21-12-2022, verslag gemeenteraad 16.30 uur - Gemeenteraad.pdf

Misschien is dat een beetje een ouderwetse gedachte van mij, maar als dat een middel, een manier is om ervoor te zorgen dat het tandartsbezoek of de periodieke controle van kinderen omhooggaat, dan vinden we dat een gerechtvaardigd middel, net als tandarts op school. Ik heb de motie ook zo opgeschreven dat het college enige vrijheid laat over wat nou het meest effectieve middel is, maar het doel is om de periodieke controle van kinderen door de tandarts omhoog te krijgen. Ik hoop dat dat met deze motie en zoveel steun van gemeenteraadsfracties gaat lukken. 01:39:42

Voorzitter: De Stadspartij. 63

01:39:44

Mevrouw Menger: Dank u wel, voorzitter. Ik heb een vraag aan de heer Dijk, want op het moment dat ik dit punt naar voren bracht in een eerdere commissie, heb ik de SP niet gehoord die mijn fractie ondersteunde op het punt van zorg wat wij toen hebben uitgesproken. Dan schetst toch wel enigszins mijn verbazing dat deze motie nu wordt ingediend. U heeft daarvoor contact met mij opgenomen, iets wat laat. In het beginsel steun ik deze motie, alleen sta ik er wel ambivalent. Ik vraag me af waarom dat eerder dan niet is gesteund door de SP, maar de SP nu zelf met deze motie komt. Kunt u dat misschien beter toelichten? Dank u wel. 01:40:28

De heer Dijk: Dat ga ik proberen. Ik had inderdaad verkeerd nummer van u. Dat heb ik u ook duidelijk gemaakt via de app. Op het moment dat ik het goede nummer had heb ik u opgestuurd omdat ik eerder al met één van uw collega raadsleden had besproken dat ik u er heel graag bij wilde betrekken, omdat ik niet wist dat u hier een voorstel voor had gedaan. Dus dat kan mijn persoonlijke fout zijn, maar ik hoop alsnog op uw steun. Het punt wat ik er ook nog bij wilde maken, is dat we ondanks er middelen vrij zijn gekomen voor de collectieve zorgverzekering het anders maakt. Dat maakt dat we er de middelen voor gereserveerd hebben en dat we natuurlijk nu een besluit nemen over meer middelen voor wijkvernieuwing en ook sociale wijkvernieuwing. Daarom heb ik deze twee punten van mogelijke dekking ervoor bij gezocht. Dat is de inhoudelijke wijziging ten opzichte van het voorstel wat u toen deed. 01:41:22

Voorzitter: Mevrouw Menger, u kunt ook direct naar uw woordvoering gaan. Dan kunt u het in een keer meenemen. 01:41:28

Mevrouw Menger: Dan zal ik dat even opvolgen, voorzitter. Dank u wel. Nogmaals, ik sta een beetje ambivalent in de motie. Dat heeft te maken met dat wij inderdaad de zorg delen en het heel erg vinden dat er kinderen zijn die een slecht gebit hebben en dat te maken heeft met diverse elementen. Wat de spreekster van de PvdA aangaf, op het moment dat je gebit niet goed is, heeft het wellicht verstrekkende gevolgen, en kan het verstrekkende gevolgen hebben voor je gezondheid waardoor uiteindelijk de zorgkosten hoger uitvallen onderaan de streep. Ik vind het een beetje lastig, want ik wil uiteraard dit voorstel steunen. Mijn fractie wil deze motie steunen. In een eerdere woordvoering tijdens de commissie heb ik aan de wethouder nadrukkelijk onze zorg naar voren gebracht. Wat ik mij meen te herinneren is dat de wethouder toen aangaf dat daar aandacht voor is binnen deze gemeente, dat daar ook aan wordt gewerkt, dat mensen landelijk hiermee bezig zijn en dat het ook de aandacht heeft op landelijk gebied. Toen kreeg ik heel sterk de indruk dat de wethouder aangaf van ermee bezig te zijn en we daarvoor verder geen motie hoeven in te dienen. Nogmaals, ik miste toen de steun van de SP en ik vind het jammer dat dat dus nu alsnog in een motie van SP naar voren wordt gebracht. Dank u wel. 01:43:08

Voorzitter: D66.

