Bijlage 1 Agenda voor de Toekomst A3.pdf

Juni 2022

Agenda voor de Toekomst

Plangebied Meerstad 2050

EMBARGO TOT 8 SEPTEMBER 9 UUR

CONCEPT

CONCEPT

Inhoudsopgave 1. Inleiding

4

2. Totstandkoming – het openplanproces

14

3. Nieuwe inzichten – zes actuele beleidsthema’s

16

4. Wensbeeld Plangebied Meerstad – in negen lagen

18

4.1 Meerlanden; een groenblauw raamwerk 

22

4.2 Wonen - een thuis voor iedereen

34

4.3 Recreatie en toerisme

52

4.4 Werken

54

4.5 Onderwijs

58

4.6 Voorzieningen

60

4.7 Mobiliteit - de 15 minuten stad

62

4.8 Energie en verduurzaming

66

4.9 Planvorming - zonder gemeentegrens

68

5. Vergelijking – met behulp van barcodes

72

6. Vervolgstappen

74

6.1 Agenda voor de toekomst (agendapunten/uitvoeringsprogramma)

74

6.2 Fasering

75

6.3 Procedures en besluitvorming

76

2 | Agenda voor de Toekomst

1. Inleiding

|

3

CONCEPT

CONCEPT

1. Inleiding

Rond de eeuwwisseling kregen de eerste plannen voor Meerstad, aan de oostzijde van de stad Groningen, vorm. Nu is Meerstad uitgegroeid tot een gewilde plek om te wonen, te werken en te recreëren. Om nieuwe uitbreidingsgebieden te maken die nog beter passen bij de eisen en wensen van deze tijd, hebben we het Masterplan Meerstad uit 2005 opnieuw tegen het licht gehouden. Samen met bewoners en ondernemers uit het gebied, belangenverenigingen en overheden hebben wij in een half jaar via een openplanproces het masterplan uit 2005 geactualiseerd. Dit proces heeft geresulteerd in deze Agenda voor de Toekomst. Iedereen die hieraan heeft meegewerkt, zijn we veel dank verschuldigd. We kijken ernaar uit deze toekomstagenda de komende jaren in samenspraak met de omgeving verder uit te werken en uit te voeren. Alle inbreng en ruimtelijke studies hebben we samengebracht in een kaart: het wensbeeld voor plangebied Meerstad. Die kaart noemen we niet zonder reden zo. Een garantie geven dat het gebied precies zo zal worden, kunnen PLANGEBIED MEERSTAD

we niet. We moeten nog verder rekenen, tekenen en uitwerken. Maar we gaan ons uiterste best doen, voor huidige en nieuwe inwoners van ons plangebied, om van dit mooie vergezicht realiteit te maken.

4 | Agenda voor de Toekomst

Plangebied Meerstad - 2500 ha.

1. Inleiding

|

5

CONCEPT

6 | Agenda voor de Toekomst

CONCEPT

Huidige situatie

Huidige situatie

1. Inleiding

|

7

CONCEPT

CONCEPT

Masterplan Meerstad 2005 In 2005 is via een openplanproces het masterplan voor Meerstad gemaakt. Dat plan schetste de contouren voor de ontwikkeling van 2.500 hectare land aan de oostzijde van de stad Groningen. Belangrijke opgave was destijds om de in Groningen ontbrekende woonmilieus voor middeldure en dure woningen aan de stad toe te voegen, om de leegloop van de stad naar omliggende gemeenten tegen te gaan.

Woldmeer Groningen

Naast deze woningbouwopgave was er een belangrijke wateropgave: het creëren van een gebied voor de berging van water bij hevige neerslag. Destijds werd besloten om het Woldmeer te graven als waterbuffer en -berging om de stad Groningen te beschermen. Ook natuurontwikkeling maakte een substantieel deel uit van de oorspronkelijke opdracht. Plangebied Meerstad zou voor één derde bestaan uit bebouwing, één derde water en één derde natuur.

Waterbuffer

Woongebieden Masterplan 2005

Het Masterplan Meerstad 2005 is lang de leidraad geweest voor de 25 jaar

ontwikkeling van het plangebied. Vanwege de toenemende vraag naar woningen is in de afgelopen jaren een start gemaakt met plannen voor de

Harksteder Broeklanden

uitbreiding van het bestaande Meerstad. Daarbij lag de focus vooral op de uitwerking van de eerste nieuwe wijken rondom het Woldmeer, de aanleg van de Meerstadlaan en de planontwikkeling voor het gebied langs het Eemskanaal. Hoewel in 2011 en 2017 ontwikkelstrategieën voor deelopgaven zijn opgesteld, is de afgelopen jaren steeds duidelijker geworden dat het Masterplan Meerstad 2005 een actualisatie behoeft voor het gehele plangebied. Zo zijn er nieuwe (beleids)ontwikkelingen en maatschappelijke opgaven waar het zeventien jaar oude plan niet in voorziet. Ook ontbreekt de aansluiting met gemeentelijke visies als de Woonvisie, het Groenplan Vitamine G, visie Ruimte voor Retail en de omgevingsvisie Levende Ruimte,

Maquette masterplan 2005

Meerstad noord met zonnepark; behoud Harksteder Broeklanden

waarin de leefkwaliteit in alles wat we doen en ontwikkelen voorop staat. Een tweede belangrijke reden om het Masterplan Meerstad 2005 te actualiseren, is dat er in de afgelopen jaren besluiten zijn genomen waarin van het masterplan is afgeweken. Bijvoorbeeld de plannen voor MeerstadNoord en het handhaven van de Harksteder Broeklanden. In het masterplan

Harksteder Broeklanden

was nog sprake van substantiële woningbouw in een deel van het Woldmeer in Meerstad-Noord. Inmiddels heeft de gemeente Groningen de gebiedsvisie Meerstad-Noord vastgesteld waarmee dit gebied voor de komende jaren in hoofdzaak een ‘energielandschap’ wordt, met ruimte voor een hyperlooptestcentrum en een hoogspanningsstation. Daarnaast hebben diverse stakeholders waarmee we in gesprek zijn over de uitbreidingsplannen van Meerstad, behoefte aan een actuele en integrale visie op de ontwikkeling van het totale plangebied. Woldmeer in Masterplan 2005 8 | Agenda voor de Toekomst

Het Woldmeer wordt te klein; zoeken naar nieuwe woongebieden 1. Inleiding

|

9

CONCEPT

10 | Agenda voor de Toekomst

CONCEPT

Masterplan 2005 | 11

CONCEPT

CONCEPT

Alles overziend redenen te over om de actualisatie van het masterplan voortvarend op te pakken. Deze Agenda voor de Toekomst heeft een looptijd tot 2050. Kunnen we de toekomst voorspellen? Nee, ook deze toekomstagenda zal de komende decennia onderhevig zijn aan ontwikkelingen en nieuwe inzichten. Dit vraagt om een continue dialoog met de omgeving en de markt. Het is dan ook onze verwachting dat dit niet de laatste Agenda voor de Toekomst van plangebied Meerstad zal zijn. Nieuwe opgave Bureau Meerstad heeft de opdracht gekregen om het plangebied Meerstad te ontwikkelen. Dat geldt ook voor de actualisatie van het plan uit 2005. Onze missie blijft onveranderd. We tonen lef door een integraal plan neer te leggen en ruimte te bieden voor innovatie, we zijn uitdagend naar buiten en puur in ons doen. Samen maken we mooiere en betere plannen. We bouwen aan de

Meerstad - 2022

mooiste en groenste stadsrand van Groningen, waarin iedereen een (t)huis kan vinden. De nieuwe opgave die Bureau Meerstad heeft gekregen van de gemeente Groningen is: • het ontwikkelen van een plan voor in totaal 8.000 woningen, inclusief het bouw- en woonrijp maken van het gebied; • het ontwikkelen van een plan voor ondersteunende voorzieningen, infrastructuur en openbare ruimte; • het realiseren van een 350 hectare groot meer voor waterbuffering en

350 h water + 42 h bedrijfsruimte + 6.000 wonen

recreatie, het Woldmeer; • het ontwikkelen van 75 hectare terrein voor bedrijven (dit staat gelijk aan circa 42 hectare netto uitgeefbaar terrein, de overige hectares zijn nodig voor infrastructuur, inpassing en groen). De opgave is dit binnen de bestaande financiële kaders te realiseren. In de afgelopen zeventien jaar is ongeveer een derde van het meer en een

Opgave Bureau Meerstad, ten zuiden van Slochterdiep

kwart van de woningopgave gerealiseerd. In het huidige Meerstad staan zo’n 1.200 woningen en zijn 700 woningen in voorbereiding. Leeswijzer Voor u ligt de Agenda voor de Toekomst. Hoofdstuk 2 beschrijft het openplanproces dat samen met de inwoners en andere stakeholders van plangebied Meerstad is doorlopen om te komen tot dit gedragen wensbeeld. Hoofdstuk 3 geeft een overzicht van nieuwe inzichten sinds 2005. In hoofdstuk 4 wordt het nieuwe wensbeeld toegelicht. Het bestaat uit negen ‘lagen’. Bij elke laag staat een kader met de belangrijkste veranderingen ten opzichte van het masterplan uit 2005. Hoofdstuk 5 geeft een samenvatting van de actualisatie van het masterplan. Hoofdstuk 6 gaat vervolgens in op de vervolgstappen die gezet moeten worden richting de uitvoering van de Agenda voor de Toekomst. Meerstad 12 | Agenda voor de Toekomst

Meerstad 1. Inleiding

| 13

CONCEPT

CONCEPT

2. Totstandkoming – het openplanproces

Deze Agenda voor de Toekomst is, net als het Masterplan Meerstad

hebben we aangesproken via twee jongerensessies. De eerste werksessie

2005, tot stand gekomen via een openplanproces. We spraken met de

was digitaal, de tweede fysiek. Om nog meer inbreng te krijgen van jongeren,

inwoners van het gebied, ondernemers, diverse belangenverenigingen

hebben we ook een digitale enquête uitgevoerd.

en gemeenten. De gemeentegrens aan de rand van ons plangebied was daarbij niet leidend.

