29-06-2022, verslag gemeenteraad 17.00 uur - Topweer.pdf

We zijn met slechts tien gemeenten waarvan jullie by far de grootste zijn en één provincie waardoor het binnenlands bestuur afdeling Groningen enorm overzichtelijk is. We hebben het proefondervindelijk vastgesteld dat als je alle dagelijkse bestuurders uitnodigt met alle Waterschappen erbij, we er nog steeds maar een stuk of 80 hebben. Dat is heel overzichtelijk. Je kunt een borrel schenken en het goed hebben met elkaar. Laten wij afspreken dat nu jullie van onze gastvrijheid gebruik hebben gemaakt en ooit trek krijgt in koek, weer langskomen. Als je informatie wil of je denkt bij iets dat de provincie daarin een rol kan spelen, voel je vrij om 17

als raadslid bij ons binnen te lopen. Voor wethouders is het een platgetreden pad. Koen Schuiling woont hier bijna. Het is heel belangrijk dat raads- en Statenleden - bij sommige spreekt het voor zich - elkaar makkelijk weten te vinden. Het is mooi dat dat een tijdje is gebeurd, hetzij ik moest vragen of de luchtbrug even open gezet mocht worden. Zo makkelijk was het contact ook weer niet, want de twee parlementen vergaderen tegelijk maar verder heb je geen last van elkaar. Kom even kijken en laat ons elkaar weer vinden. Dat zou ik ontzettend mooi vinden. Op het einde van feestjes in klassiek Saksische families, waarvan wij vertegenwoordigers zijn, zegt diegene die vertrekt tegen diegene die die uitzwaait [streektaal 00:41:08]. Ik sluit helemaal niet dat we over een tijdje besluiten om toch dat Rijksmonument aan het Martinikerkhof fors onder handen te gaan nemen. Raad eens bij wie we dan...? Het schijnt dat het gemeente een fantastisch getimmerd stadhuis heeft. Het kan best zijn dat we dan weer bij elkaar over de vloer komen, in zo'n theoretisch geval, maar laten we tot die tijd goede voornemen hebben om bij elkaar de deur plat te lopen. Laat dat niet alleen over aan het college van B&W dat jullie nu installeren, maar wees ook welkom als raadsleden.

Ik wil jullie bedanken dat jullie op zo'n mooie beschaafde democratische manier gebruik hebben gemaakt van de mooiste zaal die we in de aanbieding hadden en van onze gastvrijheid. We voelen ons vrij om dat bij jullie ook te doen en laten we de loop erin houden. Fijne vergadering verder met allerlei feestelijks, want u komt hier helemaal niet voor en dat weet ik best. Fijne avond! 00:43:17

Voorzitter : Wij gaan onze aandacht richten op de bespreking van het coalitieakkoord getiteld: Het begint in Groningen voor wat echt van waarde is. De idee is dat er per fractie ongeveer 7,5 minuut spreektijd is - dat hoeft niet te worden gevuld, maar mag wel - inclusief de interrupties. De volgorde is GroenLinks, Partij van de Arbeid, D66, Partij voor de Dieren, Stadspartij 100% voor Groningen, de SP, de VVD, Student en Stad, ChristenUnie, CDA, Partij voor het Noorden en tot slot de PVV. Ik maak de mensen die nieuw komen erop merkzaam dat kandidaat-wethouder De Wrede van de Partij voor de Dieren helaas wegens ziekte is geveld. Ook afwezig is Tim van de Vendel. Voor het overige is de hele raad present. ld en dat ook afwezig is: Tim van de vendel voor de overige is het hele raad present. Dat is het idee. Kunt u met die volgorde en agenda instemmen? We zullen proberen de tijd te bewaken, want er zijn ook wat kleine kinderen bij en die moeten om elf uur wel op bed liggen, zoals u weet. Als dde inleidingen zijn geweest, ga ik u meenemen in de rest van de benoeming en installatie van de wethouders. Dan stel ik voor te beginnen met de fractie van GroenLinks. 00:45:21

Mevrouw Wijnja : Dank u wel, Voorzitter. We staan aan het begin van een nieuwe periode met een coalitieakkoord waar wij als GroenLinks heel blij en heel trots op zijn, en ik ga een paar punten uit het akkoord lichten die voor GroenLinks belangrijk zijn en wil daarna even stilstaan bij onze verhouding tot onze inwoners en de onrust die speelt in onze samenleving. Tijdens onze algemene ledenvergadering was er iemand, en het was niet de minste die zei: "Dit is het beste coalitieakkoord wat ik in 20 jaar heb gelezen." Los van dat dat geweldig voor ons is om te horen, is het goed om ook even uit te leggen waar dat mee te maken heeft. Dat heeft te maken met de analyse die wij als coalitie met elkaar gemaakt hebben en de beweging die we de komende jaren in willen zetten. Want wat deze coalitie met elkaar bindt, is de overtuiging dat we een sterke overheid nodig hebben, om de enorme crisis waar 18

we voor staan op een eerlijke en effectieve manier aan te pakken. Want de afgelopen tientallen jaren hebben we gezien wat er gebeurt als de overheid zich terugtrekt. De markt heeft het antwoord op maatschappelijke problemen niet. We zien al jaren met lede ogen aan hoe de politieke koers in Den Haag ons op allerlei fronten het moeras in geholpen heeft. Dit akkoord vormt het begin van ons antwoord op die ontwikkelingen. We gaan als gemeente sturen op wat er echt van waarde is. Voor GroenLinks is dat ontzettend belangrijk, want we hebben enorme crisis op te lossen. We moeten tempo blijven maken en tegelijkertijd zorgen dat niemand achterblijft. 00:47:16

Voorzitter : De Stadspartij. 00:47:18

De heer Sijbolts : Dank u, Voorzitter. Mevrouw Wijnja verwoord, denk ik, namens de hele nieuwe coalitie die aanstaande is dat de markt, wie dan de markt ook moge zijn, het altijd laat liggen. Nu is het wel zo dat we de ervaringen hebben dat de overheid, als we kijken naar de toeslagenaffaire en naar de problemen rondom de gaswinning, het ook massaal laat liggen. In die context is het volgens mij niet zo dat de overheid altijd in staat is om alle problemen op te lossen en ik vind dat u dat wel zo gepresenteerd. Bent u dat met mij eens? 00:47:52

Mevrouw Wijnja : Dat de overheid in de voorbeelden die de heer Sijbolts noemt een heleboel dingen verkeerd heeft gedaan, daar ben ik het helemaal mee eens en dat het anders moet ook. Alleen, dat heeft te maken met wat voor soort overheid je bent en hoe je verhoudt tot je inwoners. Het is zo dat het beleid van de Rijksoverheid is jarenlang uitgegaan is van wantrouwen. Dat hebben we heel duidelijk bij de toeslagenaffaire gezien. Dat is een soort overheidsbeleid die wij niet voor staan. Het gaat niet zozeer over alleen maar overheid versus de markt, maar het gaat ook heel erg over wat voor soort overheid wil je dan zijn. En dan zeggen wij hier: we hebben een sterke overheid nodig om regie te pakken op de enorme problemen die we op te lossen hebben. We willen dat doen op een manier waar we vertrouwen hebben in onze inwoners en dichtbij en naast hen staan. We nemen stevig het roer in handen om de klimaatcrisis op een eerlijke manier te bestrijden. We richten een gemeentelijk energiebedrijf op en zetten vol in op besparen en isoleren. We investeren in de opwekken van schone energie en zorgen ervoor dat iedereen mee kan komen. Warmtenet breiden we uit en we houden stevig vast aan de doelstelling om in 2035 CO2-neutraal te worden. We weten dat de gemeente Groningen de komende jaren hard gaat groeien. We doen dat hier met respect voor wat er al is en groeien groen.

