initiatieven.

Gebiedsvisie Helpman-Noord 41

Ambitie. Wonen

biedt Helpman-Noord ook ruimte voor bijzondere woonvor-

Door de toename van het woonprogramma neemt het auto-

De stad Groningen staat voor een enorme woningbouwop-

men, zoals die van het kermisexploitantenterrein. Zodoende

verkeer toe. Waar mogelijk wordt het autogebruik ontmoe-

gave. In de omgevingsvisie ‘Levende Ruimte, Het vervolg

ontstaat een mix van doelgroepen die in dit deel van de stad

digd en het langzaam verkeer gestimuleerd. De binnenge-

op de Next City’ is hierover opgenomen: ‘Wij houden vast

woonachtig is.

bieden van de woonblokken worden autoluw of zelfs autovrij. Hierdoor ontstaan prettig leefbare pleinruimtes en hofjes die

aan het ontwerpprincipe van de compacte stad. De woningbouwopgave programmeren we voor twee derde in de bestaande stad. Zo houdt Groningen een kleine footprint en

Ruimtelijke kwaliteit Helpman-Noord ligt op het grensvlak van het vooroorlogse

blijft de leefkwaliteit op peil. We koesteren het landelijk groen

Helpman en het naoorlogse De Wijert. Beide wijken hebben

en kiezen voor verdichting en voor gerichte transformatie

hun specifieke ruimtelijke kenmerken en als gevolg daarvan

van voormalige bedrijventerreinen en industriegebieden in

een eigen, uiterst waardevolle, identiteit. Het snijvlak hiertus-

de bestaande stad.’

sen is uiterst kwetsbaar en een herinvulling kan ervoor zorgen dat er een mengelmoes van patronen ontstaat dat op

Ook in Helpman-Noord zijn verschillende mogelijkheden

straatniveau niet meer begrepen wordt. Het is daarom van

voor het toevoegen van extra woningen. In het gebied zijn

groot belang dat zorgvuldig wordt aangesloten op de reeds

veel kansen om bestaande bebouwing, zoals schoolgebou-

bestaande stedenbouwkundige structuren.

wen en bedrijfslocaties te transformeren naar wonen. Uiteraard zijn niet alle locaties hiervoor geschikt. En juist de men-

Bij de ontwikkeling van de deelgebieden wordt historiserend

ging van functies maakt deze buurt zo aantrekkelijk. Maar

gewerkt. Het gebied kent een zeer rijke historie die gezien én

waar mogelijk wordt transformatie gestimuleerd.

beleefd mag worden. Daar waar nodig wordt de openbare ruimte hierop afgestemd en opnieuw ingericht. Bij privaat ei-

In totaal wordt ruimte geboden voor de toevoeging van zo’n

gendom worden afspraken gemaakt om het terrein open te

550 woningen binnen de plangrenzen van deze visie. Daar-

stellen voor publiek. Bovendien wordt erop toegezien dat de

bij wordt gezocht naar differentiatie in het woningaanbod:

inrichting van de openbare ruimte een hoogwaardig kwali-

van huur tot koop en van sociaal tot vrije sector. Bovendien

teitsniveau heeft.

42 Gebiedsvisie Helpman-Noord

aan de stad worden toegevoegd. Helpman-Noord is rijk aan cultureel erfgoed, waaronder diverse monumenten en karakteristieke panden. Hier wordt respectvol mee omgegaan. Transformatie kan een goede manier zijn om gebouwd erfgoed te behouden, maar dit is maatwerk. Er wordt gezocht naar een nieuwe functie die aansluit bij het karakter van het pand en kansen biedt voor een passende, mogelijk historiserende, inrichting van de buitenruimte. Belendende invullingen worden zorgvuldig ingepast, met respect voor het monument of karakteristieke pand.

Speerpunten Wonen

Toevoegen ca. 550 woningen Creëren van een gedifferentieerd woningaanbod

Ruimtelijke kwaliteit

Leesbaar maken van de stad Private terreinen openbaar toegankelijk maken Zorgen voor een gevarieerde en hoogwaardige ingerichte openbare ruimte Respecteren cultuurhistorisch erfgoed

Leefkwaliteit

Behouden (potentieel) monumentale bomen Verbeteren verbindingen Behouden en versterken ecologische waarden Vergroenen van verhard gebied Inzetten op meervoudig ruimtegebruik Sportfaciliteiten toegankelijker maken voor de buurt

Mobilitieit

Zorgen voor een goede afwikkeling van het verkeer Invoeren betaald parkeren Inzetten op deelmobiliteit

