Document · PDF

Bijlage 1 Beeldkwaliteitsplan Travertijnstraat.pdf

gemeenteraad 18 februari 2026, gemeente GroningenBij agendapunt: 5e: Travertijnstraat - vervangen gebiedsgerichte criteria Welstandsnota (raadsvoorstel 14-1-26)16.875 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

BKP TRAVERTIJNSTRAAT VINKHUIZEN ZUID, GRONINGEN

November 2025

INHOUDSOPGAVE

Inleiding - Doel van het beeldkwaliteitsplan 04 - Historie 05 - Context bestaande situatie 07 - Gebiedskenmerken & ruimtelijk structuur 08 - Groenblauw raamwerk 10 - Routes en plekken 11 - De Vinckenborg 12

Beleid & opgave - Omgevingsvisie 16 - Beleidsthema’s 17 - Welstandsnota gemeente Groningen 19

Visie & uitgangspunten

Blokniveau - Concept & visie 45 - Concept bouwblok 47 - Openen van het bouwblok 48 - Hoeken verzachten 49 - Woningentree 50 - Rooilijnen 51 - Ensemble 52 - Balkons 53 - Setbacks 54 - Erfafscheiding voorgevel 55 - Erfafscheiding binnengebied 56 - Parkeren 57 - Bergingen 58 - Installaties & nestkasten 59 - Het binnenhof 60

- Ontwerpfilosofie 21 - Visie & uitgangspunten 22 - Fasering plangebied 25

Buurtniveau - Concept & visie 28 - Inrichting openbare ruimte 31 - Inrichting ontsluiting openbare ruimte 32 - Groenstructuur 33 - BEA & ontwikkelvelden 34 - Verdeling bouwvlakken 35 - Gebouwhoogtes en hoogteaccenten 36 - Parkeren 37 - Buffering regenwater 38

- Straatprofielen 39

INLEIDING

INLEIDING | DOEL VAN HET BEELDKWALITEITSPLAN

Voor u ligt het Beeldkwaliteitsplan (hierna: BKP) voor de ontwikkeling aan de Travertijnstraat. Dit plan vormt een nadere uitwerking van het stedenbouwkundig plan voor het gebied. Beide documenten zijn verwerkt in het ‘Gebiedsgerichte Omgevingsprogramma Travertijnstraat’ en de ‘Welstandsnota van de gemeente Groningen’. De stedenbouwkundige randvoorwaarden en de eisen voor de inrichting van het openbaar gebied zijn juridisch vastgelegd in het gebiedsgerichte omgevingsprogramma Travertijnstraat, dat is vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders. De beeldkwaliteitseisen waaraan gebouwen binnen het projectgebied moeten voldoen, zijn juridisch geborgd in een door de gemeenteraad vastgestelde aanvulling op de Welstandsnota van de gemeente Groningen. Met de ontwikkeling aan Travertijnstraat zetten wij in op een samenhangende en hoogwaardige ruimtelijke kwaliteit. Het BKP bevat een integrale architectonische en stedenbouwkundige onderbouwing en verbeelding van de vastgestelde kaders. Daarnaast biedt het een toelichting op de randvoorwaarden en eisen voor de vormgeving van bebouwing en de inrichting van de openbare ruimte. Het BKP is bedoeld voor ontwikkelaars, architecten, ontwerpers en medewerkers van de gemeente Groningen. Het doel van het BKP is om bij te dragen aan het realiseren van ruimtelijke ambities op een samenhangende en kwalitatieve manier.

Het fungeert als inspiratiebron voor ontwerp en uitvoering en kan tevens helpen bij de motivering van de benodigde omgevingsvergunningen.

INLEIDING | HISTORIE

De Travertijnstraat is gelegen aan de rand van de wijk Vinkhuizen, een typische stempelwijk, volgens het uitbreidingsplan van 1967. Vinkhuizen is vernoemd naar een buurtschap dat in de vorige eeuw bestond uit vier boerderijen, samen met ongeveer veertig inwoners. Twee van deze boerenhoeven stonden bekend als het Grote en het Kleine Vinkhuis. Eén ervan doet nu dienst als wijkcentrum. Vinkhuizen is ontworpen vanuit de in het structuurplan vastgelegde idee dat gebouwd moest worden voor een stad van 265.000 inwoners in 1980. Standaardisatie en rationalisatie van de bouwpraktijk is in de wijk ver doorgevoerd. De wijk is ontworpen op de schaal van de auto en is in hoog tempo gerealiseerd, waarbij efficiëntie en herhaling de boventoon gingen voeren. Met als gevolg de monotonie van de ontwerp eenheid. In de wijk werden bewust slechts twee brede groenstroken gerealiseerd, omdat de wijk vooral omzoomd werd door groen. De Travertijnstraat maakt deel uit van die groene zoom rondom de wijk. Deze wordt aan de noord-, west- en oostzijde door hoge flats begeleid, met lage maatschappelijke functies ertussen, in het groen. De westelijke groenzone – nu Eelderbaan genoemdhad een overmaat qua breedte, en bood plaats aan een tweede westelijke ringweg. Die is er nooit gekomen.

De zuidrand – waar Travertijn is gelegen – had een heel ander karakter: daar werden sport- en maatschappelijke voorzieningen horend bij de wijk, gerealiseerd. Als buffer naar bedrijventerrein Hoendiep en cruciaal voor de ‘complete wijk’ gedachte uit die tijd. De wijk bleek al na enkele decennia dusdanig eentonig van samenstelling en opzet, dat al vanaf de jaren 90 gestart is met wijkvernieuwing. Daarbij werd onder meer het zuidwestelijk deel van de wijk, grenzend aan de Travertijn, omgevormd naar een buurt met meer koopwoningen.

INLEIDING | LOCATIE

VINKHUIZEN

TRAVERTIJNSTRAAT

BEDRIJVENTERREIN HOENDIEP DE SUIKERZIJDE © Gemeente Groningen | OZ | november-2025

INLEIDING | CONTEXT BESTAANDE SITUATIE

Het tussengebied tussen Vinkhuizen en het Hoendiep, waar de Travertijn deel van uitmaakt, bestaat uit een reeks deelgebieden met elk een eigen programma, karakter en opzet. Een deel van die gebieden (Travertijn, scholencampus, Sportpark West End) maakt deel uit van een groene lob tussen de noordwestelijke wijken en Suikerzijde/Hoogkerk. Deze reikt vanaf het buitengebied tot diep de stad in. De Travertijnstraat is van origine een scholenlocatie, met orthogonale lagere bouwwerken, daterend uit de realisatie van Vinkhuizen. Ten zuiden ervan ligt een groene campusachtige wereld met nieuwere schoolgebouwen: het SCG Selion en het Diamantcollege. Langs het Hoendiep een menging van werken en wonen, vrij typerend langs oude uitvalswegen op de (voormalige) overgang stad- buitengebied. Oostelijk van de Diamantlaan zijn het sportpark West End en het bedrijventerrein Hoendiep noord gelegen. Op de overgangen tussen al deze deelgebieden liggen meer of minder forse groenstructuren en de deelgebieden hebben weinig onderlinge relaties. Ze manifesteren zich als eigen enclaves, deels met achterkanten naar elkaar en hun omgeving. De Diamantlaan vormt de verbinding tussen deze enclaves. Deze zorgt voor een connectie op wijkniveau en dat zal – met realisatie van de Suikerzijde en een nieuwe brug over het Hoendiep- in de toekomst verder versterkt worden.

Langs de Diamantlaan bevinden zich meerdere maatschappelijke voorzieningen, die een ándere vorm en hoogte hebben, dan de rondom gelegen bebouwing van de wijk Vinkhuizen. Hoe de Diamantlaan, ook richting Suikerzijde, als continue lijn, met eigen karakter, kan doorontwikkelen, is een ontwerp- en programmavraagstuk op zich. De Travertijn is onderdeel van de groene rand rondom Vinkhuizen, met een eigen ruimtelijke en functionele opzet.

Groenstructuren Vinkhuizen Hoendiep

Het groen op/rond Travertijn sluit aan op bovenwijkse groenstructuren: • Een groene lob westwaarts, tussen de noordwestelijke wijken en suikerzijde/hoogkerk • De Eelderbaan, in noord-zuidrichting De bebouwing van Travertijn heeft een eigen opzet en identiteit: orthogonale lagere bouwwerken, daar waar langs de noord-, west- en oostrand juist forse flats in de groene zoom rond Vinkhuizen gelegen zijn. Connectie op wijkniveau is er via de Diamantlaan: één van de hoofdaders, waarlangs maatschappelijke voorzieningen in ándere vorm en hoogte dan de stempels rondom, gelegen zijn. De Travertijnstraat vormt een eigen wereld, sfeer op zich.