64

01:43:09

De heer Rustebiel: Dank, voorzitter. Ik ga ervan uit dat ik alle moties nu even behandel die bij wijkvernieuwing horen, dat het hele setje. De meest belangrijke motie wordt, denk ik, door de SP ingediend. Of die eerder nou wel of niet door iemand anders is ingediend, maar toch niet zoveel uit. Wij willen we de ogen op de bal houden. Het is gewoon best wel treurig dat je in Nederland Amerikaanse toestanden dreigt te krijgen, waarbij je aan het gebit van kinderen kunt zien hoe ze thuis zijn opgegroeid en wat voor kansen ze daar hebben gekregen. Een tandartsbus of een ander vervoersmiddel of de tandarts op school kan drempelverlagend werken en die kan ervoor zorgen dat alle kinderen dezelfde kansen krijgen om het tandartsbezoek te doen. Als je op jonge leeftijd gewend raakt aan zo'n tandartsbezoek, is het veel makkelijker om dat voort te zetten. Dat is alom bewezen. Daarom dienen wij die motie mede in. Er zijn nog een aantal moties, Ecologen kom aan tafel, die dienen wij ook mede in. Wij zien dat we hier in de gemeenteraad heel goed zijn in het vaststellen van groene beleidsambities. Daar kan je allerlei beleidsstukken over opnoemen. Alleen, we zien nog te vaak dat er in de uitvoering, in de haast die dan moet gebeuren of omdat er partijen zijn die onze beleidsregels misschien niet goed kennen, dat het nog niet helemaal goed gaat.

De motie die daarover is ingediend, komt eraan tegemoet. Ik denk dat collega Hekkema er nog wel meer woorden aan gaat gegeven. Het experiment met de parkeerplekken vinden wij interessant. Wij willen wel waken voor een te maakbare gedachte op parkeergebied. Natuurlijk vindt mijn fractie ook dat de ruimte op straat beter een andere invulling kan krijgen. Alleen het inzetten van zo een experiment op de ene plaats betekent waarschijnlijk gewoon dat de realiteit betekent dat die ouders ergens anders terechtkomen, dus ik verwacht dat het college dat goed gaat monitoren en dan zijn we heel benieuwd naar de dit experiment. Dan de wisselwoning, wij vinden dat wel een goede motie. Wij snappen heel goed de zorg die erachter ligt. Alleen zijn wij benieuwd of het college hiermee uit de voeten kan. Dank u wel. 01:45:02

Voorzitter: VVD. 01:45:04

De heer Heiner: Dank, voorzitter. Wij zullen de motie na onderzoek om tandartsbezoek te stimuleren steunen. Goede mondzorg is cruciaal voor de toekomst van kinderen. Dat is de reden dat we deze motie steunen. Wij gunnen namelijk, als ik de woorden van mevrouw Huitema even leen, iedereen een stralend gebied. We hopen dat het onderzoek breed wordt opgezet, zodat er gekeken wordt hoe ouders gestimuleerd kunnen worden hun kinderen gratis naar de tandarts te laten gaan en dat niet alleen de tandartsbus wordt verkend. Het kan natuurlijk niet zo zijn dat ouders hun verantwoordelijkheid niet nemen en dat wij die verantwoordelijkheid zomaar overnemen. We willen uiteindelijk graag een meningsvormende sessie over het onderzoek om dit debat breder te voeren, zodat deze motie niet enkel een losse flodder is, waar we het net ook al even over hadden, maar dat we dit echt in breder perspectief gaan bekijken. Dan de motie over de hybride parkeerplaatsen. Dat vind ik een idioot plan, maar ik heb mijn fractievoorzitter beloofd die woorden niet te gebruiken, dus dat zal ik niet doen, maar zoals u begrijpt zullen wij voor die motie stemmen. 01:46:00

