Begroting 2025 gemeente Gronginen boekwerk - na erratum.pdf

ONTWERPBEGROTING 2025

Inhoudsopgave Inleiding ...................................................................................................................................................................... 4 Kerngegevens ............................................................................................................................................................. 5 Programma's .............................................................................................................................................................. 6 Programma 1: Economie en Ruimte ............................................................................................................................ 6 Deelprogramma 1.1: Economie en werkgelegenheid ........................................................................................................ 7 Deelprogramma 1.2: Mobiliteit ....................................................................................................................................... 19 Deelprogramma 1.3: Wonen............................................................................................................................................ 30 Programma 2: Leefomgeving en Veiligheid ...............................................................................................................

38 Deelprogramma 2.1: Kwaliteit leefomgeving .................................................................................................................. 40 Deelprogramma 2.2: Veiligheid ....................................................................................................................................... 53 Programma 3: Vitaal en Sociaal ................................................................................................................................ 62 Deelprogramma 3.1: Werk en inkomen ........................................................................................................................... 64 Deelprogramma 3.2: Onderwijs ....................................................................................................................................... 75 Deelprogramma 3.3: Welzijn, gezondheid, zorg en diversiteit ........................................................................................ 84 Deelprogramma 3.4: Sport en bewegen ........................................................................................................................ 102 Deelprogramma 3.5: Cultuur en evenementen .............................................................................................................

108 Programma 4: Dienstverlening en bestuur ............................................................................................................. 117 Deelprogramma 4.1: Dienstverlening ............................................................................................................................ 118 Deelprogramma 4.2: College, raad, wijkontwikkeling en wijkvernieuwing ................................................................... 123 Deelprogramma 4.3: Algemene inkomsten en post onvoorzien ................................................................................... 128 Deelprogramma 4.4: Overhead en ondersteuning organisatie ..................................................................................... 131 Paragrafen .............................................................................................................................................................. 133 Paragraaf 1: Wijkontwikkeling en wijkvernieuwing ....................................................................................................... 133 Paragraaf 2: Klimaat .......................................................................................................................................................

150 Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................................................................... 172 Paragraaf 4: Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................................................................... 197 Paragraaf 5: Financiering ............................................................................................................................................... 204 Paragraaf 6: Verbonden partijen.................................................................................................................................... 210 Paragraaf 7: Grondbeleid ............................................................................................................................................... 234 Paragraaf 8: Lokale heffingen ........................................................................................................................................ 248 Paragraaf 9: Bedrijfsvoering ........................................................................................................................................... 255 Paragraaf 10: Openbaarheidsparagraaf (Wet open overheid) ......................................................................................

260 Financiële positie .................................................................................................................................................... 261 Samenvatting financieel beeld 2025-2028 ..................................................................................................................... 261 Financieel meerjarenbeeld ............................................................................................................................................ 262 Balans ............................................................................................................................................................................. 285 Investering en financieringsstaat ................................................................................................................................... 290 Reserves ......................................................................................................................................................................... 293 Voorzieningen ................................................................................................................................................................

302 Emu saldo ....................................................................................................................................................................... 307 Incidentele baten en lasten............................................................................................................................................ 308 Arbeidskosten gerelateerde verplichtingen ................................................................................................................... 310 Overzichten ............................................................................................................................................................ 311 Begroting op taakveld .................................................................................................................................................... 311 2

Begroting op deelprogramma ........................................................................................................................................ 316 Kapitaallasten ................................................................................................................................................................. 318 Subsidies en inkomens overdrachten ............................................................................................................................ 318 Personeelskosten ........................................................................................................................................................... 319 Meerjarige exploitatieprojecten .................................................................................................................................... 320 Samenwerkingsverbanden ............................................................................................................................................. 320 SIF-middelen .................................................................................................................................................................. 321 Strategische investeringsagenda (SIA) ...........................................................................................................................

323 Wettelijke indicatoren ................................................................................................................................................... 329 Uitgangspunten begroting ............................................................................................................................................. 329 Bestuur ................................................................................................................................................................... 331 College van Burgemeester en wethouders .................................................................................................................... 332 Gemeenteraad ............................................................................................................................................................... 334

3

Inleiding Voor u ligt een sluitend begrotingsvoorstel voor het jaar 2025. De plannen in deze begroting zijn gebaseerd op het coalitieakkoord ‘Het begint in Groningen – voor wat echt van waarde is’. Met de investeringen die we de komende jaren doen, blijven we op een verantwoorde manier investeren om de kloof van de groeiende ongelijkheid in onze samenleving op het gebied van wonen, werkgelegenheid, onderwijs, inkomen en gezondheid te overbruggen. In deze begroting vindt u uitgebreidere informatie onder de betreffende onderdelen. Een beknopte samenvatting van de begroting vindt u in Begroting 2025 in 't kort.

4

Kerngegevens De peildatum van alle kerngegevens is 31 december van het betreffende jaar. Een streepje betekent dat het betreffende cijfer nog niet bekend is.

Inwoners Aantal inwoners

Begroting 2023

Rekening 2023

Begroting 2024

Beoogd 2025

242.027

243.827

241.965

244.079

% jongeren (0 t/m 19 jaar)

19,1%

18,1%

17,9%

17,8%

% middengroep (20 t/m 64 jaar)

65,4%

66,5%

66,1%

66,2%

% ouderen (65 jaar en ouder)

15,5%

15,4%

16,0%

16,0%

Begroting 2023

Rekening 2023

Beoogd 2024

Beoogd 2025*

19.795

19.795

19.795

19.796

9,4%

9,4%

9,4%

7,7%

-

59,6%

-

-

1.215

1.215

1.215

1.189

Woningvoorraad

Begroting 2023

Rekening 2023

Beoogd 2024

Beoogd 2025

Aantal woningen

123.396

123.420

125.296

126.196 63%

Ruimtelijke kerngegevens Oppervlakte gemeente (in ha) % binnenwater % Functiemenging Lengte van de wegen (km)

% huurwoningen

59%

62%

63%

% koopwoningen

41%

38%

37%

37%

275.000

276.400

308.000

316.000

Gemiddelde WOZ-waarde

Financieel (in euro's) Totaal lasten (excl. reservemutaties)

2023 2024 (Realisatie) (Primitieve Begroting)

2025 (Begroting)

1.284.774.000

1.293.058.000

1.372.365.000

Rekeningresultaat

65.022.000

0

0

Omvang algemene reserve (AR)

43.894.000

56.990.000

60.337.000

Ratio weerstandsvermogen

134%

137%

150%

Inkomsten gemeentefonds

707.304.000

728.870.000

788.617.000

Opbrengst belastingen (totaal)

133.354.000

138.950.000

146.649.000

Opbrengst onroerendezaakbelasting (OZB)

108.239.000

114.580.000

119.494.000

132.000

141.000

146.000

0

650.000

672.000

Opbrengst logiesbelasting

2.869.000

2.474.000

2.474.000

Opbrengst precariobelasting

1.790.000

1.458.000

1.540.000

Opbrengst parkeerbelasting

20.324.000

19.647.000

22.323.000

Opbrengst roerende zaakbelasting (RZB) Opbrengst reclamebelasting

Ad.*: Vanaf begroting 2025 worden de ruimtelijke kerngegevens weergegeven conform de CBS data.