Functies Vinkhuizen Hoendiep

INLEIDING | GEBIEDSKENMERKEN & RUIMTELIJK STRUCTUUR

De huidige ruimtelijke opbouw van het gebied Travertijnstraat vormt het vertrekpunt voor de toekomstige herontwikkeling. Hieronder worden de karakteristieken van het gebied beschreven, waaronder de functionele indeling, groenstructuren en gebouworiëntaties. TWEE SFEREN Het plangebied Travertijn valt in twee deelgebieden met elk een eigen sfeer en opzet uiteen. Noord: meer bebouwd en versteend. Zuid: groene campus.

BOVENWIJKS GROEN Rondom Travertijn ligt bovenwijks groen met ecologische functie. Een kerngebied (eelderbaan) aan westzijde, een slagader aan noordzijde. Het groen langs de Diamantlaan en de oostwest lanen/houtwallen in het gebied is van secundair belang bovenwijks groen secundair groen

HEKKEN De scholen in het gebied zijn met hekken omgeven, waardoor het gebied een weinig openbare uitstraling heeft.

ENTREES & ACHTERKANTEN Entrees tot gebouwen zijn vanaf de Travertijnstraat te bereiken. Elk gebouw heeft zijn eigen entree, er is weinig onderlinge connectie. Langs de Diamantlaan deels achterkanten.

INLEIDING | GEBIEDSKENMERKEN & RUIMTELIJK STRUCTUUR

BOMEN Terra Nostra heeft in opdracht van de gemeente Groningen alle bomen en houtopstanden in en om de Travertijnstraat geïnventariseerd. Ook de gezondheid en levensverwachting van het opgaand groen is daarbij meegenomen. Het is de ambitie om bomen en groenopstanden van waarde en met goede levensverwachting maximaal in te passen in het plan voor herontwikkeling. WATER In delen van de Travertijnstraatstaat komt water op straat bij hevige buien. Dat is inzichtelijk gemaakt bij de stresstest. Ter plaatse van de Travertijnstraat komt dat omdat zich daar nog een gemengd rioolstelsel bevindt, er relatief veel verharding aanwezig is en weinig mogelijkheid om regenwater naar groen of water af te voeren. Opgave bij herontwikkeling is om daar verbetering in aan te brengen: het regenwater van daken en verhard oppervlak af te koppelen van het gemengd riool en naar groen en water af te voeren. De hoeveelheid verhard oppervlak te verminderen. Als opgave wordt aangehouden het bergen van een piekbui van 73 mm. Het Diamantcollege en Selion liggen in een gebied met ander waterpeil, dan de Travertijn. De weg vormt de scheiding. Dat blijft zo, ook in de toekomst.

aa t

r st ee

xs tr

Vu u

O ny

n st ra

M an

Water Travertijn stresstest

Esri Nederland, Community Map Contributors

st ra

Water Travertijn peilvakken

ga an

u in la

nl aa

st ee

Ar d

Za nd

Toekomstverwachting Groningen BEA Vinkhuizen Overzichtstekening bomen BEA en houtopstanden GroningenZuid Vinkhuizen Zuid n

