Bijlage 1 De Verkenning.pdf

ECOLOGIE

over meerdere seizoenen. Dit onderzoek gaf wel het belang van een uitvoerig aanvullend onderzoek aan, in beide gebieden zijn waardevolle (beschermde) soorten naar voren gekomen waar windturbines mogelijk een negatief effect op kunnen hebben. Daarnaast geeft het onderzoek de lacunes in kennis aan: waardevolle soorten waar nu nog onvoldoende gegevens over bekend zijn voor beide zoekgebieden. Zo zijn bijvoorbeeld de vliegroutes van de zeearend uit het Zuidlaardermeer onvoldoende bekend en moet er uitvoerig gekeken worden naar het voorkomen van vleermuizen en hun vliegroutes. Het ecologisch onderzoek geeft ook aanbevelingen hoe deze effecten in een vervolgstudie onderzocht kunnen worden, indien de gemeenteraad besluit deze verkenning voort te zetten. In aanvulling daarop wordt er kort inzicht gegeven of en welke maatregelen er mogelijk zijn om negatieve effecten op de ecologie te voorkomen, zoals bijvoorbeeld een stilstandvoorziening waarbij de turbines korte tijd stil worden gezet om aanvaringen te voorkomen. De opzet en noodzaak van deze maatregelen kunnen verder onderzocht worden wanneer besloten wordt verder te gaan met de verkenning en wanneer de effecten van de windturbines goed in beeld zijn gebracht.

Aanwezige natuurwaarden Uit een eerste inschatting van de aanwezige natuurwaarden in het kader van de verkenning van het Windplatform komt naar voren dat bij Westpoort dagelijks veel ganzen over het gebied vliegen op weg naar hun slaapplaatsen of foerageergebieden. Op basis van verkennend veldwerk en gesprekken met de omgeving lijkt dit vooral aan de westkant van het gebied plaats te vinden. Bij Stainkoel’n lijken minder ganzen over het gebied zelf te vliegen, omdat ze vooral ten oosten van het gebied overvliegen. Wel zijn hier ter plekke veel kraaien, meeuwen en duiven aanwezig. Naast de ganzen zijn er ook verschillende andere soorten van belang, zoals de zeldzame blauwe kiekendief die in de winter een slaapplaats heeft in het natuurgebied de Onlanden, de zeearend die broedt in het Zuidlaardermeergebied en vleermuizen die op beide locaties aanwezig kunnen zijn.

Opzet en lacunes onderzoek Met deze verkenning is door middel van literatuur- en database onderzoek en een drietal veldbezoeken een eerste inschatting gemaakt van de aanwezige natuurwaarden in en rondom beide zoekgebieden. Door het korte tijdsbestek van het onderzoek was het niet mogelijk om de verwachtte effecten van de windturbines op de ecologie te kwantificeren, zoals bijvoorbeeld een inschatting van het aantal aanvaringen van een soort met een windturbine. Daarvoor is uitvoeriger onderzoek nodig, uitgevoerd

31

Windplatform: uitkomsten verkenning Windenergie

“Plaats windmolens nou niet precies op een drukke vliegroute van ganzen”

BEWONER KEES DE BOCK, DE POFFERT

K

ees de Bock woont in het eerste huis op De Poffert, aan de Noordzijde van het Hoendiep, komend vanuit Hoogkerk direct na de Zuidwending. Net buiten het zoekgebied dus. “Als er windmolens op Westpoort komen hebben wij daar in dit deel van de Poffert niet veel last van. Ze komen op meer dan 500 meter van ons huis, en er staan ook nog wat bosschages en huizen tussen. Dus qua zicht of slagschaduw verwacht ik er geen hinder van te hebben. Geluid is afwachten, dat is ook afhankelijk van de wind. Maar ik denk dat het hier dus wel mee zal vallen. Maatschappelijk gezien ben ik een groot voorstander van windenergie. We moeten toch wat. Nederland is veel te laat begonnen en nu zitten we met een grote achterstand. Dus ik vind het goed dat de gemeente ook zijn deel wil leveren.

Hoendiep. Ze trekken hier recht boven ons huis langs. ‘ s Ochtends heen, ‘s avonds terug. Een prachtig gezicht. Vooral ganzen, maar ook roofvogels, reigers, eenden, zwanen en andere soorten. Er is hier al twee keer een bioloog van het onderzoeksbureau komen tellen. Binnen een uur 650 ganzen. De geplande windmolens staan precies in de vliegroute. En precies op de goede hoogte om de vogels vol te raken. Dan is hier dus een heel verkeerde plek. Dichter bij de stad zou misschien wel kunnen, maar hier dus niet. Je zou de windmolen ‘s ochtends en ‘s avonds als de grote groepen langs vliegen stil kunnen zetten, maar dat is geen echte oplossing. Want tussendoor vliegt er ook van alles heen en weer. En dan hoor ik ook dat je onderscheid zou moeten maken tussen beschermde en niet-beschermde soorten. Dat laat ik graag aan de biologen over, maar voor mij is elke dode gans gewoon een dode gans. Ik vind windenergie prima en ik zou er misschien ook wel financieel in willen participeren, maar aan deze ontwikkelingen doe ik niet mee. Er zijn grenzen.”

Maar toch vind ik dat je het hier niet moet doen. Zes maanden per jaar vliegen hier dagelijks vele honderden ganzen over. Van hun slaapplaatsen in de Onlanden bij het Leekstermeer naar de foerageergebieden ten noorden van het

32

Windplatform: uitkomsten verkenning Windenergie

EIGENAARSCHAP, OPBRENGSTEN EN VERDELING Drie scenario’s

Een windturbine is een kostbaar ding. Maar hij levert ook duurzame elektriciteit en daarmee geld op. Na verrekening van de voorbereidingsen bouwkosten, onderhoud en afschrijvingen leveren windmolens van het formaat zoals we die op Roodehaan/Stainkoel’n in gedachten hebben jaarlijks zo’n € 100.000,- op*. De gemeenteraad heeft eerder besloten dat een eerlijk deel van die opbrengst ten goede moet komen aan betrokkenen en omgeving. Daarom ligt het voor de hand windparken niet te laten exploiteren door (uitsluitend) commerciële partijen.

Als we commerciële exploitatie uitsluiten, dan blijven er drie mogelijke scenario’s over:

1) Gemeentelijk Energiebedrijf

In het verleden had bijna elke gemeente een eigen energiebedrijf. Dat kunnen we opnieuw oprichten. De gemeente is dan volledig eigenaar en regievoerder; de gemeenteraad is de baas en beslist over de besteding van de opbrengsten.

*Voor de verkenning is samen met bewoners een businesscase gemaakt.

Verdeling van de opbrengsten

2) Publiek-private-samenwerking

In dit scenario werkt de gemeente samen met andere (publieke, semi-publieke of commerciële) partijen. In het samenwerkingscontract worden afspraken gemaakt over de zeggenschap en de verdeling van de lasten en lusten. WarmteStad is een voorbeeld van zo’n soort constructie.

De opbrengsten van een windpark kunnen globaal verdeeld worden in drie porties: 1) winst voor de eigenaar*; 2) compensatie aan omwonenden voor hinder/waardevermindering; 3) bestedingen aan algemeen nuttige zaken in de omgeving. Verderop meer hierover. *Via de uitgifte van aandelen kunnen omwonenden – of anderen – in staat worden gesteld mede-eigenaar te worden en zo te delen in de winst. Bij een coöperatie is elk lid vanzelf mede-eigenaar.

3) Energiecoöperatie

Zeggenschap

In dit scenario zijn de windturbines eigendom van een coöperatieve vereniging, waarin de besluitvorming loopt volgens de regels van het verenigingsrecht. De vereniging legt in de statuten vast wie er lid kan worden; alleen omwonenden, ook bedrijven, de gemeente… het kan allemaal. De leden van de coöperatie kiezen het bestuur en bepalen het beleid. Voor het uitvoerende werk kan de coöperatie zelf mensen in dienst nemen of inhuren bij marktpartijen. Grunneger Power is een voorbeeld van een energiecoöperatie, die in de Stad het burgerzonnepark Vierverlaten beheert en werkt aan Buurtwarmte, een coöperatief warmtenet.