5

Programma's Programma 1: Economie en Ruimte Binnen het programma Economie en Ruimte blijven we samen met onze partners investeren in maatregelen die de structuur versterken. Hiermee bieden we ondernemers, instellingen, initiatiefnemers en inwoners perspectief. Deze maatregelen zijn gericht op onze lange-termijn-doelen voor economische ontwikkeling, werkgelegenheid en woningbouw. Als kennisgemeente werken we binnen het Akkoord van Groningen samen met onze kennisinstellingen aan belangrijke speerpunten zoals energietransitie, digitalisering en gezondheid. We zorgen voor economische groei en genoeg goede woningen in de gemeente, zowel in de stad als in de dorpen. De gemeente moet klaar zijn voor de toekomst. We houden rekening met trends en ontwikkelingen en maken gebruik van kansen in Europa en Nederland, zoals het Just Transition Fund, het Klimaatakkoord, de Woondeal en het Volkshuisvestingsfonds. Om te groeien, investeren we in betere bereikbaarheid, zowel nationaal als internationaal. Ook investeren we in het verkeer en vervoer in de regio en een beter mobiliteitsbeleid maken dat duurzame vervoersopties zoals fietsen en lopen stimuleert. Dit beleid helpt ook om de woon- en leefomgeving te verbeteren. De gemeente wil een economie die goed is voor de welvaart en het welzijn van haar inwoners. Een sterke economie zorgt voor banen en inkomen.

Dit geeft mensen zekerheid en een goed gevoel over zichzelf. Het is belangrijk dat niet alleen de huidige inwoners, maar ook toekomstige generaties van dezelfde welvaart kunnen genieten. We willen dat iedereen die in onze gemeente wil wonen, hier een plek kan vinden. Daarom zorgen we voor goede, betaalbare en duurzame woningen. De woningmarkt is krap, dus we blijven de komende jaren nieuwe huizen bouwen en onze wijken verbeteren. We werken aan wijken die klaar zijn voor de toekomst, met duurzame huizen voor iedereen, en een gezonde, groene omgeving. Een goed werkgeversklimaat is van groot belang voor ondernemers en bedrijven omdat het de algehele economische gezondheid en aantrekkelijkheid van de regio bevordert. Wanneer de gemeente een positieve en ondersteunende werkomgeving biedt, leidt dit tot efficiëntere en effectievere dienstverlening, wat bedrijven helpt om sneller en beter te opereren. Bovendien trekt een gemeente met een goed werkgeversklimaat talent aan, wat de lokale arbeidsmarkt versterkt en innovatie stimuleert. Dit creëert een gunstig ondernemersklimaat waarin bedrijven kunnen groeien en floreren, wat uiteindelijk bijdraagt aan een dynamische en welvarende gemeenschap. Om een fijne plek te zijn om te wonen en werken, is goede bereikbaarheid belangrijk.

Vooral de bereikbaarheid van belangrijke gebieden zoals de binnenstad, het stationsgebied, het Universitair Medisch Centrum Groningen, Zernike Science Park, Europapark/Kempkensberg en het Martiniziekenhuis is essentieel. Ons verkeersbeleid is: ‘te voet, met de fiets of het openbaar vervoer als het kan, met de auto als het moet’. Veel inwoners van Groningen fietsen, omdat de afstanden kort zijn en het fietsklimaat goed is. Ook is er veel steun voor het gebruik van openbaar vervoer en Park+Ride (P+R). We verbeteren de leefbaarheid van onze wijken door de openbare ruimte anders in te richten en het autoverkeer te verminderen. Omdat Groningen een belangrijke rol speelt voor werk, onderwijs, cultuur en zorg in een verder landelijke regio, blijft de bereikbaarheid met de auto wel belangrijk. Deelprogramma's Het programma Economie en ruimte bestaat uit de volgende deelprogramma's: • Economie en werkgelegenheid • Mobiliteit • Wonen

6

Financieel overzicht lasten en baten 01

Economie en Ruimte Omschrijving (Bedragen x 1.000 euro)

Rekening 2023

Actuele Begroting 2024

Primitieve begroting 2025

2026

2027

2028

Lasten 01.1

Economie en werkgelegenheid

26.056

40.778

43.061

43.784

44.707

45.474

01.2

Mobiliteit

38.635

45.374

48.554

48.820

50.998

51.928

01.3

Wonen

36.798

57.177

43.899

37.801

36.851

37.108

Totaal

101.489

143.328

135.514

130.405

132.556

134.510

Baten 01.1

Economie en werkgelegenheid

4.896

7.604

8.918

8.918

8.918

8.918

01.2

Mobiliteit

34.258

32.340

35.636

35.019

35.744

36.597

01.3

Wonen

25.012

35.107

26.361

22.139

20.241

20.241

Totaal

64.166

75.051

70.915

66.077

64.903

65.756

Saldo van baten en lasten voor reservemutaties

-37.323

-68.277

-64.599

-64.328

-67.652

-68.754

Totaal toevoegingen

2.745

1.962

600

126

126

126

Totaal onttrekkingen

472

547

32

32

32

32

-39.596

-69.692

-65.167

-64.422

-67.747

-68.848

Reserve mutaties

Saldo van baten en lasten na reservemutaties

Een toelichting op deze cijfers kunt u vinden in het onderdeel ‘Financiële toelichtingen begroting 2025’ opgenomen onder elk deelprogramma. In het hoofdstuk financiële positie zijn aanvullend nog de volgende overzichten en toelichtingen opgenomen: • In het Financieel meerjarenbeeld staat een totaaloverzicht van en toelichting op de intensiveringen en dekkingsbronnen uit voorgaande jaarschijven; • In de Intensiveringen 2025-2028 staat een totaaloverzicht van en toelichting op alle intensiveringen 2025; • In de Dekkingsbronnen 2025-2028 staat een totaaloverzicht van en toelichting op alle dekkingsbronnen. Paragraaf 3: Weerstandsvermogen en risicobeheersing geeft een totaaloverzicht van en een toelichting op de (financiële) risico’s. Paragraaf 6: Verbonden partijen geeft de inhoudelijke en financiële toelichting op de verbonden partijen.

Deelprogramma 1.1: Economie en werkgelegenheid Een gezonde economie biedt kansen aan inwoners op werk en inkomen. Dit draagt bij aan financiële zekerheid en zorgt voor sociale cohesie. We streven naar economische groei en werkgelegenheid die bijdragen aan groene en eerlijke brede welvaart voor onze inwoners.

7

Samen met ondernemers en kennisinstellingen werken we aan een toekomstbestendige economie en voeren we actief en zorgvuldig regie op ruimtelijke ordening. We zetten daarbij in op verduurzaming van onze werklocaties, vitale en toekomstbestendige winkelgebieden en voorzieningen. Gelijke kansen voor alle Groningers is het uitgangspunt. Samen met alle stakeholders uit het onderwijs en bedrijfsleven, werken we aan een arbeidsmarkt met ruimte voor duurzame ontwikkeling van talent op alle niveaus. Schaarste wordt een steeds grotere uitdaging voor de economie. De mate van economische groei hangt sterk af van de beschikbaarheid van economische randvoorwaarden. In 2025 verwachten we een toenemende schaarste op o.a. human capital, elektriciteit, water en grondstoffen. Dit vraagt om innovatieve oplossingen en een nieuw kijk op de economie, waarin we verwachten dat lokaal ondernemerschap en korte keten aanpak een steeds belangrijkere rol gaat vervullen. Met onze economische agenda 2023-2026 spelen we in op de kansen die de grote transities energie, gezondheid en digitalisering ons bieden. We streven naar een volledig circulaire economie en investeren vanuit impact ondernemen in een meer inclusieve en duurzame economie. We willen binnen de grenzen blijven van wat onze planeet aankan én binnen de grenzen van wat maatschappelijk verantwoord is.

We willen koploper worden in de eiwit- en voedseltransitie. Energie- en klimaattransitie hebben prioriteit. In Noord Nederland lopen we inmiddels voorop in de waterstofeconomie. Deze speerpunten krijgen een plek in de wijze waarop we bedrijvigheid ruimtelijk faciliteren en ons landbouwbeleid invullen. Doelen Deelprogramma 1.1: Economie en werkgelegenheid Het deelprogramma Economie en werkgelegenheid heeft de volgende doelen: 1. Het behouden en creëren van werkgelegenheid; 2. Van economische groei naar brede welvaart; 3. Economische voorzieningen groeien mee met de groei van de gemeente.