Voorzitter: De PVV. 65

01:46:04

De heer Ram: Dank u wel, voorzitter. Wij dienen een motie in over de wisselwoningen: Door de wisselwoning de energiearmoede in. We hebben dit al eerder aan de orde gesteld toen het armoedepakket eerder in deze raad werd behandeld ter bestrijding van de energiearmoede. Helaas zien we nog niet een vooruitgang op dit punt. De wijkvernieuwing is hartstikke belangrijk en de gemeente heeft daar een speciale verantwoordelijkheid in, samen met de woningbouwcorporaties, om er dan voor te zorgen dat je goede wisselwoningen hebt waarbij bewoners niets een torenhoge energierekening voorgeschoteld krijgen. Een aantal geluiden hebben ons bereikt vanuit de Camphuysenstraat: drie wisselwoningen, label f waarbij je 1.200 euro per maand betaalt. Ik kan dat weinig sociaal noemen. Als sociale woningbouwcorporatie zou je toch achter je oren moet krabben als dit soort dingen gebeurt. We willen met deze motie extra aandacht vestigen op dit probleem en de wethouder oproepen om dit na te vragen bij de verschillende woningbouwcorporaties of dit op meerdere plekken aan de orde is en mogelijk, als dat aan de orde is, dan ook afspraken te maken dat mensen die in een wisselwoning noodgedwongen moeten gaan wonen, dat zij niet in hun energiekosten omhooggaan. Dat is landelijk op veel plaatsen de praktijk. Dat lijkt mij ook een heel erg goed voorstel.

Daarnaast voorzitter, wij hebben het stuk mede-ingediend voor de tandartszorg. Het is cruciaal om kinderen een goede tandartszorg gegeven, maar ook ere wie ere toekomt, de Stadspartij heeft dat inderdaad eerder aan de orde gesteld, dus daar alle complimenten naar. Dat was mijn bijdrage, voorzitter. 01:48:03

Voorzitter: ChristenUnie. 01:48:06

De heer Wennink: Het was bijna een soort telepathisch contact, voorzitter, ik had mijn hand nog niet opgestoken. Dat is hartstikke mooi. De wijkvernieuwingen, we noemden het al vaker, dat is een combinatie van het sociale en de fysieke vernieuwing. We pakken beide elementen tegelijkertijd aan. Dat zien we mooi in de moties terug. Het is een combinatie van sociale moties en fysieke moties. Alle vier kort langsgaand, wij zijn blij met de tandartsen motie. Daarom dienen wij mede in, en met name blij dat hierbij de gereserveerde middelen die wij eerder reserveerden vanuit de collectieve zorgverzekering, dat we die hiervoor inzetten. Dat is een heel mooi doel. De hybride parkeerplaatsen, wij hebben in de meningsvormende sessie hier al uitgebreid over gesproken. Wij begrijpen het risico wat het CDA, Partij voor het Noorden en de Stadspartij hier aanstippen, maar wat ons betreft is er voldoende reden om met het experiment te starten. Mocht er op basis van de uitkomst blijken dat dit echt tot een tekort leidt overdag, dan zijn wij vol vertrouwen dat het college dit zal heroverwegen. Dan Ecologen kom aan tafel, wat ons betreft een sympathieke motie. Die stipt aan dat zeker bij wijkvernieuwingsprojecten biodiversiteit versterkt kan worden. Dat betekent wellicht dat er misschien in hoeveelheid groen iets kan afnemen, terwijl de biodiversiteit versterkt of verhoogd wordt.