In de kolom hiernaast beschrijven we drie scenario’s. Alle drie de scenario’s bieden ruimte voor zeggenschap door omwonenden. Dat betreft niet alleen de opbrengsten, maar ook de keuze van het type molen (vormgeving, geluidsproductie) en de regie in de bedrijfsvoering. Bijvoorbeeld over stilstandsmomenten vanwege geluid, schaduw of gevaar voor vogels. Bij scenario 1 worden de afspraken hierover vastgelegd in het gemeentelijk beleid en ziet de gemeenteraad toe op correcte uitvoering. In het tweede scenario werkt het ongeveer net zo, met dat verschil dat de gemeenteraad het niet alleen voor het zeggen heeft. De andere partijen beslissen mee. Het derde scenario geeft de meeste directe zeggenschap aan omwonenden. Daar staat tegenover dat de leden van een coöperatie gezamenlijk de investeringen moeten opbrengen en verantwoordelijkheid dragen voor het functioneren van de coöperatie.

33

Windplatform: uitkomsten verkenning Windenergie

“Als die molens komen, wil ik hier weg.” Melvin Kluivingh woont met zijn echtgenote en hun twee jonge kinderen (5 en 2 jaar) aan de Roderwolderdijk 48. “Als er turbines komen op Westpoort kunnen we ze vanuit de woonkamer allemaal zien. Dat bederft ons uitzicht en ons woonplezier wel. Ik woon hier hartstikke mooi, maar dat wordt dan wel anders. Wij zitten op de eerste rij die de volle laag krijgt. Toen we dit huis kochten in 2013 was er van windmolens nog helemaal geen sprake. Tegenover ons zouden kleinschalige bedrijven komen, met woningen, dat geeft levendigheid. Maar dit is natuurlijk wel wat anders. Er is onderzoek gedaan naar het geluid. Dan lijkt het wel mee te vallen, maar ik ben er toch niet gerust op. Die onderzoeken gaan uit van gemiddeldes. Maar wat gebeurt er als het stormt? En hoe is het ‘s avonds en ‘s nachts? Twee van onze slaapkamers zitten aan de voorkant. En wat zijn de effecten van geluid dat je niet hoort, maar dat er wel is. Je leest wel eens wat over ultrasoon geluid, dat mensen daar ziek van worden. Misschien niet direct, maar pas na jaren. En straling, krijgen we daar ook last van? Het verschilt van persoon tot persoon. Je weet dus niet wat je te wachten staat. Daarom ben ik ook helemaal niet van plan om akkoord te gaan met een of andere financiële compensatie. Want voor je het weet verspeel je dan je rechten als je later gezondheidsklachten krijgt.

Ik laat me niet omkopen. In 2016 is een van de buurhuizen verkocht. Toen al haakten er kopers af vanwege de windplannen. Volgens mijn makelaar is de waardedaling van ons huis wel zo’n 40 a 50.000 euro. Dat geld hoef ik niet op mijn rekening, want dat is hetzelfde als wat ik net zei, dat je je laat omkopen. Er zijn 6000 brieven verstuurd en op de klankbordbijeenkomsten zitten we met zo’n man of tien. Voor de meeste mensen is het toch een ver-van-mijn-bed verhaal. Dus dan zijn er straks 5.950 mensen voor en 50 tegen. Dan weet je het wel. Ik zou aan de raadsleden willen vragen of ze zich willen verplaatsen in de bewoners hier. Of ze ook voor zouden stemmen als die molens bij henzelf voor de deur zouden komen. Nee, ik ben er niet gerust op. Als die molens er komen wil ik hier weg. Dus wat mij betreft is alleen een goede uitkoopregeling aanvaardbaar.” MELVIN KLUIVINGH BEWONER RODERWOLDERDIJK

34

Windplatform: uitkomsten verkenning Windenergie

INDIVIDUELE & GEBIEDSGERICHTE COMPENSATIE Of, waar en hoe de windmolens ook geplaatst gaan worden, in alle gevallen zijn er mensen in de omgeving die er hinder of nadeel van zullen hebben. Dat is niet te voorkomen. Dan komt het erop aan deze hinder of nadeel eerlijk te compenseren dat betrokkenen de plaatsing van de windmolens toch kunnen aanvaarden. Dat kan op allerlei manieren, individueel en gebiedsgericht.

Conclusies die wel uit de vele uitspraken getrokken kunnen worden zijn: • Het aantal windturbines is niet relevant voor de mate van schade: de eerste windmolen leidt duidelijk tot een waardevermindering van omliggende woningen, maar er is geen toename van het effect als op dezelfde locaties meerdere turbines geplaatst worden. • Het schadepercentage planschade als gevolg van windmolens bedraagt voor zover bekend gemiddeld 5%, te weten in het geval van turbines met een tiphoogte van ten minste 150 meter en turbinebladen van 90 meter doorsnee; • De omvang van de planschade neemt af naarmate de afstand tussen woningen en windmolens toeneemt. Bij een afstand tot circa 500 meter betreft dit gemiddeld 5%, en bij een afstand van 2000 m wordt geen meetbaar effect meer gevonden.

Planschade In de omgeving van windmolens kan de marktwaarde van vastgoed afnemen. Vastgoedeigenaren hebben dan recht op compensatie van ‘planschade’. De eventuele waardedaling kan bij verkoop worden vastgesteld door onafhankelijke taxateurs. Compenseren van de waardedaling zonder dat er sprake is van verkoop wordt meestal niet gedaan, omdat in de praktijk is gebleken dat de waarde van het vastgoed ook (na enkele jaren) kan herstellen. Pandeigenaren zijn verplicht bij voorgenomen verkoop windmolenplannen te melden, ook al zijn de plannen nog niet zeker.

Vergoeding bij hinder Aan omwonenden (particulieren en bedrijven) die hinder ondervinden van een of meer windmolens kan ter compensatie een vergoeding worden aangeboden. De hinder kan zijn (slag)schaduw, geluid, of verstoord uitzicht. De hoogte van die vergoeding kan afhangen van de aard en de ernst van de hinder, die in belangrijke mate bepaald worden door de afstand tot de molen. Uit de klankbordgroep Roodehaan is een actieve club ontstaan die samen met het Windplatform de financiën rondom windparken heeft onderzocht. Inmiddels worden hiervoor vanuit de werkgroep Participatie locatie-specifieke modellen ontwikkeld, waarbij omwonenden eenvoudig zelf via Google-maps een indicatie van hun vergoeding kunnen krijgen.

Recent wetenschappelijk onderzoek toont aan dat de verkoopprijzen van woningen binnen een afstand van 2,5 kilometer tot windmolens, duidelijk lager zijn dan te verwachten was als de windmolens niet gebouwd waren. Uit dit onderzoek blijkt dat alleen het voornemen van de bouw van windmolens niet tot een waardedaling van woningen blijkt. Wel blijkt dat dan het aantal verkopen stijgt (vlucht uit het gebied). Ook blijkt uit de studie dat in gebieden met direct zicht op de windparken vaker sprake is van prijsdaling van woningen dan in gebieden zonder dat zicht. Ook is van belang dat bij planschade minimaal 2% voor eigen risico van de woningeigenaar is. Dit staat in de wet. In de afgelopen decennia zijn veel rechterlijke uitspraken gedaan over waardevermindering door windmolens. Daaruit kan alleen geconcludeerd worden dat er geen algemeen bruikbare rekenformule bestaat; elke situatie is anders.

35

B r o n : Ponder a

Windplatform: uitkomsten verkenning Windenergie

Omgevingsfonds

Investeren in het gebied

Een omgevingsfonds is bedoeld om door de bewoners gewenste voorzieningen of andere door hen nuttig geachte zaken te betalen. Bij de besteding krijgen de bewoners een belangrijke stem. Hoe e.e.a. vorm kan krijgen hangt er mede vanaf of er een goed functionerende bewonersorganisatie is (of kan komen).