Website Tot slot hebben we alle reacties op de plannen verzameld via de speciale

Het openplanproces is gestart in oktober 2021, met de huis-aan-huis

toekomstwebsite van Meerstad.

verspreide Toekomst Meerstad krant en de lancering van de speciale hiervoor ingerichte toekomstwebsite meerstad.eu/toekomst. Alle inwoners,

Gesprekken

ondernemers en andere betrokken hebben we uitgenodigd met ons mee te

Voorafgaand aan het proces en tussendoor hebben we meerdere

doen. Er is een open en iteratief proces georganiseerd met verschillende

keren afgestemd met de klankbordgroep Meerstad. Hierin zijn alle

betrokkenen.

bewonersorganisaties in en om het plangebied vertegenwoordigd. We hebben ook dankbaar gebruik gemaakt van de uitkomsten van de enquêtes

Inwoners

van Dorpsbelangen Harkstede en Dorpsbelangen Meerstad. Wanneer

Via werksessies zijn we in gesprek gegaan met de inwoners van het

daar behoefte aan was, hebben we individueel of met groepen bewoners

Meerstad plangebied. De huidige inwoners hebben veel kennis van het

gesprekken gevoerd, bijvoorbeeld over de groenstroken bij Harkstede en

gebied die we goed kunnen gebruiken. Ook hebben ze zelf nagedacht over

over de verkenning van een nieuwe ontsluitingsroute.

hun toekomstige woon- en leefomgeving. Gemeenten Startbijeenkomsten

Behalve met inwoners is ook intensief samengewerkt met de gemeente

In Engelbert en Scharmer hebben we startbijeenkomsten gehouden voor

Groningen en de gemeente Midden-Groningen, zowel met bestuurders als

alle inwoners uit het plangebied. We hebben ze bijgepraat over de stand van

met inhoudelijke programmaleiders en specialisten. De nieuwe inzichten die

zaken en het proces dat we voor ogen hadden. Daarna zijn ze uitgenodigd

dit heeft opgeleverd, zijn gedeeld en beleidsplannen zijn zo veel mogelijk

om deel te nemen aan inhoudelijke werksessies.

geïntegreerd in de Agenda voor de Toekomst en het uiteindelijke wensbeeld.

Werksessies

Belangenorganisaties

Om de werksessies voor de inwoners relevant te houden, zijn ze opgeknipt

Verschillende belangenorganisaties zijn vanaf de start uitgenodigd om mee

in twee groepen, voor twee gebieden. De ene groep was met inwoners van

te denken over de toekomst van plangebied Meerstad door aan te schuiven

het gebied Middelbert, Engelbert en Meerstad en omgeving; in de andere

aan ‘thematafels’. We hebben diverse thematafels georganiseerd: over

groep zaten inwoners van het gebied Harkstede, Harkstede GN, Scharmer,

natuur & landschap, over ondernemen en over recreatie & toerisme. Ook

Lageland en Meerstad en omgeving. Per gebied hebben we drie werksessies

spraken we met de Fietsersbond, Toegankelijk 050 en de Energiecoöperatie

gehouden.

Meerkracht.

Per groep hebben 50 tot 70 mensen intensief meegedacht over de nieuwe

Uitkomsten proces

opgave. Op basis van kaartmateriaal en referentiebeelden hebben we met

Alle uitkomsten van de sessies en de verzamelde opmerkingen zijn online

verschillende invalshoeken laten zien hoe het gebied zich zou kunnen

terug te vinden op de website meerstad.eu/toekomst. Bovenstaande

ontwikkelen. We begonnen iedere gespreksronde met een of meerdere

werkwijze heeft geresulteerd in de Agenda voor de Toekomst met het daarbij

concept-plankaarten. Op basis van de reacties hierop hebben we een nieuwe

behorende wensbeeld. Hoewel de maatregelen rond het COVID-19-virus een

concept-kaart gemaakt voor de volgende gespreksronde. Dit heeft na drie

stevige greep hadden op het proces, is het mede dankzij de flexibiliteit van

werksessies per groep geleid tot het wensbeeld, zoals opgenomen op

inwoners en andere betrokkenen toch gelukt tot een gedragen actualisatie te

pagina 20 en 21. Het wensbeeld is teruggekoppeld aan de bewoners in een

komen.

presentatie van de Agenda voor de Toekomst. Jongeren De actualisatie moet ook passen bij de wensen en ideeën van huidige en toekomstige jongere inwoners. Jongeren in de leeftijd van 10 tot 18 jaar 14 | Agenda voor de Toekomst

2. Totstandkoming – het openplanproces

| 15

CONCEPT

CONCEPT

3. Nieuwe inzichten – zes actuele beleidsthema’s

Hoewel het Masterplan Meerstad 2005 op sommige punten zijn tijd

heeft bovendien als keerzijde dat Meerstad voor velen onbetaalbaar is

Klimaatagenda van Groningen. Daarbij bieden we ook volop ruimte voor

mogelijk willen we het bestaande groen versterken en onderling met elkaar

ver vooruit was, zoals op het gebied van klimaatadaptatie en gasloos

geworden.

innovatie en experiment.

verbinden. Ook sluiten we aan bij de gemeentelijke ecologiestructuur en

bouwen, zijn de afgelopen jaren op een aantal thema’s nieuwe ideeën

de landschapsbiografie, waarin de gemeente de waarde van het landschap

en denkbeelden ontstaan, die zijn vertaald in gemeentelijk beleid. In dit

Dit willen we veranderen. Onze ambitie voor de nieuwe woongebieden in het

Lokaal en dichtbij

heeft vastgelegd.

hoofdstuk beschrijven we nieuwe inzichten die gevolgen hebben voor

plangebied Meerstad is dat deze inclusiever, betaalbaar en toegankelijker

Groningen heeft een naam hoog te houden als het gaat om het fietsen en

Uit het openplanproces is naar voren gekomen dat het combineren van

plangebied Meerstad, aan de hand van zes actuele zes thema’s.

worden. Meer een afspiegeling van de inwoners van de Stad en Ommeland.

het openbaar vervoer te stimuleren en het autogebruik te ontmoedigen.

groen en functies veelal mogelijk is, met als voorbeeld recreëren in het groen

Plangebied Meerstad is voor iedereen, een stuk ‘ongedeelde stad’ waar

Binnen de gemeente heeft dit geleid tot de visie ‘Lokaal en dichtbij’, waarbij

en in de natuur. Maar niet overal is groen met andere functies te combineren.