Gebiedsvisie Helpman-Noord 43

Ambitie. Leefkwaliteit

dereen prettige, toegankelijke, groene openbare ruimte die

De toevoeging van woningen zorgt normaliter ook voor meer

Met name het noordelijk deel van Helpman-Noord is geze-

uitnodigt tot ontmoeten en bewegen’. Het beheersaspect is

parkeren op straat, maar door de invoering van het betaald

gend met een rijke flora en fauna. Dit wordt als waardevol

hierbij een belangrijk aandachtspunt.

parkeren regime zal er naar verwachting juist een rustiger straatbeeld ontstaan. Nieuwe bewoners kunnen geen aan-

ervaren. De aanwezigheid van grote monumentale bomen en veel groen, met name de onderbeplanting, geeft het ge-

Daar waar voor nieuwe woningbouw bomen dienen te wijken

spraak maken op een vergunning en elke nieuwe woning-

bied een intiem karakter. Tegelijkertijd kan dit in de beleving

wordt voorgesteld om volgens de geldende beleidsregels

bouwontwikkeling moet zelf voorzien in voldoende parkeer-

benauwend werken of een gevoel van sociale onveiligheid

binnen het plangebied te compenseren. Uitgangspunt is

faciliteiten.

geven.

behoud van (potentieel) monumentaal groen. Bij toevoeging van extra verharding wordt ook extra groen toegevoegd.

leent zich hier goed voor. De nabijheid het Centraal Station,

Gelet op de rijke flora en fauna worden bij de verdere uitwerking van dit gebied (de sportveldlocatie) de ecologische waarden eerst zorgvuldig in kaart gebracht. Aansluitend

Mobiliteit De Aanpak Ring Zuid verandert de bereikbaarheid van Help-

wordt gekeken hoe de verschillende ontwikkelingen, van-

man-Noord drastisch. Afslag 37 (Groningen-Helpman) ver-

uit de leidende principes toegankelijkheid, transparantie,

dwijnt en de Vondellaan wordt opnieuw op het Julianaplein

verblijfskwaliteit en multifunctioneel gebruik, op een goede

aangesloten. Hierdoor oriënteert de wijk zich voor binnenko-

manier ingepast kunnen worden, met respect voor de aan-

mend en uitgaand verkeer veel minder op de Hereweg, maar

wezige waarden.

des te meer op de Van Iddekingeweg en de Vondellaan. Het verkeerscirculatieplan wordt hierop aangepast.

Het uitgangspunt is dat er ruimte blijft voor sport en beweging, zowel voor de huidige gebruikers als voor buurtbewo-

Daarbij komt dat de toevoeging van het beoogde aantal wo-

ners. Dit vraagt om een zekere inschikkelijkheid van de huidi-

ningen ook substantieel meer verkeersbewegingen tot ge-

ge gebruikers, maar zorgt er ook voor dat de sociale controle

volg heeft. De smalle vooroorlogse straatjes van Helpman

wordt vergroot. In de omgevingsvisie ‘Levende Ruimte, Het

kunnen die niet allemaal verwerken. Er wordt dus gezocht

vervolg op de Next City’ is opgenomen dat langzame verbin-

naar een mogelijkheid om verkeer zo goed mogelijk te ver-

dingen worden versterkt en sporten in de openbare ruimte

delen over de woonstraten en zo snel mogelijk te leiden naar

wordt gefaciliteerd. Er wordt toegewerkt naar ‘een voor ie-

de gebiedsontsluitingswegen.

44 Gebiedsvisie Helpman-Noord

Hierbij kan gedacht worden aan deelmobiliteit. De locatie versterkt door de ontwikkeling van de nieuwe zuidelijke stationsentree, brengt een goede openbaar vervoerverbinding dichtbij en dit biedt een kansrijk alternatief voor autobezit. De Gemeente Groningen gaat onderzoeken of collectieve deelmobiliteit interessant kan zijn voor huidige en toekomstig wijkbewoners.

Visie. De gebiedsvisie vormt de ruimtelijke vertaling van de ambitie zoals verwoord in het vorige hoofdstuk. Ze laat zien hoe Helpman-Noord beter kan worden verankerd met haar omgeving, doet uitspraken over de inrichting van de openbare ruimte en biedt kaders voor de ontwikkeling van de diverse deelgebieden. Daarnaast wordt een integrale visie op verkeer, groen, water en ecologie gegeven.