O ny xs tr

Za nd

st ee

nl aa

er Zi lv

ho f 377 374 371

376

379

378

375

aa t

373

408 409

372 370 369

Za nd

366

st ee

Za nd

nl aa

st ee

nl aa

358

351

rs te

348

en st

ge ls

ra at

M er

343

341

tr aa

t 27

112

Tr av

er ti

jn st

ra at

115

126

117

128

141

134 139

136

142

393

144

143

149

146

147 150

‐0,93

152 153

105

154

104

155 160

97 98

156

‐0,40

‐0,50

157

166

163

165

302

159

109

294 167

158

m 198

193

86 88 90

171 168 169

87 89 91

172 173

179 177

175 174

180

181

182

183

184

185

187

186

188

192

195 194

196

197

200

199

202

203

242

238 229

234

230

237

240

320

244 269

245 247

246

262

248

270

263 264

251 249 250

227

212

277

236

233

316

318

319

243

232

315 317

241

235

231

207

265

267

268

271 272

274

321 322

279

278

323

280

275

325

324 327

276

328

326

329

253

252

330

332

214 215

334

331

216

333

Pr ot

on st

ra at

N eu

tr on

st ra

337

q 209

211

217 218

210

336

221

208

314

239 228

189

312

313

206

205

204

201

178

213

191

176

170

310 311

190

‐0,93

309

284

tl aa

308 307

m an

‐1,50/‐1,70

304

303 305 306

D ia

78 79

288

299 296

282

73 72 76

285

283

287 286

301

300

297

290 291

289

281

220 225 222

255

226

223

254

256

257

335

266

273 260

224

338

<< Legenda

298

295

292 293

151

164

148

145

162

396 395

133

111

107

52 56

‐0,93

399

394

132

‐1,42

406 401

397

137 138

405

403 400

161

55 58

402

386

129

127

135

392

380

106

95 96

383

385

125

130

108

103

93 94

390

407

381

101

382

384

121

123

124

131

99 100

389

404

398 122

116

120

119

118

110

102

10 8

13 11

113 114

18 17 16

24 23 22

391 388

350 349 387

342

415

344

140

414

354

347 346 345

416

355

352 353

413

356

360

359

M er

412

361

357

Za nd

aa t

aa ls tr

362

V uu

tr ny xs

411

364 363

Diam antla

tr aa

367

365

nl aa

Vu ur

ns st ee

410

368

258

259

261

339

340

219

Toekomstverwachting

>15 jaar 10-15 jaar 5-10 jaar <5 jaar P ro

Grondboring

to n

Profielsleuf

LAND LAND

2 2

1 1

3 3

4 4

5 5

POLDER DE HELD

INLEIDING | GROENBLAUW RAAMWERK

LAND 1 1

TRAVERTIJNSTRAAT

LAND

NOORDERPLANTSOEN

TRAVERTIJNSTRAAT TRAVERTIJNSTRAAT NOORDERPLANTSOEN

NATUURLIJK EN VRIJ

3 3

TRAVERTIJNSTRAAT

NATUURLIJK EN VRIJ POLDER DE HELD

2 2

TRAVERTIJNSTRAAT

POLDER DE HELD

13 13

STAD

TRAVERTIJNSTRAAT TRAVERTIJNSTRAAT

BUITENGEBIED BUITENGEBIED Buitengebied

LAND

4 POLDER POLDER DE DE HELD HELD

4 4 1

2 2

1 1

TRAVERTIJNSTRAAT

EEN SCHAKEL IN DE GROENBLAUW STRUCTUUR WESTPARK

BUURTPARK VINKHUIZEN

1 1

3 3

NOORDERPLANTSOEN NOORDERPLANTSOEN

5 5

4 4

5 5BUITENGEBIED

2 2

3 3

6 6

WESTPARK

STAD STAD

SPORTPARK SPORTPARK WEST WEST END END

BUITENGEBIED

WESTPARK

BUURTPARK VINKHUIZEN Buurtpark Vinkhuizen

SPORTPARK WEST END

BUURTPARK BUURTPAR

BUITENGEBIED 4

NATUURLIJK NATUURLIJKEN ENVRIJ VRIJ

WESTPARK WESTPARK Westpark

LAND LAND

GROENBLAUW RAAMWERK EEN SCHAKEL IN DE GROENBLAUW STRUCTUUR

STAD

GROENBLAUWSTRUCTUUR GROENBLAUWSTRUCTUUR WIJK WIJK

STADSPARK STADSPAR

Sportpark West End END SPORTPARK WEST

GROENBL

GROENBLAUWSTRUCTUUR WIJK HET ROEGE BOS

STADSPARK NOORDERPLANTSOEN

DIAMANTPARK

BUITENGEBIED BUITENGEBIED

NOORDERPLANTSOEN

WESTPARK WESTPARK

BUURTPARK BUURTPARK VINKHUIZEN VINKHUIZEN

POLDER DE HELD

BUITENGEBIED

4 4

3 WESTPARK

5 5

6 6

SPORTPARK WEST-END

1 2

BINNENSTAD BEDRIJVENTERREIN

SPORTPARK WEST END

GROENBLAUWSTRUCTUUR WIJK

STADSPARK NOORDERPLANTSOEN

SPORTPARK SPORTPARK WEST WEST END END

GROENBLAUWSTRUCTUUR GROENBLAUWSTRUCTUUR WIJK WIJK Groenblauwstructuur wijk

STADSPARK STADSPARK NOORDERPLANTSOEN Stadspark NOORDERPLANTSOEN Noorderplantsoen

LAND LAND

2 2

1 1

3 3

4 4

5 5

LANDBOUW

INLEIDING | ROUTES EN PLEKKEN

LAND 1 1

TRAVERTIJNSTRAAT

LAND

NOORDERPLANTSOEN

TRAVERTIJNSTRAAT TRAVERTIJNSTRAAT NOORDERPLANTSOEN

SOCIAAL EN ACTIEF

3 3

TRAVERTIJNSTRAAT

SOCIAAL EN ACTIEF LANDBOUW

2 2

TRAVERTIJNSTRAAT

LANDBOUW

15 15

STAD

TRAVERTIJNSTRAAT TRAVERTIJNSTRAAT

Schooltuin Westpark SCHOOLTUIN SCHOOLTUIN WESTPARK WESTPARK

LAND

4 LANDBOUW LANDBOUW

4 4 1

SOCIAAL SOCIAALEN ENACTIEF ACTIEF

Speelplein Selion SPEELPLEIN SPEELPLEIN SELION SELION

SPORTPARK SPORTPA

NOORDERPLANTSOEN NOORDERPLANTSOEN

5 5

6 6

LAND LAND 1

2 2

1 1

ROUTES EN PLEKKEN

STAD

TRAVERTIJNSTRAAT

5 5 SCHOOLTUIN WESTPARK 66

2 2

SPEELPLE

STAD STAD

EEN NIEUWE PLEK IN HET GROEN

SCHOOLTUIN WESTPARK

SPEELPLEIN SELION

SPORTPARK WEST END

1 1

SPEELPLEK SPEELPLEK DIAMANTPARK DIAMANTPARK

SCHOOLTUIN WESTPARK

Basisscholen

Winkelcentrum

SPEELPLEK DIAMANTPARK

Sporthal

DEDE LOODS LOODS B

Speelplek Diamantpark SPEELPLEK DIAMANTPARK

ZOMERMA

ZOMERMARKT WINKELCENTRUM VINKHUIZEN ark to p Diamantpark

Buurtcentrum

SPORTPARK WEST Sportpark West End END

SPEELPLEIN SELION

ZOMERMARKT ZOMERMARKT WINKELCENTRUM WINKELCENTRUM VINKHUIZEN VINKHUIZEN

DE LOODS BEDRIJVENTERREIN

SCHOOLTUIN SCHOOLTUIN WESTPARK WESTPARK

SPEELPLEIN SPEELPLEIN SELION SELION

SPORTPARK SPORTPARK WEST WEST END END

De Steiger school ol cho to s

to par

4 4 school Leon van Gelder

5 5

1 Westpark

port to s

Simon Van Hasselt school

Sportpark West-End 6

SPEELPLEK DIAMANTPARK

Selion school Diamant College

ZOMERMARKT WINKELCENTRUM VINKHUIZEN

DE LOODS BEDRIJVENTERREIN

SPEELPLEK SPEELPLEK DIAMANTPARK DIAMANTPARK

ZOMERMARKT ZOMERMARKT WINKELCENTRUM WINKELCENTRUM VINKHUIZEN VINKHUIZEN Zomermarkt winkelcentrum Vinkhuizen

Bedrijventerrein

DEDE LOODS LOODS BEDRIJVENTERREIN De LoodsBEDRIJVENTERREIN bedrijventerrein

INLEIDING | DE VINCKENBORGH

ALGEMENE HISTORISCHE WAARDEN In de jaren zestig van de twintigste eeuw werden aan de noordwestkant van de stad Groningen grootschalige stadsuitbreidingen gepland om een sterk groeiende bevolking te huisvesten, waaronder het zelfvoorzienende stadsdeel Vinkhuizen, met woningblokken in ‘stempelbouw’, hoogbouw aan de rand en uitgebreide voorzieningen op een centrale plek. Aan de zuidkant van de nieuw ontwikkelde wijk verrees een aantal scholen, waarvan De Vinkenborgh zonder twijfel de meest revolutionaire is. Het gebouw, eigentijds in zijn heldere, functionele en structurele architectuur, huisvestte een grootschalig en vooruitstrevend lager voortgezet onderwijsprogramma. In een nog bijna leeg polderlandschap verrees een imposante ‘burcht’; de belichaming van een exemplarische ‘verzamelschool’ met tweejarige brugklas en brede keus aan richtingen. Deze voorloper van het huidige VMBO faciliteerde een programma dat in de huidige hervormingsdiscussie t.a.v. scholenbouw opnieuw relevant is. Bijzonder is de aanwezigheid van een eigen zwembad. In de beginjaren was er internationale (onderzoeks)aandacht voor de school. Dit structuralistisch gebouw in de door landelijk bekende architecten met hoog ambitieniveau opgezette wijk Vinkhuizen is een heldere representant van zijn bouwtijd en het toenmalige idealisme.

ENSEMBLEWAARDEN (SAMENHANG) EN STEDENBOUWKUNDIGE WAARDEN De aanwezigheid van de school, met zwembad, vormt een waardevol onderdeel van de oorspronkelijke wijk Vinkhuizen, en is stedenbouwkundig - en sociaal- historisch van belang. De Vinkenborgh werd gebouwd als onderdeel van een zelfvoorzienend nieuw Gronings stadsdeel, Vinkhuizen en sluit in zijn karakteristieke structuralistische bouwstijl en ruime opzet aan op deze wijk. De school is gebouwd als onderdeel van een ambitieus en zelfvoorzienend uitbreidingsplan aan de westzijde van de stad Groningen, op de grens van de hiertoe in 1969 geannexeerde gemeente Hoogkerk. De nieuwe wijk moest zoveel mogelijk zelfvoorzienend zijn. Het hoge ambitieniveau van het stedenbouwkundig ontwerp van de wijk is ook herkenbaar in de school, zowel op functioneel als architectonisch gebied. Het zwembad had ook een algemene functie voor de wijk; mogelijk de sportzalen ook, maar dat is niet bekend/onderzocht. De stedenbouwkundige waarde als onderdeel van de wijk Vinkhuizen is hoog. Het gebouw, dat oorspronkelijk in een vrijwel lege polder lag, reageert niet op zijn directe omgeving; de ensemble waarde met naastgelegen scholen is beperkt. De omgeving van het gebouw is echter wel van groot belang binnen het gebouw, waar overal het oorspronkelijke weidse uitzicht beleefd kon worden.

Zonder de huidige dichte begroeiing, overlopend in het huidige Westpark, was het gebouw, groot, aanwezig en daardoor bepalend, een markant punt aan de groene buitenrand van de gelijktijdig gebouwde wijk Vinkhuizen. Van het uitgestrekte polderlandschap uit de bouwtijd is helaas niets meer herkenbaar. Stedenbouwkundig functioneel naar binnen gekeerd, als beschutting tegen de weidsheid van de omringende polder, maar tegelijk met overal (visuele) verbinding met de uitgestrekte buitenruimte heeft het uit vierkante blokken samengestelde gebouw in zichzelf een hoge ensemblewaarde. De opzet van het gebouw bestaat uit bouwvolumes met dezelfde vierkante afmeting (‘stempels’) in een tamelijk rigide structuur. Deze structuur is helder op een luchtfoto. Op grondniveau is vooral de repetitie waarneembaar. De fietsenstalling is als bouwvolume een essentiel onderdeel van de totale blokkenstructuur, dat bovendien bijdraagt aan de gelijktijdige besloten- en openheid van het schoolplein.

De nieuwe school aan de rand van de nieuwe Groningse wijk Vinkhuizen, aan de rand van het polderland (polder De Held), niet ver van het Hoendiep (fragment van foto, Groninger Archieven, GnGRA nr. 1785_23722)

Tegenwoordig is de locatie onderdeel van een bouwblok waar in oude schoolgebouwen allerhande culturele initiatieven ontplooid worden. De Vinkenborgh is zowel architectonisch als stedenbouwkundig het meest markante en in veel aspecten het meest waardevolle gebouw in zijn directe omgeving.

INLEIDING | DE VINCKENBORGH

ARCHITECTUURHISTORISCHE WAARDEN De Vinckenborgh is in 1974 gebouwd als school voor lager beroepsonderwijs. De bouwstijl is die van het structuralisme en de architect was P.A. Schumacher van bureau G.A. Heldoorn. Architectonisch heeft het gebouw een zeer hoge kwaliteit en architectuurhistorisch is het een letterlijk schoolvoorbeeld van het structuralisme. Architectenbureau Heldoorn had duidelijk ervaring met het bouwen van scholen. Het oeuvre van het bureau is nog niet uitgebreid geïnventariseerd, maar deze school is mede door het ambitieuze programma ongetwijfeld een van de meer bijzondere werken. In het verlengde van de zelfvoorzienende wijk was ook De Vinkenborgh een school waar alles is; alle studierichtingen (binnen het lager middelbaar onderwijs), veel ruimte voor ontmoeten en samenzijn en uitgebreid aandacht voor lichamelijke ontwikkeling, waarbij met name het zwembad ook een functie voor de wijk had. Het functionele schoolcomplex is een voorbeeld van markante structuralistische architectuur. Kenmerkend voor de tijd is de hoge kwaliteit van bouwen, ontworpen om robuust te zijn en zorgvuldig gedetailleerd en afgewerkt, op alle schaalniveau’s. Een zeer groot ‘verzamel’gebouw waar de menselijke maat steeds herkenbaar blijft en gefaciliteerd wordt.