Dus dat vinden wij een mooie motie. De motie Door wisselwoningen de energiearmoede in, daar voornamelijk de vraag aan het college of punt twee een beetje haalbaar is. Kunnen wij dit soort afspraken maken? Kunnen wij dit afdwingen bij de woningbouwcorporaties ter vorming van onze mening? Dank u wel. 66

01:50:01

Voorzitter: Partij voor de Dieren. 01:50:03

De heer Hekkema: Dank, voorzitter. Er is al heel veel gezegd over de verschillende moties en dat zal ik dan ook niet herhalen. Ik sluit me vooral aan bij de heer Dijk van de SP als het gaat om die tandartsmotie die wij mede-indienen. Mijn collega, Janette Bosma zal daar zo meteen in haar stemverklaring misschien nog even op terugkomen omdat het haar motie is. Ik wil toch even ingaan op de motie waar ik zelf onder sta, die ikzelf met andere partijen heb ingediend als het gaat om het beter betrekken van ecologen bij nieuwe wijkvernieuwingsplannen. We hebben twee weken geleden hele mooie plannen gezien voor de uitbreiding van de wijkvernieuwing, ook naar andere wijken toe. We hebben ook een plan besproken in de Wijert, wat in wezen best een mooi plan is, ook veel groener wordt, een mooi experiment als het gaat om hybride parkeren en oog voor de sociale veiligheid. Het verbaasde onze fractie toen tijdens het lezen van die plannen wel heel erg dat het uitgangspunt van biodiversiteit en groen niet heel erg was meegenomen aan het begin van de planvorming. Dat is nou iets wat wij als Partij voor de Dieren en ook de andere partijen heel graag willen verbeteren. Ik denk dat het college daarom wel een kritische aansporing kan gebruiken als het gaat om het versterken van de biodiversiteit.

Er liggen bij die wijkvernieuwingsprojecten gewoon heel veel mooie kansen om bij het herinrichten van straten en bij het herinrichten van binnentuinen het versterken van de biodiversiteit als randvoorwaarden op te nemen. Dat doe je dus door ecologen veel eerder in het proces te betrekken. Daarvan zouden we graag van het college willen horen hoe ze dat in de vervolgtrajecten zullen gaan realiseren. Dank. 01:51:37

Voorzitter: Het CDA. 01:51:39

Mevrouw Armut: Dank u, voorzitter. Voorzitter, het college van plan enkel 's avonds en 's nachts aan de minimale parkeernorm van 0,5 tot 1 per woning te voldoen. Mijn fractie voorziet dat er op deze manier een enorme druk ontstaat overdag waar deze buurtbewoners de dupe van zullen worden. Met deze motie roepen we het college op zich ook overdag aan de minimale norm te houden en de parkeerruimte in ieder geval zes maanden te monitoren en daarna pas te kijken of ze het experiment heroverwegen. 01:52:13

Voorzitter: Stadspartij. 01:52:16

De heer Moerkerk: Dank u wel, voorzitter. Stadspartij dient mede een aantal moties in. Ik zal daar niet zoveel woorden over vuil maken, het meeste is al gezegd. Er is één motie waar we niet op staan, maar ook niet willen steunen, en dat is over de ecologen. Dat komt omdat we denken dat de meeste plannen al voldoende waarborg geven om dingen goed te regelen en af te dekken, en met deze stap erbij het nog wat lastiger maken om plannen vlot op de rit te krijgen en uitgevoerd te krijgen en de bureaucratie door gaat toenemen. Dus die motie steunen we niet. Dank u wel, voorzitter. 67

01:52:49

Voorzitter: Zijn er nog anderen? Student en Stad. 01:52:52

Mevrouw De Groot: Dank u wel, voorzitter. Wat betreft de motie over de tandartsbussen of de inzet van de tandarts zijn wij voor. Ik denk dat het een mooie motie is. Wat betreft de moties over de ecoloog en de wisselwoningen staan we positief tegenover, maar wachten we nog wel de visie en de mening van de wethouder af. Dan de laatste motie over het parkeerexperiment. Wat ons betreft is het experiment van hybride parkeerplaatsen een goede zaak. We zijn benieuwd hoe dit zal uitpakken, dus wat ons betreft gaat het experiment gewoon door en kijken we aan het einde hoe dit ontvangen is en zullen wij dus tegen stemmen. Dank u wel. 01:53:35