Gebiedsvisie Helpman-Noord 45

Visie. Stedenbouw Stedenbouwkundige onderlegger

Als wordt gekeken naar het stratenpatroon valt op dat de

Op basis van de historische analyse kunnen in Helpman-

Helper Westsingel en de Van Schendelstraat deels in het

Noord drie verschillende stedenbouwkundige eenheden

groen ingekleurde gebied vallen. Dit komt overeen met de

worden onderscheiden: het deel dat bij het oude Helpman

ontstaansgeschiedenis. Voor de oorlog eindigde de Helper

hoort (oranje/geel), de wederopbouwstructuur van de Wijert-

Westsingel op de plek waar nu de parkzone begint en toen

Noord (paars) en de parkzone die onderdeel uitmaakt van

de Finse Scholen werden gebouwd bestond er nog geen

het Zuiderplantsoen (groen). Deze onderverdeling vormt de

Van Schendelstraat. De wens bestaat dit in de openbare

onderlegger van de gebiedsvisie en het leidende principe

ruimte tot uitdrukking te laten komen door het huidige weg-

voor zowel de inpassing van bebouwing als de inrichting van

profiel te transformeren tot parkstraat.

de openbare ruimte. Hetzelfde geldt voor het Vondelpad. Deze hoort niet bij het Wanneer het plangebied over de analysekaart wordt gepro-

stratenpatroon van de Wijert, maar is ruimtelijk onderdeel

jecteerd, wordt duidelijk welke kleur de verschillende deelge-

van het park. De ambitie is om de inrichting van het Vondel-

bieden van Helpman-Noord aannemen. Deelgebied 6 en 9

pad hierop aan te laten sluiten en meer verblijfskwaliteit te

behoren onmiskenbaar bij het oude dorp Helpman. Deelge-

geven.

bied 7a en 8 liggen precies op de plek waar de Helpman en De Wijert in elkaar overgaan en kunnen tot beide wijken worden gerekend. De overige deelgebieden, waaronder deelgebied 1 en 7b (zie kader), horen bij de parkzone.

Uitbreiding parkzone De begrenzing van de parkzone komt in basis overeen met die van het Zuiderplantsoen, maar de contouren van laatstgenoemde zijn niet vastomlijnd. In vergelijking met de vrij globale aanduiding in de omgevingsvisie ‘The Next City’ (zie kaart pagina 28) worden in ieder geval twee gebieden aan het parkmilieu toegevoegd: het Gomarus College en het terrein rondom de zuidelijk gelegen Finse School (de tweede fase van het Jullensblok). De feitelijke situatie geeft hier aanleiding toe. Het Gomarus College bevindt zich aan de rand van De Wijert en wordt aan drie zijden ingesloten door groen. Het terrein heeft deels al een groene inrichting en de gemeente heeft de wens dit te handhaven en waar mogelijk te versterken. De functie van een campus past hier goed bij. Met de toevoeging van het Gomarus College aan de parkzone wordt een hiaat in het Zuiderplantsoen opgevuld. Het terrein rondom de Finse School hoort niet echt bij De Wijert, maar ook niet bij Helpman. Het is de plek waar de Helper Westsingel ooit eindigde en het buitengebied begon. Het terrein is al lang onbebouwd en er staat veel waardevol groen. Om deze reden wordt ook deze plek als parkzone aangeduid.

46 Gebiedsvisie Helpman-Noord

Deelgebieden in relatie tot onderlegger Hereweg Wegen rond 1900 Wegen rond 1930 Wegen rond 1960 A28, Ring Zuid en overige wegen Helperdiep Zuiderplantsoen Uitbreiding parkzone Plangebied Onderverdeling deelgebieden

Gebiedsvisie Helpman-Noord 47

Visie. Stedenbouw Beleidsuitgangspunten

Helpman / De Wijert

Parkzone

Voor het gebied dat raakt aan De Wijert is het beleid gericht

Voor de parkzone is het beleid gericht op vernieuwen. Het

Helpman

op incidenteel aanpassen. Nieuwe invullingen moeten aanslui-

gebied behoudt haar huidige functies en bestaande (ecolo-

Voor Helpman is het beleid gericht op respecteren. Nieuwe

ten op de stedenbouwkundige structuur van Helpman of De

gische) waarden, maar zal aantrekkelijker worden gemaakt

invullingen zijn mogelijk maar moeten aansluiten op de be-

Wijert, maar omdat de margezones in de Wijert sterk afwijken

om te verblijven of doorheen te lopen of fietsen. De volgende

staande stedenbouwkundige structuur en deze waar moge-

van de stempels, is hier wat meer vrijheid gerechtvaardigd.

doelstellingen worden nagestreefd:

De Wijert kenmerkt zich door een zeer open bebouwingspa-

•

lijk versterken. Het leggen van goede verbindingen voor langzaam ver-

De wijk Helpman kenmerkt zich vooral door sterk verdichtte

troon, waarbij interactie ontstaat tussen de woonstraten en

keer.

linten en semi-gesloten bouwblokken. Nieuwe invullingen

binnengebieden. Dit is ook terug te zien in de margezones.

voegen zich daar naadloos in. De bebouwing staat in een

Langs de straten is bouwen in de rooilijn gewenst, maar ver-

baar toegankelijk parkmilieu, gericht op beweging en ge-

niet-terugliggende rooilijn dicht op de weg. De woningen

springingen zijn mogelijk. De hoogte in De Wijert is overwe-

zondheid.

worden ontsloten vanaf de straatzijde, direct vanaf het troit-

gend 2 lagen met kap of 2-5 lagen plat. Er kan hier dus iets

toir. De hoogte sluit aan op de bebouwing in de omgeving.

meer hoogte worden toegestaan.