Aanvullend op individuele compensatie en vergoeding kunnen bezwaren ook afnemen door te investeren in kwaliteitsverbetering van het gebied als geheel. Te denken valt aan verfraaiing van het landschap, versterking van de natuur, recreatieve voorzieningen en fiets- en wandelpaden. Soms kan met dergelijke ingrepen mogelijk ook de hinder worden verminderd, bijvoorbeeld door bos te planten in de zichtlijnen op de turbines. Extra beplanting heeft ook een gunstige invloed op het geluidsniveau.

Koppelkansen Met het realiseren van ‘koppelkansen’ gaan we nog een stapje verder. We hebben het dan over grotere maatregelen die met een bijdrage van de opbrengsten uit het windproject (sneller) haalbaar worden. Hieronder enkele ideeën die in de gesprekken met bewoners naar voren kwamen:

Hoe de beschikbare budgetten over de hier geschetste instrumenten verdeeld kunnen worden en hoe de zeggenschap en verantwoordelijkheid vorm zou moeten krijgen, zijn kwesties die in een volgende fase in samenspraak met de betrokkenen moeten worden uitgewerkt. Voor dit moment is het van belang te weten dat er veel manieren zijn om individuele hinder en landschappelijk kwaliteitsverlies te compenseren. Dat dit niet voor iedereen tot tevredenheid zal leiden, is ook helder.

Geluidreductie A7

Opkopen bedrijven

In beide zoekgebieden is het grootste deel van de geluidsbelasting afkomstig van het verkeer op de A7. Dit zou fors minder kunnen worden met een geluidswal of ander soort geluidsreductie. De investeringen hiervoor kunnen mogelijk gedekt worden uit de windopbrengsten. Stil asfalt wordt reeds gerealiseerd bij Hoogkerk.

Sommige bedrijven in de omgeving van Westpoort veroorzaken relatief veel overlast. Onderzocht kan worden om deze bedrijven te verplaatsen.

Het verminderen van bestaande lichtvervuiling

Bij de locatie Stainkoeln/Roodehaan wordt nu een nieuw spoorwegterrein aangelegd. De praktijk moet straks uitwijzen of, ondanks voorgenomen maatregelen, er toch lichtoverlast plaats vindt. Ook voor bestaande lichtvervuiling zoals de terreinverlichting van Aterro, afval-brengstation Woldjerspoor en diverse bedrijven kan worden onderzocht of het mogelijk is de lichtvervuiling te minderen.

Bos Engelbert/Middelbert

Tot voor enkele jaren stond er in een deel van het gebied tussen A7 en Engelbert/Middelbert een groot productiebos. Nu het gekapt is blijken veel bewoners het te missen. Kan er opnieuw een bos komen? Bij een goede inrichting kan het ook voor inwoners uit de stad een recreatieve functie krijgen.

Energieknooppunt Westpoort

Verduurzaming woningen

Even ten oosten van Westpoort staat de suikerfabriek, die in campagnetijd veel energie gebruikt. De suikercampagne is in de herfst, net het seizoen waarin het vaak stevig waait. Dat biedt koppelkansen. Ook voor andere energie-intensieve bedrijven kan Westpoort een aantrekkelijk(er) vestigingslocatie worden. Tevens zijn er kansen om van Westpoort als geheel een energieneutraal bedrijventerrein te maken.

Een deel van de opbrengsten van de windmolens zou via een specifiek gebiedsfonds bestemd kunnen worden voor de verduurzaming van de woningen/ bedrijfspanden in de directe omgeving.

36

Windplatform: uitkomsten verkenning Windenergie

JOHN SCHOKKER MAKELAAR/TAXATEUR

“Een negatief object een positieve waarde geven.” John Schokker heeft een makelaarskantoor in Hoogkerk, aan het Hoendiep, binnen de ‘omwonenden-contour’ van Westpoort. “Ik heb me in eerste instantie aangemeld voor de klankbordgroep. Aanvankelijk als omwonende, maar ook omdat ik met mijn kennis en ervaring als taxateur mogelijk een nuttige inbreng zou kunnen hebben.” Schokker houdt zich al geruime tijd bezig met waardedaling in het aardbevingsgebied. Ook stond en staat hij omwonenden van de windmolens in de Drentse Monden en bij Meeden bij. Wat zijn daar de ervaringen? “Het is nogal wisselend. Waardedaling blijft moeilijk aan te tonen. er spelen altijd allerlei verschillende factoren. De afstand tot de windmolen, de hoogte van de turbine, de soort woning, de staat van onderhoud, enzovoort. Er is geen algemeen model, daarvoor heb je een heleboel transacties nodig uit vergelijkbare gebieden met en zonder windmolens. En die zijn er niet. Wel is er een onderzoek van VU en de Universiteit van Amsterdam uit 2019. Daarin wordt geconcludeerd dat bij turbines tussen 100 en 150 meter hoog de waardedaling oploopt tot 2,5% en bij hogere turbines tot 5%. Dan heb je het bij een woning van drie ton dus over zo’n 15.000 euro. Dat zou je in één keer als compensatie kunnen uitbetalen. Maar je kunt het ook anders doen. Een windmolen is voor de waarde van je woning een negatief object.

Niemand vindt het leuk om er in de buurt te wonen. Daar verander je niks aan. Ook niet met zo’n eenmalige compensatie. Dat verandert als je het negatieve object een positieve waarde geeft. Bijvoorbeeld door de woningen in de omgeving gratis of goedkopere energie te geven; niet voor eventjes, maar zo lang de turbine er staat. Niet gekoppeld aan de bewoner maar aan het huis of het bedrijfspand. Dan krijgt die plek ineens ook iets aantrekkelijks! Dat geeft dubbel voordeel: lagere maandelijkse lasten en daardoor een waardestijging van het pand. In Oudeschip bij de Eemshaven zijn ze bezig met een dergelijke constructie. Het blijkt dat de acceptatie daardoor aanmerkelijk beter wordt. Nee, principiële tegenstanders trek je hiermee niet over de streep, maar anderen vaak wel.”

37

Windplatform: uitkomsten verkenning Windenergie

“Geen spiegeltjes en kraaltjes” “Ik ben hier gaan wonen vanwege het uitzicht. Als de windmolens er toch komen zet ik mijn huis te koop en ben ik weg.” Semjon Brevink is duidelijk; hij ziet de komst van de windmolens Roodehaan/Stainkoel’n niet zitten. “Tien jaar geleden zijn we vanuit de stad hierheen verhuisd. Vanwege de ruimte en het vrije uitzicht. Dan verwacht je niet dat je een aantal jaren later een kolossaal zonnepark en zes windmolens voor je deur krijgt. Het is primair vanwege het uitzicht dat ik tegen ben, maar dat is niet het enige. Ik vind de gemeente arrogant en naïef. Arrogant omdat ze je de indruk geven dat je tegen het milieu bent als je geen windmolens voor de deur wilt. En naïef omdat ze denken dat de hele gemeente in 2030 CO2-neutraal kan zijn en dat zes windmolens daaraan een substantiële bijdrage zullen leveren. Het is veel ideologie, los van de praktijk. De grootste opgave in de energietransitie is de opslag; daar heeft de gemeente geen ideeën over. In de omgeving hier zijn de geplande turbines heel groot, maar vergeleken met wat er tegenwoordig op zee wordt neergezet zijn het kleintjes. Dus waarom in je eigen omgeving de balans verstoren als er nu al betere alternatieven zijn? Er zouden ook zonnepanelen komen op alle geschikte daken. Prima idee, niemand heeft er last van. Maar wat komt daar van terecht? Hierin pakt de overheid niet door.

Nog een voorbeeld: betere afvalscheiding. Als we dat doen, dan hoeven we ook minder te verbranden, dat scheelt ook in de CO2-uitstoot. Mijn punt is dus dat de gemeente de prioriteiten verkeerd legt.

Ik maak ook bezwaar tegen de koppelverkoop van de windturbines met een geluidswal langs de A7. Als het verkeersgeluid een probleem is, dan behoor je daar als verantwoordelijke overheid een oplossing voor te bedenken, helemaal los van de eventuele plaatsing van windmolens. Een spiegeltjes-en-kraaltjes-aanpak keur ik af.