Groningen is een compacte stad in een rijk cultuurlandschap. Door de

een mix van Groningers zich thuis voelt (passend bij Woonvisie Gemeente

dagelijkse voorzieningen zo veel mogelijk op loop- of fietsafstand zijn. In de

Om tot een succesvolle groenstructuur te komen, zijn een aantal gebieden

fusie met de gemeente Haren en de gemeente Ten Boer in 2019 bestaat de

Groningen - Een thuis voor iedereen), waar de juiste maatschappelijke

Mobiliteitsvisie en de Visie Ruimte en Retail van de gemeente Groningen is

aangewezen als ‘strategisch groen’. Dit groen is cruciaal in de ontwikkeling

gemeente Groningen niet alleen meer uit stad, maar heeft het ook allerlei

voorzieningen aanwezig zijn (Nota De sociale basis in Groningen) en waarbij

hier invulling aan gegeven. Voor het omvangrijke plangebied van Meerstad

van onze opgave en onmisbaar om Stad en Ommeland leefbaar te houden.

dorpen erbij gekregen. De gemeente kiest ervoor de groei op te vangen in

leefkwaliteit voorop staat (Omgevingsvisie Levende Ruimte). Dit vertaalt zich

is deze visie een uitdaging, die we graag aangaan. Lukt het om de dagelijkse

Waar sprake is van nieuwe groenstructuren, leggen we deze zo mogelijk

de bestaande stad, en de groene ruimte tussen de stad en de omliggende

in een woningbouwprogramma met meer sociale huur, meer middenhuur,

voorzieningen binnen 15 minuten fietsen bereikbaar te maken? Dat gaan we

vooruitlopend op de bouw van woningen, bedrijven en voorzieningen alvast

dorpen open te houden. Met deze visie wordt ontwikkeling mogelijk gemaakt,

meer gesubsidieerde koopwoningen en meer woningen in het betaalbare

verder uitwerken. Wel reserveren we ruimte voor de dagelijkse en andere

aan. Daardoor is er ten tijde van de bouw al sprake van robuust groen en

maar ook het verleden gekoesterd.

segment. Ook worden waar mogelijk alternatieve woonvormen gefaciliteerd,

voorzieningen in plangebied Meerstad. Wat volgens stakeholders hieraan

een hoogstaande leefkwaliteit. Waar groen toch moet wijken voor nieuwe

zoals woon-zorgcombinaties, wooncoöperaties, flexwonen, tijdelijk wonen,

bijdraagt, is een fijnmazig fietsnetwerk met snelle, veilige verbindingen van

ontwikkelingen, gebeurt dat altijd zorgvuldig en gaan we op zoek naar

tiny houses en karakteristieke woonschepen.

en naar de stad.

mogelijkheden voor hergebruik (Groenplan Vitamine G). Ook kijken we naar

De groei van de stad Groningen vindt deels plaats in de stad (De Suikerzijde,

natuurinclusief bouwen en gebouw groen, om natuur zo veel mogelijk te

Stationsgebied, Europapark en Stadshavens) en deels aan de rand van de stad (De Held en Meerstad). Tegelijkertijd is er de noodzaak om ons

Voor het gebied langs het Eemskanaal is het woonprogramma in 2021 al

Recreatie en toerisme

integreren in de omgeving.

aan te passen aan het veranderende klimaat. Deze situatie vraagt om een

vastgelegd in een programma van eisen. Van de 2.100 woningen wordt 30

Het nieuwe Woldmeer moet onderdeel worden van een provinciaal netwerk

benadering van ‘landschap in de stad’ en ‘stad in het landschap’. Het groene

procent sociaal segment, 40 procent middenduur segment en 30 procent

van vaarverbindingen en ecologische verbindingen. Het Woldmeer wordt

Werkgelegenheid

landschap rondom de stad wordt hiermee meer onderdeel van de stad

duur segment. Eerder was sprake van 1.500 woningen. Het aantal woningen

daarmee niet alleen een plek voor lokale bewoners, maar ook voor mensen

De gemeente Groningen groeit en de vraag naar bedrijventerreinen en

en het leven van de Stadjers. Ommeland en Stad versterken elkaar. Dit is

is verhoogd om meer in het sociaal segment te kunnen bouwen. Ook de 30

uit de omgeving en de stad die aan en op het meer kunnen recreëren.

consumentgerichte dienstverlening groeit mee. Het gemeentelijke beleid

zichtbaar in de laagveengordel aan de oost-, zuid- en westzijde van de stad.

procent duur segment is nodig als kostendrager voor het sociaal programma

Door een gevarieerd toeristische en recreatief aanbod wordt Meerstad een

richt zich op het mee laten groeien van werkgelegenheid met de stad en

In deze zone, ‘Groeningen’ genoemd, worden landbouwgebieden ingezet als

en de voorzieningen. De financiële haalbaarheid van deze verdeling is in de

bestemming.

de regio. Daarnaast ontstaat er vraag naar nieuwe bedrijvenparken, omdat

inundatiegebied om overtollig regenwater te bufferen en vast te houden. Hier

laatste grondexploitatie doorgerekend.

De beoogde vaarverbinding tussen het Woldmeer en het Zuidlaardermeer,

oude bedrijventerreinen in de stad worden herontwikkeld en getransformeerd

een gezamenlijke verkenning in opdracht van de gemeentes Groningen en

tot woningbouwlocaties. Een deel van het deze bedrijvenparken, 42 netto

haar beurt als een groen-blauwe long de stad en het leven in de stad verder

Voor de andere uitbreidingsgebieden moet de verdeling tussen segmenten

Midden Groningen, kan een belangrijke bijdrage leveren aan deze ambitie

uitgeefbare hectare voor met name het mkb, krijgt een plek in het plangebied.

verrijken.

inhoudelijk en financieel nog worden uitgewerkt.

(Ruimtelijk perspectief A7-Corridor). In de Agenda voor de Toekomst houden

De gemeente Groningen zet in op het scheppen van ruimtelijke voorwaarden

wij in ruimtelijk opzicht alvast rekening met deze nieuwe vaarverbinding. De

voor economische groei en het ontwikkelen van multifunctionele nieuwe

ontstaan nieuwe natuur, recreatie en ondernemerschap. Meerstad kan op

Beleidsthema’s

Klimaatverandering en energietransitie

nieuwe verbinding biedt ook ruimte voor het toevoegen van functies in het

werklocaties. Dit geldt ook voor het gebied langs het Eemskanaal, dat in lijn

De volgende zes actuele beleidsthema’s zijn van invloed geweest bij het

Meerstad was in 2005 vooruitstrevend als een van de eerste gasloze

landschap, zoals wonen, recreëren en horeca.

met de omgevingsvisie Levende Ruimte een multifunctioneel stadsdeel wordt

actualiseren van het masterplan Meerstad 2005.

grootschalige nieuwe woonwijken in Nederland. Het risico van

1 - De ongedeelde stad

klimaatverandering is in plangebied Meerstad aanwezig en het is nu pure

Groen en natuur

werken.

2 - Klimaatverandering en energietransitie

noodzaak om de volgende stappen te nemen in het tegengaan van en

Tijdens de COVID-19-pandemie is nog meer duidelijk geworden hoe

Meerstad biedt daarnaast kansen voor andere vormen van werkgelegenheid:

3 - Lokaal en dichtbij

aanpassen aan klimaatverandering. Daar is lef voor nodig.

belangrijk groen in onze woonomgeving is. Het bestaande groen in het

in recreatie, toerisme, detailhandel en horeca, (stads)landbouw en lokale

4 - Recreatie en toerisme

De ambitie is dat nieuwe ontwikkelingen in het gebied energie- en CO2-

plangebied is waardevol, heeft ecologische potentie en verdient het om

voedselproductie, natuurontwikkeling, creatieve en zakelijke dienstverlening

5 - Groen en natuur

neutraal worden, dat perioden van wateroverlast door piekbuien en droogte

zo goed mogelijk een plek te krijgen in de toekomstige wijken. Waar

en thuiswerkers en collectieve werkplaatsen.

6 - Werkgelegenheid

beter opgevangen worden, dat verdere bodemdaling wordt voorkomen en

en ruimte biedt aan ondernemende mensen en combinaties van wonen en

dat waterveiligheid zo veel mogelijk wordt gegarandeerd. Een belangrijke De ongedeelde stad

stap die al gezet is binnen het plangebied van Meerstad, is de beslissing om

Bij de ontwikkeling van het huidige Meerstad lag de nadruk op het realiseren

Meerstad-Noord (Lageland) voor een periode van 25 jaar in te zetten voor de

van middeldure en dure woningen. Dit heeft geresulteerd in aantrekkelijke,

grootschalige opwekking van zonne-energie ten behoeve van de gemeente

uitgestrekte woonbuurten in, op en aan het water, waar ‘Meerstadjers’ met

Groningen.

veel plezier wonen. Deze opzet bemoeilijkt echter de sociale cohesie in

In deze toekomstagenda gaan we ervan uit dat het plangebied Meerstad, met

het gebied. De fysieke afstand tussen de inwoners is soms (te) groot, wat

haar grote omvang van 2.500 hectare, een substantiële bijdrage kan leveren

ontmoeting tussen bewoners niet vanzelfsprekend maakt. Deze ontwikkeling

aan de Regionale Energie Strategie, de Regionale Adaptatie Strategie én de

16 | Agenda voor de Toekomst

Nieuwe inzichten – zes actuele beleidsthema’s

| 17

CONCEPT

CONCEPT

4. Wensbeeld Plangebied Meerstad – in negen lagen

Een mooie plek om te wonen, te werken en te recreëren met de

we in een later stadium als de deelgebieden verder uitgewerkt worden en

stad Groningen naast de deur. Dat is plangebied Meerstad. Het

deze namen leggen we dan ook ter besluitvorming aan het college voor.

openplanproces, de nieuwe inzichten en de opgave waar we voor staan, Lageland

hebben een aangepast wensbeeld opgeleverd voor de groene oostkant

Gebied langs het Eemskanaal

van de stad Groningen. Het wensbeeld is opgebouwd uit negen lagen.