8

Doel 1: Het behouden en creëren van duurzame en innovatieve werkgelegenheid.

Toelichting Indicator en (eventueel) nadere toelichting: Totaal aantal arbeidsplaatsen in gemeente Groningen Toelichting: Bij het opstellen van de begroting 2024 werd verwacht dat er een kleine daling in het aantal arbeidsplaatsen zou plaatsvinden. We hebben de prognose voor het aantal banen in 2024, zoals gegeven in de begroting 2024, naar boven bijgesteld. In bovenstaande tabel is de bijgewerkte prognose verwerkt. Ontwikkeling aantal banen in de energie sector Toelichting: We zien in 2023 toch een grote stijging van het aantal banen in de energiesector. We verwachten dat deze stijging doorzet in 2025. Ontwikkeling aantal banen in de ICT sector (digitale economie) Toelichting: Vorig jaar hebben we in de toelichting beschreven dat we een stabilisatie in het aantal ICT banen verwachten voor dit jaar. Ook de voorspellingen wijzen op een stabilisatie of lichte daling. Daarom hebben we het verwachte aantal banen iets naar beneden gesteld. Ontwikkeling aantal banen in Life science & Health (gezondheidseconomie)

9

Toelichting: Vorig jaar stelden we dat het aantal banen iets was gezakt, we zien dit jaar weer een hele lichte stijging. De verwachting is dat deze stijging de komende jaren doorzet door een steeds grotere druk op de zorgsector. Ontwikkeling aantal banen in de creatieve industrie Toelichting: Deze sector laat al jaren een redelijk stabiele groei zien.

Doel 2: Van economische groei naar brede welvaart.

Toelichting Indicator en (eventueel) nadere toelichting: Totaal aantal arbeidsplaatsen in gemeente Groningen Toelichting: Het totaal aantal arbeidsplaatsen en de uitsplitsing naar bedrijventerreinen en kantoren wordt door OIS sinds 2021 in de rapportage 'bedrijvendynamiek en werkgelegenheid' op een andere wijze geregistreerd en gerapporteerd. Deze cijfers worden in deze begroting achteraf gecorrigeerd. Waar voorheen alleen de categorieën bedrijventerreinen en kantoorlocaties in de effectindicatoren waren opgenomen, worden nu alle categorieën vermeld zodat het totaal optelt tot het totaal aantal banen in de gemeente Groningen. Het aantal banen is ook het afgelopen jaar weer met bijna 3.5% gestegen. We verwachten dat dit ook voor het komende jaar zal gelden waarna de groei naar verwachting zal afremmen of afvlakken.

10

Doel 3: Economische voorzieningen groeien mee met de groei van de gemeente. Effect indicator(en) Aantal toeristische overnachtingen

Behaald

Behaald

Beoogd

Beoogd

2022

2023

2024

2025

631.900

750.000

750.000

Bruto vloeroppervlak bedrijfsruimte in m2

1.721.596

631.900 (2022) 1.709.008

1.800.000

1.800.000

Bruto vloeroppervlak kantoorruimte in m2

1.160.659

1.146.680

1.160.000

1.160.000

2,2%

4,3%

2.8%

4%

Leegstaand bruto vloeroppervlak bedrijfsruimte in % Leegstaand bruto vloeroppervlak kantoorruimte in % Winkelvloeroppervlakte detailhandel in m2

3,9%

5,3%

4.2%

5,5%

451.050

449.929

465.000

465.000

Winkelvloeroppervlakte horeca in m2

75.348

75.118

80.000

76.000

Winkelvloeroppervlakte diensten in m2

30.073

29.964

35.000

30.500

3.1%

3.3%

4.5%

3,6%

Leegstaand detailhandel en horeca in % * Resultaten worden elk jaar met een jaar vertraging opgeleverd. Toelichting Indicator en (eventueel) nadere toelichting: Aantal toeristische overnachtingen

Toelichting: Aantal toeristische overnachtingen: De aanlevering van de data over het aantal toeristische overnachtingen heeft altijd een jaar vertraging. Voor 2023 zijn nog geen cijfers bekend omdat nog veel hotels en B&B bedrijven het aantal overnachtingen niet heeft doorgegeven. Bruto vloeroppervlak bedrijfsruimte in m2 Bruto vloeroppervlak kantoorruimte in m2 Toelichting: voor kantoren is sprake van een vervangingsmarkt: incourant aanbod verdwijnt, veelal door transformatie. Hierdoor ontstaat ruimte voor nieuwbouw op centrum/stedelijke locaties en OV-knooppunten. Leegstaand bruto vloeroppervlak bedrijfsruimte in % Leegstaand bruto vloeroppervlak kantoorruimte in % Toelichting: na jaren van daling stabiliseert de leegstand in kantoren en bedrijfsruimten. De leegstand blijft echter onder 5% frictieleegstand, welke als een gezonde leegstand wordt geacht voor een goed functionerende markt. De vastgoedmarkt blijft gespannen. Er is weinig (courant) aanbod voor nieuwe of groeiende bedrijven. Met de bovenstaande indicator(en) wordt de voortgang van de uitvoering van ons beleid gemeten. Indien er geen cijfers beschikbaar zijn voor dat jaar, staat er een streepje. In dat geval wordt de indicator niet jaarlijks gemeten.

Relevante beleidsnota's Het programma is verder uitgewerkt in de volgende beleidsnota’s: Economische Agenda 2023 - 2026 (2023) Strategie werklocaties (2021) Ruimte voor Retail (2021) Meerjarenprogramma Stadsontwikkeling 2023-2026 (2023) MJP Stadsontwikkeling 2023-2026, Uitvoeringsagenda 2024 (2023) Uitvoeringsagenda circulaire economie 2023-2026 (2023) Strategische agenda Akkoord van Groningen 2022-2026 (2022) Omgevingsvisie Levende ruimte (2022) Centrumvisie Haren (2018) Nieuwe aanpak arbeidsmarktbeleid (2017) Watervisie - Koersen op Water (2017) Toekomstvisie Koopmansplein (2017) 11

Actualisatie Bestemming Binnenstad (2021) Strategisch evenementenbeleid (oktober 2014) Nota vergunningen evenementen (2021)

Relevante ontwikkelingen Afkoeling Nederlandse economie De inflatie daalt van 4,1% in 2023 naar 2,9% in 2024. De economische groei is met 0,1% in 2023 laag, maar stijgt iets in 2024, naar 0,3%. Dat blijkt uit de meest recente raming van De Nederlandse Bank (DNB) . Na een recordhoogte van 11,6% in 2022, is de inflatie in 2023 gedaald naar 4,1%. DNB verwacht dat deze in 2024 verder daalt naar 2,9%, en in 2025 met 2,2% dichterbij de beoogde 2% komt. De lagere energieprijzen en de renteverhogingen van de centrale banken zijn hier de belangrijkste oorzaken van. De economie is in 2023 met 0,1% gegroeid. Dat is fors lager dan in 2022, toen er nog veel groei werd ingehaald na de coronapandemie. In de komende jaren zal de groei iets hoger zijn, met 0,3% in 2024 en 1% in 2025. De belangrijkste oorzaken van de afkoeling van de economie zijn de terugval van de wereldhandel en het monetaire beleid van de Europese Centrale Bank. Dat beleid is nodig om de hoge inflatie te bestrijden. De werkloosheid blijft laag met een 3,6% in 2023, maar loopt op naar 4% in 2024. Het Centraal Plan Bureau voorspelt voor 2025 4,5% werkloosheid. De lonen stijgen fors, met 5,9% in 2023 en 5,7% in 2024. Verdere groei Groningse werkgelegenheid In Groningen verwachten we voor 2025 een verdere groei van de werkgelegenheid en daling van de werkloosheid.