Duidelijk herkenbaar is het orthogonale betonskelet, ingevuld met in betonsteen gemetselde (kop)gevels en brede glaspuien met roedenverdeling. De borstweringen zijn ingevuld met neutraal (asbesthoudend) plaatmateriaal. Binnen de structuur is veel repetitie en in het ontwerp zijn veel spiegelassen. Door het aaneenrijgen en stapelen van vierkanten ontstaat beschutting rond het centrale schoolplein, en langs de buitenzijde in semi-beschutte hoven. Het gebouw is gericht op de behoefte van zijn gebruikers, met plekjes en hoekjes, beschutte entrees, keermuurtjes om op te zitten en een aula overblijfruimte als een grote zitkuil. Buiten je knusse hoekje kun je overal de hoofdstructuur weer oppikken om door het gebouw te navigeren. Vanuit het gebouw is de omgeving overal goed beleefbaar; interne verblijfsplekken krijgen daglicht via glazen deuren en puien en bieden tegelijk een glimp op de omgeving. Zelfs de aangegeven mogelijkheid voor een extra verdieping op de hoogbouw valt binnen het gedachtegoed van het structuralisme, dat gebouwen aanpasbaar en uitbreidbaar moesten zijn. Geheel volgens de tijdgeest zorgen ritme en zorgvuldige plaatsing van de gebruikte bouw- en afwerkingsmaterialen voor een aantrekkelijk interieur; de ‘ornamentiek’ is verwerkt in de architectuur en detaillering.

Het samenspel van een en ander luistert nauw, en ook de (oorspronkelijk) kleuren van de gebruikte materialen zijn onderdeel van het ontwerp; warme lichtgrijzen in het exterieur, in het interieur uitgebreid met gelen en bruinen van houten plafonds, baksteen muren en vloertegels. De beleving van het gebouw is momenteel ernstig aangetast door het ‘verhokken’ van centrale open ruimtes en het blinderen van binnenpuien - alle echter reversibel. Helaas is op zeker moment een drastische verandering in de gevels opgetreden door het verwijderen van de donkere houten elementen op de hoeken van het gebouw ter hoogte en in het verlengde van de raamstroken. Door de nu nadrukkelijk verticaal aanwezige kolommen op de hoeken, ogen de bouwvolumes nu zwaarder en blokachtig, waar deze vroeger op de hoeken juist genuanceerd waren en de verticaliteit van de raamstroken benadrukt werd. Ook de originele kleurstelling (veel eigen kleuren van bouw- en afwerkingsmaterialen) is verdwenen. Hierdoor is tegenwoordig niet langer een verbinding, maar juist een scheiding tussen de beleving van buiten en binnen. Bovendien maken de grijswaarden van het vele blauw de gevels plat. Hoewel gebouwd in de periode dat de Beeldende Kunst Regeling (BKR) gold, is in het gebouw nog geen oorspronkelijk kunstwerk geidentificeerd.

Gevels van het gymnastiekgebouw (dia’s collectie CSG Selios)

INLEIDING | DE VINCKENBORGH

BOUWHISTORISCHE WAARDEN Als in vrijwel originele staat bewaard gebleven schoolcomplex uit de jongste generatie monumentale naoorlogse gebouwen, heeft De Vinkenborgh een zeer hoge bouwhistorische waarde. De modulaire opbouw en de robuuste materialisering uit in het werk gestorte beton, betonsteen, staal en plaatmateriaal is typisch voor de bouwtijd, evenals de afwerking in schoonmetselwerk, gres-tegeltjes en marmoleum. De verwerking van het in het werk gestorte beton refereert aan het Brutalisme. Een zorgvuldige bekisting heeft lattenpatronen in horizontale en verticale richtingen gecreëerd, en afgeschuinde hoeken. Dit bepaalt mede de robuuste uitstraling van het gebouw. Mede dankzij de zorgvuldige detaillering en uitvoering is het gebouw zo goed als gaaf bewaard gebleven. Recente scheidingswanden zijn eenvoudig verwijderbaar en vervangen van eventueel asbesthoudend plaatmateriaal is goed mogelijk zonder de architectuur aan te tasten. Ook de originele fietsenstalling, essentiele component van de functionele structuur, is nagenoeg gaaf bewaard gebleven. Hier storen wel de later geplaatste hekken, die afstand tot het bouwwerk zouden moeten houden in plaats van er in opgenomen te zijn. De zeldzaamheidswaarde van dit soort puur utilitaire ‘support’ bouwwerken zal in de nabije toekomst toenemen.

Omdat dit stalen gebouw hier zorgvuldig is mee-ontworpen in het geheel, is juist deze veel interessanter om te behouden dan veel andere. WAARDEN VANUIT DE GEBRUIKSHISTORIE De Vinkenborgh is een begrip bij alle oud-leerlingen en bij de inwoners van Vinkhuizen. De initiatieven van Stichting Backbone050 zorgen dat de maatschappelijke betekenis van het gebouw voor de stad Groningen zelfs toeneemt. Het vrijstaande sportgebouw kan ook apart gebruikt worden. De kwaliteit van het robuust gebouwde, architectonisch en historisch waardevolle complex is de gerichtheid op samenkomen en ontmoeten in het kader van (persoonlijke) ontwikkeling; hier valt na een halve eeuw nog niets op af te dingen. TEKSTEN TRAVERTIJNSTRAAT 12 uit: 7 september 2022 • quick-scan bouw- en cultuurhistorie De Vinkenborgh, Travertijnstraat 12, Groningen Suzanne Fischer

BELEID & OPGAVE

INLEIDING | OMGEVINGSVISIE

OMGEVINGSVISIE De herontwikkeling van de Travertijnstraat sluit aan bij de omgevingsvisie ‘Levende ruimte. De Groningse Leefkwaliteit voorop.’ (2021) Met Levende ruimte bereidt Groningen zich voor op een groeispurt naar misschien wel 250.000 inwoners. Dat doet Groningen op geheel eigen wijze, door te verdichten waar het kan en te transformeren waar het moet. Om mobiliteit te beperken, bestaande voorzieningen te versterken en groen en landschapswaarden te behouden wordt gekozen voor concentreren van de groei zoveel mogelijk in/rond Groningen en haltes van OV. Dat sluit naadloos aan bij het ontwerpprincipe van de compacte stad, dat al jaren de kern vormt van het beleid van de gemeente Groningen. Leefbaarheid en de kwaliteit van de openbare ruimte staan hoog op de agenda, als antwoord op de vraag hoe de compacte stad mét een stevige woningbouwopgave aantrekkelijk kan blijven voor alle inwoners en gebruikers. Meer ruimte voor voetganger en fietser, nabijheid van voorzieningen en realisatie van gezonde, duurzame wijken, staan centraal in alles wat we doen. Daarbij kijken we bij elke ruimtelijke ontwikkeling hoe deze ‘inclusief’ en ‘compleet’ kan zijn: • ‘Inclusief’: in sociaal opzicht en voor haar omgeving een positieve betekenis; • ‘compleet’: woongebied met óók werken en voorzieningen, in een duurzame groenstructuur. DÁT IS DE OPGAVE VOOR TRAVERTIJN.

INLEIDING | BELEIDSTHEMA’S

WONEN EN WERKEN In de Woonvisie zijn de Travertijnstraat en Vinkhuizen zuid (ten oosten van de Diamantlaan) als inbreidingslocatie voor wonen geduid. De ongedeelde stad is een belangrijk thema in de Woonvisie. We willen dat het aandeel sociale huurwoningen in sommige delen van de stad afneemt en in andere gebieden juist toeneemt. De Travertijnstraat ligt in Nieuw-West. Uitgangspunt daar is een lichte afname van het aandeel sociale huur. Het aandeel sociale huur in het plangebied Travertijn kan dan ook beperkt blijven (20% tot 30%). Daarbij is het een optie om de sociale huur ook op een andere manier dan traditionele corporatiehuur te realiseren (bijvoorbeeld wooncoöperatie, woon/werk broedplaats of geclusterd wonen voor zorgdoelgroep). Voor het grootste deel van het programma moet de focus op betaalbare koop komen te liggen (max €355.000). De Woonvisie wil aandacht voor groepen die de ontwikkeling en/of het beheer van hun woning op een andere manier willen vormgeven; bijvoorbeeld via wooncoöperaties en collectief opdrachtgeverschap. Een mogelijkheid is om de voormalige Vinkenborgh of een deel daarvan via een wooncoöperatie te verbouwen en beheren. Daarbij kan ook worden gedacht aan een combinatie van wonen en werken. In de Strategische Woningbouwprogrammering maakt de gemeente onderscheid in een ‘stedelijk’ en een ‘groen-stedelijk’ woonmilieu.