Het nieuwe woongebied Eemskanaalzone deelgebied 4 (werktitel vanuit De Visie Stad aan het Water, 2018), krijgt gezien de ligging en de bebouwing een meer stedelijke uitstraling bij. Qua positionering sluit het beter aan bij

6.000 nieuwe woningen een landschappelijk goed ingepaste plek krijgen

de stad Groningen dan bij het huidige Meerstad. Hier komt een compactere,

(naast de 2.000 woningen die al bestaan en in voorbereiding zijn)? Waar kan

gevarieerde mix van woningen, gecombineerd met werken. We willen dit

42 hectare netto uitgeefbaar bedrijvenpark met bijbehorende voorzieningen

gebied dan ook positioneren als woon-werkgebied aan de rand van de stad

worden gerealiseerd? En wat kan de contour en het karakter van het 350

Groningen, waarbij we wel rekening blijven houden met de Meerstad belofte

hectare grote Woldmeer worden? Dit alles rekening houdend met de

en kwaliteit.

bestaande bebouwing, de leefkwaliteit, de cultuurhistorie en het groen.

Het deel ten oosten van de Middelberterweg (tegenover Klein Harkstede)

WOLDMEER Eemskanaalzone

Harkstede

t

het totale plangebied kan worden gerealiseerd. Waar kunnen ten minste

Harksteder Broeklanden

ber del

het karakter van een overgangsgebied tussen Stad en Ommeland. Hier past

Mid

In een kort en intensief proces is gezocht naar hoe de nieuwe opgave voor

Grunopark De Wierden

past qua identiteit goed bij Meerstad. Deze omvangrijke opgave gaat het bestaande veenweidelandschap met zijn

Harkstede

lintbebouwing sterk veranderen. Ons nieuwe uitgangspunt is daarom dat de lb

ge

En

toekomstige woon- en werkgebieden en de bestaande dorpen ‘te gast zijn’ in

er

het landschap. Dat houdt in dat we verschillende woongebieden, met elk een

t

eigen identiteit en een diverse samenstelling, in het landschap plaatsen, om

Scharmer

te voorkomen dat er een aaneengesloten zee van huizen ontstaat. Dit inzicht is een belangrijk verschil ten opzichte van het plan uit 2005. Er ontstaan op deze manier, naast het bestaande Meerstad, drie nieuwe woon- en leefgebieden in het plangebied van Meerstad met ieder een eigen identiteit: • het gebied langs het Eemskanaal;

Nieuwe gebieden

• Grunopark/De Wierden, dat samen als een waterstadje aan de zuidoever

Landschap van de Meerlanden

van het Woldmeer ligt en wijken worden van Meerstad;

Strategisch groene verbindingen

• Harkstede aan het water, een dorpse uitbreiding aan de noordkant van

Bestaande linten en dorpen

Harkstede.

Water

De opgave voor Lageland is de komende jaren verhoudingsgewijs klein. Daar

Verbonden groengebieden

Woongebieden ‘te gast’ in het landschap

zetten we vooral in op het goed landschappelijk inpassen van kleinschalige woningbouw en bedrijvigheid.

Grunopark en De Wierden: twee wijken van Meerstad

Harkstede. Geen onderscheid; de mensen die daar komen te wonen zijn

Het groen-blauwe raamwerk dat we willen realiseren, voorkomt dat de

De uitstraling en karakter van dit gebied sluit naadloos aan bij de belofte en

inwoners van Harkstede. Reden te meer om dit deel dan ook als uitbreiding

nieuwe gebieden tegen elkaar aangroeien en zorgt voor het behoud van de

positionering van Meerstad. Veel water dankzij de prachtige ligging aan de

van het dorp Harkstede te positioneren en het geen andere naam te geven.

ruimte rondom de bestaande lintbebouwing. Het raamwerk vormt bovendien

zuidzijde van het Woldmeer, met in het midden een eigen ‘Central Park’ en

een ruime en gevarieerde omgeving om in te wonen, te werken en te

dus veel groen.

recreëren. Dit gedachtegoed is voor ons de basis in de verdere uitwerking

We positioneren dit gebied dan ook als twee wijken van Meerstad. Het

van de deelplannen.

westelijk deel (De Wierden) heeft een mooie ligging aan het water en een iets meer verdicht woonkarakter. In het oostelijk deel (Grunopark) worden de

Identiteit en nieuwe namen deelgebieden

woningen gebouwd langs de oever en tussen bestaand groen. Een unieke

Met de aanleg van drie nieuwe woon- en leefgebieden in het plangebied, rijst

plek om te wonen langs de oevers.

ook de vraag welke identiteit die gebieden moeten krijgen. Is het Meerstad of juist niet? En daaraan gekoppeld de vraag welke naam een gebied moet

Harkstede aan het water: een uitbreiding van het dorp

krijgen. De identiteit beschrijving we hieronder per gebied.

In gesprek met de inwoners van Harkstede kwam met nadruk naar voren

De vraag welke naam een specifiek (deel-)gebied moet krijgen beantwoorden

dat de inwoners het nieuwe deel beschouwen als uitbreiding van het dorp Geconcentreerde nieuwe wijken

18 | Agenda voor de Toekomst

4. Wensbeeld Plangebied Meerstad – in negen lagen

| 19

Wensbeeld - versie 2022 Plangebied Meerstad Bebouwing Bestaande bebouwing en dorpen Mogelijke verdichting lintbebouwing Wonen Harksteder Broeklanden Wonen Grunopark Nieuw woongebied lage, dorpse dichtheid Nieuw woongebied gematigde dichtheid (woonwijk, laagbouw) Nieuw woongebied hoge dichtheid (gemengde woonwijk, middelhoog) Bedrijvenpark (duurzaam MKB) Zonnepark & hyperloop Slochterdiep

Landschap Open laagveen weides Natuur, recreatie en landbouw Grunopark Harksteder Broeklanden Groen langs de weg Rietlanden

aal

kan

Bospercelen

s Eem

Woldmeer

Groene verbinding Harkstede Sport

Martinitoren

Ecologische verbindingszone Zichtlijnen Water

Grun

oplas

Middelberterplas

Skyline Groningen

Nieuw water Bestaande water Beek (met brede oevers en beplanting) Haven Sluis

School

Cultuur/Evenementen

Kerk / Cultuurhuis

Park

Cultuurhistorisch punt

Verblijfsruimte aan het meer

Sport en spel

Natuurcamping

lbe

Jongerenvoorzieningen

En ge

Centrumvoorzieningen

rtp

las

Voorzieningen, sport en cultuur

Scharmerplas

Bestemming Routes Auto Nieuwe hoofdontsluitingsroute (zoekgebied) Auto, fiets, voetgangers verkeer Fietspaden (= bestaand) Fietspaden voorstel Voetpad Voetpad voorstel P&R

Borgmeren

0m

500 m

1000 m

CONCEPT

CONCEPT

4. Wensbeeld Meerstad 4.1 Meerlanden; een groenblauw raamwerk De Meerlanden is de verzamelnaam voor het landschap tussen de nieuwe en bestaande woongebieden. Het gevarieerde landschap grenst aan de oevers van het nieuwe Woldmeer, krijgt een plek in de Nieuwe Gemeentelijke Ecologische Structuur en is onderdeel van een groter natuurnetwerk. Het landschap van de Meerlanden is gelaagd en divers en bestaat uit het cultuurhistorisch landbouwgebied, de aanwezige en toekomstige natuur en de ecologische verbindingszones tussen Kardinge, ’t Roegwold en het Zuidlaardermeer. Het huidige landbouwgebied in het plangebied zal gaan veranderen, onder invloed van klimaatverandering en doordat het gebied meer in de invloedssfeer van de stad Groningen komt te liggen, waardoor de grond gebruikt gaat worden voor andere functies, zoals wonen en recreëren. In het toekomstige landschap van plangebied Meerstad zijn een aantal hoofdcomponenten te onderscheiden, zoals cultuurhistorie, water, natuur en groen, landbouw en bomen. Huidige landschap Cultuurhistorie De cultuurhistorische waarden van de bestaande omgeving liggen besloten in de historische dorps- en boerderijlinten, de individuele boerderijen en bebouwing, de landschappelijke doorzichten, de kerkpaden, de groene boomranden rond bijzondere plekken en boerderijen, het veenpolderlandschap met open vlaktes en een polderslotenpatroon als

1832 - Veenweide landschap

dragend raamwerk. Naast deze fysieke kenmerken ligt de cultuurhistorie besloten in verhalen en de manier waarop mensen met elkaar omgaan en gemeenschapszin ervaren. Er is een waardevolle cultuurhistorische analyse gemaakt van het gebied langs het Eemskanaal en de MEER-dorpen Engelbert en Middelbert. Deze cultuurhistorische analyse is na te lezen op de website meerstad.eu/ toekomst. In deze analyse wordt een onderscheid gemaakt tussen het snelle en het langzame landschap. Het snelle landschap kent een (deels afleesbare)