•

Het creëren van een aantrekkelijk, sociaal veilig en open-

Voor ontwikkelingen in de parkzone geldt dat ze moeten bijdragen aan bovenstaande doelstellingen. Er wordt ruimte

Van oudsher is deze in Helpman 1-3 lagen met kap of 2-3 lagen plat. Recente invullingen zijn ook wel 4 lagen plat en

Ook voor de Wijert geldt dat de binnengebieden autovrij en

gemaakt voor het aanpassen van routes en (straat)profielen

kunnen een argument zijn om incidenteel iets meer hoogte

groen zijn. In het kader van de wijkvernieuwing wordt bo-

en eventuele nieuwe invullingen staan ten dienste van het

toe te staan, bijvoorbeeld langs de Helper Westsingel.

vendien nagedacht over het toevoegen van verblijfskwaliteit

parkmilieu. Voor bebouwing kan dit bijvoorbeeld betekenen

aan de binnengebieden. Dit zijn ook uitgangspunten bij de

dat ze een alzijdige oriëntatie heeft en bijdraagt aan de soci-

ontwikkellocaties.

ale veiligheid. Nieuwe volumes voegen zich in alle beschei-

Binnen in de bouwblokken liggen de binnengebieden. Dit zijn vaak rustige, verstilde plekken die een andere dynamiek

denheid in het park waarbij zo weinig mogelijk beslag wordt

hebben dan de woonstraten. Hier bevinden zich de tuinen

gelegd op de groene buitenruimte. De bouwhoogte wordt

en bijgebouwen. De binnengebieden zijn van oudsher au-

afgestemd op de specifieke situatie.

tovrij en groen. Bij de herontwikkeling ervan komen deze thema’s terug.

48 Gebiedsvisie Helpman-Noord

Helpman

De Wijert

Parkzone

Bebouwingsstructuur

Linten en semi-gesloten bouwblokken

Zeer open bouwblokken / stempels

Losstaande bebouwing in het groen

Situering

In strakke rooilijn dicht op de weg

In strakke, verspringende rooilijn

Vrij

Bouwhoogte

1-3 lagen met kap of 2-3 lagen plat,

2 lagen met kap of 2-5 lagen plat

Divers, hoofdzakelijk met platte afdekking

incidenteel 4 lagen plat

Geleding

Verticaal

Horizontaal

Onbepaald

Oriëntatie

Direct op woonstraat

Direct of indirect op woonstraat

Alzijdig

Typologie

Grondgebonden woningen of beneden-

Grondgebonden woningen of appartementen

Appartementen (geen tuinen op begane

bovenwoningen langs straten, incidenteel

grond)

appartementen mogelijk

Wegprofiel

Rijbaan met aan weerszijden trottoirs

Parkwegen ingericht voor langzaam verkeer, auto te gast

Openbaar parkeren

Langs rijbaan

In parkeerclusters

Privaat parkeren

Op eigen terrein

Op eigen terrein, ingepast in groen en/of (half)verdiept onder bebouwing

Bomen

Langs straten en in binnengebieden

Langs straten, in groenzones en in

Als onderdeel van totaalinrichting

binnengebieden

Groen

Binnengebieden

Groenezones en binnengebieden

Als onderdeel van totaalinrichting

Gebiedsvisie Helpman-Noord 49

Visie. Stedenbouw Bebouwingsstructuur

Het toevoegen van verblijfskwaliteit is een belangrijk thema.

Parkzone

Het rustige binnnengebied vormt de tegenhanger van de

In de parkzone is niet de morfologie, maar het groen structu-

Helpman

drukke, dynamische wijkstraten en biedt ruimte voor een an-

rerend. De bebouwing is hieraan ondergeschikt. Uiteindelijk

Voor Helpman betekent het respecteren en mogelijk ver-

dersoortig gebruik van de openbare ruimte. Het gebied is

moet een integrale afweging worden gemaakt, maar een al-

sterken van de bestaande stedenbouwkundige structuur

openbaar toegankelijk.

gemeen uitgangspunt is dat bestaande (monumentale) bomen blijven staan en sturing geven aan de invulling van het

het aansluiten op de oorspronkelijke bebouwingslinten en het afronden van de semi-gesloten bouwblokken die de wijk

Helpman / De Wijert

gebied. Hetzelfde geldt voor waardevolle onderbegroeiing.

kenmerken. Zo vormt het project Helperkade een voortzet-

Voor de deelgebieden die raken aan De Wijert wordt even-

Bebouwing houdt ruime afstand tot het Helperdiep, waar-

ting van de min of meer aaneengesloten bebouwingsstrook

eens ingezet op bouwen langs de straten, maar de bouw-

door het, tussen het groen door, zichtbaar is en openbaar

langs de Helper Westsingel en de bebouwing in de tweede

blokken mogen hier, conform de opbouw van De Wijert-

toegankelijk blijft. Bouwvolumes staan los in de ruimte en

lijn langs het Helperdiep.