De Travertijnstraat ligt ongeveer op de grens tussen beide woonmilieus. Een gemengd programma (50% tot 70% grondgebonden) heeft de voorkeur. De Travertijnstraat ligt in een overgangsgebied tussen wonen en werken, in een gebied met heel eigen, vrij groen karakter Met Backbone050 heeft het gebied de laatste jaren een broedplaats gehuisvest. De gemeente geeft in haar broedplaatsenbeleid 2020 aan ruimte te willen blijven bieden voor broedplaatsen en startups. Het specifieke karakter én de aanwezige functies maken dat we een ánders dan standaard woongebied passend achten. Eerste ideeën: een gemengd woon/werkgebied met een focus op circulaire economie, duurzaamheid, en een zekere mate van collectiviteit. De bewoner niet alleen consument maar ook producent. Dat betekent ook dat we onderzoeken of er ruimte is voor het continueren van een broedplaats achtige functie. We zetten in op realisatie van woongebied met óók ruimte voor werken SPORT EN VOORZIENINGEN Als gebied voor scholen, met regionaal verzorgingsgebied, blijft de Travertijnstraat belangrijk. Daarnaast biedt vooral de Diamantlaan als ‘wijk-as’ kansen voor maatschappelijke functies.

MOBILITEIT De mobiliteitsvisie die ten grondslag ligt aan alle ontwikkelingen in de gemeente heeft als kernpunt om te stimuleren dat verplaatsingen binnen de stad zoveel mogelijk met de fiets en te voet gaan en wil daarnaast gebruik van het openbaar vervoer stimuleren. Het gebruik van de auto, alleen als het echt moet. Rondom de Travertijnstraat gaat het concreet om behoud en verbeteren van de fiets-voet verbindingen: • oostwaarts langs de nieuwe West End verbinding, richting sportpark en binnenstad • noord-zuid: langs de Diamantlaan en via een te upgraden noord-zuid route door de Eelderbaan (aan te sluiten op suikerzijde) • westwaarts: richting Eelderbaan westpark en verder

West-end Hoendiep fietststructuur

Op de luchtfoto een schetsontwerp voor de nieuwe ‘West End verbinding’ conform mobiliteitsvisie. Tevens verbeeld: één van de voorkeursscenario’s voor de aanpak ring west, met verdiepte ring en Haarlemmermeer aansluiting. Uitwerking ontwerp ring west volgt in 2024-2025. Uitbreiding netwerk van fietsroutes in rood op de luchtfoto. Conform Mobiliteitsvisie gemeente groningen (2021), aangevuld met voorstel upgrade noord-zuid route door de Eelderbaan

Tegenover Travertijn zal de West End verbinding aankomen. Deze 50 km/h weg sluit Vinkhuizen en het Hoendiep aan op de ring west. Hij zal zowel voor auto als fiets als OV belangrijk zijn en verankert de Travertijn béter in het netwerk. Het plangebied ligt de komende jaren in een zone zónder betaald parkeren. Dat vormt de basis voor het mobiliteitsconcept en de parkeernormen waarmee moet worden gerekend. LEIDRAAD OPENBARE RUIMTE De leidraad is een gemeentelijk inspiratiedocument dat aangeeft hoe de openbare ruimte van Groningen groener, klimaatadaptiever, gezonder, socialer kan, met meer ruimte voor de voetganger en fietser. Hij is samen met de mobiliteitsvisie vastgesteld en wordt als onderlegger voor herinrichtingen openbare ruimte ingezet. Ook bij de Travertijnstraat worden de principes uit de leidraad als vertrekpunt voor de openbare ruimte ingezet. Meer ruimte voor groen, water, ontmoeting zijn er in dít plangebied de key issues.

Profiel West-End

DE OPGAVE

INLEIDING | BELEIDSTHEMA’S

LEEFKWALITEIT In het Groenplan Vitamine G staat beschreven dat er gestreefd moet worden naar een nieuw groenblauw raamwerk, dat ook na transformatie een krachtige identiteitsdrager blijft. De groene lob in de Westflank is in het Groenplan Vitamine G aangewezen als een aandachtsgebied: een gebied waar groen het leidende principe is bij transformatie. Er wordt gestreefd naar een landschappelijke groenzone, met ecologische waarde en recreatieve potentie. De groene lob wordt als een belangrijke schakel tussen stad en ommeland gezien. Het Groenplan onderscheidt ook ‘roo voor groen’ waarbij de realisatie van een robuust groennetwerk meelift bij ruimtelijke ontwikkelingen. De gehele zuidrand van Vinkhuizen, óók Travertijn, is as zodanig aangewezen. In de Stedelijke Ecologische Structuur is het water langs de zuidrand van Vinkhuizen als te versterken verbinding weergegeven en is het bestaande, opgaand groen als bestaand onderdeel van de SES geduid. Bij herontwikkeling/transformatie moet er dus bovengemiddelde aandacht zijn voor groen en water. En dat betekent we in het ontwikkelkader aandacht besteden aan:

Concreet is via de SES vastgelegd dat elke m2 verlies aan oppervlak bestaand groen in de SES één op één moet worden gecompenseerd. WATER EN KLIMAATADAPTATIE Met het GWRP 2020-2024 heeft Groningen haar beleid voor het robuuster, toekomstbestendiger en duurzamer maken van haar watersysteem vastgelegd. Meer ruimte voor het vasthouden, bergen en vertraagd afvoeren van water is het doel. Gekoppeld daaraan zijn aangescherpte regels voor het bergen van piekbuien opgenomen. Voor transformatiegebied betreft dat van een 73 mm piekbui. In het gebied blijkt uit de ‘stresstest’ dat er bij hevige piekbuien wateroverlast optreedt. Dat komt door de grote hoeveelheid verharding icm de relatief lage ligging. Het ontstenen is daarmee een concrete opgave voor dit gebied, conform klimaatbeleid. CULTUURHISTORIE EN ARCHEOLOGIE Het groen en water langs de zuidrand van Vinkhuizen zijn onderdeel van de stedenbouwkundige opzet van de wijk Vinkhuizen en heeft daarmee cultuurhistorische waarde. Het is nog niet planologisch beschermd. In het gebied Travertijnstraat staat de Vinckenborgh, een pand met cultuurhistorische waarde dat in het bestemmingsplan gebouwd erfgoed als ‘karakteristiek’ is aangemerkt.

Stedelijke ecologische structuur 2014

De abstracte opgaven uit de gemeentelijke beleidskaders, de analyse van de huidige situatie én de wensen van de buurt zijn vertaald naar concrete opgaven voor het plangebied Travertijn. WOON- EN WERKPROGRAMMA √√ 250 – 300 woningen waarbij: • ca. 50% grondgebonden / 50% gestapeld • ca. 20-30% sociale huur, kansen voor wooncoöperatie en/of bijzondere doelgroepen (bijv. begeleid wonen) • 30-50% betaalbare koop (tot €355.000 VON) √√ Werklocaties ondergeschikt of in combinatie met wonen maken √√ Inpassen scholen die blijven (Simon van Hasselt, CSG Selion en Diamant college) √√ Aan de Diamantlaan voorzieningen concentreren

LEEFKWALITEIT √√ Bomen en houtopstanden zoveel als mogelijk behouden met inachtneming van de levenskwaliteit en ecologische waarde, compensatie binnen het gebied wanneer nodig volgens de gemeentelijke BEA systematiek; √√ Potentieel beschermde soorten aanwezig, waardoor nader onderzoek noodzakelijk is; √√ Waterberging op basis van klimaatbui van 73mm regenwater vertraagd wordt afgevoerd; √√ Travertijnstraat 12 (voormalig Vinkenborgh) is aangemerkt als karakteristiek gebouw. En wordt getransformeerd MOBILITEIT √√ Ontsluiting zoveel als mogelijk via bestaande structuren van Travertijnstraat en ontsluitingsweg scholen; √√ Aandacht hebben voor ochtendverkeer ten aanzien van halen en brengen van scholen; √√ Mogelijke aansluiting Westend op Diamantlaan faciliteren in het kader van de aanpak Ring West √√ Parkeren op afstand centraal op parkeervelden; √√ Dubbelgebruik van parkeerplaatsen scholen onderzoeken.