We leven in deze gemeente niet alleen als mensen met elkaar samen. We leven samen met dieren, we leven samen met de natuur. We herbezinnen ons op de relatie met natuur en dieren en gaan daarom fors investeren in de versterking van natuur, van groen, van biodiversiteit en van de circulaire economie. Maar we gaan ook ongeleid investeren, vooral in de wijken waar dat het meeste nodig is, in de mensen die dat het meeste nodig hebben. We investeren extra in het tegengaan van armoede door mensen nu extra geld te geven, door ervoor te zorgen dat mensen die recht hebben op regelingen maar dat geld nu niet krijgen, dat wel krijgen. En door vol te blijven inzetten op het beëindigen van armoede in deze gemeente. We werken preventief door forse en vroegtijdig investeringen in de schuldhulpverlening. We investeren extra in jongerenwerkers, breiden de zeer belangrijke brugfunctionarissen uit en blijven ons 19

inzetten om de gezondheidskloof te dichten. We herwinnen de openbare ruimte en blijven werken aan schonere lucht. Het ging net al even over een actieve overheid. Dat is wat ons betreft ook een overheid die nabij is, die aanwezig is in de wijken en dorpen, die groot denkt en klein doet, die verantwoordelijkheid neemt voor het gesprek dat we met elkaar te voeren hebben over hoe we de enorme crisis van deze tijd tegemoet moet treden. Want, Voorzitter, wij maken ons enorm veel zorgen over de toenemende onrust in de samenleving, over het gegeven dat ophef framing voor de eigen agenda ten koste van een stevig, inhoudelijk gedreven gesprek, het recht in eigen hand nemen, grensoverschrijdend gedrag, intimidatie van politici, bestuurders, politie, journalisten in toenemende mate te veel ruimte krijgen. Onze manier van leven hier in het westen is onhoudbaar. Dat weten we. De bestrijding van de crisis waar we voor staan, gaan onze manier van leven veranderen. Er is geen andere weg. Daar moeten we eerlijk over zijn. Daar moeten we duidelijk over zijn. We moeten ervoor zorgen dat we iedereen erbij houden. We moeten in een context van onvrede in dit land die broeit als een veenbrand - dat is een tekst van Chris Klomp, lees vooral het stuk wat hij schreef vandaag - met elkaar blijven focussen op het voeren van het goede debat en moeten we daar zorgvuldig in zijn. 00:51:58

Voorzitter : D66. 00:52:01

De heer Rustebiel : Dank u wel, Voorzitter. Een zeer aansprekend betoog wat mij betreft. Uw betoog lijkt op een duidingsdebat daar kunnen wij onze handtekening in die zin onderzetten. Maar u heeft het proces van het coalitieakkoord op een best wel ouderwetse manier vormgegeven. Allerlei andere gemeenten hebben de luiken opengezet, en alle inwoners die wilden, konden langskomen. U heeft in beslotenheid dit akkoord gesloten. Had u niet hiermee al veel meer kunnen doen dan u gedaan heeft, juist op dit punt? 00:52:26

Mevrouw Wijnja : Het is wel goed om te beginnen bij wat we gedaan hebben, want wat we gedaan hebben is niet de luiken dicht houden. Wat we onder andere gedaan - daar kwam ik kwam ik zo op maar ga ik nu even vertellen - is dat we met inwoners gesproken hebben. Wij zijn als onderhandelende partijen de wijken en dorpen ingegaan en we hebben daar met een aantal inwoners gesproken. Niet omdat je dan gelijk het hele verhaal binnenhaalt of omdat je van alle inwoners hoort wat zij belangrijk vinden, wat ze willen, maar wel omdat wij een begin wilden maken van het gezamenlijke gesprek dat we met elkaar te voeren hebben, en omdat wij vinden als coalitie dat we de stap naar buiten nog meer moeten zetten dan we al gedaan hebben en blijvend in gesprek moeten samen met inwoners. Dat heeft tot een aantal dingen geleid die u terugvindt in het coalitieakkoord, alleen dat hebben wij op een maandagavond gedaan, omdat we dat belangrijk vonden en daar graag van wilden leren. Daar hebben we geen persberichten over verstuurd en een hele toestand van gemaakt, maar klein gehouden, omdat we alvast iets wilde meenemen van onze inwoners in het coalitieakkoord. Maar de zin - ik weet niet op welke pagina want ik ken dit niet uit mijn hoofd - 'een gesprek is geen relatie', is mij heel erg bijgebleven uit gesprekken met de inwoners.

Zij zeiden: "Het is hartstikke mooi dat als er iets speelt ambtenaren, bestuurders en raadsleden hier komen om daar met ons over te praten, maar als je alleen maar daarvoor 20

langskomt, dan is dat geen relatie." Een relatie heb je met elkaar nodig om samen te kunnen leveren. 00:53:58

Voorzitter : Nog één vraag van het CDA en dan afronding van het betoog. 00:54:02

De heer De Haan : Voorzitter, dank u wel. Ik wou toch nog wat vragen over de financiën. Het is er nog niet echt over gegaan in uw betoog, maar u mag straks wel het potje van de gemeente gaan bewaken. Ik las in uw coalitieakkoord: bij tegenvallers gaan we eerst kijken binnen de begroting. Ik en de inwoners zouden het prettig vinden als we daar al wat meer inzicht in kunnen krijgen. Is er al een soort van lijstje: als de financiën straks tegenvallen, kijkend naar alles wat er gebeurt in de wereld, wat zijn dan dingen waar u eerst aan denkt binnen die begroting? 00:54:45

Mevrouw Wijnja : Het klopt dat er heel veel onzekerheid is in de wereld momenteel. Er zijn een heleboel dingen waarvan we nog niet precies weten hoe ze uiteindelijk gaan landen en van invloed zijn. Het eerste waar wij naar kijken, en dat staat ook in de onderbouwing en in de financiën, is naar externe partijen. Want een hele belangrijke oorzaak van het feit dat wij het lastig hebben financieel is, en ik weet niet in hoeverre iedereen het VNG congres gevolgd heeft, maar op het moment dat alle gemeenten in Nederland in opstand komen tegen de manier waarop zij gefinancierd worden, al jarenlang wat effect heeft, weet je dat er iets aan de hand is. En dat geldt voor ons ook. We hebben gezegd A: we moeten krijgen waar we recht op hebben en nodig hebben voor de aken die we uitvoeren. En B, is het zo dat de Rijksoverheid maar ook Brussel heeft gezegd dat er een aantal crisissen zijn die we moeten oplossen en daar stellen ze geld voor beschikbaar. We hebben in de stukken inzichtelijk gemaakt wat we zelf allemaal de komende jaren kunnen doen als er extern geld bij is, om heel erg duidelijk te maken dat wij wel dingen kunnen willen, maar daar van buiten ook iets voor nodig hebben. 00:55:55

Voorzitter : Dank u zeer. Wilt u nog een laatste woord, want u zit in de presure tijd. 00:56:01

Mevrouw Wijnja : Ik ben een slecht voorbeeld, Voorzitter. Ik wilde nog één ding zeggen. Ik ben net al even ingegaan op hoe wij met inwoners gesproken hebben, want dat is voor deze coalitie heel belangrijk: hoe verhouden we ons tot onze inwoners? Wat ik nog wel wil zeggen is dat dat niet alleen een opdracht is van de coalitie, maar van deze raad. Wat ons betreft gaan we het de komende vier jaar heel erg samen doen: samen vanuit deze raad en met onze inwoners. 00:56:29

Voorzitter : Dank u zeer. Dan gaan we naar de Partij van de Arbeid. 00:57:02

De heer Bushoff : Voorzitter, de meeste mensen kennen mij wel als een liefhebber van het politieke debat. Ik denk ook dat het belangrijk is dat je in een raad het debat en politieke strijd voert over verschillende visies en oplossingen voor de problemen waar we tegenaan 21

lopen. Dat zal ik ook de komende periode met heel veel plezier doen en tegelijkertijd zijn er ook wel onderwerpen die zich juist lenen om als Groningers gezamenlijk op te trekken en één daarvan is de gaswinning. Ik had helemaal niet bedacht om mijn betoog daarmee te beginnen, maar ik denk toch dat het goed is om dat even te doen. De afgelopen dagen hebben we hele indringende verhalen gezien van mede-Groningers die hun verhaal vertelden bij de parlementaire enquêtecommissie gaswinning. Hoe indringend die verhalen ook waren, soms zegt een beeld meer dan al die verhalen bij elkaar. Dat beeld werd vandaag heel tastbaar, namelijk: een voorgevel van een boerderij in Woltersum is ingestort. Voorzitter, we worden nogmaals met onze neus op de feit gedrukt en dat we als Groningers samen op moeten trekken richting Den Haag om dat onrecht wat Groningen is aangedaan, recht te zetten. Dat punt wou ik even als eerste markeren, Voorzitter. Dan nu nog de rest van mijn betoog, want u kent mij, ik houd het meestal niet heel kort en toch ga ik proberen om het binnen de vijf minuten die ik nog heb te houden. Daar ga ik zo'n 50 jaar terug in de tijd, naar de Tweede Kamer verkiezingen in 1972. Kort daarna, in 1973, werd Joop de Uijl minister-president van Nederland.