SEMJON BREVINK, BEWONER WOORTMANSDIJK ENGELBERT

38

Windplatform: uitkomsten verkenning Windenergie

NIENKE STERRENBURG EIGENAAR ECO-CAMPING DE HELLEBORUS

“Ik verwacht dat we er met een geluidswal en een bos uiteindelijk op vooruit gaan.” Nienke Sterrenburg exploiteert met haar echtgenoot camping de Helleborus aan de Engelberterweg 96. Zeven jaar geleden streken ze daar neer, na aansluitend op de studie in Groningen een aantal jaren in Amsterdam te hebben gewerkt en gewoond. “We wilden heel graag terug. We hebben hier een prachtige plek gevonden. Op fietsafstand van de stad en toch midden in de natuur. Nou ja, zo ervaren wij het zelf, op ons bosperceel achter het huis. Met ons bedrijf De Helleborus willen we bijdragen aan een duurzamer wereld. Op dit moment zijn we onze vergunning aan het vernieuwen. Dit jaar hopen we weer open te gaan met meer chalets en kampeerplaatsen. Mensen kunnen hier overnachten. En we organiseren ook lezingen en cursussen. Wij ervaren dat bij veel mensen de urgentie van de energietransitie nog niet zo sterk wordt gevoeld, maar wij zijn er wel van overtuigd dat er veel moet veranderen. Daarom vinden wij het een goed idee om ook in de gemeente Groningen plekken te zoeken voor windmolens. Vanuit hier gezien komen ze aan de overkant van de A7. Ik denk niet dat we er veel last van zullen krijgen. We hebben meer last van de

39

snelweg. Dat geluid is er permanent en het zal ook niet minder worden, want men voorspelt dat het verkeer rond de stad toeneemt. Voor Engelbert zou een geluidswal langs de A7 het leefklimaat wel verbeteren. Nog mooier zou het zijn als we dat dan kunnen combineren met de her-aanleg van een (voedsel)bos. Dat missen we nu. Een bos dempt geluid en is mooi en nuttig. Er zijn hier weinig mogelijkheden om een ommetje te lopen. En misschien kunnen er dan ook doorgaande wandel- en fietspaden naar de stad komen. Ik denk dat Engelbert dan nog aantrekkelijker wordt. Als dat kan met de opbrengsten van de windmolens dan denk ik dat de balans naar de goede kant doorslaat, ook voor de mensen die de windmolens liever niet zien komen. Die windmolens staan er niet voor de eeuwigheid. Als er over tien of vijftien jaar geen behoefte meer aan is dan halen we ze weer weg. Maar die geluidswal blijft dan natuurlijk gewoon liggen.”

Windplatform: uitkomsten verkenning Windenergie

“Windmolens? Maar dan ook andere overlast verminderen en vergroenen!” Wessel Bergsma woont op de Roderwolderdijk 3. In de bijna vijftien jaar dat hij daar woont heeft hij veel zien veranderen. “Westpoort is ondertussen een mooi gebied geworden voor ondernemingen, maar de balans tussen wonen en werken is danig verstoord. Er is sprake van een forse ontgroening en de geluidsbelasting is erg hoog. Als er dan ook nog windmolens bijkomen is dat op zijn zachtst gezegd nogal ongelukkig. Ik ben niet tegen windmolens. Ik vind het mijn maatschappelijke plicht mee te denken over de voorwaarden waaronder ze eventueel zouden kunnen worden geplaatst. Een van die voorwaarden zou wat mij betreft kunnen zijn het wegnemen van een deel van de bestaande overlast. Dat zou volgens mij kunnen

door het recyclingterrein wat gelegen is aan de Roderwolderdijk te verplaatsen naar een andere locatie op Westpoort. Daar lijken goede kansen voor te zijn. En als we dan ook nog kunnen afspreken dat er voor elke gekapte boom in Groningen, drie worden geplant in Westpoort heb je mij helemaal mee. De manier waarop de medewerkers van de gemeente Groningen, Grunneger Power en de Natuur en Milieufederatie gestalte hebben gegeven aan deze verkenning verdient een groot compliment. Ik wens de gemeenteraadsleden van de gemeente Groningen veel wijsheid toe bij het nemen van een uiteindelijke beslissing. Voor ze daartoe overgaan, zou ik ze graag uitnodigen voor een bezoekje aan het gebied en de bewoners.”

WESSEL BERGSMA BEWONER RODERWOLDERDIJK

40

Windplatform: uitkomsten verkenning Windenergie

WAT VINDEN DE BEWONERS ERVAN? In de verkenning zijn alle aspecten van de eventuele plaatsing van windmolens op Westpoort en/of Roodehaan/ Stainkoel’n met de bewoners besproken. In dit verslag hebben we al die aspecten op een rij gezet en nader toegelicht. In de interviews leest u hoe bewoners erover denken. Omdat het niet alleen gaat om de mening van bewoners die de informatiebijeenkomsten hebben bezocht en/of actief zijn in een klankbordgroep, hebben we onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen gevraagd de mening van de omwonenden in de zoekgebieden te peilen. Via het Inwonerspanel Groningen is gemeentebreed een peiling uitgezet.

Enquête RUG De Rijksuniversiteit Groningen (RUG) doet onafhankelijk onderzoek naar publieksparticipatie in besluitvorming over energietransitie (https://www.rug.nl/about-us/collaboration/research-collaboration/ onderzoekenergietransitie/). In oktober-november 2019 heeft de RUG onderzoek gedaan naar hoe men denkt over de mogelijkheid om windmolens te bouwen in Westpoort en Roodehaan. Deze enquête is begin april 2020 herhaald. Het onderzoek richtte zich vooral op publieke acceptatie van de windmolens, het vertrouwen in betrokken partijen, en de wensen met betrekking tot publieksparticipatie in de besluitvorming. De enquête is afgenomen onder inwoners die wonen binnen de 500 meter ring en binnen de 1500 meter ring. In de peiling in het najaar van 2019 konden inwoners via een link digitaal de enquête invullen en zijn er daarnaast steekproefsgewijs mensen direct benaderd voor het invullen van de enquête. In verband met Corona kon de enquête in het voorjaar van 2020 alleen digitaal afgenomen worden. Hierdoor zijn de uitkomsten van beide enquêtes lastig vergelijkbaar. Hieronder – samenvattend – de belangrijkste conclusies.

In de tweede enquête oordelen ook deelnemers uit andere gebieden, vooral binnen 500 meter in Westpoort, negatiever over de gevolgen van de windmolens. Op de vraag hoe ernstig de geluidsoverlast, slagschaduw, en gezichtsvervuiling van de mogelijke windmolens gevonden zou wordt aangegeven dat al deze gevolgen, voornamelijk de geluidsoverlast, als ernstig wordt gezien.

Acceptatie windmolens

Hoe dichter men bij de windmolens woont, hoe lager de acceptatie van de mogelijke windmolens is. Vooral in Roodehaan is de acceptatie van de mogelijke windmolens binnen 500 meter zeer laag. Uit de tweede enquête van de RuG blijkt dat de acceptatie van mogelijke windmolens is gedaald. De acceptatie binnen 500 meter in Westpoort en in beide 1500-meter gebieden is nu ook vrij laag.

Voorwaarden acceptatie

Bewoners is gevraagd welke voorwaarden voldoende zouden zijn om windmolens in Westpoort en Roodehaan te ontwikkelen. Het betrekken van de omwonenden bij de besluitvorming over de windmolens wordt als een zeer belangrijke voorwaarde beschouwd. Het valt verder op dat men in beide gebieden binnen 500 meter het meest eens is met de stelling dat de windmolens nooit acceptabel zijn. Verder werd aangegeven dat betrokkenheid in de besluitvorming vooral gewenst is op het vlak of er wel of niet windmolens ontwikkeld kunnen worden. Daarbij zien we dat de bewoners vraagstukken willen bespreken die in dit project niet (meer) bespreekbaar zijn, zoals andere mogelijkheden voor het opwekken van duurzame energie.