Groenplan Groningen 2030

INLEIDING | WELSTANDSNOTA GEMEENTE GRONINGEN

Dit beeldkwaliteitsplan (BKP) wordt als bron voor de aanvulling op de welstandsnota gebruikt, om de ruimtelijke kwaliteit van de gebouwde omgeving te waarborgen en te sturen is bij het opstellen van dit BKP gekeken naar de criteria welke zijn benoemd onder de koppen: ‘5. stempel- en strokenbouw’ & ‘7. Recente uitbreidingen van en grootschalige transformaties in de stad’ uit de welstandsnota en hieronder zijn samengevat. Volgens de algemene Groninger Criteria bestaat een kwaliteitsvolle omgeving uit samenhangende ruimtes en nooit uit losse elementen. Een bouwplan wordt getoetst op de eenduidigheid, structuur en logica van het ontwerpidee van de aanvraag zelf, alsook op de relatie van het plan met de omgeving en de te verwachten ontwikkeling ervan. Travertijnstraat, dat zich bevindt in het gebied Vinkhuizen valt onder gebiedsgerichte criteria 5. stempel- en strokenbouw. In dit gebied is er een eenvoudige bebouwing, dat bestaat uit middelhoge portiek-of galerijwoningen en tweelaagse eengezins-of bejaarden-woningen met of zonder kap. De groene zones in combinatie met geplaatste bebouwing markeren hierbij de wijkgrens (Welstandsnota gemeente Groningen, pagina 87). De bebouwing, met name de plint, gaat een duidelijke relatie aan met het maaiveld, waarbij de programma’s die zich hier bevinden de kwaliteit van de openbare ruimte versterken.

In dit gebied is de bebouwing vooral functioneel qua opzet en zijn de architectonische accenten bescheiden gebleven. In de vroege naoorlogse bebouwing is er op het gebied van de architectuur de detaillering en materiaalgebruik duidelijk rijker. In de latere wijken, waar Vinkhuizen onder valt, ligt de aandacht voor de architectonische kwaliteit lager en wordt het materiaalgebruik armer door de vergaande standaardisatie (Welstandsnota gemeente Groningen, pagina 88). Delen van Vinkhuizen zijn vanaf midden jaren 1990 vernieuwd, waardoor de bebouwing een ander karakter heeft gekregen. Een deel van deze naoorlogse wijken zijn daardoor ondergebracht bij criteria 7. Recente uitbreidingen van en grootschalige transformaties in de stad, waarbij uitbreidingen of transformaties van de naoorlogse wijken over het algemeen de kenmerken en aanbevelingen van dit gebied volgen. Vaak wordt in de nieuwbouw van de transformatiegebieden binnen deze wijken gerefereerd aan de kenmerken van naoorlogse bouwen, waarbij het principe van de stempel of de kenmerkende horizontale gevelgeleding van rijwoningen en portiekflats wordt toegepast. In sommige gevallen is juist de architectuurtaal inspiratie voor vernieuwingen. (Welstandsnota gemeente Groningen, pagina 91).

RAAT

JNST

RTI RAVE

Nieuwbouw laat-naoorlogse wijken (onder gebiedsgerichte criteria 7) Nieuwbouw volgens stempel principe

•

bouwinitiatieven houden rekening met eventuele samenhang tussen architectuur, stedenbouw en landschapsarchitectuur;

CONTEXT

•

Bouwinitiatieven respecteren eventuele hiërarchische stedenbouwkundige structuren;

in gebieden met een meer dan gemiddelde samenhang tussen architectuur, stedenbouw en landschap maken erfafscheidingen en schuurtjes nadrukkelijk deel uit van het architectonisch ontwerp.

• Kleur- en materiaalvariatie vinden plaats binnen een duidelijke compositie en richten zich op de accentuering van de gevelgeleding en de architectonische eenheid;

UITWERKING

Nieuwbouw in de laat-naoorlogse wijken (Selwerd, Paddepoel en Vinkhuizen) kent een hoger detailleringsniveau en een hoogwaardiger materiaal-en kleurgebruik dan de bestaande en de oorspronkelijke context.

• Materiaalgebruik, kleur en detaillering worden afgestemd op de aangrenzende en overliggende bebouwing.

VISIE & UITGANGSPUNTEN

INLEIDING | ONTWERPFILOSOFIE

De Travertijn als buurt heeft 5 C’s als uitgangspunten:

01 Contrast

04 Circulair

De Travertijn scenario’s gaan uit van een complementariteit ten opzichte van de aangrenzende gebieden zoals Vinkhuizen Zuid. Binnen de wijk wordt contrast gezocht met de groene opzet, de bestaande objectmatige benadering van de scholen met hun eigen inkadering. Maar ook contrast door de wijze van opzet welke veel meer uitgaat van het collectieve in plaats van het individuele. • Tussen scholen en functies • Groen en functies • Vinkhuizen en Travertijn

De Travertijn wordt circulair opgezet vanaf de stedenbouwkundige opzet, door hergebruikte en/of gerecyclede materialen toe te passen. Het uitgangspunt is de “zo dicht mogelijk bij de bron” benadering van materialen, energie en bouwen, waarmee de CO2 footprint zo klein mogelijk blijft.

02 Collectiviteit De Travertijn gaat uit van gedeelde waarden. Waar collectiviteit gefaciliteerd kan worden door de buurtjesopbouw, het delen van gemeenschappelijke functies en de groene binnenhoven.

03 Connecties De Travertijn opzet faciliteert het verbinden en ontmoeten zowel in het openbare gebied als in de architectuur. Dit om de collectiviteit te versterken en aanleidingen, interventies te faciliteren om te komen tot sociale interacties. De Travertijn wordt verbonden met zijn omgeving, deels door de fysieke verbindingen aan elkaar te koppelen, deels door de laagdrempelige, toegankelijke uitstraling met bijbehorende functies.

Tevens is het de opzet om zo min mogelijk negatieve impact te hebben op de bestaande groen- en waterstructuren. En deze juist te versterken middels het toevoegen van een nieuwe groene zone waarin wadi’s zijn opgenomen.

05 Consideratie De Travertijn gaat uit van toegankelijkheid, tolerantie, betrokkenheid. Niet alleen voor auto’s maar ook voor mensen, dieren, voor spelen, rusten, ontmoeten, wandelen, communicatie, interactie, spontaniteit en toevalligheid kortom van attente architectuur en attente openbare ruimte, waar ontmoeten, interactie, gastheerschap gefaciliteerd worden. “Streets speak louder than designs”.

INLEIDING | VISIE & UITGANGSPUNTEN

STEDENBOUW De Travertijnstraat locatie ligt ingeklemd tussen de wijk Vinkhuizen en het bedrijventerrein Hoendiep enerzijds, en Westpark en de sportvelden anderzijds. De locatie maakt deels onderdeel uit van de groene long tussen de sportvelden en Westpark. Al deze gebieden kennen een grote mate van eigenheid, elk met een eigen structuur. Ze worden gekarakteriseerd door duidelijke grenzen en achterkanten. Op het terrein bevinden zich momenteel vijf schoolgebouwen: de Simon van Hasselt, het Noorderpoort, CSG Selion, het Diamant College en de Vinckenborgh (leegstaand en een gemeentelijk monument). In de stedenbouwkundige visie is ervoor gekozen om de Travertijnlocatie sterker onderdeel te laten zijn van de groene long, en een contrastrijke benadering van objecten na te streven. Voor de scholen is dit al het geval. Voor de nieuwe objecten is ervoor gekozen om juist het contrast met de scholen op te zoeken, en niet tussen de nieuwe objecten onderling. Hierdoor worden de posities van de scholen meer benadrukt en wordt de samenhang bereikt door de objectmatige benadering van de nieuwbouw. Dankzij deze terughoudende benadering komt het groen sterker naar voren als drager van het plan.

Naast de vier omliggende structuren krijgt ook de Travertijnlocatie zelf een versterking van zijn eigen karakter en gaat het nadrukkelijker deel uitmaken van de groene long tussen Westpark en de sportvelden. In tegenstelling tot de scholen, die naar binnen gekeerd zijn met één hoofdentree, zijn de nieuwe blokken samengesteld met entrees aan de buitenzijde, en zijn ze veel opener en toegankelijker van karakter. Ook de parkeervelden moeten onderdeel worden van de groene long beleving. Hiervoor worden grastegels, ritterplaten en halfverharding ingezet, evenals bomen op de parkeervelden. OPENBARE RUIMTE Het park wordt gezien als drager van het plan. De openbare ruimte krijgt de vorm van doorgaande groene structuren met een informeel karakter en mogelijkheden om te verblijven. De straten krijgen een groene uitstraling, waarbij geparkeerde auto’s het straatbeeld niet domineren. Dit betekent dat zoveel mogelijk bestaand groen behouden blijft en versterkt wordt. Wateropvang wordt, door de wadi’s en hoogteverschillen, ook onderdeel van de beleving van het park. Het parkeren in het openbaar gebied wordt zo ontworpen, dat de materialisatie en inrichting zo weinig mogelijk de sfeer van het park beïnvloeden. In de parkeerzones worden daarom ook bomen gepositioneerd. Het thema ‘wonen in het park’ wordt versterkt door de objectmatige benadering van de woonblokken.