Noord, een meer open karakter hebben. De eerte fase van

wordt omsloten door groen. De buitenruimte ligt als terras-

het Jullensblok speelt hierop in. De bebouwing is vrij geposi-

sen in het groen of wordt in de vorm van balkons losgetild

De Hoefijzerfabriek is onderdeel van het bouwblok dat ge-

tioneerd en staat min of meer los in de ruimte, maar langs de

van het maaiveld en parkeren wordt zoveel mogelijk onder

vormd wordt door de Helper Westsingel, de Helper West-

stadsstraten wordt de rooilijn opgezocht. Het binnengebied

het gebouw opgelost.

straat, de Van Iddekingeweg en de Hereweg dat in het

kan dankzij de ondergrondse parkeergarage autovrij blijven

bestemmingsplan wordt gedefinieerd als buurtblok. Bij de

en wordt zoveel mogelijk als verblijfsgebied ingericht. Ook

Voor alle bouwvolumes in de parkzone geldt dat ze zich ma-

herontwikkeling van de locatie zal het hiaat in de straatwand

dit gebied moet openbaar toegankelijk blijven.

nifesteren als losse elementen in het groen. Dit geldt voor de tweede fase van het Jullensblok, maar ook bij de tran-

van de Helper Westsingel worden opgevuld waarbij het buurtblok wordt afgerond. Ook aan de zijde van de Helper

Het Jullenshof ligt eveneens op de overgang met De Wij-

formatie van de Technische School, de nieuwbouw op de

Molenstraat is een opvulling gewenst, maar deze wens is

ert. Ook hier geldt dat de bebouwing langs de straten, in

sporthallocatie en de herontwikkeling van Terra en het Go-

minder stringent omdat deze straatwand volgens het be-

dit geval de Jullensstraat, in de rooilijn moet worden terug-

marus College is het een thema waarop wordt ingezet. Bij de

stemmingsplan ruimtelijk ondergeschikt is aan het buurtblok.

gebouwd. Op de plek van de garageboxen blijft ruimte over

herstructuering van het KET was dit niet mogelijk. Hier zijn de

Na afronding van het bouwblok blijft een groot binnenter-

voor een autonome invulling. Gedacht wordt aan een carré

woonwagens in min of meer dezelfde setting teruggeplaatst.

rein over waar tevens ruimte is voor bebouwing. De invulling

van woningen, gesitueerd rondom een groen binnenhof.

Wel is rondom het terrein een specifiek voor deze setting

dient ondergeschikt te zijn aan het bouwblok, maar omdat

Ook dit binnengebied wordt autovrij en openbaar toegan-

ontworpen erfafscheiding geplaatst die de overgang met het

het zich er ruimtelijk van losmaakt is de structuur vrijer. Het

kelijk, waarmee een enigszins verborgen, rustige en groene

omliggende gebied markeert.

binnengebied moet autoluw zijn en groen worden ingericht.

plek aan Helpman-Noord wordt toegevoegd.

50 Gebiedsvisie Helpman-Noord

Bebouwingsstructuur Wegen Water Parkzone Losstaande bebouwing in het groen Principe bouwblokken (indicatief weergegeven) Groene, autoluwe binnengebieden Plangebied

Gebiedsvisie Helpman-Noord 51

Visie. Stedenbouw Verbindingen

worden gesloopt om dit mogelijk te maken. Ook zal in dit

rein openbaar toegankelijk te maken kan dit, voor Groningse

Een van de grootste kansen die met de vernieuwing van de

kader de verplaatsing van de kantine en kleedkamers van

begrippen, enorme hoogteverschil sinds lange tijd weer wor-

parkzone kan worden benut is het aanpassen van het be-

korfbalverening Nic. worden onderzocht. De ligging van

den ervaren.

staande stelsel van fiets- en voetpaden. Door het leggen van

de noord-zuid route wordt zo gekozen dat zoveel mogelijk

nieuwe verbindingen kan het gebied toegankelijker worden

waardevolle bomen kunnen blijven staan.