Voorzitter: Anderen nog? Dat is niet het geval. Dan ga ik kijken naar het college voor preadvies. Wethouder. 01:53:44

Wethouder Eikenaar: Voorzitter, aan mij de eer om de bal te openen wat dit onderwerp betreft met de motie over de tandartsen. Allereerst wou ik mevrouw Huitema complimenteren met haar prachtige betoog, waar ik mij geheel in kon vinden, tot en met de passievolle wijze waarop dat werd uitgesproken. Dan de motie zelf. Het college laat het oordeel aan de raad. U weet dat wij 50.000 euro hebben gereserveerd om met de tandheelkunde voor kinderen aan de slag te gaan. Ik lees de motie zo, dat is wel even belangrijk om dat duidelijk te zeggen, in één van de punten staat er dat we het moeten meenemen in de planning voor verbreding wijkvernieuwing en de uitvoeringsprogramma programma's en het is verstandig om te zeggen dat het wij het niet zo interpreteren dat we die programma's gaan aanpassen, maar dat we inhoudelijk aan de slag gaan met de punten waar hierop gewezen wordt, bijvoorbeeld die tandartsbussen. Dat we die meenemen in de inventarisatie en dat we die meenemen in de uitwerking van die voorstellen en dat we het op die manier interpreteren. Anders worden we gedwongen om die plannen helemaal aan te passen en dat is nogal procedureel. Het gaat om de inhoud, het gaat erom dat die kinderen bereikt worden en dat die kinderen naar de tandarts gaan. Dat is hoe ik de motie interpreteren.

Als ik hem zo mag interpreteren, is het oordeel raad en dan gaan we daarmee mee aan de slag, want het mag duidelijk zijn, het is geen acceptabele situatie dat we aan het gebit van mensen kunnen zien wat hun inkomen is, en helemaal als je een kind bent en je groeit op. Dan moet je weten dat gaan naar de tandarts de normaalste zaak van de wereld is. Het zou mooi zijn als in de toekomst de tandarts gewoon weer vergoed wordt, zodat je daar ook als je volwassen bent heen kan ongeacht je inkomen. Laten we beginnen bij de kinderen, want daar kunnen wij wat aan doen. Daar kan de gemeente Groningen, daar kan dit college wat aan doen en laten we daar op die manier mee starten. Dus als ik hem zo mag lezen, dan is het oordeel raad. 01:56:03

Wethouder Van Niejenhuis: Dan ga ik het dansen aan met wethouder Eikenaar, voorzitter, als dat mag. Ik begin met motie veertien. Die gaat over het parkeren van het CDA. Die motie ontraadt het college. We zien in de motie geen argumenten die het college doen 68

heroverwegen wat we voorstellen. Ik wil er nogmaals op wijzen dat wij voorstellen om de plannen die wij hier hebben straks aan te leggen en vervolgens te monitoren hoe dat uitpakt. Dat lijkt me een betere volgorde dan eerst heel veel dure parkeerplaatsen aanleggen. Ik heb daar in de commissie ook op gewezen dat het aanleggen van een parkeerplaats wel 15 tot 20.000 euro per parkeerplaats kan kosten. Ik zou niet weten waarom we dat als gemeentes zouden doen en vervolgens zeggen: "Dat gaan we weer terugdraaien en daar nog een keer kosten voor maken." Laten we kijken of we veel openbare ruimte kunnen maken waar veel mensen van kunnen genieten en als het nodig is om betere parkeeroplossingen te maken, andere parkeeroplossingen te maken, dan blijkt dat uit de monitoring en dan zullen we dat doen. Ten aanzien van motie vijftien denk ik dat biodiversiteit op een groeiende belangstelling mag rekenen. Eindelijk, zou ik zeggen, en ook in de politiek en zeker in de Groningse politiek. Ik denk ook dat dat één van de redenen is dat bijvoorbeeld deze raad de leidraad inrichting openbare ruimte heeft vastgesteld waarom op initiatief van deze raad een voorstel is gemaakt voor natuur inclusief bouwen, ook een initiatiefvoorstel voor goedkoper of duurzaam bouwen. Ik denk dat deze motie in die lijn past.