Dit stelt eisen aan de overgangen, buitenruimten, entrees en binnenruimten van de blokken. Het betekent een heldere afzoming van de terrassen en voorzones. De binnenruimten van de blokken krijgen een meer informeel en besloten karakter. Dit wordt bereikt door de plaatsing van garages in de binnenruimte. Deze worden door groene hellingen of trapsgewijs landschappelijke opbouwen aan het zicht onttrokken. Belangrijk is dat deze binnenruimten als een geheel worden ontworpen. ARCHITECTUUR EN IDENTITEIT BLOKKEN De nieuwbouwblokken hebben dezelfde uitgangspunten, zowel qua massa-benadering als architectuur. Dit om de samenhang tussen de blokken te benadrukken en ervoor te zorgen dat de bestaande scholen, door de contrastwerking in positie en objectmatigheid, worden versterkt. Deze nieuwe blokken kunnen wel een eigenheid krijgen door het programma. Hierdoor kunnen ritmeverschillen ontstaan. In de architectuur kan daarnaast worden gespeeld met tactiliteit, tektoniek, oriëntatie en open-dichtverhoudingen om een interessante compositie te creëren. Ook kunnen balkons, terrassen, zitelementen en entrees als onlosmakelijk onderdeel van de architectuur een eigen gelaagdheid opleveren.

De entrees zijn aan de buitenzijde van de blokken gepositioneerd, conform het adagium: “Elke deur een ontmoeting, elk raam een groet.” Ook zijn de woningen duidelijk georiënteerd op het maaiveld, om van het principe ‘ogen op het maaiveld’ naar ‘ogen voor elkaar’ te gaan. Aangezien het landschap de drager is van het plan, zal de architectuur zich bescheiden opstellen als achtergrond voor de groenbeleving. Dit vergt juist dan een grote beheersing om tot een rijke architectonische beleving te komen. © Gemeente Groningen | OZ | november-2025

INLEIDING | VISIE & UITGANGSPUNTEN

pmv

M W

pmv

W p

S W M S T C p pmv

wonen

pmv

mixed-use school energiestation commercieel (BG) parkeren onder dek/terras maaiveld parkeren

Noord-Zuid verbinding looproute Busroute fietsroute Autoroute Hoogte accenten

INLEIDING | VISIE & UITGANGSPUNTEN

VERBINDENDE SCHAKEL Het plangebied vormt een verbindende schakel tussen Stad en het Westpark (Oost-West) en tussen Vinkhuizen en Hoendiep/ Suikerzijde (Noord-Zuid). Centraal in het plan is de groene as gesitueerd, een nieuwe route in Oost-Westelijke richting die de Travertijn verbind met de stad. Vanuit deze as zijn de verbindingen richting het Noorden en het Zuiden bereikbaar via groene lanen. Verder zijn er nog informele meanderende routes in het plangebied ontworpen die de hoofdroutes verbinden met de collectieve binnenhoven.

STERKE GROENE STRUCTUUR Groen wordt ruimtelijk én programmatisch ingezet en gaat als identiteitsdrager voor de Travertijn fungeren. Ecologisch groen volwassen bomen en struweel bevindt zich aan de randen en is onderdeel van de stedelijk ecologische structuur. Publiek groen voor ontmoeting bevindt zich in het middengebied. En binnen de bouwvelden zijn collectieve- en private tuinen.

Verbindende schakel 1. Groene as tussen de bouwblokken 2. Noord-Zuid verbinding 3. Struinpaden

Collectiviteit voor individualiteit 1. Openbare speelplekken 2. Semi-openbare speel en ontmoetingsplekken 3. Gedeeld gebruik parkeren

COLLECTIVITEIT VOOR INDIVIDUALITEIT Woningtypologie en stedenbouwkundige opzet gericht op collectief gebruik. Dus geen ‘standaard’ woonprogramma en géén standaard verkaveling, maar een woonconcept gericht op collectief gebruik van buitenruimtes en een ruimtelijk concept van gevarieerde bouwblokken in het groen; WATERHUISHOUDING Het water wordt op ten minste drie manieren geborgd. Ten eerste wordt het in de bouwblokken opgevangen. Ten tweede wordt het bij piekbuien landschappelijk zichtbaar gemaakt doordat de wadi’s in het centrale park zich vullen met water. En ten derde wordt het afgevoerd in de reeds aanwezige omliggende waterstructuur. SLIM EN TOEKOMSTBESTENDIG PARKEEROPLOSSING Half of verdiept parkeren is kostbaar en gezien de context van Vinkhuizen daardoor niet haalbaar. Daarom is gekozen voor collectieve parkeervelden, voor alle bewoners/gebruikers. Daarbij wordt dubbelgebruik parkeren rondom scholen onderzocht, waarbij geldt dat rekening moet worden gehouden met het eigendom van de scholen. Naar de toekomst toe geeft introductie van een vergunningenstelsel ruimte om parkeervelden om te zetten naar groen. BEHOUD VAN CULTUURHISTORISCHE WAARDEN Karakteristieke cultuurhistorische kenmerken van scholenlocatie aan Travertijnstraat zijn vertaald naar stedenbouwkundig opzet van het plan.

1 5

2 3

Waterhuishouding 1. Opvang en benutten in binnenhoven 2. Buffer in Wadis bij piekbuien 3. Afvoer in omliggend water

Sterke groene structuur 1. Natuurlijk wadi-park 2. Binnenhoven 3. Tuinen 4. Laan 5. Bestaand ecologisch groen

Deel van het plan Travertijnstraat betreft locatie van het voormalige schoolgebouw “De Vinckenborgh”. Het gebouw uit jaren ’70 heeft status van karakteristiek object en hoge cultuurhistorische waarde. Behoud van deze waarde en karakteristieke kenmerken van de locatie zijn onderdeel van de opgave voor nadere integrale studie in fase 2 van deze ontwikkeling. 2

Slim en toekomstbestendig parkeeroplossing 1. Parkeren op maaiveld 2. Parkeren onder dek

INLEIDING | FASERING PLANGEBIED

De planontwikkeling van de Travertijnstraat wordt opgedeeld in drie fasen: Fase 1: de bebouwing tussen TRAV12 en de scholen (Noorderpoort en Simon van Hasselt) wordt gesloopt en vervangen door drie nieuwbouwblokken met woningen. Twee van deze bouwblokken komen aan de Travertijnstraat te liggen en één aan de Diamantlaan. Daarnaast wordt het parkeerterrein naast het Diamantcollege uitgebreid om te kunnen voldoen aan de parkeervraag. Fase 2: de bebouwing van TRAV 12 wordt herontwikkeld. De exacte ontwikkeling is nog niet vastgesteld. Dit kan zowel sloop-nieuwbouw als transformatie betreffen. Fase 3: Het Noorderpoort wordt vervangen door twee nieuwbouwblokken met woningen. Hiermee wordt de planontwikkeling afgerond. In dit beeldkwaliteitsplan zal de nadruk liggen op de uitgangspunten van fase 1 en fase 3, niet op fase 2.

Travertijnlocatie

003 - fasekaart



 

Travertijnstraat

FASE 1



Diamantlaan



Simon van Hasselt



 FASE 2



TRAV12

FASE 3

09/04/24

schaal : 1 : 1000





     Fasering plangebied nieuwe situatie

   

Diamant College

Alle werkzaamheden worden verricht onder toepasselijkheid van de DNR2011 , inclusief wijziging 2013 waarin opgenomen een arbitraal beding, zoals gedeponeerd ter griffie van de Arrondissementsrechtbank te Amsterdam.