Na een stormachtige groei in de afgelopen jaren (+6.620 arbeidsplaatsen in 2023, +8.224 in 2022) wordt voor 2025 een groei van 4.586 arbeidsplaatsen t.o.v. 2023 verwacht. De raad is op 26 april 2023 per brief geïnformeerd over de marktanalyses bedrijventerreinen en kantoren 2022-2040. Hierin geeft het college aan welke strategie zij zal voeren met betrekking tot de voorraad kantoren en bedrijfskavels. Om de vraag te kunnen bedienen is naast het verdichten van bestaande werklocaties en het programmeren van werk in woongebieden een uitbreiding van bedrijventerreinen voorzien bij Meerstad, Westpoort en Dijkshorn/Ten Boer. Kantoren kunnen worden toegevoegd op hoogstedelijke centrummilieus en OV-knooppunten zoals Hoofdstation, Europapark/Kemkensberg en campuslocaties. De gronduitgifte aan bedrijfskavels was in 2023 met 2,3 hectare onder de prognose. 2024 scoort naar verwachting boven de prognose door de verkoop van 33,5 hectare t.b.v. een datacenter op Westpoort II. Voor 2025 is het lastig een goede prognose te maken. In de grondexploitatie is een uitgifte van 9,3 hectare opgenomen. Afhankelijk van het effect van netcongestie (bedrijven komen met een nieuwe aanvraag voor een stroomcontract voor grootgebruikers op een wachtlijst vanwege onvoldoende transportcapaciteit van het stroomnetwerk) kan de gronduitgifte mogelijk lager uitvallen.

Ditzelfde kan op termijn gelden voor de realisatie van nieuwe kantoren. Hierover meer in de paragraaf 7. Grondbeleid. Naast netcongestie geven waterbedrijven signalen af dat leveringszekerheid van (drink)water voor bedrijfsprocessen op termijn ook onder druk komt te staan. Hiermee dienen we rekening te houden bij toepassing van ons vestigingskader.

Resultaten, activiteiten en prestatie-indicatoren De resultaten geven aan wat we willen bereiken. De activiteiten geven aan wat we daarvoor doen. De prestatie indicator(en) meten de voortgang van de resultaten. De opbouw is opgesteld aan de hand van de beleidsvelden economische ontwikkeling, ruimtelijk-economische ontwikkeling, grondzaken en overige economie. Wat willen we bereiken (resultaten)

Wat gaan we daarvoor doen (activiteiten)

12

Doel 1: Het behouden en creëren van werkgelegenheid Het behouden en creëren van duurzame en innovatieve werkgelegenheid & Faciliteren van toekomstige economische groei

Marketing: • We intensiveren onze inspanningen rondom het merkmanagement van Groningen in samenwerking met provincie, Marketing Groningen en bedrijvenverenigingen. • We werken gezamenlijk aan de verbetering van de zichtbaarheid van baankansen, door o.a. gezamenlijke branding en campagnes. Tegelijkertijd verbeteren we de bewustwording bij werkgevers over het belang van actieve en gerichte werving en het belang van stages en traineeships. • Voor het behouden en aantrekken van talenten van alle niveaus spelen we een verbindende rol tussen werkgevers, onderwijsinstellingen en andere stakeholders. We gaan o.a. een arbeidsmarktcampagne lanceren. Internationaal: • Opzetten gemeente brede Duitslandtafel (bestuurlijk/ambtelijk, strategisch en uitvoerend) met ook externe partners als platform voor kennisuitwisseling, aanjagen van innovatieve projecten en verstevigen van het netwerk met Duitsland. • We faciliteren en ondersteunen lokale bedrijven en kennisinstellingen met het realiseren van de internationale ambities. We zijn o.a. de mogelijkheden aan het onderzoeken om een bijdrage te leveren aan de energie- en gezondheidsweek bij de World Expo. • We intensiveren onze diplomatieke contacten met de UK en brengen onderlinge connecties tot stand met de Nordics en Noord- West Duitsland.

We creëren daartoe momenten in het jaar – vaak in combinatie met geplande events – om onze internationale contacten samen te brengen. Voorjaar 2025 zal er samen met de provincie een innovatiemissie richting Schotland worden ondernomen op de thema’s energie/waterstof, mobiliteit en human capital. De delegatie zal bestaan uit een afvaardiging van bestuurders, kennisinstellingen en bedrijfsleven. Ook Bremen zal onderdeel zijn van deze missie. • We organiseren 2 learning expeditions met onze Duitse partners op de thema’s energietransitie, lifescience en/of mobiliteit om de clusters beter met elkaar te verbinden, van elkaar te leren en samen aan innovatieve projecten te werken voor en leefbaar noord Europa. Lokaal ondernemerschap: • Samen met onze afdeling inkoop onderzoeken we de mogelijkheden om een groter deel van onze gemeentelijke inkoop te laten landen binnen onze gemeente en regio. • We zetten meer in op lokaal ondernemerschap en ondersteunen initiatieven die bijdragen aan het behoud van de economische meerwaarde in onze gemeente. In 2025 ondersteunen we minimaal 3 projecten die hieraan bijdragen. • We zorgen voor een nog betere interne afstemming waardoor we ondernemers aan de voorkant meer bij beleid kunnen betrekken. Daardoor zorgen we voor een breder draagvlak van onze gemeentelijke ambities. • We werken aan een bruisende binnenstad met hoogwaardig cultureel aanbod.

• Samen met de ondernemers in het gebied Haren geven we vorm aan de uitvoeringsagenda en stimuleren we de economie in deze regio. Voorbeelden hiervan zijn de zomermarkt of Harens goud. • In ten Boer gaan we de vereniging OTB verder helpen uitbouwen. Daarnaast zorgen we voor een goede ondersteuning rond de versterkingsopgave en het vernieuwen van het Koopmansplein. • Samen met VNO NCW, provincie en UWV organiseren we twee keer een MKB ondernemersavond. Daarnaast zijn we nauw betrokken bij de organisatie van de Groninger Ondernemersprijs. • We werken intensief samen met de grootste belangverenigingen van de binnenstad, GCC en KHN. We financieren hen en stemmen onze activiteiten op elkaar af. Waarbij aanbod en programmering centraal staan.

13

Doel 2: Van economische groei naar brede welvaart Investeren in de economie van morgen

Algemeen: • We geven bedrijfskavels uit op basis van een vestigingskader: grootste economische spin-off, maatschappelijke meerwaarde en toegevoegde waarde voor werkgelegenheid; • We investeren samen met onze partners in het Akkoord van Groningen en het NPG in de groei van onze campuslocaties Healthy Ageing Campus (UMCG e.o.), Vitaliteitscampus (Kardinge), ICT Campus Niemeyer Open, Duurzaamheidscampus Suikerzijde en Campus Zernike. • We programmeren werk in (nieuwe) woonwijken Suikerzijde, Stadshavens en Meerstad, en voegen werkprogramma toe op het Stationsgebied, Europapark en Corpus den Hoorn-zuid. Impact ondernemerschap: • We maken een nieuw programma impact ondernemen. Deze gaat Q1 naar de raad. Onderdeel daarvan is o.a. meer inzetten op het betrekken van reguliere bedrijven in maatschappelijke vraagstukken. • We verkennen de mogelijkheid om een ondernemerschapstraject te ontwikkelen voor bestaande- en startende impactondernemers. We zetten hierbij in op professionalisering van de sector en kijken naar de bedrijfsvoering, financieringsmogelijkheden en marketing. • We onderzoeken de mogelijkheid om impact ondernemerschap meer te stimuleren vanuit een te ontwikkelen netwerk of coalitie. • We ondersteunen – inhoudelijk en op het vlak van financieringsstrategie – twee initiatieven ter bevordering van de (start)positie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

Gezondheidseconomie: • We hebben de ambitie om de Health Data Acces Body (HDAB) te laten landen in Groningen. Hiermee wordt Groningen het brandpunt van baanbrekende zorginnovatie. HDAB is een onderdeel van Health Data Valley. • Vanuit preventie oogpunt willen wij met stakeholders samenwerken op minimaal twee projecten waarbij waarde wordt toegevoegd aan burger en bedrijfsleven. Voorbeelden hiervan zijn het bouwen van een digital twin binnen de gemeente rondom gezondheidsvraagstekken en E-consulting bij mentale problemen. • Wij faciliteren HiNoord, UMCG en andere stakeholders bij de organisatie van de 'road to Osaka' en de healthy ageing week op de World Expo 2025 in Osaka. • We zetten in op het verder doorontwikkelen van de life science sector door o.a. de mogelijkheden voor een polymerenfaciliteit te onderzoeken en verdere lab ontwikkelingen de komende jaren. Digitalisering: • Extern adviseren we kennisinstellingen bij de projectontwikkeling en een subsidieaanvraag waarbij postdocs binnen deep tech tijd en ruimte krijgen om de mogelijkheden van commercialisatie van hun vindingen te verkennen. In Q1 2025 verwachten we een positieve beschikking tot ontvangen. • We helpen het MKB met een versnelling in digitalisering en cyberweerbaarheid door programma’s te ontwikkelen of hieraan een bijdrage te leveren. Een voorbeeld hiervan is de ondernemersacadamy.