Het is niet zo dat de gemeente Groningen van alles te zeggen heeft over privéterreinen en het groen wat zich daar bevindt, maar ik kan wel toezeggen in reactie op de motie dat het college met nog meer aandacht en interesse zal gaan kijken naar projecten in de ruimtelijke ordening, bouwprojecten en zeker in een sociale wijk, vernieuwing waar vanuit bestaand groen gewerkt gaat worden, en we nog meer gaan doen om te kijken of we het kunnen behouden. Dus ik hoop dat die toezegging richting de indieners van de motie voldoende is. Ten aanzien van motie achttien, voorzitter, vergeef me, dat is een klein beetje een technisch verhaal. Op zich klinkt de motie wel heel sympathiek, maar we hebben echt even goed gekeken wat de feitelijke situatie is. We zijn maar op één casus gestuit in de Wijert waar dit mogelijk zou kunnen spelen. Het is goed om even dus met u te delen wat ik vanuit de bestuurders van de woningbouwcorporaties heb begrepen en ook ambtelijk uit de gesprekken is gekomen die hier direct over zijn gevoerd uiteraard. Wij weten dat mensen die uit hun huis gaan graag in de wijk willen blijven om daar vervolgens in dat nieuwe huis direct te blijven of het als een wisselwoning te zien en weer terug te gaan. Het is zo dat als er in een wijk een woning gesloopt wordt, dat de woningen daaromheen vaak uit diezelfde periode zijn en heel vaak een even zo slecht energielabel hebben.

De eis, zoals in de motie verwoord, om minimaal energielabel c te hebben, zou dus heel vaak in facto betekent dat mensen de wijk uit moeten en dat is nou net niet waar mensen prioriteit aan geven. Ze willen graag vaak in de buurt blijven van de plek waar ze wonen of gewoond hebben. Het is ook zo dat de wisselwoning vaker een gelijk dan wel meestal ook beter energielabel heeft dan de woningen die gesloopt wordt. Die woning wordt natuurlijk niet voor niks gesloopt. In dit geval in de Wijert gaat het zelfs om woningen die aanzienlijk betere energielabels hebben dan de woningen die gesloopt worden. Het is ook zo dat energiecontracten meegenomen kunnen worden naar de nieuwe woning, dus dat verhuizing aan zich geen reden is om een nieuw contract af te sluiten. Daarnaast is het nog zo dat woningbouwcorporaties een sociaal plan hebben, een eenmalige tegemoetkoming in de kosten voor de verhuizing, dat er ook nog een maatwerkregeling is voor mensen die in de financiële problemen komen. Op die manier denken wij dat op heel veel manieren aan dit mogelijk probleem tegemoet wordt gekomen. Dat betekent dat we de motie zullen gaan ontraden. 69

02:00:04

Voorzitter: Hebben we dan alle preadviezen binnen? Dan kijk ik nog even of dat nog leidt tot aanvullende vragen, dan wel opvattingen over de ingediende motie. Eerst de VVD. 02:00:20

De heer Heiner: Ik had één korte vraag aan de wethouder. Klopt het dat mensen nooit naar een hoger energielabel gaan? Dat is een beetje wat ik eruit begreep, maar klopt dat? 02:00:31

Voorzitter: Dan kijk ik naar de Stadspartij. 02:00:34

Mevrouw Sloot: Voorzitter, dank. Ik hoor de wethouder zeggen dat het maar voor één geval van toepassing is. Dan wil ik graag weten wat we dan met dat ene geval gaan doen als dat dan zo ernstig is. 02:00:48