Gevolgen windmolens

Men oordeelt het minst positief over de lokale gevolgen van de mogelijke windmolens, zoals de gevolgen voor de aantrekkelijkheid van de omgeving, de waarde van huizen en de kwaliteit van leven van mensen in de omgeving. Meer globale gevolgen van windmolens, zoals het verminderen van de klimaatverandering en de betrouwbaarheid van de energievoorziening, worden positiever beoordeeld. Opvallend is dat in Roodehaan mensen op 500 meter van de mogelijke windmolens ook negatief oordelen over de gevolgen van de windmolens op het klimaat.

41

Windplatform: uitkomsten verkenning Windenergie

Enquête Inwonerspanel Groningen

De respondenten verwachten positieve effecten voor het milieu en de werkgelegenheid wanneer er een windpark wordt aangelegd. Ze zien echter negatieve effecten voor de waarde van de huizen in de omge-ving en de aantrekkelijkheid/ uitstraling van dat gebied.

In het najaar van 2019 en het voorjaar van 2020 zijn de deelnemers van het Inwonerspanel bevraagd over hoe zij tegenover windenergie staan, op welke plekken dit gerealiseerd kan worden en onder welke voorwaarden. De vragenlijst van het Inwonerspanel was minder uitgebreid dan de enquete van de RuG en werd gemeente breed uitgezet.

De respondenten vinden een windpark in Westpoort of Roodehaan/ Stainkoel’n acceptabel wanneer de omwonenden betrokken worden bij de besluitvorming en zelf profijt hebben van de energieproductie. Voor mensen die binnen een straal van één kilometer van het windpark wonen vinden de respondenten het geven van aandelen in het windpark een goede compensatie. Daarnaast worden het geven van een bedrag om de woning gasvrij te maken en de oprichting van een gemeenschapsfonds voor de verbetering van de lokale omgeving of het ondersteunen van lokale bedrijven genoemd als mogelijkheid te profiteren van de opbrengst van windenergie.

Ruim driekwart (77%) van de respondenten is voor het opwekken van energie aan de hand van windmolens. In maart beoordeelde 54% van de respondenten het als noodzakelijk dat er in de gemeente Groningen een windpark wordt ontwikkeld. Dit is een stijging ten opzichte van oktober 2019 toen dit aandeel nog 48% bedroeg. Het aandeel van de respondenten dat voor het ontwikkelen van een windpark in de gemeente Groningen is, nam toe van 56 naar 59 procent. De respondenten hebben geen voorkeur tussen de locaties Westpoort of Roodehaan/Stainkoel’n. Voor beide locaties is in maart iets meer draagvlak gevonden dan tijdens de eerste uitvraag in oktober 2019.

Verder is het oordeel in alle regio’s kritisch over de huidige (op het moment van het onderzoek) mogelijkheden voor publieksparticipatie in het besluitvormingsproces. In de tweede enquête vinden respondenten in de 500 meter zone in Westpoort dat het betrekken van mensen bij de beslissingen om wel of niet windmolens te bouwen relatief goed wordt uitgevoerd. In de andere gebieden blijven respondenten kritisch.

Compensaties

Alle deelnemers aan het onderzoek zijn het erover eens dat er compensaties moeten komen voor bewoners binnen 500 meter van het zoekgebied van mogelijke windmolens. Een vast jaarlijks bedrag of woningen gasvrij maken, zijn hier het meest acceptabel.

Vertrouwen

Mensen die dicht bij de mogelijke windmolens wonen en de windmolens het minst acceptabel vinden, hebben ook het minste vertrouwen in de betrokken partijen (Gemeente, Grunneger Power, Natuur en Milieufederatie Groningen).

Het valt op dat er, in vergelijking met de eerste enquête, in de tweede enquête minder gewenst wordt dat bewoners betrokken worden bij de beslissingen over de specifieke locatie, hoeveelheid en hoogte van de mogelijke windmolens. Een reden hiervoor zou kunnen zijn dat bij deze beslissingen ervan uit wordt gegaan dat de windmolens er zullen komen, terwijl men vooral wil kunnen beslissen of ze wel of niet komen.

Publieksparticipatie in besluitvorming

Inwoners willen betrokken worden bij veel verschillende beslissingen over de windmolens, vooral over het wel of niet windmolens ontwikkelen in Westpoort en Roodehaan. Het is zeer gewenst dat bewoners geïnformeerd worden en inspraak kunnen hebben over de mogelijke windmolens, en in iets mindere mate dat ze zelf de beslissingen kunnen nemen. Echter, mensen die dicht bij de windmolens wonen willen in grotere mate zelf de beslissingen kunnen nemen.

Eigenaarschap

Een bewoners-coöperatie wordt wenselijker gevonden dan publieke-private samenwerking of een gemeentelijk energiebedrijf. Geen enkele vorm van eigenaarschap wordt echter als heel wenselijk gezien, wellicht omdat men het eerst wil hebben over de vraag of de windmolens er überhaupt moeten komen.

42

Windplatform: uitkomsten verkenning Windenergie

“Geslaagde participatie is mensen regie geven.” Samen met sociaal psycholoog dr. Goda Perlaviciute doet dr. Lorenzo Squintani onderzoek naar de acceptatie van windenergie door de inwoners van Groningen. Eerder in algemene zin en provinciebreed, recent specifiek rond de zoeklocaties Westpoort en Roodehaan/Stainkoel’n. Dat gebeurt in twee rondes, de eerste bij de start van het participatietraject en de tweede een half jaar later. Uit dat tweede onderzoek moet dan blijken hoe effectief de participatie is geweest. Squintani: “Als men participatie wil, onderzoeken wij hoe dat dan zou kunnen. Dan kijken we bijvoorbeeld naar hoe verschillende groepen deelnemen, of het proces echt voor iedereen toegankelijk is, wie er wel en niet meedoet. En hoe je de gewenste kansen-gelijkheid in de praktijk voor elkaar kunt krijgen, bijvoorbeeld door verschillende groepen op verschillende manieren te benaderen. We onderzoeken ook wat de mensen zelf belangrijk vinden. Wanneer vinden zìj dat het participatietraject goed verlopen is? Een participatietraject heeft meestal tot doel het draagvlak te vergroten. Relevant is dan de vraag: draagvlak waarvoor? Gaat het om draagvlak voor een plan dat iemand anders heeft bedacht? Of om draagvlak voor een plan dat je zelf mee hebt kunnen ontwikkelen? Vooral dit laatste is belangrijk. Mee regie voeren in de ontwikkeling van

MR. DR. LORENZO SQUINTANI UNIVERSITAIR DOCENT EUROPEES RECHT RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN

de plannen. Als dat goed lukt, dan zijn de mensen over het algemeen een stuk positiever over het participatietraject. Niet ‘Wat vindt u van dit plan’, maar ‘Ervaart u ook dit probleem? en ‘Hoe zouden we dat samen kunnen oplossen?’ Of ze dan ook enthousiast zijn over de uiteindelijke uitkomst is weer een ander verhaal. Maar de kans is dan wel groter dat ze het accepteren. Mensen begrijpen dat je niet altijd je zin kunt krijgen. Als onderzoekers adviseren wij niet, onze rol is data te verzamelen om wetenschappelijke en maatschappelijke vragen te beantwoorden en dus helpen om verantwoorde beslissingen te nemen.”

43

DR. GODA PERLAVICIUTE SOCIAAL PSYCHOLOOG

Windplatform: uitkomsten verkenning Windenergie

“Mensen blijven er toch heel verschillend naar kijken.”

in de werkgroep financiën. We hebben berekend dat de netto-opbrengst per molen ongeveer een ton per jaar is. Dat geld kun je besteden aan compensatie van hinder, of aan investeringen in het gebied. Voor de hinder-compensatie hebben enkele bewoners van Roodehaan een heel interessant rekenmodel ontwikkeld. Knap werk. Vanuit deze omgeving hebben we de aandacht gevestigd op de geluidswal met zonnepanelen die hier langs de A7 komt als onderdeel van de nieuwe snelfietsroute naar Leek. Dat is een mooi voorbeeld van multi-functioneel ruimtegebruik. Zoiets zou ook kunnen op Westpoort, de wal die nu achter Hoogkerk ligt kun je doortrekken. Met beplanting, wandel- en fietspaden zou je er iets moois van kunnen maken dat kwaliteit aan het gebied toevoegt en tegelijk het geluid van de snelweg vermindert. Dat zou voor de mensen daar een verbetering kunnen zijn. Al weet ik natuurlijk niet of iedereen er blij mee zou zijn. Er zijn ook mensen die liever een vrij uitzicht houden en het geruis van de snelweg op de koop toe nemen. Mensen blijven er toch verschillend maar kijken.”