• We stimuleren (technologische) innovatie door bij te dragen aan programma’s als Founded in Groningen waardoor start-ups en scale-ups beter gefaciliteerd worden. In 2025 wordt o.a. een investeerders diner organiseren waarbij we startups met investeerders koppelen.

14

Vergroenen, biodiverser maken en verduurzamen van bedrijventerreinen

Op basis van de Strategie werklocaties (2021) volgen we de volgende sporen om de groei van de werkgelegenheid ruimtelijk te faciliteren: Algemeen: • We maken onze bestaande bedrijventerreinen toekomstbestendig. We gaan verder met de in 2024 gestarte trajecten voor een toekomstvisie op Winschoterdiep, Oosterhoogebrug en Hoogkerk (inclusief Aduarderdiep). We starten in 2025 met nieuwe trajecten op Ulgersmaweg, Driebond, Eemspoort, Felland (Haren) en Hoendiep Noord. Voor Scandinavische havens is de toekomstvisie vastgesteld en werken we in 2025 een ontwikkelstrategie & uitvoeringsprogramma uit. We hebben in de begroting (beperkte) middelen voor de uitvoering van deze visies en programma's. We lobbyen samen met RGA en G6 voor investerings- en herstructureringsmiddelen voor werklocaties in het kader van het rijksprogramma 'Ruimte voor economie'. • We hebben als onderdeel van de uitvoeringsagenda Novex RGA een regionale bedrijventerreinenstrategie opgesteld inclusief een regionaal vestigingskader. Hierin stemmen we zowel het planaanbod af als de benodigde kwalitatieve ingrepen ten behoeve van toekomstbestendige werklocaties. • We breiden de voorraad bedrijventerreinen uit om de marktvraag te bedienen. Westpoort II en Meerstad I en II zijn toegevoegd aan de grondexploitatie. Westpoort IC wordt in 2025 toegevoegd aan de voorraad.

We zoeken naar een locatie voor uitbreiding Dijkshorn-Ten Boer. Energie: • Met betrekking tot het toekomstbestendig maken van bedrijventerreinen starten we minimaal 3 (investerings)projecten op het gebied van duurzame energievoorzieningen. • We organiseren minimaal 2 excursies of evenementen rondom waterstoftransitie voor MKB'ers. • Ondanks netcongestie en ruimtegebrek creëren we mogelijkheden voor meerdere nieuwe bedrijfsvestigingen. • We organiseren twee communicatieacties waarbij we ondernemers informeren over het belang van het reduceren van CO2 uitstoot. • We starten met het in kaart brengen van de impact van waterschaarste op de lokale economie.

Op naar een volledig circulaire economie

Veiligheid: • We werken aan een aanpak ondermijning bedrijventerreinen. Op basis van de Uitvoeringsagenda circulaire economie 2023-2026 (2023) werken we een aantal beleidslijnen uit: • Uitvoering van agenda landelijk gebied en routekaart+ uitvoeringsprogramma voor voedsel- en eiwittransitie; • Ruimtelijk faciliteren van (startende) bedrijvigheid t.b.v. de circulaire economie, o.a. het realiseren van permanente huisvesting voor de textiel-hub, bouwmaterialen-hub en circulaire bedrijvigheid rondom onze afval-brengstations. We onderzoeken de ruimtebehoefte en kansen voor een bouwhub. • We voeren met partners twee projecten rondom verwaarden reststromen uit op Winschoterdiep en Euvelgunne. • We vervullen een makel- en schakelfunctie tussen bedrijven onderling en tussen bedrijven en de gemeente Groningen die oplossingen hebben voor hoogwaardig hergebruik van reststromen en stimuleren daarmee het opzetten van ketenprojecten. • Samen met de verschillende circulaire partners binnen de gemeente stellen wij een actieagenda circulaire bouw op. • In samenwerking met Circulair Groningen organiseren we verschillende circotracks (o.a. op de onderwerpen bouw en textiel)

15

•

Samen met een consortium van circulaire ondernemers werken we aan een project om de binnenstad verpakkingsvrij te maken.

Doel 3: Economische voorzieningen groeien mee met de groei van de gemeente Vitale en toekomstbestendige centrumgebieden met een prettig verblijfsklimaat

• • •

• • •

We werken met negen andere steden, drie departementen en drie organisaties de komende vier jaar samen in deze City Deal Dynamische Binnensteden. We werken (mede op basis van aangenomen moties) aan (aanpassing) van beleid voor de dag horeca in de binnenstad, bezorg- en afhaaleconomie; We hebben een voorbereidingsbesluit genomen om uitbreiding van supermarkten in de binnenstad planologisch onmogelijk te maken. We werken aan beleidsregels die opgenomen worden ion het omgevingsplan Binnenstad. We werken met ondernemers aan een werkwijze waarmee we lokaal ondernemerschap stimuleren; We herijken ons reclamebeleid om uitingsvormen en locaties van reclame in de openbare ruimte in te perken; We investeren in de randvoorwaarden voor het nieuwe handelsplein (contouren Vismarkt/Akerk), zodat deze optimaal zijn voor een goed florerende warenmarkt.

Stimuleren en faciliteren van 'Werk in de Wijk'

•

We programmeren werk zo veel mogelijk in de wijk om levendige, gemengde gebieden te creëren. Dit doen we bij bestaande wijkwinkelcentra, in nieuwe gebiedsontwikkelingen Suikerzijde, Stadshavens en Meerstad en met uitvoering van ons nieuw vast te stellen broedplaatsenbeleid.

Versterken en vergroenen bovenwijkse voorzieningencentra

•

Winkelcentra met een groter verzorgingsgebied dan de wijk worden versterkt en vergroend: de binnenstad, Paddepoel, centrumgebied Haren; Ter versterking van het sociale fundament in de wijk ontwikkelen we wijkwinkelcentra naar wijkcentra met een mix van winkelen, werken, (para)medische-, dienstverlenende en maatschappelijke voorzieningen. We pakken volgend op de versterkingsoperatie het Koopmansplein in Ten Boer aan. We investeren in de De Savornin Lohmanlaan, het Overwinningsplein, Helpman. We verbeteren de verblijfskwaliteit van wijkwinkelcentra in o.a. Selwerd, Lewenborg en Beijum-Oost.

In Groningen is volop ruimte voor ontspanning

• •

•

•

We werken een agenda voor de vrije tijdseconomie uit. We werken de komende jaren aan het vernieuwen of versterken van een aantal belangrijke voorzieningen in onze gemeente: Muziekcentrum de Oosterpoort, sportcentrum Kardinge en Martiniplaza. We intensiveren handhaving op het water in een groter areaal (onder andere Meerstad, Dudok aan het diep en de Stadshavens) ter bevordering van veilige en aangename recreatie op het water.