Voorzitter: Anderen nog? De PVV. 02:00:54

De heer Ram: Mijn vraag even aan de wethouder is: is er daadwerkelijk bij alle woningbouwcorporaties navraag gedaan of wisselwoningen boven label c, e of f zitten? Een andere vraag is: is de wethouder bereid om afspraken te maken met de woningbouwcorporaties zodat dit soort gevallen niet meer gebeuren? In dat geval zouden we de motie eventueel kunnen intrekken. 02:01:24

Voorzitter: SP. 02:01:26

De heer Dijk: Voorzitter, dit gaat ook over die motie wisselwoning. Ik heb daar zelf ook al een tijdje over zitten dubben en ik heb het daar in de commissie volgens mij ook met de PVVfractie nog even over gehad. Als partij die de afgelopen jaren onwijs veel met huurders in contact is geweest met verschillende vormen van sloop en nieuwbouw zijn we ook wel eens dit soort gevallen tegengekomen, maar niet tientallen. Dan vind ik het erg goed dat de PVV dit punt aankaart, ook bij de wethouder neerlegt en zeggen: "Let hier nou op." Dan vind ik het een beetje lastig om een motie te gaan innemen die met een soort nieuw beleid komt, waar we dan de wethouder mee op pad sturen om woningbouwcorporaties mee op pad te sturen. Volgens mij is het ook onze taak als volksvertegenwoordigers om er dan voor te zorgen dat als we dit tegengekomen dat wij dan ook die woningbouwcorporaties die dan in dit geval, want het gaat om enkele gevallen ik ken er nog nu nog maar twee of drie bij wie dit speelt Dan moeten wij ook daar met die mensen naar de woningbouwcorporaties gaan en hun aan een mouw trekken. Of dat bij een wethouder doen, zoals nu, maar ik voel er niet zo heel veel voor om daar iets heel nieuws voor op te tuigen. Als het voor honderden gevallen zou zijn, moeten we dat zeker doen, maar in dit geval niet. 02:02:39

Voorzitter: Dan nog even GroenLinks. 02:02:44

De heer Van de Vendel: Dank u wel, voorzitter. Ik had nog een vraag aan de wethouder over 70

de motie over de ecologen aan tafel. Hoe gaat het college zich daar extra voor inzetten? We zijn nog net even op zoek naar de ene concrete stap hoe dan de extra inzet gaat gebeuren dat die ecologen in een vroeg stadium daadwerkelijk aan tafel komen. 02:03:07

Voorzitter: De heer Ram had nog behoefte om te reageren en wellicht. 02:03:13

De heer Ram: Wellicht is het iets om mijn motie toch iets aan te passen. Bij de tweede bullet zeg ik: "Een wisselwoning van minimaal label c." Ik hoorde bezwaren van de wethouder dat je dan wellicht de wijk uit moet. Dat had ik niet zo voorzien. Als ik nou een punt zet achter betalen, dan huidige huurwoning punt en dan het gedeelte dat een wisselwoning minimaal c moet hebben eruit uithaal. Is de motie dan oordeel raad? 02:04:01

Voorzitter: Dus de motie onder achttien wordt dan gewijzigd. Onder de tweede bullet eindigt de zin bij huidige huurwoning punt, en de rest van de zin verdwijnt. Daar wordt nu opnieuw preadvies op gevraagd. Dan hebben we de aanvullende vragen uit de raad gehad. Partij voor de Dieren nog. 02:04:27

De heer Hekkema: Dank, voorzitter. Nog één aanvullende vraag op wat de heer Van de Vendel van GroenLinks heeft gevraagd. Ik hoorde de wethouder in de beantwoording zeggen dat we niet zoveel te zeggen hebben over de terreinen van derden, maar nou hebben we natuurlijk wel met zijn allen vastgesteld over hoe belangrijk we biodiversiteit vinden. Dat gaat niet alleen over onze openbare ruimte, maar ook over de binnenterreinen van particulieren. Dus ik vraag de wethouder dan nog: hoe gaan we ontwikkelaars, en dan refererend aan die wijkvernieuwing in de Wijert, in het vervolg het belang van het versterken van de biodiversiteit vertellen en hoe gaan we dat aanpakken en hoe zetten we daar ook onze gemeente [onhoorbaar] voor in? 02:05:11