Op dit moment bevindt zich direct ten noorden van de Rabenhauptbuurt een smalle voetgangersbrug over het Hel-

gemaakt en beter worden verankerd met haar omgeving. Er worden hierbij twee nieuwe routes geïntroduceerd: een

Oost-west route

perdiep. Deze wordt vervangen en verplaatst richting het

functionele route van noord naar zuid en een beleefroute

Deze route koppelt Helpman-Noord met het nieuwe Sterre-

noorden, zodat ze centraler op het campusterrein aanlandt,

van oost naar west. Deze verbindingen zijn onderdeel van

bos, de kern van het Zuiderplantsoen. Ze begint als fietspad

op grotere afstand van de Rabenhauptbuurt. Om hiervoor

de hoofdstructuur van het Zuiderplantsoen. Daarnaast wordt

in de kop van De Wijert bij de Van Eedenstraat, steekt de

ruimte te maken dienen enkele loodsen en werkgebouwen

voorgesteld het Vondelpad te verlengen en worden, op een

Vondellaan over, volgt de Henriëtte-Roland Holststraat en

van Terra te worden gesloopt.

lager schaalniveau, diverse aanpassingen gedaan aan de

komt daar uit in de parkzone ten noorden van de Technische

voetpadenstructuur.

School. Vervolgens kruist ze de noord-zuid route, steekt als

De route naar Helpman-Noord is een van de tentakels die

voetpad het Helperdiep over en loopt via het terrein van Terra

het Sterrebos naar haar omgeving uitslaat. De vormgeving

Noord-zuid route

naar de Hereweg, waar ze aansluit op de nieuwe paden-

sluit aan op die van de rest van het Zuiderplantsoen. De

Deze route legt een directe verbinding tussen de Jullens-

structuur van het Sterrebos.

route meandert door het park, waarbij bestaand groen de exacte positie bepaalt.

straat en het Papiermolenpleintje. Het koppelt HelpmanNoord aan de Rivierenbuurt en daarmee aan de nieuwe

De oost-west route heeft veel belevingswaarde. Ze is haaks

zuidelijke stationsentree. Voor fietsverkeer wordt het de be-

op de Hondsrug gesitueerd en maakt als het ware een

langrijkste route naar het centrum.

dwarsdoorsnede van het gebied. Er worden diverse interessante plekken aangedaan, zoals de waterpartij van de Hora

In feite bestaat er nu ook al een route naar het Papiermolen-

Siccamasingel, de monumentale Technische School, het

pleintje, maar deze is onoverzichtelijk en sociaal onprettig.

park met haar sportfaciliteiten en het Helperdiep. Op het ter-

Het nieuwe fietspad volgt de kortste weg en heeft een vloei-

rein van Terra moet over een betrekkelijk korte afstand een

end alignement. De oude sporthal, behorende bij de Techni-

hoogteverschil van zo’n 5 meter worden overbrugd naar de

sche School, alsmede een deel van het schoolgebouw zelf

Hereweg. Dit is uniek voor Groningen. Door het campuster-

52 Gebiedsvisie Helpman-Noord

Hoofdroutes Wegen Water Parkzone Losstaande bebouwing in het groen Bebouwing te amoveren Noord-zuid route Oost-west route

Gebiedsvisie Helpman-Noord 53

Visie. Stedenbouw Verlenging Vondelpad

Overige voetpaden

4. In het midden van de Rabenhauptbuurt ligt een groenge-

In aanvulling op dit assenkruis van routes wordt voorgesteld

In aanvulling op de genoemde hoofdroutes wordt een se-

biedje waar zich een vleermuizenbunker (voormalige lucht-

het Vondelpad te verlengen tot aan de noord-zuid route. Hier-

cundair stelsel van voetpaden aangelelegd die de parkzone

wachtbunker) bevindt. Deze bijzondere plek kan worden be-

mee krijgt het pad een meer logische plek in het gebied en

nader toegankelijk maakt. Deels bestaat deze uit bestaande

reikt via een wandelpad, maar is desondanks goed verstopt.

wordt de campus van het Gomarus College verweven met

paden die worden aangepast, deels uit nieuw aan te leggen

Door het pad te verlengen tot aan de oost-west route wordt

het park, wat aanmoedigt tot meervoudig ruimtegebruik. Zo

verbindingen. De hieronder genoemde voorstellen worden

de plek aan de beleefroute toegevoegd. Ook wordt de Ra-

kan het (verlengde) Vondelpad bijvoorbeeld worden ingezet

met nummers op de kaart aangegeven.

benhauptbuurt zo beter ontsloten.