Niet zozeer uit nostalgie, maar wel gelet op de noden in de samenleving, denk ik dat het ook vandaag de dag nog relevant is om iemand als Joop den Uijl aan te halen en wel om twee dingen, en ik ga mijn spreektijd gebruiken om die twee dingen nog verder toe te lichten. In de eerste plaats waarschuwde Joop den Uijl voor een tweedeling. Een tweedeling die vandaag de dag een feit is en vraagt om een politiek antwoord. In de tweede plaats is dat antwoord volgens Joop den Uijl dat politiek moet gaan om de kwaliteit van het bestaan. Waar private welvaart fors is toegenomen zijn publieke voorzieningen daarbij achtergebleven. Ook net zo goed als dat er hele grote groepen in de samenleving enorm zijn achtergebleven. Dan kan je je afvragen: wat betekent dat nu concreet vandaag de dag? We hebben met z'n allen veel vooruitgang geboekt, die is oneerlijk is verdeeld. We worden met z'n allen ouder, leven gezonder en toch, als je een laag inkomen hebt, ga je eerder dood. De winsten van bedrijven waren de afgelopen maanden nog nooit zo hoog in Nederland en toch waren er vanochtend kinderen in Groningen die zonder ontbijt naar school gingen. Met andere woorden, de private welvaart is enorm toegenomen maar de kwaliteit van het bestaan is niet voor iedereen verbeterd.

Sterker nog, de zekerheid van het bestaan van heel veel mensen staat onder druk en dit coalitieakkoord moet daar een antwoord op geven. We investeren in wat echt van waarde is: het bieden van bestaanszekerheid. De kwaliteit van het bestaan verbeteren voor iedereen en dat doen we door meer de regie terug te pakken bij zaken die belangrijk zijn om aan de markt over te laten. Dat doen we door in de geest van Joop den Uijl die publieke voorzieningen weer op te bouwen met bijvoorbeeld een publiek woon- en ontwikkelbedrijf, een gemeentelijk energiebedrijf en een eigen schoonmaakorganisatie die schoonmakers in dienst neemt bij de gemeente, met meer loon en betere arbeidsvoorwaarden. Voorzitter, omdat de koopkracht van heel veel gezinnen onder druk staat, verhogen we de OZB niet voor hen die het het aller moeilijkste hebben, maar komen we een inkomensondersteuning. Dat zijn maatregelen die de armoede direct verlichten, maar het beste middel in de strijd tegen armoede is nog altijd, en dat verrast u niet van de PvdA, werk. Daarom, Voorzitter, zetten we ook in op het uitbreiden van basisbanen - van 50 naar 250 - en gaan we voor een verhoging van het minimumloon naar 14 euro. Waar dat kan, trekken we extra geld uit voor een eerlijke beloning van kunstenaars, want achter de rijkdom van onze kunst en cultuur schuilt heel vaak de armoede van de makers.

Voorzitter, we gaan door met de ontwikkeling van de 22

nieuwe stadswijk zoals Suikerzijde Meerstad en Stadshavens. Dat doen we om de wooncrisis te bestrijden. We pakken huisjesmelkers en ondermijning aan en gaan fors meer investeren in wijkvernieuwing en dan met name in de noordelijke wijken, want ook daar verhogen we het onderhoudsniveau. We gaan door met het herwinnen en vergroenen van de openbare ruimte. Dat doen we niet zozeer omdat het zorgt voor een fijnere en gezonde leefomgeving, maar omdat het ons wapent tegen klimaatverandering en de gevolgen daarvan. Een eerlijke klimaataanpak is voor toekomstige generaties cruciaal. En Voorzitter, als je het hebt over de toekomst, kinderen zijn de toekomst en daarom gaan we onder het motto ongeleid investeren voor gelijke kansen, de verlengde schooldag uitbreiden, scholen opknappen en nieuw bouwen in die wijken waar kinderen dat het hardste nodig hebben. Voorzitter, als we dit soort concrete resultaten als overheid kunnen boeken, als we dit als gemeente kunnen leveren op dit soort onderwerpen, als we zichtbaar zijn in de wijken en buurten, kunnen we niet alleen de tweedeling verkleinen, maar ook het vertrouwen in de politiek weer vergroten. Daarom is het nodig dat we inzetten op de uitvoeringscapaciteit van de gemeente en investeren in onze ambtelijke organisatie om deze voornemens ook realiteit te laten worden. Ook dat gaan we doen.

Voorzitter, ik sluit af met de vraag: was de waarschuwing van Joop den Uijl voor de tweedeling en een pleidooi voor de publieke voorzieningen tevergeefs? Het antwoord, Voozitter, is dat het aan ons Wij hebben de kans en wat de Partij van de Arbeid betreft, de dure verplichting om die tweedeling te bestrijden en de zorg voor een bestaanszekerheid voor iedereen. Dat begint in Groningen met dit coalitieakkoord. Ik wil vanaf hier ook mijn dank uitspreken aan de formateur die daar achterin zit, aan iedereen waarmee gesproken is, aan alle ambtenaren die ons ondersteunen bij het tot stand komen van dit coalitieakkoord. Ik heb er ook alle vertrouwen in dat we met de acht wethouders die staan te popelen om aan de slag te gaan, keihard gaan werken aan de uitvoer van dit coalitieakkoord en dat voor de Partij van de Arbeid Rik van Niejenhuis en Carine Bloemhoff aan de slag gaan met wat echt van waarde is. Dank u wel. 01:04:22

Voorzitter : Er is nog een vraag van de kant van de VVD. Gaat uw gang. 01:04:29

Mevrouw Jacobs-Setz: Dank u wel, Voorzitter. Dank u wel, meneer Bushoff voor uw gloedvolle betoog. Als VVD zijn we ook blij met de paragraaf over de veiligheid en de aandacht die het rapport Groningse praktijken in het coalitieakkoord heeft. Wij vragen ons af: we hebben in het verleden wel eens met elkaar gesproken over uitbreiding van cameratoezicht. Nu snap ik dat deze coalitie daar in eerste instantie niet direct voor kiest. Maar zou u zich ook, net als in de vorige periode, hard willen maken om juist in de vergeten gebieden in de binnenstad waar ook het grote gedeelte van het cultureel erfgoed is en waar de nieuwe uitgaansgebieden zijn, te kijken hoe we die met elkaar een stukje veiliger kunnen maken? 01:05:12

De heer Bushoff : Kort gezegd is het antwoord: ja. Veiligheid is een onderdeel van bestaanszekerheid. Mensen moeten zich veilig kunnen voelen, want als dat niet zo is, wat voor gemeente zijn we dan. Ik wil me inzetten op het veilig maken van de gebieden die u noemt. Ik denk dat daar een heel aantal maatregelen voor genomen kunnen worden. We nemen erin dit coalitieakkoord door extra geld uit te trekken voor de aanpak van 23

ondermijning, door het inzetten op meer handhaven en, mocht het nodig zijn, zijn camera's ook een optie. Die zijn als sluitstuk opgenomen van al die andere maatregelen in het coalitieakkoord. Als we op een gegeven moment tot de conclusie komen dat het voor de veiligheid nodig is om ergens meer camera's in te zetten, valt daar zeker met de PvdA over te praten. 01:05:57

Voorzitter : Tot slot een vraag van Student en Stad. 01:06:01

De heer Bosch: Dank Voorzitter. De heer Bushoff heeft het over de kunstenaars en dat daar meer geld voor vrijgemaakt wordt. Maar we hebben ook kunstenaars die het niet voor tien uur 's avonds maar erna het prachtig in onze gemeente maken. Er wordt in het 44 pagina's tellende coalitieakkoord geen woord gerept over onze nachtcultuur en over het prachtige nachtleven wat we hier in de stad hebben, terwijl het mooier, veiliger en diverser kan. Is alles na tien uur voor de Partij van de Arbeid dan van geen waarde? 01:06:36

De heer Bushoff : Voorzitter, drie dingen. Eén, in het coalitieakkoord en in mijn debatinbreng moest ik kiezen wat ik naar voren bracht. Terwijl ik hier stond en de klok zag aflopen, dacht ik: ik moet toch wat schrappen in mijn inbreng. Twee, betekent dat dat we het dan minder belangrijk vinden? Absoluut niet. En het derde punt, tijdens de coronacrisis hebben wij, de Partij van de Arbeid en Student en Stad, ons hard gemaakt voor geen sluitingstijden in Groningen en een divers uitgangsleven. Voorzitter, dat blijven we doen en hopelijk ook met uw steun. Het feit dat ik er niet over begonnen ben en het niet in het akkoord is geland, doet niets af aan de inzet die we daarop hebben gepleegd en de komende jaren met u samen gaan doen. 01:07:29