Lintbebouwing

geschiedenis van industrialisatie en stedelijkheid langs het Winschoterdiep en het Eemskanaal. Met het langzame landschap worden de dorpen Engelbert, Middelbert, Eugelgunnen en Roodehaan met kenmerkende linten en kavelstructuren bedoeld. In het plangebied Meerstad zijn ook restanten terug te vinden van historische gebouwen zoals het steenhuis in Groenewei en de borg Klein Martijn vlakbij Harkstede. In het wensbeeld is waar mogelijk rekening gehouden met deze cultuurhistorische waarden en zijn nieuwe ontwikkelingen zo ingepast dat de bestaande linten en dorpen hun karakter en waardigheid behouden. Op de plekken waar nieuwe bebouwing nabij bestaande (lint)bebouwing komt, wordt gezorgd voor een zorgvuldige afstemming met de bestaande gebouwen wat betreft hoogtes en bouwstijl, en is het streven zo veel mogelijk het groene karakter te behouden. Lintbebouwing & cultuurland 22 | Agenda voor de Toekomst

Huidige landschap 4. Wensbeeld Plangebied Meerstad – in negen lagen

| 23

CONCEPT

CONCEPT

4. Wensbeeld Meerstad 4.1 Meerlanden; een groenblauw raamwerk Water: het blauwe raamwerk Water is een van de twee belangrijkste landschappelijke kenmerken van het Slochterdiep

plangebied. Het water in het gebied biedt een enorme kans voor wonen, recreëren en ondernemen en om natuur aan en in te ontwikkelen. De

aal

kan

Slochterdiep

rg s

tot het Woldmeer en het uitgebreide netwerk van vaarverbindingen in

ot

loot

plangebied Meerstad kun je aan, nabij en in het water wonen, met toegang

lslo Kwe

nieuwe gebieden krijgen door het water een unieke identiteit en kwaliteit: in

Bo

s Eem

aal

kan

s Eem

Groningen.

Bo

Woldmeer

rgs t

oo

lsl

Het waternetwerk in Groningen is in verschillende peilenvakken verdeeld,

e Kw

lo o

Waterpeil en waterkwaliteit

t

verbonden door sluizen of gemalen. Het Eemskanaal heeft het hoogste peil,

oplas

Middelberterplas

Grun

daarna komen het Slochterdiep, het Woldmeer, de kwelsloot rondom het Woldmeer en de sloten en vaarten in de omgeving. Rondom het Woldmeer ligt een kwelsloot. De kwelsloot is er voor om de waterkwaliteit te verbeteren

Huidige situatie

Hu

nz

Slochterdiep

l

aa kan

elo

op

ot lslo Kwe loot

Bo

rg s

peilverschillen, civieltechnisch nader uit te werken in samenwerking met het waterschap Hunze en Aa’s.

En

s

Eem

is om het aanpassen van de waterpeilen, en daarmee het verkleinen van de

Borgmeren

ge

in de directe omgeving aangetast kunnen worden. Een van de agendapunten

rtp

Dit is belangrijk, omdat anders de funderingen van de bestaande woningen

lbe

NAP) te verlagen naar dat van de omgeving (rond de 3,00 meter onder NAP).

las

en is nodig om het hogere waterpeil van het Woldmeer (2,35 meter onder

Scharmerplas

Woldmeer

Het Woldmeer is zeer schoon. Het water is nutriëntarm doordat het geïsoleerd is van nutriëntrijk omgevingswater en doordat het wordt gefilterd in deels nog aan te leggen rietvelden in het Woldmeer. De zandafgravingen (Middelberterplas, Engelberterplas, Borgmeren en Grunoplas) zijn ook

+ 0,5

Bestaand water

zeer schoon door de diepe kwel en daarmee uniek. De Middelberterplas is

- 1,12

Nieuw water

zelfs onderdeel van het NNN: Natuurnetwerk Nederland. De poldersloten

- 2,35

Bevaarbaar water

en -vaarten zijn daarentegen nutriëntrijker, doordat ze gekoppeld zijn aan

- 3,0

het landbouwgebied. Bij het vergroten van het Woldmeer is het streven

Waterhoogten

Water

de waterkwaliteit net zo hoog te houden als op dit moment. Doordat het Woldmeer ook een waterbergende en waterbufferende functie heeft, brengt

Noord en het besluit om de Harksteder Broeklanden te behouden. De nieuwe

dit ook een risico met zich mee voor de waterkwaliteit. Er wordt dan immers

omvang en de nieuwe contouren van het meer maken de positie van het

water van een andere kwaliteit ingelaten.

wooneiland ‘Piloteneiland’ niet langer passend in de ambities voor het

de stad Groningen te beschermen, maar krijgt bovenal een recreatieve en ecologische kwaliteit. De ambitie is om van het Woldmeer hét recreatiemeer

Uit de gezamenlijke verkenning van beide betrokken gemeentes naar een

voor het oostelijk deel van de stad te maken.

verbinding tussen het Zuidlaardermeer en het Woldmeer, komt de wens naar

2,4 km

3,2 km

0,85 km

het Piloteneiland niet opgenomen in de Agenda voor de Toekomst.

m

voor waterberging en vaarrecreatie, met name het zeilen. Om deze reden is

Het Woldmeer heeft een waterbergende en waterbufferende functie om

1,7 k

Waternetwerk

4 km

Woldmeer. Een eiland in het midden van het meer beperkt de mogelijkheden

voren voor een ecologische, recreatieve en vaarverbinding tussen beide In vergelijking met het Masterplan Meerstad 2005 heeft het Woldmeer enkele

meren. Deze zou de nodige waarde toevoegen aan de ontwikkeling van

belangrijke wijzigingen ondergaan. In de nieuwe opgave is de toekomstige

de stad Groningen en plangebied Meerstad. Deze beoogde vaarverbinding

oppervlakte teruggebracht tot 350 hectare. Bovendien is de contour van het

kan aan betekenis en draagkracht winnen door er sloten en vaarten aan te

Woldmeer veranderd, door het wegvallen van het Woldmeer in Meerstad-

koppelen waaraan natuur, woningen en horecagelegenheden ontwikkeld

Zuidlaardermeer

Woldmeer

Woldmeer - huidige situatie 24 | Agenda voor de Toekomst

4. Wensbeeld Plangebied Meerstad – in negen lagen

| 25

CONCEPT

CONCEPT

4. Wensbeeld Meerstad 4.1 Meerlanden; een groenblauw raamwerk kunnen worden. Door de vaarten en sloten op één peil te brengen, ontstaat een bevaarbaar netwerk van waterwegen, dat via een sluis verbonden is met het hoger gelegen Woldmeer. Door de uitbreiding aan de noordkant van Harkstede ontstaat de kans om Harkstede te verbinden met het Woldmeer, en het dorp een nieuw centrum te geven aan een haventje. Waterberging en - buffer Het Woldmeer heeft een belangrijke bergings- en bufferfunctie en draagt bij aan het vasthouden van schoon, zoet water in de gemeente Groningen. De afgelopen decennia zijn met name aan de zuidzijde van Groningen grote gebieden ingericht om water op te vangen als dat nodig is, zoals de Onlanden en de Onnerpolder en ‘t Roegwold. Deze nieuwe inundatiegebieden zijn onderdeel van het plan Groeningen; op weg naar een klimaatpositieve regio. Door deze nieuwe waterbuffers is de vraag naar buffercapaciteit in plangebied Meerstad minder en kan het gebied ten noorden van het Slochterdiep, waar eerst nog een deel van het Woldmeer zou komen, de komende jaren worden gebruikt voor de energietransitie. De opgave voor het Woldmeer is daarom van 650 hectare (Masterplan Meerstad 2005) teruggebracht naar 350 hectare. Bureau Meerstad heeft een ontgrondingenvergunning voor het graven van het Woldmeer, met de voorwaarde dat het graafwerk in 2031 gereed moet zijn.

De grond die vrijkomt bij het uitgraven van het Woldmeer, gebruiken we voor het ophogen van nieuwe woongebieden. Vaarwater om te recreëren Naast de waterbuffer die het Woldmeer vormt voor de regio, is recreatie op en aan het water een van de kernkwaliteiten van plangebied Meerstad. Recreëren kan op en aan het Woldmeer, maar ook in en aan de nieuwe (kwel)vaarten en sloten die verbonden zijn met het Woldmeer. Het meer is straks zeer geschikt om op te zeilen, te surfen of in te vissen en natuurlijk om aan te wonen. Nieuwe bestemmingen langs het meer maken het straks ook aantrekkelijk om er bijvoorbeeld met een sloep op uit te gaan. In de nieuwe gebieden aan het meer zorgen vaarten en sloten ervoor dat zo veel mogelijk mensen toegang hebben tot het meer.