1. Het pad dat in het verlengde van de Hora Siccamasingel

5. Op de grens van het terrein van Terra en de begraafplaats

ligt blijft gehandhaafd, maar is voortaan uitsluitend bestemd

zijn nog restanten van de Helperlinie aanwezig. Een nieuw

Het bestaande deel van het Vondelpad loopt hier naadloos in

voor voetgangers. Het vormt als het ware een secundaire

aan te leggen pad voert over een muur en delen van aarden

over, maar heeft een afwijkende setting. Het pad ligt hier niet

noord-zuid route die via het bestaande loopbruggetje het

wallen en biedt enorme kansen op de historie beleefbaar te

midden in het park, maar wordt geflankeerd door schoolge-

Helperdiep oversteekt en aansluit op het nieuwe voetpad dat

maken. Dit archeologische pad volgt de vorm van één van

bouwen. Het vormt de ruimtelijke drager van de campus. De

langs de Julianavijver voert.

de lunetten en komt uit op de noord-zuid route.

profiel te vergroenen en ruim baan te maken voor scholieren.

2. Onlangs is tussen KET en Helperdiep een openbaar toe-

6. Het onder punt 3 genoemde pad wordt mogelijk verlengd

Hiervoor moet het parkeren wijken naar het zuidelijk deel van

gankelijk pad aangelegd dat aansluit op het project Helper-

tot de hierboven genoemde archeologische route. Hiermee

het terrein. Bij de vervanging van de hier gelegen oudere

kade. Dit pad zal worden verlengd tot aan de nieuwe voet-

wordt ook dit deel van het Helperdiep beleefbaar gemaakt.

schoolgebouwen bestaat de kans het parkeren integraal op

gangersbrug.

als fietspad, verblijfsgebied en/of sportstrip voor scholieren, omwonenden en passanten.

wens bestaat hier meer uitdrukking aan te geven door het

te lossen en de ontsluiting aan te passen. In hoeverre dit haalbaar is moet nader worden onderzocht.

3. Aan de overzijde van het Helperdiep ligt een vlonderpad. Ook deze zal, al dan niet in de vorm van een vlonder, worden verlengd tot aan de nieuwe voetgangersbrug. De bereikbaarheid van de Rabenhauptbuurt blijft hierdoor in stand.

54 Gebiedsvisie Helpman-Noord

Secundaire routes Wegen Water Parkzone 5

Losstaande bebouwing in het groen Bebouwing te amoveren

Noord-zuid route

3 1

Oost-west route Vondelpad 1 -6

Overige voetpaden Aarden wal voormalige Helperlinie Stenen muur voormalige Helperlinie Vleermuisbunker

Gebiedsvisie Helpman-Noord 55

Visie. Stedenbouw Herinrichting parkzone

De herinrichting van de sportveldlocatie moet worden gezien

Wat voor de sportveldlocatie geldt, is niet van toepassing op

In de huidige situatie is de groenstructuur sterk volgend

in relatie tot de huisvestingsopgave van het Gomarus Col-

de plek van de oude sporthal, ten oosten van de Technische

aan de inrichting van het sportpark. Met de aanpassing van

lege. Hierbij ontstaan kansen voor een betere vervlechting

School. Hier wordt ruimte geboden aan een woonvolume,

de paden verandert dit. Uitgangspunt is dat het bestaande

van beide terreinen en mogelijk kunnen op termijn faciliteiten

mits een royale doorgang én een groene setting van de fiets-

groen zoveel mogelijk wordt gerespecteerd en alleen waar

(zoals kleedkamers) worden gedeeld. Bij alle vormen van

route naar het centrum gegarandeerd kunnen worden en

nodig op de nieuwe routing wordt afgestemd. Het nieuwe

gemeenschappelijk gebruik is het beheersaspect een be-

het gebouw ondergeschikt blijft aan het (hoofdgebouw van

park behoudt dus ongeveer dezelfde verhouding tussen

langrijk aandachtspunt.

het) monument. Ook is het uitgangspunt dat de waardevolle (monumentale) bomen blijven staan.

open en meer gesloten delen, maar door de meanderende routes zal de beleving totaal anders zijn.

In het verleden is de suggestie gedaan om op de sportveldlocatie woningbouw toe te voegen. In het kader van deze

Aansluitend op bovengenoemde locaties zijn ook het Goma-

De sportveldlocatie vormt de kern van de parkzone. Het hui-

gebiedsvisie is dit nader onderzocht. In eerste instantie is

rus College, Terra, de Technische School, de Finse Scholen

dige gebruik blijft gehandhaafd maar om ruimte te maken

woningbouw op deze plek benoemd als geen doel op zich,

en de tweede fase van het Jullensblok onderdeel van het

voor de nieuwe routes wordt een herschikking onderzocht.