Ignace Camps woont aan de Munnekevaart in Oostwold, nog net binnen het 1500-meter grens rondom zoekgebied Westpoort. “Als het doorgaat zullen wij er niet veel hinder van hebben. Ik kan ze zien, maar voor schaduw en geluid staan ze te ver weg. Bovendien is het meeste zuidwestenwind, dus dat scheelt ook. Van mij mogen ze er komen. Zelf ben ik ook met verduurzaming bezig, ik probeer mijn huis uit de jaren ‘20 van vorige eeuw energieneutraal te maken. Dat is nog wel een karwei. Ik zie de noodzaak van de energietransitie. Het is hier gemeente Westerkwartier, dus wel netjes dat wij van de buurgemeente een brief kregen om mee te komen denken. Ik vind de manier waarop dat tot nu toe gaat heel goed. We zijn vanaf dag één meegenomen in het traject. Ik ben actief geworden

IGNACE CAMPS BEWONER OOSTWOLD

44

Windplatform: uitkomsten verkenning Windenergie

WAT VINDEN DE BEDRIJVEN ERVAN? Het Windplatform wil weten wat de effecten zijn van windturbines op de economische potenties van Westpoort en Roodehaan/Stainkoel’n. Economisch adviesbureau Decisio is gevraagd dit te onderzoeken. Decisio heeft daartoe interviews afgenomen en deskresearch uitgevoerd. Hieronder samenvattend de belangrijkste conclusies.

Nog veel onduidelijk

Het plaatsen van de windturbines kan een substantiële bijdrage leveren aan het behalen van de ambities van de gemeente Groningen. Door de ruimte die er is op beide bedrijventerreinen, kunnen er ruimtelijk gezien meerdere windmolens worden gerealiseerd. De impact van windturbines op enerzijds de ontwikkeling van de bedrijventerreinen en de economische impact en anderzijds die op de ondernemers is echter onzeker. Er heerst veel onzekerheid over de te verwachte effecten en de meningen hierover zijn verdeeld. Met name de onduidelijkheid rond de plaatsing van de windmolens, hoeveel hinder brengen die nou werkelijk met zich mee? Dit speelt een belangrijke rol in de beeldvorming en het gesprek rondom windturbines. Kwantitatieve of harde conclusies over de impact van windturbines op de bedrijventerreinen zijn moeilijk te trekken. Voor het kwantificeren van die invloed is verder empirisch onderzoek nodig, bijvoorbeeld op basis van verkoopgegevens van gronden in gelijksoortige omgevingen. Deze gegevens zijn niet beperkt beschikbaar en het aantal casussen is beperkt. Het is wel mogelijk conclusies te trekken over de kansen en bedreigingen van windturbines op de bedrijventerreinen. Hieronder een overzicht van de kansen en bedreigingen.

Kansen

Bedreigingen

• Het imago van bedrijventerreinen in het algemeen kan worden verbeterd door het als ‘groen’ te positioneren. Hoewel er niet is gebleken dat dit andere type sectoren of bedrijven trekt, kan dit in de toekomst wel het geval zijn omdat duurzaamheid een steeds prominentere rol krijgt. • Via de verschillende participatieconstructies is het mogelijk de omwonenden en bedrijven goedkopere stroom aan te bieden. Dit biedt niet alleen een financieel voordeel voor de betrokkenen, maar maakt helpt ook bij het activeren van omwonenden en bedrijven bij een project en het creëren van een positief beeld. • Een aantal stakeholders gaf aan dat met name Roodehaan geschikt zou zijn als energielandschap. Opwekking van energie past bij de huidige uitstraling en windturbines zouden daar iets aan bijdragen. • Combineer andere maatschappelijke opgaven met de energieopgave. Denk daarbij aan het plaatsen van een geluidswal nabij het dorp Engelbert het dorp, deze kan (deels) worden gefinancierd met de opbrengsten van de windturbines.

• Er is nog niet veel bekend over de werkelijke invloed van windturbines op de bedrijven, grondprijzen en vastgoedprijzen. Waardedaling van commercieel vastgoed door de plaatsing van windturbines is nog niet middels onderzoek aangetoond maar de media draagt sterk bij aan de negatieve beeldvorming hier omheen. • Ondernemers zijn over het algemeen huiverig voor de effecten en lijken meer negatief dan positief georiënteerd. Deze observatie kan de ontwikkeling van de windturbines belemmeren. • De werkelijke invloed op de bedrijfsvoering en ondernemers is sterk afhankelijk van de specifieke plaatsing van de windturbines. Omdat het op beide terreinen om grote percelen gaat, lijkt het alsof de invloed beperkt kan worden, maar onderzoek dit met daadwerkelijk locaties van windmolens. • Het imago van een bedrijventerrein straalt af op de gevestigde bedrijven. Voor de bedrijven is de beeldvorming van omwonenden erg belangrijk, omdat zij ontwikkelingen zouden kunnen tegenhouden. Zowel de omwonenden als de bedrijven kunnen hierdoor van invloed zijn op het proces.

45

Windplatform: uitkomsten verkenning Windenergie

“What’s in it for me?, die vraag zal elke ondernemer stellen.”

Campings Nabij Roodehaan/Stainkoel’n is een camping gevestigd en er zijn diverse recreatiewoningen. Daarom heeft het Windplatform Decisio ook gevraagd naar effecten op toerisme. In 2016 heeft Decisio voor de gemeente Emmen (literatuur) onderzoek verricht. Daaruit bleek dat het toerisme slechts zeer beperkt reageert op windparken. Het grootste deel van de toeristen zegt geen bezwaar te hebben tegen de aanwezigheid van windparken. Ook toeristen die vóór de plaatsing wel bezwaar hebben, blijven over het algemeen gewoon komen, ook als parken eenmaal aangelegd zijn.

Nico Borgman werkt als zelfstandig ‘verenigingsmanager’ voor de ondernemersverengingen Bedrijventerrein ZuidOost en Westpoort. Voor de besturen van deze verenigingen fungeert Borgman als aanspreekpunt naar de gemeente en andersom. “Ondernemers hebben het druk met ondernemen. Dan doe ik waar ze zelf niet aan toekomen. Onlangs hebben we voor alle ondernemers uit de omgeving van beide gebieden een informatieavond georganiseerd. Over de windmolenplannen wordt verschillend gedacht. Op Westpoort zijn er serieuze zorgen over de effecten op natuurgebied De Onlanden. En over mogelijke waardedaling van het perceel en het bedrijfsgebouw. Ook vragen mensen in de kantoren zich af hoeveel last ze kunnen krijgen van bewegende schaduwen. En of er risico’s zijn van straling. Het maakt natuurlijk uit wat voor soort bedrijf je hebt, of je op kantoor zit of in een productiehal aan het werk bent. En ‘s avonds ga je weer naar huis natuurlijk. Er zijn ook optimistische ondernemers die kansen zien. Voor grote energiegebruikers wordt Westpoort dan een toplocatie. Met name de kleinere bedrijven zijn wat voorzichtiger. Maar uiteindelijk stelt elke ondernemer natuurlijk de vraag ‘What’s in it for me?’. Als dat voldoende het geval zal zijn, dan verwacht ik geen opstanden.”