Panorama Woldmeer

Door de waterstanden van de peilgebieden ten zuiden van de Hoofdweg naar een gelijk peil te verhogen, worden barrières in sloten opgeheven. Dit water kan worden verbonden met de beoogde vaarverbinding naar het Zuidlaardermeer. Zo ontstaat er een netwerk van vaarverbindingen waaraan woningen, recreatie en natuur ontwikkeld kunnen worden. Via een sluis kan dit vaarnetwerk worden verbonden met het Woldmeer.

26 | Agenda voor de Toekomst

4. Wensbeeld Plangebied Meerstad – in negen lagen

| 27

CONCEPT

CONCEPT

4. Wensbeeld Meerstad 4.1 Meerlanden; een groenblauw raamwerk Natuur en groen: het groene raamwerk

waterspitsmuis, groene glazenmaker, oeverzwaluw, blauwborst, boomvalk,

Het open landschap in plangebied Meerstad is een bron van rust, ruimte

vuurvlinder en hermelijn, rietorchis en waterviolier. De doelsoorten moeten

en stilte. Tegelijkertijd zijn het groen en het landschap toegankelijk voor

passen binnen de trits van puur natuur, wijknatuur, buurtnatuur.

recreatie. Bewoners en bezoekers vinden hier een plek om te sporten en te bewegen, waarmee het landschap bijdraagt aan een gezonde leefstijl in de

Landbouw

stad.

De landbouw in het gebied bestaat voornamelijk uit veehouderij, aangevuld

Het groene raamwerk van het plangebied bestaat uit verschillende typen

met enkele akkerbouwers. Deze boeren spelen een belangrijke rol in het in

natuur die onderling met elkaar verbonden zijn tot het natuurnetwerk

stand houden van het landschap. Traditionele vormen van landbouw vragen

Meerstad. Bestaand groen willen we zo veel mogelijk behouden en waar

om een drooglegging van de gronden door middel van een permanente

mogelijk verbeteren en verbinden. Het bestaande groen van Grunopark wordt

regulatie van de waterstanden, die bodemdaling en veenoxidatie als gevolg

een plek voor wonen in het groen. Het strategische (nieuwe) groen willen we

hebben. Op allerlei plekken in Nederland en ook in de gemeente Groningen

snel aanleggen, zodat het zich kan ontwikkelen voordat de eerste woningen

wordt onderzoek gedaan naar toekomstbestendige vormen van landbouw

gebouwd worden.

en het gebruik van landbouwgronden. Zo wordt gezocht naar alternatieven die beter om kunnen gaan met fluctuerende of hogere waterstanden, om de

Typen groen

genoemde processen tegen te gaan. Ook binnen plangebied Meerstad zal

In het Meerstad-gebied onderscheiden we verschillende typen groen, van

dit worden onderzocht. Wellicht biedt een overgang naar nattere vormen

grote naar kleine schaal.

van duurzame landbouw, zoals cranberries (veenbessen), blauwe bes, hop,

1. Natuurnetwerk. Het natuurnetwerk Meerstad is aan de noord- en

veenmos en wilde rijst, een kans om de landbouw in het gebied nieuw elan

zuidzijde via ecologische verbindingszones verbonden met het regionale

te geven. Daarnaast kunnen de landbouwgronden een sterkere recreatieve

natuurnetwerk. Twee ecologische verbindingszones lopen door plangebied

betekenis krijgen voor mensen uit de directe omgeving en uit de stad. Denk

Meerstad: Kardings Ontzet - ’t Roegwold en Zuidlaardermeer - ’t Roegwold.

aan stadslandbouw, coöperatieve boerderijen, maneges, kamperen bij de

2. Puur Natuur. Hiertoe behoren bestaande en nieuwe gebieden en

boer en wandelen en fietsen.

verbindingen waar de natuur zich in relatieve rust kan ontwikkelen, zoals de Harksteder Broeklanden, de Rietlanden, de Middelberterplas en het

Bomen

Driebondsbos. Binnen plangebied Meerstad worden natuurgebieden met

Het aanplanten van groen draagt bij aan de leefkwaliteit voor mens en dier.

elkaar verbonden, zodat er een netwerk ontstaat.

Op verschillende plekken in het plangebied van Meerstad willen wij daarom

Wijknatuur

3. Cultuurlandschap. Dit is het veenweidelandschap met sloten en beplanting

bestaande bomen, groene randen en laanbeplanting zo veel mogelijk

Landbouw

dat met name door veehouders en akkerbouwers wordt beheerd.

behouden, en extra aanplanten waar dat nodig is. De mogelijkheid wordt

Puur natuur

4. Wijknatuur. Dit omvat de groene, bestaande en nieuwe groengebieden

onderzocht om in het plangebied een eigen boomkwekerij op te zetten. Deze

Regionale groenstructuur

tussen linten en nieuwbouw. De drie nieuwe gebieden krijgen allemaal

‘bomenbank’, helpt gemeenten om voldoende bomen te kunnen herplanten

substantieel wijkgroen. De Grunoplas in Grunopark/De Wierden, de

of vervangen. Lokaal kunnen ook struiken groeien. Het lokaal ‘produceren’

groenstroken ten noorden van Harkstede en de ‘Nieuwe Molensloot’ in het

levert niet alleen arbeidsplaatsen op, maar draagt ook bij aan de reductie

gebied langs het Eemskanaal. Deze wijknatuur legt de verbinding tussen de

van vervoersbewegingen. De bomen hoeven immers niet van ver te komen.

buurten en het grotere landschap.

Ook willen wij ruimte bieden aan partijen om CO2 af te kopen via het planten

5. Buurtgroen. Binnen de nieuwe natuurinclusieve wijken wordt het

van bomen, en ruimte bieden aan partijen die –vanwege noodzakelijke

buurtgroen (parken, plantsoenen, groenstroken, groene straten) aangesloten

ontwikkelingen elders – bomen moeten compenseren.

op de wijknatuur.

Bomen worden onder andere ingezet als ruimtelijke buffer, bijvoorbeeld in de

6. Gebouwgroen. We willen experimenteren met groen op en langs

zone langs de A7 (zoals in het initiatief MEERbos is opgetekend), of om de

gebouwen om bij te dragen aan de klimaatdoelstellingen.

historische linten te benadrukken. De nieuwe ‘bossen’ zijn zo veel mogelijk

Regionale groenstructuur

gebiedseigen, zoals veenbossen die passen bij het veenweidelandschap met Flora en fauna

de wilg, berk, zomereik, lijsterbes en grove den. De bossen dragen bij aan

Omdat de waterkwaliteit in het gebied zeer goed is, biedt het plangebied

de ecologische variëteit in het gebied en de natuurbeleving van de bewoners.

Meerstad leefruimte voor een unieke, streekeigen en kenmerkende flora en

Ze krijgen recreatieve functies voor wandelen, fietsen, mountainbiken en

fauna. We willen zowel de al aanwezige soorten (zoals ree, huiszwaluw,

paardrijden. Hier ligt een belangrijke koppeling met het bewonersinitiatief

kerkuil, huismus, waterspitsmuis en heikikker) een duurzame plek geven, als

MEERbos dat ingediend is bij Toukomst en het provinciale programma

nieuwe soorten een kans bieden. Dit kunnen soorten zijn als visarend, otter,

Bos&Hout.

28 | Agenda voor de Toekomst

4. Wensbeeld Plangebied Meerstad – in negen lagen

| 29

CONCEPT

CONCEPT

4. Wensbeeld Meerstad 4.1 Meerlanden; een groenblauw raamwerk Harksteder Broeklanden De Harksteder Broeklanden blijven behouden als natuurgebied, binnen plangebied Meerstad. Aan de zuid- en westkant van de Harksteder Broeklanden is ruimte voor een aantal unieke woonpercelen. Groene tussengebieden De ruimtes die in het wensbeeld ontstaan tussen de linten, dorpen en woongebieden krijgen verschillende karakters. • De lintdorpen Middelbert en Engelbert worden, net als nu, grotendeels omgeven door weilanden. • Parallel aan de A7 komt de Nieuwe Molensloot, die niet alleen functioneel is in het watersysteem, maar ook een gradiëntrijke, natuurlijke groene verbinding maakt tussen de Engelberterplas, de Middelberterplas en het gebied langs het Eemskanaal. De Nieuwe Molensloot met flauwe, natuurlijke oevers en beplanting langs de randen vormt ook een buffer en buitengebied

Duurzame landbouw

tussen de dorpen en de bedrijvenparken langs de A7. Deze groenstrook is onderdeel van het strategisch groen • De bestaande Grunoplas met haar lommerrijke oevers wordt straks het hart van een nieuw woongebied aan het Woldmeer. Het natte veenbos ten noorden van de plas behoudt haar natuurlijke kwaliteit. Recreatief medegebruik wordt toegestaan.