Voorzitter : Dank u zeer. Fijn dat u ook even de informateur dankt, want daar kwam mevrouw Wijnja niet meer aan toe. Voor degenen die zich afvragen wie in godsnaam Joop den Uijl is, zal ik dit tijdens de pauze op geheel oubollige wijze uitleggen. Dat brengt ons bij D66. 01:08:14

De heer Rustebiel : Dank u wel, Voorzitter. Wat echt van waarde is, onze fractie dacht meteen: wie bepaalt dat? Gaan de inwoners daar zelf over? Heeft de coalitie er allerlei ideeën over? Daar kom ik verderop in mijn betoog over, maar het was één van de zinnen waar onze fractie heftig over in discussie raakte. Ik ben 40 jaar geleden geboren in de Groninger Veenkoloniën. Veendam was een prachtige plek om op te groeien waar je groen, water en allerlei voorzieningen had. Mijn jeugd was heel zorgeloos. Op [onhoorbaar 01:08:44] kom in aanraking met kinderen uit Pekela, Hoogezand en Muntendam, dus mensen die uit een heel ander deel van de regio komen. Daar werd al snel duidelijk dat de verschillen in de regio enorm waren, en dat is hier in de gemeente ook zo. De overheid is voor de Veenkoloniën allerlei plannen gaan bedenken waarmee de problemen opgelost zouden worden. Te vaak werden die plannen bedacht door de overheid, zonder dat inwoners erbij betrokken werden. Te vaak was de verwachting niet helemaal eerlijk, want de overheid kan zo'n heel gebied in die zin niet maken. Dat brengt mij een beetje bij de toon 24

van dit coalitieakkoord, want de wegtrekkende overheid en de voorzieningen - waaraan ik refereerde in de Veenkoloniën - is iets waar we in Groningen gelukkig mee gestopt zijn. We zijn gestopt met het centraliseren van voorzieningen en het weghalen van de overheid uit de dorpen en wijken. Het is goed dat de nieuwe coalitie daarmee door wil gaan, net zoals het goed is dat ze door wil gaan met de wijkvernieuwing, de shuldenaanpak, de Nieuwe Poort, het terugdringen van CO2-uitstoot, klimaatadaptatie. Dat zijn allemaal hele belangrijke taken. Maar, Voorzitter, de overheid moet niet alleen dingen naar zich toetrekken, maar moet ook dingen los willen laten. En daar wordt het voor mijn fractie met dit akkoord een beetje spannend. Inwoners en ondernemers hebben namelijk ruimte nodig om zich te kunnen ontwikkelen. Inwoners en ondernemers weten vaak heel goed wat nodig is voor hun eigen werk- en leefomgeving. Mijn fractie struikelde onder meer over de zin dat meer publieke regie meer zeggenschap voor inwoners betekent. Ik vroeg me af waar het dan over zou gaan, want het college weifelde nogal toen wij voorstelden om met wooncorporaties te gaan werken. Het lokaal eigendom bij energieprojecten vond het college allemaal wel heel spannend. Toen wij ruimte wilden maken voor het meedenken over armoedebeleid, was dat bij sommige coalitiepartijen wel heel erg ingewikkeld.

Wij zien dat daar toch wel een soort dubbelheid in zit. 01:10:33

Voorzitter : De SP. 01:10:35

De heer Dijk : Voorzitter, kan de fractie van D66 de SP uitleggen hoe het zit met het zeggenschap over de geoutsourcde ICT-voorzieningen in deze gemeente Groningen? En ook alstublieft zeggen hoeveel geld we voor de uitverkoop van die zeggenschap nog ieder jaar aan het betalen zijn? 01:10:54

De heer Rustebiel : Ik weet niet precies wat de outsourcing van de ICT kost of heeft gekost. Het punt dat ik wil maken, is dat wij in uw hang naar publieke regie een hunkering naar meer macht voor uzelf lezen. En dat hoeft niet per se nodig te zijn. Je kunt ook meer publieke regie hebben zonder dat je als gemeente alles zelf gaat doen en daar zouden wij u graag aan willen houden de komende jaren. 01:11:16

De heer Dijk : Voorzitter, voor de luisteraars, de fractie van D66 weet niet wat de outsourcing van ICT kost, maar dat kost miljoenen. Miljoenen die we niet in andere zaken kunnen steken. Dus misschien moet u dat even opzoeken en vooral uw kroonjuwelen van deze outsourcing eventjes nader bestuderen. Maar ik zeg dit omdat het niet gaat over macht naar ons toetrekken, het kan namelijk heel goed dat je een publieke voorziening opricht en mensen daar zeggenschap over geeft. Maar bijvoorbeeld bij de outsourcing van ICT zijn wij, deze democratisch gelegitimeerde gekozen personen, uitgerekend de personen die hier wel sturing op zouden moeten geven. Dus ik herhaal de vraag: als wij ICT gaan outsourcen waar ligt de zeggenschap dan bij D66? 01:12:00

De heer Rustebiel : Dan ligt die niet meer bij ons. Ik steun u, want de publieke regie op een aantal taken moet opnieuw worden gevonden. Alleen, wij trekken de grenzen als u aan de 25

vrijheid van onze inwoners komt. Daarmee is er een belangrijk verschil zichtbaar tussen D66 en de coalitie, want uw beleidsagenda deugt op hoofdlijnen. U heeft de investeringen op de belangrijkste plekken geschreven, maar u moet ook keuzes maken en ik vind dat dit coalitieakkoord te weinig keuzes maakt. Het wil heel veel, terwijl de middelen beperkt zijn. De woonlasten zijn torenhoog en qua schuldenpositie en de financiële situatie van de gemeente, zijn er maar weinig gemeenten in Nederland die het slechter doen dan Groningen. Dus heel veel van uw ambities vragen een samenwerkingen met andere partijen. Voor sociale woningbouw moeten we samen gaan werken met de regio, zodat zij ook meer gaan doen op sociale woningbouw. Voor de energietransitie moet u samen gaan werken met ondernemers. De eiwitten- en voedseltransitie, u kent mijn partij, is landelijk ongelofelijk belangrijk, maar het is vooral een verantwoordelijkheid van andere overheden. Dus ik zal de nieuwe coalitie toch willen vragen om straks in de uitvoering keuzes te maken, want we kunnen niet alles. We hebben te weinig geld. We hebben een uitvoerings- en capaciteitstekort. Wij vinden wij dat dat beter had gekund in dit akkoord. 01:13:13

Voorzitter : Partij van de arbeid. 01:13:16

De heer Bushoff : Voorzitter, we hebben een uitvoeringstekort. Daar ben ik het mee eens. Daarom investeren we miljoenen in onze eigen ambtelijke organisatie om die plannen ook concreet te maken. Mijn vraag aan D66 is: welke keuzes had u anders willen maken? Noemt er eentje. 01:13:34

De heer Rustebiel : Ik zou niet zo snel keuzes in zo'n akkoord opschrijven waar ik helemaal geen geld voor heb of van zeg dat het ergens vandaan moet komen. Ik denk dat het eerlijker kan. Nog even over die outsourcing van ICT, laten we ook eerlijk zijn: als we kijken naar andere overheden en de enorme puinbak die ICT daar is, is de dogmatiek van de marktwerking dat de overheid het beter kan, in heel veel gevallen niet zo. Meer publieke regie betekent niet dat je meer zelf moet gaan doen en dat is een valkuil die ik in deze coalitie wel zie. 01:14:03

Voorzitter : Meneer Bushoff, nog dan een vervolgvraag. 01:14:06

De heer Bushoff : Voorzitter, het is zo dat wij best wel veel ambities hebben. Die ambities zijn niet uit de lucht gegrepen, maar zijn opgeschreven omdat we zien dat die nodig zijn voor de noden in de samenleving. We zien dat mensen in de knel zitten en daarom willen we die mensen tegemoet komen. Als wij hier zonder ambitie hadden gestaan om het beter te maken voor onze inwoners, had u nog veel harder geslagen met de stok die u nu niet heeft. We zijn ambitieus en daar is ook geld voor. Mijn vraag is: noemt u twee dingen die wij hebben opgeschreven in het coalitieakkoord waarvan u denkt dat het goed is dat we ze opgeschreven hebben maar er geen geld voor is. 01:14:51