Grondzaken: Zie Paragraaf 7: Grondbeleid.

Overige economie Het uitvoeren van projecten door het Fonds Ondernemend Groningen.

•

We dragen jaarlijks bij aan het Fonds Ondernemend Groningen.

Behaald

Behaald

Beoogd

Beoogd

2022

2023

2024

2025

Aantal uitgevoerde bedrijfsbezoeken

510

590

>580

600

Aantal adviesgesprekken horeca

750

1.000

>1.100

1200

Aantal projecten ondersteund

102

106

>100

103

Aantal bedrijven geparticipeerd in door ons opgezette activiteiten

265

350

>300

310

Prestatie indicator(en)

16

Toelichting Indicator en (eventueel) nadere toelichting: Aantal adviesgesprekken horeca Toelichting: Nu de coronapandemie voorbij is verwachten we dat het aantal adviesgesprekken horeca in 2025 weer op het oude niveau komt van voor de coronapandemie. Met de bovenstaande indicator(en) wordt de voortgang van de uitvoering van ons beleid gemeten. Indien er geen cijfers beschikbaar zijn voor dat jaar, staat er een streepje. In dat geval wordt de indicator niet jaarlijks gemeten.

Financiën Financieel overzicht lasten en baten 01.1

Economie en werkgelegenheid Omschrijving (Bedragen x 1.000 euro)

Actuele Begroting 2024

Rekening 2023

Primitieve begroting 2025

2026

2027

2028

Lasten

26.056

40.778

43.061

43.784

44.707

45.474

Baten

4.896

7.604

8.918

8.918

8.918

8.918

-21.160

-33.174

-34.143

-34.866

-35.789

-36.556

Totaal toevoegingen

0

371

0

0

0

0

Totaal onttrekkingen

0

0

0

0

0

0

-21.160

-33.545

-34.143

-34.866

-35.789

-36.556

Saldo van baten en lasten voor reservemutaties Reserve mutaties

Saldo van baten en lasten na reservemutaties

Financiële toelichtingen begroting 2025 Hieronder lichten we achtereenvolgens toe waar het geld vandaan komt en waar het naartoe gaat, welke extra middelen er beschikbaar worden gesteld en of daar extra dekking tegenover staat. Hierbij geven we op hoofdlijnen aan wat de verschillen zijn in beschikbare baten en lasten ten opzichte van de vorige begroting. Toelichtingen op baten en lasten begroting 2025

1.1: Economie en werkgelegenheid

Lasten

Baten

Saldo

Begroting 2025

43.061

8.918

-34.143

500

0

-500

Bestaand beleid 2025

42.561

8.918

-33.643

Verschil ten opzichte van 2024

1.783

1.314

-469

Waarvan intensiveringen 2025

Waar gaat het geld voornamelijk naar toe (bestaand beleid), inclusief verklaring verschil ten opzichte van begroting 2024 op hoofdlijnen (schuin gedrukt):

17

1.1: Economie en werkgelegenheid Economische agenda Stichting Marketing Groningen Tijdelijke organisatie voor merkmanagement en marketingeconomie Akkoord van Groningen De inzet van deze middelen wordt deels gedekt uit bijdragen van de Akkoord-partners. Personele inzet economische ontwikkeling Personele inzet op diverse onderdelen binnen het beleidsthema Economische ontwikkeling. Verschil t.o.v. 2024: De begrote personeelslasten zijn gestegen met ca. 600 duizend euro. De belangrijkste oorzaak hiervoor is de nieuwe BBV notitie overhead (december 2023) die met ingang van begroting 2025 van kracht is. Een belangrijk uitgangspunt hierbij is dat lasten zoveel mogelijk direct worden toegerekend aan de taakvelden en deelprogramma’s. Als gevolg hiervan is er een verschuiving van lasten van deelprogramma 4.4 (Overhead en ondersteuning organisatie) naar dit deelprogramma. Reguliere activiteiten economische ontwikkeling Dit budget houdt verband met reguliere activiteiten voortkomend uit eerdere economische programma’s. Intensiveringsmiddelen programma Ruimtelijke economie We hebben middelen gereserveerd voor onder meer de revitalisering van bedrijventerreinen, het investeren in dynamo’s, het verbeteren van wijk- en dorpswinkelcentra en de ontwikkeling van broedplaatsen.

Markt- en havenwezen Voor het markt- en havenwezen hebben we middelen begroot (2,5 miljoen euro), waaronder de lasten voor de brugbediening in onze gemeente (1,5 miljoen euro). In 2025 verwachten we uit marktgelden 0,9 miljoen euro en uit havengelden 0,3 miljoen euro te ontvangen. Strategisch bezit Dit zijn gemeentelijke panden en percelen die zijn aangekocht met het doel om op een later tijdstip te worden (her)ontwikkeld.

Lasten 1.600 730 268 1.250

18

750

2.900

700

1.545

2.500

1.200

10.000

6.700

Verschil t.o.v. 2024 Lagere lasten van 0,2 miljoen euro: De afname van de lasten wordt vooral verklaard doordat we in de vorige begroting incidenteel 500 duizend euro hebben opgenomen voor het achterstallig onderhoud van stadse monumenten. In deze begroting nemen we de middelen niet meer op. Hogere baten van 1,5 miljoen euro: De toename van de baten bestaat vooral uit gestegen huurinkomsten. Dit komt onder andere door het toevoegen van een aantal panden aan het strategisch bezit. Kapitaallasten bovenwijkse voorzieningen Meerstad Bovenwijkse infrastructuur SIF-middelen voor de ontwikkeling en realisatie van bovenwijkse infrastructuur. Verschil t.o.v. 2024: Hogere lasten van 1,5 miljoen euro. Enerzijds is in 2025 aanvullend 500 duizend euro beschikbaar voor bovenwijkse infrastructuur volgens de meerjarenraming van het SIF. DIt leidt tot hogere lasten van 500 duizend euro. Daarnaast is in 2024 incidenteel 250 duizend euro voor plankosten Lelylijn beschikbaar gesteld. Ook is incidenteel 750 duizend euro voor de verkenning en realisatie van het station Suikerzijde beschikbaar gesteld. Deze kosten zijn gedekt met beschikbare SIF-middelen. In deze begroting nemen we de SIF-middelen weer op. Dit leidt tot hoger lasten van 1 miljoen euro. Kapitaallasten Dit betreft het kapitaallastenbudget in verband met investeringen in gemeentelijke ruimtelijkeconomische projecten/activa.

Suikerzijde SIF-middelen begroot voor de structurele dekking van beheer- en rentelasten bij de gebiedsontwikkeling van de Suikerzijde.

Baten

4.100 1.500

7.100

3.380

Regio Groningen-Assen Personele inzet Overige verschillen t.o.v. 2024 Noodpakket energie voor MKB: In 2024 is 945 duizend euro beschikbaar gesteld voor het Noodpakket Energiekosten en Inflatie voor het MKB. In deze begroting nemen we deze middelen niet meer op. Dit leidt tot een lastendaling van 945 duizend euro.

1.600 1.100

Waar zetten we dit jaar extra geld voor in (intensiveringen) en waar hebben we extra dekkingsbronnen binnen dit deelprogramma: 1.1 6

Intensiveringen en dekkingsbronnen 2025 Ontwikkelbedrijf

Intensivering 500

I/S I

Dekking

De nummering komt overeen met de nummering in het Financieel meerjarenbeeld, hier staat een totaaloverzicht van en toelichting op de intensiveringen en dekkingsbronnen uit voorgaande jaarschijven.