Als de plaatsing van windmolens de beleving van het landschap sterk verstoort, zijn negatieve effecten niet uitgesloten. Dit pleit voor een goede landschappelijke inpassing. Bij een slechte landschappelijke inpassing, verwacht Decisio een afname tot 2,5% van de toeristische overnachtingen in Emmen. Een windpark nabij een camping kan voor geluidsoverlast zorgen. In stille gebieden zullen de turbines ’s nachts hoorbaar zijn en de rust verstoren. Uit telefoongesprekken die het bedrijf heeft gedaan met eigenaren van campings in de nabijheid van windturbines, blijkt dat op een afstand van 300 tot 400 meter de windturbines regelmatig tot klachten leiden. Op een afstand van 800 meter ondervond nog slechts een enkele gast last.

NICO BORGMAN ONDERSTEUNER ONDERNEMERSVERENIGINGEN

46

Windplatform: uitkomsten verkenning Windenergie

conclusies en vervolg De opdracht van het Windplatform was in beeld te brengen of windturbines technisch, financieel en planologische haalbaar zijn. En zo ja onder welke voorwaarden windenergie op Westpoort en/of Roodehaan/Stainkoel’n eventueel aanvaardbaar zijn.

Conclusies technische, financiële en planologische haalbaarheid: • Ruimtelijk en technisch lijken 3 windmolens op Westpoort en 6 windmolens op Roodehaan/ Stainkoel’n op basis van deze verkenning haalbaar. Daarmee wordt ruim 22MW vermogen opgewekt die duurzame stroom kunnen leveren aan ruim 17.000 huishoudens • De maximale tiphoogte van de windmolens ivm luchthaven Eelde is op Westpoort 135 meter en op Roodehaan/Stainkoel’n 150 meter. Nader turbulentie-onderzoek kan uitwijzen of de maximale tiphoogte op Westpoort ook naar 150 meter kan. • Slagschaduw op de woningen voldoet aan de wettelijke normen. Met een korte stilstand van de windmolens kan slagschaduw op woningen zelfs in zijn geheel voorkomen worden tegen een opbrengstverlies van maximaal 1% per windmolen. • Omdat de windmolens bij stedelijk gebied staan moet rekening gehouden worden met een verplichting tot obstakelverlichting, zodat naderende vliegtuigen ze beter kunnen zien. • Aansluiting op het electriciteitsnetwerk vormt naar verwachting geen belemmering voor het leveren van windstroom aan het net in de toekomst. • In Westpoort staan twee woningen binnen de geluidscontouren. Dit betekent dat gekozen moet worden voor nog stillerende turbines dan nu berekend en / of dat de eigenaren onderdeel kunnen worden van het initiatief. • Windmolens hebben op de meeste locaties een geringe invloed op de totale geluidsbelasting.

De totale geluidsbelasting is in beide gebieden relatief hoog, onder meer door verkeersgeluid van de A7 en industriegeluid. Het niveau van totale geluidshinder overschrijdt de norm niet die de provincie voor een gebied heeft gehanteerd, maar ligt in Westpoort en op sommige locaties bij Roodehaan wel boven de norm die de GGD stelt op basis van gezondheidsoverwegingen. • Het niet constante zoeven van de windmolens kan als hinderlijk ervaren worden. Dit kan tot stress, irritatie en onbehagen leiden en mogelijk tot slaapverstoring. Voor gezondheidseffecten van windmolengeluid is ook bij grootschalige onderzoeken in Canada en Denemarken geen bewijs gevonden. • Dit onderzoek heeft inzicht gegeven in de aanwezige natuurwaarden. Omdat beide gebieden in directe nabijheid liggen van waardevolle en beschermde natuurwaarden is er aanvullend ecologisch onderzoek nodig naar de te verwachten effecten van de windmolens op deze ecologische waarden. • Een eerste verkenning geeft aan dat elektriciteit opwekken met een windmolen jaarlijks zo’n €100.000,- opbrengt. De opbrengsten zijn daarmee voldoende voor een kansrijke maatschappelijke businesscase waarbij de omgeving meedeelt in de opbrengsten. • Dit onderzoek geeft inzicht in verschillende scenario’s voor de verdeling van eigenaarschap, opbrengsten en mogelijkheden voor individuele en gebiedsgerichte compensatie.

Welke scenario’s en mogelijkheden gewenst zijn moet in een volgende fase in samenspraak met omwonenden verder worden uitgewerkt. • Uit enquêtes en peilingen blijkt over het algemeen dat hoe dichter men bij de geplande windmolens woont, hoe lager de acceptatie van de mogelijke windmolens is. Gemeentebreed is een meerderheid van de gepeilde inwoners voor een windpark in de gemeente Groningen. Bij inwoners wonend in het gebied binnen 500 meter van de windmolens is de acceptatie laag tot zeer laag. • De effecten van de windmolens op de bedrijvigheid is niet eenduidig. Aan de ene kant zien (veelal grotere) bedrijven kansen om hun bedrijfsvoering te vergroenen aan de andere kant zien bedrijven het ook als een mogelijke bron van overlast. Voor recreatieve bedrijven (zoals campings) in de directe nabijheid kunnen windmolens tot een afname in de toeristische overnachtingen leiden.

47

Windplatform: uitkomsten verkenning Windenergie

De klankbordgroepen hebben nadrukkelijk gevraagd om aan het eind van dit verslag hun voorwaarden nog eens samenvattend op een rijtje te zetten: • 100% eigenaarschap van het windpark met daaruit een profijtregeling / verduurzaming van de woningen • Introduceren van een garantieregeling die woningprijzen bij verkoop op niveau houdt • Verder onderzoeken en financieel mogelijk maken van de benoemde koppelkansen, met name geluidsreductie • Verder onderzoeken van effecten op, en mitigatie - en compensatie mogelijkheden voor de natuurwaarden. • Tegengaan van obstakelverlichting / beperken van de overlast • Stilstand regeling voor slagschaduw • Het nog verder verbeteren van het besluitvormingsproces Benadrukt wordt dat bovenstaande voorwaarden worden ingebracht vanuit de klankbordgroepen. Dit betreft een afspiegeling van de bevolking maar betekent niet dat dit door alle omwonenden wordt gedeeld. Ook wordt benadrukt dat het merendeel van de leden van de klankbordgroepen de windmolens niet zien zitten. Ook een groot deel van de werkgroep ecologie (bestaande uit lokale natuurorganisaties en geïnteresseerde omwonenden) heeft aangegeven de windmolens op deze locaties niet te zien zitten

Overige risico’s/onzekerheden In deze fase van de verkenning is al veel onderzocht. Sommige aspecten zoals de stikstofproblematiek en de discussie rondom PFAS zijn niet onderzocht. Dit zal in het vervolg natuurlijk ook aan de orde komen.

Vervolgstappen De windverkenning wordt aangeboden aan het college van B&W om een besluit te nemen. De gemeenteraad heeft daarbij drie keuzes: stoppen met de verkenning, met één gebied doorgaan of met beide gebieden doorgaan. Als het college groen licht geeft voor een verdere verdieping, dan zullen gesprekken met de provincie plaatsvinden gelijktijdig met het verder onderzoeken van de ecologie en het doen van een turbulentieonderzoek. Vanzelfsprekend zullen ook de in deze verkenning opgehaalde voorwaarden verder worden onderzocht. Het ecologische onderzoek loopt door tot eind dit jaar, waarna aan het college wordt gevraagd. Bij een positief besluit van de gemeenteraad volgt dan de planologische fase, met onder andere een mer-beoordeling en verder alle noodzakelijke onderzoeken. Het duurt dan ook nog diverse jaren voordat de molens er eventueel komen te staan.

48

Windplatform: uitkomsten verkenning Windenergie

“Als we niks doen staat Groningen straks echt onder water” Vanuit de Randstad verhuisd naar de binnenstad van Groningen, toen naar Ruischerbrug en drie jaar geleden naar Engelbert. “We wonen hier prachtig. Ik wil nooit meer terug,” zegt Steven van Heuven, opgeleid als bioloog en inmiddels zo’n vijftien jaar werkzaam als scientific engineer aan de Groninger universiteit. “Wij ontwerpen bemonsterings- en meetapparatuur voor milieuonderzoek. Al jaren zien wij dat het niet goed gaat met ons milieu. En ook dat de overheid het ondanks alle alarmerende signalen gewoon op zijn beloop laat. Het zal allemaal wel meevallen, denken we in Nederland. Pas de laatste tijd lijkt de urgentie een beetje door te dringen. Zelf ben ik er vast van overtuigd dat we dringend in actie moeten komen. Je kunt eindeloos discussiëren over de berekeningen van het IPCC over hoe snel de zeespiegel precies gaat stijgen, maar dàt hij stijgt staat vast. En ook dat Groningen dan over 200 jaar onder water is verdwenen. Met dijken bouwen of ophogen kunnen we het tij niet keren. De enige optie is om de klimaatverandering te stoppen. We moeten iedere mogelijkheid benutten. Ik ben dan ook een groot voorstander van windmolens. We kunnen niet wachten op betere oplossingen. Voor die er kunnen zijn, zijn we tien of twintig jaar verder. Die tijd hebben we niet.