De heer Rustebiel : Ik denk dat de kans heel klein is u 250 basisbanen dekt. Volgens mij zou de lobby van de gemeente moeten gaan over: de Lelylijn, het tekort op het sociaal domein 26

en de woondeals die we vrij succesvol naar ons toe trekken. Als je met nog tien extra lobbyboodschappen naar Den Haag gaat, denk ik dat je jezelf een beetje in de voet schiet als het gaat om effectiviteit van je eigen lobby. Dat is het punt wat ik daarover wilde maken. 01:15:16

De heer Bushoff : Voorzitter, dat is niet helemaal eerlijk, want de basisbaan -01:15:18

Voorzitter : De heer Rustebiel mag zijn betoog vervolgen. 01:15:26

De heer Rustebiel : toch nog even over financiën: ons lijkt het verstandig, aangezien de overheid nog actiever gaat worden, dat u het weerstandsvermogen daarmee mee laat groeien en de liquiditeit op orde houdt omdat u liquide middelen nodig heeft voor de cofinanciering van uw eigen plannen. D66 staat voor een gemeente waar iedereen het beste uit zichzelf kan halen en zichtbaar zichzelf kan zijn. In mijn introductie haalde ik de Veenkoloniën aan, waar links het vanuit goede bedoelingen zelf allemaal had bedacht, en die fout moeten hier niet maken. Het is terecht dat de coalitie op sommige punten de markt wil beteugelen, maar u moet het individu vrijlaten, anders krijgt u met de fractie van D66 te maken. 01:16:08

Voorzitter : Dan gaan we naar de Partij voor de Dieren. Meneer Pechler. 01:16:27

De heer Pechler : Dank, Voorzitter. Ik was me al helemaal aan het voorbereiden op een rustige raad deze woensdagmiddag en -avond toen Kirsten de Wrede me gisterochtend appte dat ze helaas corona heeft. Dat is ook een manier om onder dit debat uit te komen, maar ik hoop dat ze snel beter is en uit isolatie mag, zodat het nieuwe college volgende week compleet is. Het is op zijn minst ironisch te noemen dat de eerste Groningse wethouder ooit voor de Partij voor de Dieren en de tweede ooit in Nederland, haar eigen installatie mist door een zoönose. Een infectieziekte die is overgesprongen van mens op dier. Als er iets is dat de coronapandemie heeft aangetoond, is dat wel de noodzaak om ons op een ander manier tot de dieren verhouden, onze medebewoners van deze aarde. De manier waarop dieren momenteel op mondiale schaal worden opgehokt, uitgebuit, afgeslacht, in het wild worden verschoten en verdrukt, hebben ertoe geleid dat de vogelgriep endemisch is geworden en dat we als mensheid al jaren in een ellendige pandemie leven. Nog los van de desastreuze effecten die de veehouderij en onze omgang met dieren hebben op het klimaat, de waterkwaliteit, de bodemkwaliteit, de biodiversiteit en de stikstofneerslag op onze natuur. Het roer moet om.

Iets anders dat de coronacrisis heeft laten zien, is het feit dat de markt - het is ook al eerdergenoemd - op veel zaken simpelweg geen antwoord heeft. Hoeveel alles ook aan private partijen is overgelaten tijdens het neoliberalisme, in tijden van crisis blijkt er altijd een grote en een sterke overheid nodig die de zaken naar zich toetrekt en ingrijpt in de markt. Voorzitter, aan crisissen hebben we helaas geen tekort. Daarom zijn die betere omgang met dieren en het terugpakken van publieke regie, twee zaken waar dit mooie coalitieakkoord vol van staat. Voor ons is, als Partij voor de Dieren, meebesturen nooit een doel op zich geweest, of in een coalitie of een college zitten. Als groene buitenboordmotor kregen we namelijk de afgelopen 27

jaren ook aardig wat resultaten voor elkaar en belangrijke kwesties op de agenda. Als aanjager functioneerden we op het gebied van dierenwelzijn en natuur, maar tegelijkertijd bestaan we als partij inmiddels 20 jaar en zitten zijn we al 12 jaar vertegenwoordiger in deze mooie gemeenteraad. Dan moet je op een gegeven moment wel concluderen dat de basis staat als een huis en wordt het tijd om na te denken over die volgende stap. We hebben inmiddels vier zetels en zijn de vierde de partij van Groningen. Veel van die nieuwe kiezers verwachtten niet alleen maar keiharde oppositie, maar een extra constructieve opstelling en samenwerking in een coalitie om te komen tot een diervriendelijker, duurzamer groener, socialer en inclusiever Groningen. Zelf zagen wij ook in dat als we met deze samenstelling van partijen die sociaal en groen zijn, het niet zou lukken om tot een mooi akkoord te komen, het misschien wel nooit zou lukken. Wij waren klaar om die volgende stap te zetten, maar waar de andere partijen dat ook voor ons? 01:19:06

Voorzitter : Stadspartij. 01:19:09

De heer Sijbolts : Dank u, Voorzitter. Allereerst felicitaties dat u dat gelukt is. Dat is heel mooi. Alleen, het was uw partijleider die op 18 april in een interview zei dat zij een nieuwe bestuurscultuur wilde. Dat vond ik heel verfrissend. Ik weet dat de Partij voor de Dieren daar wel iets vaker voor heeft gepleit, maar ik lees er helemaal niets over terug in het coalitieakkoord. U was bij het kopje bestuur aangekomen en denk: ik gooi deze vragen er even in. Hoe zit dat nu? 01:19:39

De heer Pechler : Ik vind het wel bijzonder om te horen dat de heer Sijbolts daar niets over terugleest in het nieuwe coalitieakkoord want die nieuwe bestuurscultuur begint door mensen te vertrouwen en daar heeft de afgelopen coalitie al mooie stappen in gezet en ik denk dat deze coalitie dat nog meer gaat doen door meer zeggenschap aan inwoners te geven en participatie serieuzer te nemen. We hebben allemaal mooie verordening als het gaat over participatie en hoe mensen mogen meebeslissen in processen, maar in de praktijk hebben we de afgelopen jaren gezien dat dat vaak spaak liep op de uitvoering. Dus wij zijn zeker voornemens als bestuur, maar ook in het ambtenarenapparaat, om het echt luisteren naar inwoners en ze serieus te betrekken, verder door te voeren in de dagelijkse processen en het reilen en zeilen van de gemeente. 01:20:22

Voorzitter : Vervolgvraag. 01:20:24

De heer Sijbolts : Voorzitter, met de analyse over hoe het de afgelopen jaren gegaan is, ben ik met de heer Pechler helemaal eens. U zit nu als enige nieuwe partij in deze coalitie. Welk vertrouwen heeft u tijdens onderhandelingen gekregen dat dat nu goed gaat komen? 01:20:39

De heer Pechler : De constructieve gesprekken, de goede sfeer en het gedeelde belang dat wij niet alleen als coalitie hebben, maar ook als raadsbreed hebben geuit in aanloop van de verkiezingen en in het duidingsdebat daarna. Dat er wat betreft zeggenschap voor inwoners en participatie wel het nodige verbeterd kan worden. En dat is een gedeelde ambitie. Als u 28

in de loop van deze vier jaar merkt dat deze niet goed in uitvoering komt, hoop ik dat u ons allemaal aan het jasje trekt. 01:21:05

Voorzitter : Het CDA heeft nog een vraag. 01:21:12

De heer De Haan : Dank u wel, Voorzitter, ik was van tevoren toch wel een beetje angstig toen de Partij voor de Dieren ging meedoen, want hoe star gaan ze zich houden aan hun principes? Ik ben weer even in uw speerpunten gedoken en in uw verkiezingsprogramma had u er 13, maar het moesten er 10 zijn. Punt één was: redt de fuut en de poelkikker bij de vloeivelden. Dat is volgens mij niet helemaal gelukt. Punt twee was: geen visserij en jacht in de gemeente. Ook niet helemaal gelukt. En punt drie was: rust in het stadspark. Daar hebben we afgelopen week van kunnen genieten. Het gaat mij vooral om punt 4: de wethouder Eiwittransitie. Ik zag dat er geen geld voor uitgetrokken was in het coalitieakkoord en was benieuwd: wat moet ik me nu precies bij zo'n wethouder voorstellen? Wat zijn de plannen van uw collega op deze portefeuille? 01:22:03