Velden

• Tussen de lintbebouwing aan de Hoofdweg/Hamweg in Harkstede en de

Grunopark

nieuwbouw aan het Woldmeer zijn groene tussengebieden voorzien. Langs

Harksteder Broeklanden

en door deze groene tussengebieden loopt de kwelsloot van het Woldmeer.

Groen langs de weg

Het gebied ten noorden van de Hoofdweg zal een wat recreatiever en

Rietlanden

cultureler karakter krijgen. Het ligt tussen de woongebieden in en vormt een

Bospercelen

groene verbinding tussen de twee dorpsdelen van Harkstede. In het gebied

Groene verbinding

ten westen van de Hamweg zal natuurontwikkeling de boventoon voeren.

Natuur en recreatie

Beide groengebieden lenen zich uitstekend voor ontmoeting en gezamenlijke

Sport

initiatieven van nieuwe en huidige bewoners. Galloway runderen

Landschaps typen

Ruimte voor de dieren door groene/ecologische verbindingen In het plangebied van Meerstad leven veel dieren, waaronder een gezonde

KADER - IN 2005

populatie reeën. Bewoners geven aan dat de reeën voor hen een belangrijke bron van vreugde en natuurbeleving zijn. De vraag die vaak opkomt, is of

• Meerstad-Noord als zonnepark. Meerstad-Noord, het gebied ten noorden

• Geen Piloteneiland. Het Piloteneiland, dat bedacht was in het meer,

er nog voldoende leefgebied overblijft voor reeën en andere dieren zoals

van het Slochterdiep, wordt de komende 25 jaar gebruikt als zonnepark in

wordt niet gerealiseerd. Dit heeft onder andere te maken met de kleinere

de heikikker, waterspitsmuis, buizerd en vleermuizen. Zo leven reeën

plaats van een gebied voor waterberging, wonen, werken en recreëren.

omvang van het meer. Een eiland in het midden van het meer beperkt de

oorspronkelijk vooral aan bos- en struikranden en eten daar jonge twijgen

mogelijkheden voor waterberging en vaarrecreatie, met name het zeilen.

en knoppen. De ree blijkt ook in staat om grotere landbouwgebieden te

• Harksteder Broeklanden blijven bestaan. De Harksteder Broeklanden

annexeren, als hij daar rust en dus veiligheid vindt. In de ontwikkeling van

blijven behouden als beleefbaar natuurgebied

plangebied Meerstad gaan we zorgvuldig om met het leefgebied voor de dieren en voegen we door middel van het versterken van het groen-blauwe

• Kleiner meer. De contour van het Woldmeer verandert en het wordt 350

raamwerk ook nieuwe leefkwaliteit toe. De verwachting is dan ook dat de

hectare in plaats van 650 hectare groot.

reeënpopulatie zich binnen het natuurnetwerk van plangebied Meerstad goed in stand kan houden en, met goede verbindingen, zelfs zal toenemen. Ree 30 | Agenda voor de Toekomst

4. Wensbeeld Plangebied Meerstad – in negen lagen

| 31

CONCEPT

32 | Agenda voor de Toekomst

CONCEPT

Referenties

Referenties

4. Wensbeeld Plangebied Meerstad – in negen lagen

| 33

CONCEPT

CONCEPT

4. Masterplan Meerstad actualisatie toelichting 4.2 Wonen - een thuis voor iedereen Plangebied Meerstad wordt in de toekomst voor duizenden mensen hun thuis, hun woon- en misschien ook hun werkplek. Aanvullend op de circa 3.600 bestaande woningen in de dorpen en bestaande delen van Meerstad, Lageland

krijgen minimaal 6.000 nieuwe woningen een plek in plangebied Meerstad. In totaal zijn er dan bijna 10.000 woningen in het plangebied, met circa 25.000 inwoners. Bij het ontwikkelen van de nieuwe woningen zetten we nog meer dan nu in op duurzaamheid, circulariteit en klimaat- en toekomstbestendig bouwen. Het streven is immers om in 2035 CO2-neutraal te zijn. De ongedeelde stad

Eemskanaalzone

In het Masterplan Meerstad 2005 lag de focus van de woningbouw op Harkstede

het midden en dure woningsegment. In de woonvisies van de gemeente

Grunopark De Wierden

Groningen wordt sinds 2015 gesproken over het streven naar een ‘ongedeelde stad’: “Groningen moet een rechtvaardige en ongedeelde stad blijven waar iedereen prettig kan wonen” (woonvisie Wonen in Stad, 2015). In de ongedeelde stad kan iedereen bij elkaar in de buurt wonen, ongeacht je Bedrijvenpark

inkomen, afkomst of kansen in het leven. Voor plangebied Meerstad betekent dit een omslag in het woningbouwprogramma: meer socialehuurwoningen, meer middenhuur, meer gesubsidieerde koopwoningen en meer woningen in het betaalbare segment. Tegelijkertijd moet er ruimte blijven om in te spelen op toekomstige ontwikkelingen. Het uitgangspunt in deze Agenda voor de Toekomst is om de verschillende woningtypes en doelgroepen in de verschillende gebieden te mengen. Dit sluit aan bij het beleid van de gemeente Groningen, dat inzet

Nieuw bedrijvenpark

op de ‘samenredzaamheid’ van bewoners. Het streven van de gemeente is

Nieuwe wijken

om ‘alle doelgroepen in een gezonde mix een plek te bieden in onze wijken’

Landschap

(woonvisie Een thuis voor iedereen, 2020). De financiële en planologische

Bestaande linten en dorpen

consequenties van deze aanpassing moeten nog getoetst worden.

Water

Nieuwe woongebieden met een gezonde mix aan woningen

Woningen

Het totale plangebied Meerstad moet voor iedereen zijn. Om dit te bereiken, wordt het palet aan woningen breder dan in 2005. Binnen de nieuwe

KADER - IN 2005

woongebieden is ruimte voor elk type woning en tegelijkertijd zijn er accentverschillen, zodat ieder gebied een eigen kenmerkend karakter krijgt.

• Minder woningen. Het aantal nieuw te bouwen woningen is verlaagd van

Meerstad een gemengde stedelijke samenleving te creëren, met ook

10.000 naar 8.000.

socialewoningbouw en betaalbare koopwoningen.

Zo ligt het gebied langs het Eemskanaal het dichtst bij het centrum van

• Nieuwe woningbouwlocaties. De plekken voor woningbouw zijn anders

• Spreiding van voorzieningen. Meerdere wijken en buurtschappen krijgen

Groningen en kent het een goede toegang tot openbaar vervoer. Hier is het

gesitueerd dan in 2005. De woningen worden geconcentreerd in drie nieuwe

ieder hun eigen voorzieningen. In 2005 was het plan nog om één stedelijk

stads: kleinere woningen en iets meer gestapeld. Aan de oostkant van het

woongebieden aan de zuidelijke rand van het Woldmeer en in het gebied

centrum te maken, met woonwijken daaromheen.

plangebied, in Harkstede, is het landelijker: de kavels zijn wat groter en er is

langs het Eemskanaal.

meer ruimte. Grunopark/De Wierden liggen er tussenin: deze wijken vormen

• Verschillende woningtypes. In zeventien jaar zijn de uitgangspunten

een levendig ‘waterstadje’, met zowel gestapelde als ruimere woningen.

veranderd wat betreft de gewenste woningmix en samenleving in plangebied Meerstad. In 2005 was het plan dat alle woningen qua prijs in het midden- en dure segment zouden zitten. In 2022 is het uitgangspunt om in plangebied

34 | Agenda voor de Toekomst

4. Wensbeeld Plangebied Meerstad – in negen lagen

| 35

CONCEPT

S T EDEL IJK

CONCEPT

4. Masterplan Meerstad actualisatie toelichting 4.2 Wonen - een thuis voor iedereen Gebied langs het Eemskanaal Het gebied langs het Eemskanaal heeft een bijzondere plek in plangebied Meerstad. Het vormt de overgang van de stad naar Meerstad, het markeert de poort naar Meerstad en de oostelijke stadsentree van Groningen. Dit gebied krijgt het karakter van een overgangsgebied tussen Stad en Ommeland. Enerzijds biedt het gebied langs het Eemskanaal toegang tot Meerstad, de groene long voor de stad Groningen. Anderzijds vormt dit gebied het meest stedelijke milieu van plangebied Meerstad, vooral langs de oostelijke ringweg en de Meerstadlaan. De stedelijkheid uit zich in