Bovendien, mochten windmolens overbodig worden dan halen we ze toch weer weg? Ik denk dat de weerstand voor een groot deel voortkomt uit angst. Wat gaat er veranderen in mijn omgeving, hoeveel last krijg ik ervan? Zijn ze slecht voor de gezondheid? Ik kan dat wel begrijpen. Maar ik denk dat die windmolens uiteindelijk wel meevallen, maar de klimaatverandering niet. Ik vind het proces van de verkenning heel netjes. En ook het uitgangspunt dat de opbrengsten naar de omgeving moeten gaan en niet naar commerciële ontwikkelaars en energieboeren. Dat is een enorme stap vooruit. Dat betekent dat we geen financiële angst hoeven te hebben. De zes molens die hier eventueel komen leveren ruim voldoende op om iedereen die met waardedaling te maken zou krijgen te compenseren. Dat geldt ook voor gederfd woongenot door geluid, uitzicht of schaduw. Daarvoor hebben we een automatisch rekenmodel gemaakt waarmee je voor elke woning in het invloedsgebied op Google-maps een vergoeding op maat kunt berekenen. Hoe meer hinder, hoe hoger de vergoeding. Zo’n vergoeding kan echt wel wat voorstellen. Of het genoeg is? Dat moet iedereen zelf bepalen. Mensen beleven het heel verschillend. Ik vind windmolens mooi, maar anderen vinden ze heel lelijk. Sommigen verheugen zich op een geluidswal, anderen hechten meer aan vrij uitzicht op de snelweg.

En er zijn ook mensen die verwachten dat de turbines hun gezondheid in gevaar brengen. Dat vraagt om serieuze aandacht en goede oplossingen. Maar ik denk dat we ons niet kunnen veroorloven niets te doen. De overheid moet nu ook durven te beslissen. Want de urgentie is groot.

49

JAN PEUTZ BEWONER ROODEHAAN/STAINKOEL’N

STEVEN VAN HEUVEN ONDERZOEKER EN BEWONER ENGELBERT

Windplatform: uitkomsten verkenning Windenergie

“Denk goed na. Ik verwacht dat er snel betere alternatieven komen.”

Bronnenlijst Pagina 7 – Uitgangspunten van de verkenning • Masterplan Groningen Energieneutraal (2011) • Uitvoeringsprogramma Groningen geeft energie 2015-2018 • Windrichting Groningen; raadsbesluit grootschalige windenergie (maart 2016); keuze voor Westpoort, Roodehaan/Stainkoeln als voorkeurslocaties • Kansenkaart windenergie gemeente Groningen (update 2016) • Uitkomsten inwonersonderzoek gemeente Groningen (oktober 2016) • Windkader gemeente Groningen (mei 2018) • Routekaart Groningen CO2-neutraal 2035 (2018) • Klimaatakkoord 2019

Gepensioneerd dierenarts Jan Peutz woont midden in het zoekgebied Roodehaan/ Stainkoel’n, aan de Winschoterweg 8, waar hij samen met zijn echtgenote een paardenbedrijf runt. “We fokken wat en mijn vrouw is heel actief in dressuur voor de jeugd. Er komen hier veel jongelui.

Pagina 17 – Waar komen de turbines te staan • Landschappelijke toepassing turbines – ‘Wind bij Groningen’, 2019 – rapport van bureau Bosch en Schlabbers. • Maximale hoogte windturbines i.v.m. Luchthaven Eelde – ‘’Windturbines Groningen’, 2020 – brief Inspectie Leefomgeving en Milieu. • Visualisatie windturbines in het landschap – Windplanner van de Imangineers. Lees hier meer over de windplanner: https://windplanner.com/

Vanuit onze woning kunnen we de windmolens niet zien, maar wel zodra we de deur uitstappen. Ik ben er fel op tegen. Als er hier windmolens komen is de horizon vernield. Het heeft een enorme impact. Niet alleen voor ons, maar voor alle mensen in de omgeving. Tot Haren aan toe. Dat moet je niet willen. Ik vind dat je zuinig moet zijn op je landschap. Ik mis een visie op hoe de stad eruit zou moeten zien. Hoe geef je de stad een gezicht? Op deze manier rommel je maar wat aan.

Pagina 21 – Schaduw en Licht • ‘Slagschaduw verkenning gemeente Groningen’ , 2020 – Onderzoeksrapport van Pondera Consult. Pagina 24 – Geluid • ‘VERKENNING WINDENERGIE WESTPOORT EN ROODEHAAN/ STAINKOEL’N GRONINGEN Resultaten onderzoek geluidbelasting op de omgeving, 2020 – Onderzoeksrapport van Noordelijk Akoestisch Adviesbureau.

Ik ben voor duurzame energie. Iedereen begrijpt dat we ooit door de fossiele brandstoffen heen zijn. Maar we hoeven ook niet in paniek te raken. Ik heb de indruk dat we nu veel te snel gaan. We weten niks beters, dus dan moeten er windmolens komen. Maar ik denk dat er wel degelijk betere alternatieven aan zitten te komen. Compacte kerncentrales bijvoorbeeld, in combinatie met waterstof. De discussie daarover komt inmiddels serieus op gang. Of grootschalige zonne-energie in de Sahara. Daar wordt ook al aan gewerkt. Ik vrees dat we straks spijt krijgen als we hier windmolens neerzetten, dat we over vijf of tien jaar moeten concluderen dat we ons geld aan de verkeerde dingen hebben uitgegeven. Ja, ik weet wel, windmolens zijn over twintig jaar afgeschreven. Maar dat zijn nu net wel de twintig jaar die ik nog te leven heb.

Pagina 27 – Gezondheid • ‘Windturbines: invloed op de beleving en gezondheid van omwonenden’, 2013, update 2017 – kennisdocument RIVM Pagina 31 – Ecologie • ‘Ecologische verkenning voor windenergie in de gemeente Groningen’, 2020 – rapport Altenburg en Wymenga. Pagina 35 – Individuele en gebiedsgerichte compensatie • ‘Waardevermindering woningen door windturbines in de gemeente Groningen’, 2020 – rapport Buro Flores. Pagina 41 – Wat vinden bewoners ervan? • ‘Windenergie: een panelonderzoek onder de inwoners van de gemeente Groningen’, 2020 – rapport Inwonerspanel gemeente Groningen. • ‘Rapport windmolens Westpoort en Roodehaan’, 2020 – rapport Rijksuniversiteit Groningen. [nu nog geen definitieve versie beschikbaar]

We hebben hier ook al het zonnepark. Daarvan zie je alleen de eerste rij. Momenteel zijn we in overleg over de aanleg van een strook struikgewas. Dan heb je er helemaal geen last meer van. Daar zijn we goed over te spreken. Bovendien blijkt dat op zonneweides onder en tussen de panelen heel interessante ecosystemen ontstaan en dat vogels zich er prima thuisvoelen. Dubbele winst: duurzame energie en natuurontwikkeling. En dan ga je er een stel gehaktmolens boven plaatsen? Daar kan ik niet bij.”

Pagina 45 – Wat vinden de bedrijven ervan? • ‘Economische potentie windenergie in de gemeente Groningen’, 2020 – rapport Decisio.

DE BRONNEN ZIJN TE RAADPLEGEN OP WWW.WINDPLATFORMGRONINGEN.NL

50

MEER INFO www.windplatformgroningen.nl