De heer Pechler : Als de heer De Haan het goedvindt kom ik daar zo meteen verderop in mijn betoog op terug. Eerst wil ik het nog even hebben over de formatie. Het was een intensief proces de afgelopen maanden, waarvan we van tevoren wellicht als fractie hadden onderschat hoeveel tijd en energie erin zou gaan zitten, maar het resultaat mag er verwezen: een donkergroene akkoord waarin elk van de vijf partijen belangrijke punten uit hun programma kan terugvinden, ook wij, en er zijn ook zaken die niet zijn gelukt. De heer De Haan noemde er net al een aantal en daar zal ik ongetwijfeld nog meer interrupties misschien over krijgen. Maar ik wou eerst nog even stilstaan bij een kleine selectie van alle mooie plannen die erin staan. Ik begin bij - en dat zult u niet verbazen en daarna kom ik bij de eiwittransitie - de dieren in onze gemeente. Ze worden 44 keer genoemd in het akkoord. Dat is al winst an sich en we erkennen hun intrinsieke waarde en trekken jaarlijks daarom structureel extra geld uit om uitvoering te geven aan de ambities van de nota Dieren. Ook gaan we van plaagdierenbestrijding naar diervriendelijke oplossingen voor woonconflicten tussen mens en dier, wordt de jacht op gemeentelijke gronden nog verder aan banden gelegd en de vanzelfsprekendheid van sportvisserij en natuurgebieden ook. Over die natuurgebieden gesproken, die worden versterkt en uitgebreid.

Jaarlijks wordt er ruim een miljoen euro extra geïnvesteerd in ecologisch beheer, in het herwinnen van groen in de openbare ruimte en in het versterken van de biodiversiteit. Aangenamer voor mensen en meer leefgebied voor dieren. Om de natuur robuust te verstevigen kijken we de komende vier jaar nadrukkelijk naar het vergroten van de hoeveelheid natuur in de gemeente en dat doen we graag samen met natuur- en milieuorganisaties en het nieuw op te richten groenplatform. 01:23:30

Voorzitter : D66. 01:23:34

De heer Rustebiel : Dank, Voorzitter. In het coalitieakkoord staat bij de portefeuille van wethouder De Wrede Eiwittransitie, Natuur, Dieren en Cultuur. Als hoeder van het cultureel 29

Groningen vraag ik me af wat het zegt over de prioriteit die u aan cultuur geeft. Of wilt u volle bank door met het culturele programma dat de afgelopen jaren is neergezet? 01:23:55

De heer Pechler : Als u onze inbreng bij de cultuurdebat de afgelopen jaren heeft gevolgd, zult u misschien op de Nieuwe Poort na niet heel veel kritiek hebben kunnen bespeuren, want er was best een goede lijn van het college. Wij stellen geen bijzonder grote veranderingen voor, behalve het invoeren van die zo belangrijke fair practice code voor de makers en voor de rest is het belangrijk dat we als Groningen Cultuurhoofdstad van het Noorden blijven. Naast het borgen van de leefgebieden van dieren speelt er een andere belangrijke factor in de bevordering van dierenwelzijn en dat is simpelweg ze minder vaak opeten. Met de eerste wethouder voor de Eiwittransitie zetten we daar in Groningen belangrijke stappen in. In de media en op social media werd die portefeuille de afgelopen weken afgedaan als een soort hobbyprojectje in plaats van iets dat van wezenlijk belang is. De Universiteit van Oxford toonde in 2018 al aan dat plantaardig eten het meest impactvolle is dat je kan doen voor het klimaat. Plantaardige eiwitten verbruiken minder water, hebben minder grond nodig en hebben een lagere CO2-uitstoot dan dierlijke eiwitten. De akkerbouw veroorzaakt in tegenstelling tot de intensieve veehouderij, geen mestoverschotten, antibiotica-resistentie, zoönose of een stikstofcrisis.

We moeten met zijn allen minder vlees, zuivel en eieren eten en meer groenten, peulvruchten, noten, zaden en fruit voor onze eigen toekomstbestendigheid en voor de dieren. De gemeente heeft daar met de voedselagenda en het meedoen aan de nationale week zonder vlees de afgelopen jaren al wat stappen in gezet. Maar die bewustwordingscampagne om de consumptie te beïnvloeden kan opgeschaald worden. Daarnaast is er de productiekant om invloed op uit te oefenen. In het MPG en het akkoord van Groningen wordt al werk gemaakt van de eiwittransitie wordt de boeren samen met maatschappelijke partners gestimuleerd om de overstap te maken naar plantaardige eiwitten zoals veldbonen en lupine. Een toekomstbestendige landbouw waarmee agrariërs een eerlijke boterham kunnen verdienen. De gemeente Groningen, met Kirsten de Wrede als wethouder Eiwittransitie, wil hierin de spin in het web zijn, de katalysator voor verandering. Ik zag een vraag van mevrouw Jacobs. 01:25:50

Voorzitter : Ik ook. 01:25:53

Mevrouw Jacobs-Setz: Dank u wel, Voorzitter. Dank u wel, meneer Pechler. 01:25:55

Voorzitter : Dat u mijn werk gaat doen, moeten we ook niet hebben. Mevrouw Jacobs. Dat is ook de laatste vraag. 01:25:59

Mevrouw Jacobs-Setz: Ik dacht dat we een nieuwe plaatsvervangende voorzitter hadden, maar dat is niet zo. Dank u wel, meneer Pechler voor uw gloedvolle betoog over het belang van de eiwittransitie. Dat herken ik helemaal, maar het verbaast mij wel dat u daar geen geld voor hebt geclaimd en er geen geld voor is gereserveerd? Hoe denkt u dat u de eiwittransitie kunt bekostigen? Hoeveel geld denkt u dat uw collega-partijen daarvoor over hebben? 30

01:26:25

De heer Pechler : Het grappige is dat je voor zo'n bewustwordingscampagne an sich niet heel veel extra geld nodig heeft. Er gaan heel veel menselijke uren inzitten. We hebben een vrij grote communicatieafdelingen als gemeente. We hebben een wethouder die er straks veel tijd in gaat steken, een staf en wij als fractie. Daarnaast komen veel van de gelden die gemoeid gaan met het laten overstappen van boeren op de teelt van plantaardige eiwitten, niet vanuit de gemeente maar vanuit fondsen zoals het MPG, vanuit de provincie en straks met de stikstofaanpak ook vanuit de Rijksoverheid. Dus wij moeten zorgen dat die gelden op de juiste plek landen en als daar extra gemeentelijke gelden voor nodig blijken, vertrouw ik erop dat in deze coalitie en het belang dat de formatie daaraan hecht, die gelden wel gevonden zullen worden. Voorzitter, er zijn nog zoveel moois in het akkoord, maar ik zie mijn tijd al in het rood staan. De PvdA en GroenLinks hebben net ook al mooie plannen toegelicht, zoals deze over armoedebestrijding, de kansengelijkheid en de betaalbare volkshuisvesting. Dan wil ik eindigen met een woord van dank, allereerst aan de formateur Mattias Gijsbertsen, de ambtelijke ondersteuning die wij tijdens de formatie hebben ontvangen en de gezellige en constructieve onderhandelingen met GroenLinks, de Partij van de Arbeid, de SP en ChristenUnie.

We hebben er het volste vertrouwen in dat het vier mooie jaren worden voor wat echt van waarde is. 01:27:39

Voorzitter : Dank u zeer, dan komen we bij de Stadspartij 100% Groningen. 01:27:55

De heer Pechler : Dank u wel, Voorzitter, laat ik beginnen om namens mijn fractie de nieuwe coalitie die straks benoemd wordt - althans de wethouders - te feliciteren met het resultaat. Deze coalitie is tot stand gekomen onder aanvoering van GroenLinks en de Partij van de Arbeid, maar ik kan me niet helemaal aan de indruk onttrekken dat in de aanloop naar deze coalitievorming links toch wel het belangrijkste was. In de uitslag van de verkiezingen bleek dat een stuk minder. Als lokale partij denken wij vooral lokaal, dichtbij onze inwoners, ondernemers en verenigingen, en daarmee leek het ook dat bijna elke andere kleur dan links - of rood zo u wilt - slecht is. Wij vinden wel dat we polarisatie moeten voorkomen. Een schufterig schaap steekt de hele kudde aan. Daar heeft niemand iets aan. Uiteindelijk hebben we elkaar nodig om forse opgaven het hoofd te bieden. Opgaven zoals: het terugdringen van de tweedeling, de energiecrisis, het terugdringen van armoede en het worden van een financieel gezonde gemeente. We lezen heel veel ambities op vele onderdelen en dat is te prijzen. Dat is zeker niet allemaal slecht of op zijn Gronings 'het kon minder'. Ambities zijn natuurlijk mooi. Papier is geduldig, maar uiteindelijk gaat het om concrete plannen, meetbare doelstellingen en resultaten. Maar je moet er wel de poen voor hebben en op dat punt rammelt dit akkoord aan alle kanten.