CSG Selion



Diamantlaan



  





Disclaimer: Het 3D model is eigendom van OZ en is bedoeld voor ontwerp doeleinden, niet voor bouw doeleinden. Het 3D model dient ter ondersteuning, geleverde 2D tekeningen zijn leidend. Verstrekken van het 3D model aan derden, het geheel of gedeeltelijk dupliceren of het maken van aanpassingen zijn niet toegestaan.

noorderpoort



Toepassingsgebied BKP: fase 1 en 3

INLEIDING | REFERENTIEONTWERP

getoonde impressie is een verbeelding van een proefverkaveling welke in detail kan afwijken van gestelde regels uit dit BKP © Gemeente Groningen | OZ | november-2025

BUURTNIVEAU

BUURTNIVEAU | CONCEPT & VISIE

Het plan heeft een duidelijke, eigen opzet. Het is gebaseerd op de oorspronkelijke opzet van Vinkhuizen, waarin scholen en voorzieningen centraal stonden en het openbare gebied als dragend element fungeerde voor de verschillende objecten. Wonen en andere functies waren daarbij van elkaar gescheiden. Helaas is deze structuur in de loop der tijd verwaterd, mede door het introverte karakter van de functies, de vele afscheidingen en het gebrek aan toegankelijkheid van het gebied. Toch biedt deze oorspronkelijke opzet, waarin wonen wordt toegevoegd, een interessante kans om tot een samenhangend concept te komen, en om van een monofunctionele opzet een multifunctioneel gebied te maken. Het openbare park vormt hierbij de drager van het concept. Hierin bevinden zich de scholen, zoals de Vinckenborgh, de Simon van Hasseltschool, het Selion College en het Diamant College. Al deze scholen hebben een objectmatige opzet en een duidelijke eigen identiteit. Voor het nieuwe concept zijn er ‘blokken’ met woonfuncties toegevoegd. Deze zijn, als contrast met de bestaande bebouwing, juist eenduidig van opzet en alzijdig georiënteerd, met duidelijke voorkanten naar de openbare ruimte toe. Door dit contrast worden de scholen gepositioneerd als ankers. Er ontstaat zo samenhang en een duidelijke ruimtelijke hiërarchie, mede door de rustige, gelijkwaardige benadering van de woonblokken.

In deze benadering komt bovendien meer nadruk te liggen op de groene structuur. Voor de buurtopzet is ook de fijnmazigheid van de routes een belangrijk aspect. Toegankelijkheid en laagdrempeligheid spelen hierbij een essentiële rol in het parkachtige landschap.

BLOK B

Page title

BLOK A

BLOK D

BLOK E TRAV12

BLOK C

BUURTNIVEAU | EEN PLEK VOOR MENS EN DIER

BUURTNIVEAU | INRICHTING OPENBARE RUIMTE

De inrichting en vorm van het plan, die afwijken van het standaard orthogonale stratenpatroon van Vinkhuizen, benadrukken de parksetting en het openbare karakter van de buurt. In de nieuwe inrichting bestaat de openbare ruimte uit groene wandelpaden en ontmoetingsruimten, die zorgen voor verbinding tussen de openbare ruimte en collectieve binnenhoven. De interactie met de openbare ruimte wordt versterkt door de positionering van voordeuren aan het park.

BUURTNIVEAU | INRICHTING ONTSLUITING OPENBARE RUIMTE

In de nieuwe inrichting is er rekening gehouden met de verbinding tussen het huidige netwerk en de nieuwe ontsluiting van de openbare ruimte. Hierbij is de langzaamverkeersstructuur dominant en vormt deze de hoofdroutes voor voetgangers en fietsers. De paden voor bestemmingsverkeer zijn uitgevoerd in ondergeschikt materiaal en gaan op in de groene inrichting. Aangrenzend aan de bouwblokken wordt de stoep onderscheiden door een afwijkende verharding, die het onderscheid maakt tussen de openbare ruimte en de private zone.

BUURTNIVEAU | GROENSTRUCTUUR

De bestaande beplanting vormt een belangrijke basis voor het ontwerp. Volwassen bomen en struweel kunnen kwaliteitsdragers van het plan worden: ecologisch waardevol, karakteristiek. Bestaande bomen en houtopstanden dienen zoveel mogelijk behouden te worden. De grootte en positie van de aangegeven ontwikkelvelden (zie pagina 35), houden rekening met positie van de behoudenswaardige bomen. Bestaande bomen vormen de basis voor het toekomstige groenstructuur. Deze basis dient aangevuld en uitgebreid worden om de beoogde structuren (netwerk, plekken) te creëren. Gekapte bomen en houtopstanden dienen minimaal conform het beleid van gemeente gecompenseerd te worden. Gezien groene, ecologische ambitie van het plan streven wij naar meer aanplant. Opgave voor waterbuffering is integraal onderdeel van het groenplan.

BUURTNIVEAU | INRICHTING OPENBARE RUIMTE F

F t

t Pa

Glas

pier

Res

t Pa

Glas

Res

vel heu m 5 +0.2

pier

Res

vel heu m 5 +0.2 B'

Papie

vel heu m +0.5

1 fa2s4.9e70m² B

gft

Res

gft

Res

1 fa2s4.9e70m²

vel heu m 5 +0.2

vel heu m +0.5

r Papie

vel heu m 5 +0.2

vel heu m 5 +0.2 D

vel heu m +0.5

vel heu m 5 +0.2

vel heu m 5 +0.2 vel heu m +0.5

i-0

.10m

vel heu m +0.5

wad

i -0

wad

i -0.3

m D'

3 fa1s0.8e60m²

vel heu m +0.5

wad

i -0.3

m wad

i -0.3

vel heu m +0.5

Wad

i-0

i -0.3

.10m Wad

vel heu m 5 +0.2

i-0

vel heu m 5 +0.2

wad

vel heu m 5 +0.2

i -0.3

vel heu m 5 +0.2

wad

i -0.3

vel heu m 5 +0.2

wad

3 fa1s0.8e60m²

vel heu m 5 +0.2

wad

i -0.3

wad vel heu m 5 +0.2

vel heu m +0.5

i -0.3

fa16.020m²

i -0.3

wad

Wad

wCad

vel heu m +0.5

se 2

vel heu m +0.5

vel heu m 5 +0.2

.10m

vel heu m 5 +0.2

i-0

.3m

vel heu m 5 +0.2

16.0

Wad

2 fase m²

vel heu m 5 +0.2

.10m

vel heu m 5 +0.2

LEGENDA V erharding: A sfalt m et afstrooilaag B eton straatstenen B eton trottoirtegel B eton grastegel H alfverharding G roen: B o m en bestaand B o m en kappen B o m en nieu w 20-25 Plantvak heesters Bloe m rijk gras m engsel O verig: W adi G rondheuvel G e m aaide plek Zitele m ent B eton OPDRACHTGEVER

GEMEENTE GRONINGEN

TEKENAAR

FORMAAT OPDRACHTGEVER

Ilse van Zuilen G root speelobject bv kabelbaan A0 GEMEENTE GRONINGEN

S peelaanleiding bv balansbalk PROJECTOMSCHRIJVING

Herontwikkeling Travertijnstraat

Steppingstones

PROJECTOMSCHRIJVING

Herontwikkeling Travertijnstraat

Profiellijn Projectgrens

BUURTNIVEAU | VERDELING BOUWVLAKKEN

Travertijnlocatie

005 - bouwvlakken

Ruimte voor het groen Travertijnstraat

16000

15000

71200

15000

52300

59000

In de 15 meter van het straatprofiel moet het groen geïntegreerd ontworpen worden met de paden voor langzaamverkeer, de bestemmingsrouten en het straatmeubilair. De woningen, inclusief een eventuele voortuin moeten binnen de lijnen van de bouwvelden gerealiseerd worden conform de regels van de massaopbouw en geleding zoals wordt aangegeven in dit beeldskwaliteitplan.

75300

Diamantlaan

Om de balans tussen het groen en de bebouwing, en meteen ook tussen het publiek, semi-publiek en privé goed vast te leggen, worden de ontwikkelvelden van de verschillende bouwvelden vastgelegd. Deze zijn gedimensioneerd zodat er altijd minimaal 15 meter tussen de bouwvelden aanwezig is voor de groene drager van het plan.

17100

15000

19300

39100

42350

3000

23000

19050

55500

15000

58150

15000

55500

15000

58150

15000

74450

Diamantlaan

CSG Selion

Diamant College

22-838SW

09/04/24

Diamantlaan

74450

55000

53000

43600

15000

21300

55500

14600

750

23000

16000

TRAV12

21300

6700

Simon van Hasselt

schaal : 1 : 1000

BUURTNIVEAU | GEBOUWHOOGTES EN HOOGTEACCENTEN

Travertijnlocatie

010 - hoogteaccenten

Het plan bestaat uit grondgebonden woningen, beneden-boven woningen en appartementen. De grondgebonden- en benedenbovenwoningen hebben een maximale bouwhoogte van 14m (op basis van max. vier bouwlagen). De accenten in het plan (appartementenblokken) zijn geplaatst in de hoeken van enkele bouwblokken. Deze zullen in hoogte afwijken van het andere programma met een maximale bouwhoogte variërend van 17.5 tot maximaal 24.5 meter (op basis van max. vijf tot zeven bouwlagen met een verdiepingshoogte van 3,5 meter).

Travertijnstraat

Met het gevarieerde programma van de grondgebonden woningen en de hoogte accenten op de hoeken zullen er verspringingen in de bouwhoogte ontstaan wat een gevarieerd gevelbeeld zal opleveren.

Diamantlaan

max. 4 max. 5

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://gemeenteraad.groningen.nl/api/v1/meetings/5416/documents/92077