Deelprogramma 1.2: Mobiliteit In het deelprogramma Mobiliteit staat een goed bereikbare gemeente met een aantrekkelijke, veilige en gezonde leefomgeving centraal. Uitgangspunt van ons mobiliteitsbeleid is om lopen, fietsen en het openbaar vervoer te stimuleren en de auto daar waar noodzakelijk te faciliteren. Met een stevig groeiende gemeente is het een flinke uitdaging om de impact van het (auto)verkeer zoveel mogelijk in balans te houden met aantrekkelijkheid en leefbaarheid. Samen met het terugdringen van de CO2-uitstoot in het kader van onze klimaatdoelstellingen vraagt dit om een transitie naar minder ruimte innemende en emissievrije mobiliteit. Het speelveld rond mobiliteit gaat de komende tijd hierdoor flink veranderen. Doelen Deelprogramma 1.2: Mobiliteit Het deelprogramma Mobiliteit heeft de volgende doelen: 1. Wij stimuleren lopen, fietsen en het openbaar vervoer; 2. Wij willen dat Groningen voor iedereen goed bereikbaar is en blijft op een zo veilige en duurzame manier; 3. Wij geven voorrang aan innovatieve en schone vormen van personen- en goederenvervoer waarmee de CO2uitstoot verminderd wordt. Doel 1: Wij stimuleren lopen, fietsen en het openbaar vervoer. Effect indicator(en)

Behaald 2021

Behaald 2023

Beoogd 2023

Beoogd 2025

Vervoerswijzekeuze (modal split) binnen Groningen*: •

Aandeel voetganger

33,4%

31,6%

26%

30%

•

Aandeel fiets

42,8%

46,5%

48%

48%

•

Aandeel openbaar vervoer

• Aandeel auto Vervoerswijzekeuze (modal split) van en naar Groningen*:

1,1%

2,4%

3%

3%

22,7%

19,5%

22%

19%

•

Aandeel voetganger

-

-

2%

2%

•

Aandeel fiets

8,0%

7,4%

10%

10%

•

Aandeel openbaar vervoer

13,6%

19,8%

20%

20%

•

Aandeel auto

72,2%

67,4%

68%

68%

19

Vervoerswijzekeuze (modal split) binnen Groningen

Vervoerswijzekeuze (modal split) van en naar Groningen

20

Toelichting Indicator en (eventueel) nadere toelichting: Vervoerswijzekeuze (modal split) binnen Groningen* Vervoerswijzekeuze (modal split) van en naar Groningen* Toelichting: De cijfers die betrekking hebben op het aandeel verplaatsingen binnen de gemeente Groningen en van en naar de gemeente Groningen ontvangen we tweejaarlijks van het CBS. De optelsom van het aandeel verplaatsingen is geen 100%, omdat een beperkt deel van de verplaatsingen onder de categorie 'overig' valt. Het relatief grote verschil tussen behaald 2021 en behaald 2023 is waarschijnlijk het gevolg van ander reisgedrag tijdens de coronacrisis.

Doel 2: Wij willen dat Groningen voor iedereen goed bereikbaar is en blijft op een zo veilige en duurzame manier. Doel 3: Wij geven voorrang aan innovatieve en schone vormen van personen- en goederenvervoer waarmee de CO2-uitstoot verminderd wordt. Effect indicator(en)

Behaald 2022

Behaald 2023

Beoogd 2024

Beoogd 2025

Maximum aantal verkeersslachtoffers (doden en gewonden) in Groningen Aandeel schone voertuigen in het wagenpark:

430

463

290

0

•

Gemeentelijk wagenpark

21%

24%

25%

27%

•

Stedelijke logistiek binnenstad

-

18%

17%

20%

Toelichting Indicator en (eventueel) nadere toelichting: Maximum aantal verkeersslachtoffers (doden en gewonden) in Groningen Toelichting: De indicator voor het beoogde maximum aantal verkeersslachtoffers in Groningen voor 2025 staat op nul, want uiteindelijk is ieder verkeersslachtoffer er één teveel.

Met de bovenstaande indicator(en) wordt de voortgang van de uitvoering van ons beleid gemeten. Indien er geen cijfers beschikbaar zijn voor dat jaar, staat er een streepje. In dat geval wordt de indicator niet jaarlijks gemeten. Relevante beleidsnota's Het programma is verder uitgewerkt in de volgende beleidsnota’s: Meerjarenprogramma's Stadsontwikkeling 2023-2026 (2023) Uitvoeringsagenda 2024 bij Meerjarenprogramma's Stadsontwikkeling 2023-2026 Beleidsplan Verkeerslichten Groningen (2023) Ruimte voor zero-emissie Stadslogistiek (2021) Mobiliteitsvisie Groningen Goed op Weg (2021) Nieuwe Ruimte - Ontwerpleidraad Leefkwaliteit Openbare Ruimte (2021) Visie Openbare Laadinfrastructuur Groningen 2025 (2020) Parkeervisie 2018-2025 (2018)

Relevante ontwikkelingen Het aantal inwoners, arbeidsplaatsen en bezoekers in Groningen groeit. En als gevolg daarvan ook de mobiliteit in en naar onze gemeente. Daardoor wordt het steeds drukker op straat en lopen we ook vaker tegen de grenzen van onze mobiliteit aan. Om te voorkomen dat het welzijn van onze inwoners hier negatief door beïnvloed wordt, geven we lopen, fietsen en het openbaar vervoer prioriteit. In onze Mobiliteitsvisie hebben we daarom bepaald dat deze vormen van mobiliteit én de kwaliteit van de openbare ruimte leidend zijn bij het maken van keuzes en niet langer de 21

auto. Zo maken we onze straten en pleinen weer leefbaar en aantrekkelijk. Uiteraard sluiten onze doelstellingen uit de Mobiliteitsvisie naadloos aan op het coalitieakkoord 'Het begint in Groningen: voor wat echt van waarde is'.

Na jaren van voorbereiding wordt op 1 april 2025 de zero-emissiezone voor bedrijfs- en vrachtauto's in de binnenstad van Groningen ingevoerd. Zo zorgen we voor schonere lucht en meer ruimte voor voetgangers en fietsers. Samen met zo'n dertig andere gemeenten in Nederland voorkomen we met deze maatregel de uitstoot van één megaton CO 2. Uiteraard realiseren wij ons dat de invoering van de zero-emissiezone de nodige inspanningen vergt van bedrijven en organisaties, omdat zij soms andere keuzes moeten maken voor wat betreft investeringen in uitstootvrije voertuigen en aanpassingen aan hun bedrijfsvoering. Communicatie is én blijft daarom ook de komende tijd belangrijk bij de invoering van de zero-emissiezone. Hoewel de reizigersaantallen in het trein- en busvervoer tijdens en na de coronacrisis fors onder het niveau van 2019 lagen, zien we inmiddels wel een duidelijk stijgende lijn. Op werkdagen is het aantal reizigers nog lager, maar in de weekenden is juist een toename zichtbaar van met name sociaal-recreatieve reizigers. Het OV-bureau Groningen Drenthe speelt in op het 'nieuwe normaal' door het aanbod goed af te stemmen op de vraag. Vanaf de zomer 2025 kunnen de regionale treinen van/naar Roodeschool (en Eemshaven), Delfzijl, Veendam, Bad Nieuweschans (en Leer) en Leeuwarden door rijden en zullen deze niet langer beginnen of eindigen op het Hoofdstation.