Dit blijkt ook uit de financiële bijsluiter van het coalitieakkoord. Als de lasten voor de inwoners niet omhoog gaan en er niet op het ambtelijk apparaat wordt bezuinigd, waar wordt er dan wel op bezuinigd om alle investeringen te financieren, zeker in zwaar weer. Voor vele extra middelen die deze coalitie heeft bedacht, zijn we afhankelijk van rijksmiddelen waarvan we in inmiddels wel weten dat dat niet altijd een zekerheidje is. Sterker nog, Den Haag wil de komende jaren de uitkering aan gemeenten verder uitdunnen. Het schoppen tegen Den Haag, zoals een aantal van deze

31

nieuwe coalitiepartijen doet, draagt wat ons betreft niet bij aan de onderhandelingen die met Den Haag gevoerd moeten worden. 01:30:09

Voorzitter : De Partij van de Arbeid. 01:30:11

De heer Bushoff : Voorzitter, kan de Stadspartij aangegeven voor welke ambities die wij hebben opgeschreven er nu geen financiële dekking is? Noem mij er drie. 01:30:23

De heer Sijbolts : Ik dacht dat ik er twee mocht doen. De basisbaan is de eerste. U heeft daar een sterretje bijgezet en het begint volgens met 500.000 euro en loopt op naar een aantal miljoenen. Het sterretje betekent afhankelijk van Rijksbijdragen. Dit is een pilot die nog moet geëvalueerd worden. Ik zei net: Den Haag geeft steeds minder geld aan het gemeentefonds. Ik denk dat dat er één is. 01:30:51

De heer Bushoff : Voorzitter, zelfs die één is niet helemaal juist, want ook daarvoor zetten we re-integratiemiddelen van het Rijk in. Kortom we hebben heel veel ambities die financieel gedekt zijn. Als we nog meer geld hadden, hadden we meer kunnen uitgeven aan basisbanen en wijkvernieuwing. Maar wat we hebben opgeschreven, kunnen we in principe ook realiseren. Mocht het zo zijn dat er minder Rijksmiddelen onze kant opkomen - en die kans is aanwezig - hebben we daar rekening mee gehouden in de financiële onderbouwing, want we hebben het weerstandsvermogen wat fors gevuld is en kunnen aanspreken. Dus leg uit waar u het vandaan haalt dat ambities niet financieel gedekt zouden zijn. 01:31:34

De heer Sijbolts : Het is nooit een zekerheid dat we dat geld krijgen. Over het weerstandsvermogen gaan we het bij het voorjaarsdebat nog over hebben, want daar hebben wij - en overigens meerdere oppositiepartijen - een hele andere lezing bij. Dat bleek ook vanmiddag bij de financiële beschouwingen op de jaarrekening. 01:31:49

De heer Bushoff : Voorzitter, mag ik nog een korte opmerking maken? 01:31:52

Voorzitter : Nee. 01:31:56

De heer Sijbolts : Dan ga ik verder als u het goedvindt, Voorzitter. Ik was in Den Haag ze zien ons aankomen met onze broze financiële situatie. Als straks blijkt dat er geen of te weinig extra geld komt, wat gaan we dan doen met de tegenvallers mochten die er komen? Is er een plan B? Het begint in Groningen, maar waar eindigt dit? Bij artikel 12 in het Damsterdiep? Heel concreet is het nog niet. We zijn wel benieuwd naar de uitwerking van de plannen en ideeën. We hebben het al over de basisbanen gehad. Meneer Dijk, we weten niet of we de SP moeten feliciteren want wat vindt de SP van de Nieuwe Poort? U rekende ons voor in januari dat we met die 225 miljoen het tweeëntwintigjarige budget voor armoedebestrijding zouden kunnen verdrievoudigen of 22 jaar lang 292 basisbaan creëren. Nu heeft u wel de basisbaan maar u heeft ook nog steeds die Nieuwe Poort. Bent u op dat 32

punt geswitched van standpunt, want u was behoorlijk fel? Gaat u nu de Nieuwe Poort bouwen? Of is het dat een open kwestie binnen deze coalitie? U hoeft er niet op te reageren. 01:33:11

Voorzitter : Dat komt wellicht, maar er is nog een vraag van GroenLinks. 01:33:14

Mevrouw Wijnja : Dank u wel, Voorzitter. Ik heb op het congres van de VNG een aantal fractiegenoten van de heer Sijbolts gezien, en die weten zeker dat alle gemeenten in de richting van de Rijksoverheid op dezelfde vrij ferme toon zitten en terecht denk ik. We komen helemaal niet als Groningen alleen aanzetten, we komen met z'n allen aan zet. Is niet zo dat wij met elkaar, als gemeenten, ervoor moeten zorgen dat we deugdelijk gefinancierd worden, omdat dat belangrijk is voor onze inwoners? Moeten we daar niet samen met alle gemeenten in optrekken? 01:33:55

De heer Sijbolts : Absoluut! Helemaal mee eens. Dat was ook één van de redenen waarom wij vorig jaar een motie hebben ingediend over die specifieke uitkering uit het Rijk en die is raadsbreed aangenomen. Wij zijn zelfs bereid en hadden het al overwogen om die motie nog een keer in te dienen, want ook wij vinden dat Den Haag te weinig geld aan de gemeenten overmaakt. Ik denk dat ik een stukje moet overslaan. In het stukje over zeggenschap staat er de zinsnede in het coalitieakkoord: "Waar meer overheidsregie is en minder marktwerking, ontstaat er meer ruimte voor zeggenschap van inwoners." Zeggenschap valt en staat dus met meer overheid. Dat riekt naar 'wij weten wat goed voor u is'. Dat geeft in dat optiek het begrip waarde in de titel van dit akkoord wel een heel andere definitie. Een waarde is iets wat een persoon of samenleving nastrevenswaardig vindt. Een waarde geeft aan wat men wenselijk vindt, zoals bijvoorbeeld goed gedrag. Ik hoop dat ik het verkeerd interpreteer en dit niet de intentie is, maar met de ervaringen van de afgelopen jaren weet ik het niet. 01:35:16

Voorzitter : De SP. 01:35:18

De heer Dijk : Voorzitter, toch even een korte reactie op die Nieuwe Poort. Het armoedebeleid wordt verdubbeld. Dat heeft u erg goed gezien, er komt een flinke smak geld bij, meneer Sijbolts. De hele gemeenteraad, op twee partijen na, waren niet voor die Nieuwe Poort. De SP heeft eieren voor zijn geld gekozen en een overgrote meerderheid wil die Nieuwe Poort bouwen. Ik ben hier aan het luisteren en ik hoor een grote bak kritiek. Ik ben gewend om oppositie te voeren, geloof me, Ik wil graag drie plannen van u horen die deze coalitie beter had kunnen doen om deze stad, socialer, groener of lokaler - wat u ook maar wil - te maken. Daag ons uit. 01:36:06

De heer Sijbolts : Voorzitter, ik ga het nog mooier maken. Ik ga heer Dijk drie concrete ideeën noemen in het coalitieakkoord waar wij graag over mee gaan denken. Dat gaat bijvoorbeeld over de openbare ruimte. Ik zie dat er voor beheer en onderhoud meer geld vrijgemaakt gaat worden. Dat was een ambitie die wij ook al heel lang hebben en dat sluit aan bij een 33

ander punt in het coalitieakkoord waar het gaat over de openbare ruimte en dat iedere Groninger binnen een korte afstand toegang heeft tot groen. Dat onderstrepen wij. Datzelfde geldt bijvoorbeeld voor het diversiteitsbeleid, ecologie en klimaatadaptatie. Wij zijn zelfs bereid om tot op zekere hoogte mee te gaan denken over het verminderen van autoverkeer in de binnenstad. Alleen staat in dit coalitieakkoord dat het dan ook gaat over het verkeer binnen de ring. De ring is ons te groot, maar we zijn best bereid om mee te denken op het punt minder autoverkeer in de binnenstad. Volgens mij heb ik de heer Dijk nu meer plezier gedaan. 01:37:08