Eemskanaalzone

een hogere bebouwingsdichtheid dan in de rest van Meerstad, met een combinatie van appartementen en grondgebonden woningen. Het wonen wordt aangevuld met bedrijven en stedelijke voorzieningen. De samenstelling van het woningaanbod zal hier gevarieerder zijn dan in de twee andere gebieden, met een grotere menging van socialehuurwoningen, middeldure woningen en duurdere woningen. Richting de Middelberterweg en de Middelberterplas wordt de bebouwing dunner en het landschap daartussen dominanter. De huidige P+R-Meerstad, die in het gebied langs het Eemskanaal ligt, vervult een belangrijke functie als een van de toegangen tot de stad Groningen. De locatie biedt mogelijkheden om functies te stapelen in en nabij

Eemskanaalzone: van stedelijk naar landelijk

het groen. De P+R kan uitgebreid worden met stedelijk wonen met zicht op het Eemskanaal, met stedelijke voorzieningen, bedrijven en een natuurlijke

karakter als huidig Meerstad en wordt daarom ook een nieuwe wijk van

verbinding langs het Eemskanaal. Met deze stapeling van functies zal deze

Meerstad. Hier is ruimte voor wonen in lagere dichtheden, ingepast in groen.

plek zowel de entree van de stad als de entree van Meerstad gaan markeren. Het bestaande groen op de locatie wordt zo veel mogelijk behouden en waar mogelijk verbeterd. In de zone langs de snelweg A7 is ruimte voor een bedrijvenpark waar (consumentgerichte) bedrijven met een hoge duurzaamheidsambitie een plek kunnen krijgen, in een groene en landschappelijke omgeving. De bedrijfsgebouwen vangen samen met het omliggend groen veel van het verkeersgeluid van de A7 af voor de achterliggende woongebieden. In deze de Meerstadlaan, de nieuwe Molensloot, een centraal park dat zicht biedt op de Martinitoren en een groene zone langs het Eemskanaal. De stadsas langs het Eemskanaal zal de komende jaren een verandering ondergaan van voornamelijk bedrijven naar een gebied met meer verblijfskwaliteit, waar gewerkt en gerecreëerd wordt, met een bijzondere plek voor natuur. Zo wordt de verbinding vanuit de stad Groningen naar Meerstad een stuk aantrekkelijker en veiliger. Bovendien moedigt het aan om vaker de fiets te pakken.

L A ND E L IJ K

zone komen een aantal structurerende en beeldbepalende openbare ruimtes:

Het gebied tussen de Middelberterweg en Klein Harkstede krijgt eenzelfde 36 | Agenda voor de Toekomst

Referenties

4. Wensbeeld Plangebied Meerstad – in negen lagen

| 37

CONCEPT

38 | Agenda voor de Toekomst

CONCEPT

4. Wensbeeld Plangebied Meerstad – in negen lagen

| 39

CONCEPT

CONCEPT

4. Masterplan Meerstad actualisatie toelichting 4.2 Wonen - een thuis voor iedereen Grunopark/De Wierden Het gebied van Grunopark/De Wierden wordt ontwikkeld tot een waterstad aan de zuidoever van het Woldmeer, als deel van Meerstad. Het krijgt een groen-blauw hart. De huidige Grunoplas wordt het ‘Central Park’ van Grunopark/De Wierden, waaraan gewoond en gerecreëerd kan worden. Het aanwezige groen vormt een prachtige basis voor een lommerrijke wijk aan de oostoever van het meer. De oost- en westkant van het gebied liggen zowel aan het Woldmeer als aan dit groene hart, waardoor de woonkwaliteit

buurt van hun woning en direct het Woldmeer op te varen.

Grun

groene oevers de bewoners de mogelijkheid om een boot aan te meren in de

opla s

in dit gebied hoog is. In het gebied van De Wierden biedt een singel met

Langs het lint van de Hoofdweg tonen Grunopark en De Wierden zich als wijken van Meerstad, waar ook voorzieningen mogelijk zijn. Aan de noorden zuidzijde van de Hoofdweg zien we mogelijkheden om de lintbebouwing te verdichten. Hierbij wordt gezorgd voor een zorgvuldige afstemming met de bestaande woningen wat betreft hoogtes en bouwstijl en met zo veel mogelijk behoud van het groene karakter.

Nieuwe wijk aan het Woldmeer

40 | Agenda voor de Toekomst

Referenties

4. Wensbeeld Plangebied Meerstad – in negen lagen

| 41

CONCEPT

42 | Agenda voor de Toekomst

CONCEPT

4. Wensbeeld Plangebied Meerstad – in negen lagen

| 43

CONCEPT

44 | Agenda voor de Toekomst

CONCEPT

4. Wensbeeld Plangebied Meerstad – in negen lagen

| 45

CONCEPT

CONCEPT

4. Masterplan Meerstad actualisatie toelichting 4.2 Wonen - een thuis voor iedereen Harkstede aan het water Aan de noordkant van het dorp Harkstede wordt een nieuwe, dorpse wijk ontwikkeld, gelegen aan het Woldmeer. Deze wijk wordt doorsneden door sloten en vaarten die verbonden zijn met het meer. Op deze manier kunnen veel bewoners vanuit hun tuin of straat het Woldmeer opvaren. Brede groenstroken zorgen ervoor dat de nieuwe wijk op afstand komt te liggen van de lintbebouwing aan de Hoofdweg en de Hamweg. De groenstroken voegen voor zowel huidige als nieuwe inwoners leefkwaliteit toe en bieden ruimte voor ontmoeting, sport en natuurbeleving. Ter plaatse van het huidige centrum van Harkstede is de nieuwe wijk verbonden met het hart van Harkstede. Hier is het mogelijk om een insteekhaventje te maken voor het

Harkstede

bestaande dorp. Aan het haventje kunnen woningen komen en is ruimte voor andere, recreatieve functies en voorzieningen. De nieuwbouw aan het Woldmeer biedt de mogelijkheid om het draagvlak voor voorzieningen in Harkstede te vergroten.

Harkstede aan het water

46 | Agenda voor de Toekomst

Referenties

4. Wensbeeld Plangebied Meerstad – in negen lagen

| 47

CONCEPT

48 | Agenda voor de Toekomst

CONCEPT

4. Wensbeeld Plangebied Meerstad – in negen lagen

| 49

CONCEPT

CONCEPT

4. Masterplan Meerstad actualisatie toelichting 4.2 Wonen - een thuis voor iedereen Ruimte voor alternatieve woonvormen Plangebied Meerstad is een groot grondgebied voor de 8.000 woningen die gerealiseerd moeten worden. Deze ruimte kan worden gebruikt door initiatieven met alternatieve woonvormen, zoals woon-zorgcombinaties, wooncoöperaties, flexwonen, tijdelijk wonen, tiny houses en karakteristieke woonschepen. Plangebied Meerstad biedt op deze manier kansen voor pilots met alternatieve woonvormen. Dit kan bijvoorbeeld ten noorden van het Slochterdiep of langs de mogelijk nieuwe vaarverbinding van het Zuidlaardermeer naar het Woldmeer. Toekomstige bewoners van Meerstad In het huidige Meerstad (maart 2022) bestaan de huishoudens voornamelijk uit gezinnen (circa tweederde) en stellen zonder (inwonende) kinderen (circa een kwart). Ongeveer één-tiende van de huishoudens betreft alleenstaanden. Alle huidige inwoners wonen in een dorpse, landelijke omgeving. Met het geschetste wensbeeld worden ook andere woonmilieus aan het plangebied Meerstad toegevoegd. In Harkstede aan het water wordt het huidige woonmilieu van Meerstad voortgezet. In Grunopark/De Wierden komt een centrum-dorps-woonmilieu en in het gebied langs het Eemskanaal een groen-stedelijk woonmilieu, beide met bijbehorende voorzieningen.

Zo biedt het plangebied Meerstad straks naar verwachting de randvoorwaarden om voor grotere groepen alleenstaanden, van jong tot oud en van starter tot doorstromer, een fijn (t)huis te zijn. Meerstad als een van de ontwikkellocaties in Groningen De stad Groningen heeft vanaf 2018 tot en met 2030 een woningbouwopgave van 20.000 woningen en tussen 2030 en 2040 een aanvullende opgave van 15.000 woningen. Plangebied Meerstad is een van de ontwikkellocaties waar nieuwe woningen worden gebouwd. Het is van belang om te beseffen hoe de verschillende ontwikkelingen in Groningen met elkaar samenhangen en elkaar kunnen beïnvloeden. Afstemming over de fasering, met de gemeente en met andere ontwikkelende partijen in Groningen, is en blijft belangrijk.

50

22

0 /1

00

10

0 50

200

0/25 00

300

0/ 200

50 | Agenda voor de Toekomst

Woningaantallen per deelgebied

4. Wensbeeld Plangebied Meerstad – in negen lagen

| 51

CONCEPT

CONCEPT

4. Masterplan Meerstad actualisatie toelichting 4.3 Recreatie en toerisme Nederlanders brengen hun vrije tijd graag buiten door: op het water of op het

formaat dat zich goed leent voor watersport. De gewenste verbinding