maar alleen gewenst als het hand in hand kan gaan met het

parkmilieu. Ook hier is het beleid gericht op het inpassen

Het algemene sportveld, de atletiekbaan en het korfbalveld

hoofdgebruik: sport en recreatie. In reactie op het grote aan-

van bestaande bomen en waar mogelijk het vergroenen van

worden zo mogelijk gecombineerd tot een gemeenschap-

tal inspraakreacties op dit punt is van deze optie afgezien.

het terrein. Het buitenterrein is zoveel mogelijk openbaar of

pelijk veld waar zowel korfbalvereniging Nic., het Gomarus

In verband met de ruimteclaim van de verschillende sport-

publiek toegankelijk. De bebouwing staat als losse volumes

College als bewoners gebruik van kunnen maken. De wens

voorzieningen, de ecologische waarden van het gebied en

in een groene setting, waarbij weinig tot geen ruimte is voor

bestaat dit veld integraal onderdeel uit te laten maken van

de archeologische setting lijkt het geen realistisch scenario.

privé-uittingen zoals erfscheidingen, tuinen, terrassen en

het park waarbij het fysiek, dan wel wat betreft programme-

Ook is het in strijd met de omgevingsvisie ‘Levende Ruimte,

bijgebouwen. Parkeren wordt zoveel mogelijk aan het zicht

ring wordt opengesteld voor de buurt. De inrichting wordt

Het vervolg op de Next City’ waarin staat dat woningbouw op

onttrokken. Uitzondering op de regel is de inrichting van het

gebaseerd op de open sportveld gedachte, waarbij het veld

bestaande sportvelden niet wenselijk is.

KET. Hier is een private inrichting van de buitenruimte niet te

optimaal wordt ingepast in het groen en een meer parkachtige setting krijgt.

56 Gebiedsvisie Helpman-Noord

voorkomen.

Visiekaart Wegen Water Parkzone Gebied nader uit te werken Toe te voegen bebouwing Noord-zuid route Oost-west route Vondelpad Overige voetpaden Aarden wal voormalige Helperlinie Stenen muur voormalige Helperlinie Vleermuisbunker

Gebiedsvisie Helpman-Noord 57

Visie. Verkeer De beoogde herstructurering heeft samen met de aanpas-

Helpman en (sinds oktober 2022) De Wijert-Noord vallen in

Zonder verdere verkeersmaatregelen gaan de woonstraten

sing van de zuidelijke ringweg grote gevolgen voor de ver-

een betaald parkeren gebied. Binnen dit gebied moet een

in het tussenliggende gebied, het noordoostelijke kwadrant

keerscirculatie. De toevoeging van 550 woningen zorgt voor

ontwikkelaar voldoende parkeerplaatsen op eigen terrein re-

van De Wijert-Noord, veel last ervaren van de toenemende

een flinke toename van de verkeersgeneratie van en naar

aliseren om te voldoen aan de parkeernormen. In de open-

verkeersbewegingen. De kortste route voert namelijk hier-

Helpman-Noord. Tegelijkertijd worden in het kader van de

bare ruimte wordt geen extra parkeercapaciteit toegevoegd

langs. De verkeersvisie heeft als doel deze overlast te be-

Aanpak Ring Zuid de op- en afritten ter hoogte van de He-

voor deze ontwikkelingen. Als de ontwikkelaar niet voldoet

perken door het verkeer te spreiden en zo snel en natuurlijk

reweg opgeheven en aan het Julianaplein toegevoegd. Dit

aan de parkeernormering óf de minimale norm aanhoudt

mogelijk naar de dichtsbijzijnde gebiedsontsluitingswegen

betekent dat het verkeer in de toekomst niet meer is aange-

terwijl er meer vraag is dan capaciteit, dan krijgen deze be-

te leiden. Hiertoe is het totale gebied in vier segmenten ver-

wezen op de Hereweg, maar zijn weg zoekt naar de Vondel-

stuurders geen parkeervergunning. Op die manier houdt de

deeld. Elk segment heeft in de verkeersvisie een andere

laan.

gemeente grip op de openbare ruime en neem het autopar-

kleur en wordt op een andere manier ontsloten. Hieronder

keren minder ruimte in. Om de parkeervraag te verminderen

worden de uitgangspunten en de bijbehorende maatregelen

Met de bouwontwikkelingen komt er ook meer autoverkeer

kunnen ontwikkelaars in overleg met de gemeente deelmo-

opgesomd.

in de wijk. Daarom is in de visie goed gekeken naar de ont-

biliteit inzetten, bijvoorbeeld met deelauto’s of deelfietsen.

sluiting van dit verkeer. Een route kan als onveilig worden

Dit kan een bijdrage leveren aan het verminderen van de

ervaren als daar al het autoverkeer overheen rijdt en dit ook

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://gemeenteraad.groningen.nl/api/v1/meetings/4685/documents/73846