Voorzitter : Hij staat zo te popelen dat ik hem ook het woord nu geef. Dank voor deze afsluiting en u krijgt zelfs het woord voor uw beschouwing. U zit door uw tijd heen, meneer Sijbolts. 01:37:23

De heer Sijbolts : Dan zal ik de rest moeten bewaren voor het voorjaarsdebat, Voorzitter. 01:37:26

Voorzitter : Dat komt ook nog. 01:37:39

De heer Dijk : Voorzitter, dat eindigde toch met minder bagger dan ik dacht en waren er toch een paar goede plan uit ons coalitieakkoord. Ik hoop op een paar nieuwe plannen, meneer Sijbolts, maar daar gaan we het vast over hebben. Wat een mooie zaal trouwens en wat fijn dat het volle bak is hier. Ik houd daarvan. Ik heb heel veel mensen gemist de afgelopen jaren, als we een gemeenteraadsvergadering hadden tijdens corona. Dus dat is goed, Voorzitter. Het zijn bijzondere tijden, niet alleen omdat hier in Groningen het sociaalste college van Nederland wordt gevormd, maar misschien nog wel meer omdat er veel in de wereld, ons land en dus ook in ons Groningen aan de hand is. We zien een politiek systeem dat vastloopt. Overal waar de overheid de markt heeft ingevoerd, loopt het vast. Er zijn grote tekorten ontstaan aan: personeel, energiete, grondstoffen, voedsel en woningen, maar ook een groot tekort aan onderling vertrouwen en democratische zeggenschap. Het liberalisme dat ervan uitgaat dat iedereen met elkaar moeten concurreren, de vrijheid van de markt en bedrijven heilig is en dat dit de beste uitkomsten voor het collectief zouden betekenen, is een ideologie die heeft geleid tot een diepe wooncrisis, een toenemende ongelijkheid, het toeslagenschandaal en een ongekend laag vertrouwen in politiek en instituties maar ook tussen mensen onderling.

Daarnaast heeft het ook iets gedaan met ons mensbeeld, waarbij de mens werd gezien als een calculerende burger, rationeel, individualistisch, zelfzuchtig. En Voorzitter, iets afbreken is niet zo moeilijk. Iets in de uitverkoop doen wat anderen hebben gemaakt en opgebouwd, is ook niet moeilijk. De afgelopen 40 jaar is er heel veel afgebroken en we zien daar nu in Groningen, maar ook in de rest van Nederland, de gevolgen van. Onze volkshuisvesting bracht trotse volkswijken met de schoonheid van de Amsterdamse school voort. De volkshuisvesting werd een woningmarkt waar de winst boven de woningzoekenden gaat. Nu zitten we in de grootste wooncrisis sinds de tweede wereldoorlog. Het afbreken en het in de uitverkoop doen van onze volkshuisvesting, was voor politieke partijen niet zo moeilijk. Het opnieuw opbouwen ervan wel. Onze verzorgingsstaat met goede zorg, eigen energievoorzieningen en sociale 34

zekerheid die ons bestaanszekerheid gaven, was een voorbeeld voor velen landen. Ons werk, ons onderwijs, emancipeerde mensen, klassenverschillen, ongelijkheid en tweedeling werd decennia lang kleiner. Hieraan kwam vanaf de jaren 80 een einde met meer concurrentie en meer markt. Dit heeft geleid tot een verschraling van onze verzorgingsstaat en tot een ieder voor zich mentaliteit. Het afbreken en in de uitverkoop doen van goede zorg en sociale zekerheid was niet zo moeilijk. Het opnieuw opbouwen daarvan wel. De opbouw van onze samenleving is nooit door de markt, maar altijd door mensen gedaan. Onze woningen werden niet gebouwd door huisjesmelkers of beleggers. Onze woningen werden gebouwd door bouwvakkers, schilders, loodgieters en elektriciens. Niet door beleggers, maar door de werkende klasse dus. Onze zorg wordt niet verleend door zorgverzekeraars of beleggers, maar door artsen en verpleegkundigen. Onze economie wordt niet versterkt door het grootbedrijf aandeelhouders en beleggers, die gaan er met de poet vandoor. Onze economie wordt versterkt door de mensen die werken in bedrijven, kleine ondernemers, lokaalgebonden bedrijven en Groningers die daar hun geld aan uitgeven. Niet door beleggers, maar door de werkende klasse.

Het opnieuw opbouwen van publieke voorzieningen zoals onze volkshuisvesting, energievoorziening, zorg en economie wordt niet door de markt maar door de werkende klasse gedaan. Zij geven onze onze samenleving vorm. Zij verdienen daarbij een overheid die aan hun zijde staat, de regie neemt over de publieke zaak, die hen het vertrouwen geeft en het geloof in een intrinsieke motivatie van mensen om samen te werken aan het opbouwen van onze samenleving. Dit coalitieakkoord wil niet alleen gebroken met de gedachte dat de markt problemen weet op te lossen, maar er wordt fors meer geïnvesteerd in armoedebestrijding. Zo gaat de gemeente inkomensondersteuning toekennen aan mensen die twee jaar langer laag inkomen hebben. Er is ook budget beschikbaar voor werkende armen en er komt een regeling om hen ook te ondersteunen. De afvalstoffenheffing wordt na twee jaar kwijtgescholden en ik kan zo een hele tijd doorgaan, maar mijn voorgangers van de Partij van de Arbeid, GroenLinks, de Partij voor de Dieren hebben gelukkig een heleboel voor mij opgelost, waardoor ik een beetje mijn spreektijd kan korten, dus laat ik daar ook gebruik van maken. Voorzitter, in het coalitieakkoord wordt gebroken met de leidende liberale ideologie van de afgelopen decennia. De SP heeft gezien hoe de veranderende tijdgeest meer ruimte heeft gegeven voor een echt sociaal alternatief. 01:42:09

Voorzitter : De VVD. 01:42:13

De heer Paas: Met het gevaar dat u straks door uw spreektijd heen bent en de interrupties niet meer worden toegestaan, dacht ik: laat ik het nu maar even vragen. Ik heb een aantal vragen voor u en u voelt hem vast al aankomen en de eerste gaat over het uitbreiden van het aantal wethouders. Wij hebben twee jaar geleden met een heel aantal partijen gezegd dat zeven wethouders veel te veel is en dat de gemeente terug moet naar zes wethouders. Nu zitten erin het college maar liefst acht wethouders, wat bijna een verdubbeling van vier jaar geleden is. Hoe kunt u dat verklaren? Twee, u wil zeggenschap van inwoners over hun eigen wijk en dorp. Stel dat de inwoners in de zuidelijke wijken waar u bijvoorbeeld woont, een verhoogd borgniveau willen, hoe gaat u dat dan regelen? 35

01:43:02

De heer Dijk : Voorzitter, de eerste vraag over de acht wethouders is net zo simpel als de vraag naar de Nieuwe Poort. Het was nooit de keuze van de SP geweest. Je komt in een coalitie, je geeft wat en je neemt wat. Dat is de verklaring daarvoor. Zo simpel is het! Uw tweede vraag: als het gaat over het groenonderhoud of borg in de zuidelijke wijken, wil ik de bewoners van Helpman bij de SP zien aankloppen omdat ze daar een actie voor willen voeren. Op die manier kunnen ze zeggenschap bij ons afdwingen. Laat ze maar komen! Ik wil het wel zien. Voorzitter, in dit coalitieakkoord wordt er gebroken met de leidende liberale ideologie van de afgelopen decennia. De SP heeft gezien hoe de veranderende tijdsgeest meer ruimte heeft gegeven voor een echt sociaal alternatief. Het begint in Groningen is daar een antwoord op. Vier jaar geleden was die ruimte hiervoor er nog niet en nu lukt deze samenwerking voor sociale vooruitgang met GroenLinks, PvdA, SP, Partij voor de Dieren en ChristenUnie en zonder D66 het wel. Laat dit een voorbeeld zijn van echte sociale samenwerking. De SP wil meewerken aan het opnieuw opbouwen van die samenleving. Dat zullen we stapsgewijs doen. Dat zal niet morgen geregeld zijn, maar we zullen ons uiterste best doen om samen met de mensen, ook in het hier en nu, voor sociaaleconomische vooruitgang te zorgen.