Daarmee ontstaan rechtstreekse verbindingen tussen Delfzijl en Veendam, tussen Roodeschool (of Eemshaven) en Bad Nieuweschans en tussen Leeuwarden en Groningen Europapark. Aan Nederlandse en Duitse zijde wordt verder gewerkt aan de Wunderline inclusief de bouw van de Friesen Brücke over de Ems. De verwachting is dat medio 2025 snelle treinen tussen Groningen en Leer kunnen gaan rijden. Na Operatie Ring Zuid met grootschalige afsluitingen en omleidingen, is in september 2024 de nieuwe Zuidelijke Ringweg in gebruik genomen door het autoverkeer. Meteen daarna zijn we begonnen met de afrondende werkzaamheden die doorlopen tot ver in 2025. In deze periode worden oude constructies opgeruimd, bomen en struiken aangeplant en lokale wegen afgebouwd en aangesloten op het hoofdwegennet. Het volledige project Aanpak Ring Zuid wordt opgeleverd in 2025. Dit betekent dat er ook in 2025 de nodige hinder voor het verkeer is. Om de minder hinder aanpak die Groningen Bereikbaar voor ons uitvoert ook in 2025 voort te kunnen blijven zetten, wordt de huidige Bestuursovereenkomst Groningen Bereikbaar met één jaar verlengd tot en met 31 december 2025. Over het toekomstige takenpakket van Groningen Bereikbaar, dus na 2025, denken we gezamenlijk met andere partners,

22

zoals Rijkswaterstaat en de Provincie Groningen, na. In de loop van 2025 moet dit leiden tot een nieuwe bestuursovereenkomst met ingang van 1 januari 2026. De situatie rondom netcongestie wordt ook voor het deelprogramma Mobiliteit steeds bepalender. Doordat het elektriciteitsnet steeds voller raakt, worden er door Enexis sinds eind 2023 geen nieuwe aansluitingen voor grootverbruikers meer afgegeven. Ook verzwaringen van bestaande aansluitingen zijn niet langer mogelijk en de situatie op het laagspanningsnet voor kleinverbruikers dreigt dezelfde kant op te gaan. De verwachting is dat deze situatie minimaal zeven jaar gaat duren, totdat de netverzwaring is uitgevoerd. Netcongestie raakt veel van onze verduurzamingsopgaven en beoogde ontwikkelingen. Zo heeft dit gevolgen voor de uitrol van snellaadinfrastructuur, de aanleg van beweegbare bruggen en nieuwe fietsenstallingen en parkeergarages. Bij veel ontwikkelingen in 2025 en daarna zal netcongestie een bepalende en soms zelfs leidende factor gaan worden.

Resultaten, activiteiten en prestatie-indicatoren De resultaten geven aan wat we willen bereiken. De activiteiten geven aan wat we daarvoor doen. De prestatie indicator(en) meten de voortgang van de resultaten. De opbouw is opgesteld aan de hand van de beleidsvelden vervoerswijzen, effect op de directe omgeving, slim en duurzaam. Wat willen we bereiken (resultaten)

Wat gaan we daarvoor doen (activiteiten)

Vervoerswijzen Toename van ruimte-efficiënte, schone en gezonde vervoerswijzen door groei van het aandeel voetgangers, fiets en openbaar vervoer en afname van het aandeel auto's zowel binnen gemeente Groningen als van en naar Groningen met als doel: herwinnen openbare ruimte, verminderen CO2 uitstoot en realiseren van een gezondere leefomgeving.

•

•

•

•

•

•

Met onze Europese partners werken we vanuit het Interreg North Sea Project 'Active Cities' aan het uitwisselen van kennis over en het initiëren van opdrachten en onderzoeken ter stimulering van ons loopbeleid. Vanuit Active Cities gaan we ook aan de slag met de pilot 'Loopvriendelijk Paddepoel bij Winkelcentrum Paddepoel. De pilot bestaat uit een ontwerp van het gewenste buurtloopnetwerk en tijdelijke ruimtelijke interventies op de Eikenlaan/ Dierenriemstraat. Conform ons Uitvoeringsprogramma Lopen, Fietsen en Verkeersveiligheid gaan we verder met de aanleg van onze regionale doorfietsroutes (naar Leek, Assen en Zuidlaren), het verbeteren van bestaande fietsroutes (Rijksstraatweg Glimmen-Haren en Jaagpad), de aanleg van ontbrekende schakels (fietspad Noordelijke Ringweg, fietspad BAT Niemeyer, fietsroute P+R HoogkerkGroningen Zuid en doortrekken Suikerzijderoute naar Hoogkerk), de aanleg van fietsstraten (Kerklaan (in Groningen), Korreweg en Helperzoom Noord) en de realisatie van nieuwe fiets- en voetgangersbruggen (Eemskanaal en Oosterkade-Winschoterkade). We stellen een nieuwe Fietsstrategie Groningen 2025-2035 op met daarin belangrijke fietsthema's zoals gedrag en (verkeers)veiligheid, het scheiden van fietsers van brom- en/of snorfietsers op bepaalde routes en fietsrecreatie. De fysieke toegankelijkheid van station Groningen Noord wordt verbeterd.

Gelijktijdig worden extra fietsenstallingen aangelegd en wordt het aantal OVfietsen hier uitgebreid. We werken samen met Rijkswaterstaat aan het definitief ontwerp van zowel de Paddepoelsterbrug als de Gerrit Krolbrug en de bijbehorende planologische procedures. Voor de busbaanbrug over het Van Starkenborghkanaal gaan we verder met een verkenning van mogelijke oplossingsrichtingen. De werkzaamheden aan de ombouw van het Hoofdstation in het kader van Groningen Spoorzone gaan onverminderd door. De reizigerstunnel wordt geopend en de sporen worden met elkaar verbonden. Deze doorkoppeling zorgt ervoor dat treinen kunnen doorrijden en dat reizigers vanuit bijvoorbeeld Leeuwarden zonder overstap naar Groningen Europapark kunnen reizen.

23

•

•

•

•

•

• Bereikbaar houden van de economische kerngebieden van Groningen met onder meer de (vracht)auto

• •

•

•

De auto krijgt een minder dominante positie

•

•

We starten met de aanbesteding van de Insnijding Emmaviaduct. Na realisatie hiervan kunnen bussen uit zuidelijke richting op een snelle en efficiënte wijze van en naar het nieuwe busstation aan de zuidzijde van het Hoofdstation rijden. Met Rijk, Provincie Groningen en OV-bureau Groningen-Drenthe werken we verder aan de toekomstige bereikbaarheid van Suikerzijde per openbaar vervoer. ProRail rondt de verkenning naar de realisatie van het beoogde station De Suikerzijde af en we maken afspraken over busvervoer en deelmobiliteit in, van en naar Suikerzijde (samenkomend in een mobiliteitshub). Het wijkvervoer zien we als een belangrijke aanvulling op het openbaar vervoer en als voorliggend alternatief voor het Wmo-vervoer voor minder zelfredzame inwoners. Samen met de verschillende wijkinitiatieven en de Werkgroep Toegankelijk Groningen werken we aan de doorontwikkeling van het wijkvervoer. Op basis van de afspraken in het BO MIRT eind 2024 zetten we vervolgstappen in de planvorming voor de Lelylijn en blijven we aangehaakt bij de processen rond de verbetering van bestaand spoor, de Nedersaksenlijn en de Wunderline.

We investeren in het aantrekkelijker maken van onze P+R terreinen door het uitbreiden van de bestaande fietsenstallingen (op P+R Reitdiep, Meerstad en Haren), het verbeteren van reizigersvoorzieningen, de uitstraling en de sociale veiligheid en het faciliteren van deelmobiliteit. In wijken, buurten en dorpen realiseren we deelhubs, uitgevoerd conform de landelijke huisstijl. De laatste hand wordt gelegd aan het project Aanpak Ring Zuid (ARZ). Het gaat dan vooral om werkzaamheden op het onderliggende wegennet. We starten met de nadere uitwerking van de ombouw van de Westelijke Ringweg en andere maatregelen die uit het MIRT-onderzoek naar de bereikbaarheidsopgave voor de Westflank naar voren zijn gekomen. We gaan verder met de planvorming voor woningbouw, openbare ruimte en mobiliteitsverbindingen in de Oosterhamrikzone, op basis van de Mobiliteitsvisie. In de Oostflankstudie werken we ons Multimodaal Netwerkkader (MNK) uit in een regelstrategie en een regelontwerp voor verkeersmanagement. Op deze wijze maken we de impact van ruimtelijke keuzes op onze infrastructuur inzichtelijk en kunnen we bestaande infrastructuur effectiever gebruiken (conform de Mobiliteitsvisie en de Leidraad Nieuwe Ruimte).