Voorzitter: Het wordt een behoorlijk technische bijeenkomst, maar daar zal ik zo nog even op reflecteren. Ik stel voor dat de wethouder op de gestelde vragen nog even reageert. Wethouder. 02:05:24

Wethouder Van Niejenhuis: Dank u, voorzitter. De vraag van de VVD, moet ik bekennen, heb ik niet helemaal begrepen. De vraag was: gaan mensen nooit naar een hogere label? Ik kan die niet zo goed plaatsen. 02:05:34

De heer Heiner: Ik bedoel dus: stel, je woont in een woning met energielabel c, betekent dat dat je dan nooit naar een wisselwoning met energielabel f gaat? 02:05:44

Wethouder Van Niejenhuis: Dank, voorzitter. Dat is een lager label in mijn wereld, maar daar kunnen we het over hebben. Ik zal niet zeggen dat dat nooit gebeurt, maar ik zal u wel vertellen, want ik heb het hier even erbij gezocht, hoe dat in De Wijert is gegaan waar deze vragen uit zijn voortgekomen. De mensen die uit de woningen zijn gekomen die gesloopt 71

zijn, zijn daar met enkele uitzonderingen naar a-label woningen gegaan. Er zijn twee uitzonderingen. Er is één label b en één label d en met die specifieke huurder met een labeld woning is daar heel concreet over gesproken en die heeft daarmee ingestemd. Het is ook zo dat de mensen dus naar een betere woning zijn gegaan, daar heeft de huismeester met alle inwoners afspraken over gemaakt, met behoud van de huur van de vorige woning. Als je dan naar een beter geïsoleerde woning gaat en je houdt je vaste huur, gaan je maandlasten de facto gewoon naar beneden. Dit is heel gebruikelijk dat woningbouwcorporaties dit doen. Dat heeft de huismeester hier gedaan en dat doen de andere zes corporaties in de stad en in de gemeente Groningen ook heel vaak. Dus nog even in reactie op de vragen van de heer Ram van de PVV dat hij vraagt om een afspraak te maken en hij de motie daar een beetje op aanpast: het punt van het college is dat het niet nodig is om deze afspraken te maken, want de corporaties doen dit doorgaans goed. Ik heb zelf gesproken met de bestuurder van de huismeester, nog dezelfde dag toen de motie binnenkomen en vanochtend nog een keer over de telefoon. De medewerkers van de gemeente hebben zich over alles corporaties verhoudend ambtelijk vanochtend nog uitgebreid overlegd.

We zijn echt maar tot één casus gekomen en alle woningbouwcorporaties hebben gezegd: "Als dit tot een probleem leidt, hebben we allemaal maatwerkregelingen. Kom op de lijn en we gaan aan de slag." De huismeester gaat zelfs nu proactief bij mensen aanbellen waarbij ze mogelijkerwijs het vermoeden hebben dat dit speelt in enige vorm. Dus ik zou zeggen: meer kunnen we bijna niet doen. Mocht het nodig zijn, kom op de lijn en dan wordt het opgelost. Dan nog even over de motie Ecologen kom aan tafel. Er wordt nu aan mij gevraagd of ik even concreet kan maken hoe we dat precies gaan doen. Dat kan ik hier niet ter plekke. Ik zeg u nogmaals toe, de biodiversiteit heeft een groeiende aandacht van uw raad en zeker ook van dit college. Ik wil ook zeggen, dat heb ik eerder ook al gezegd tegen de indieners van de motie, dat dit college geen aansporing nodig heeft om hier heel voortvarend mee aan de slag te gaan en hier nog meer aandacht aan te geven. Als men heel graag wil weten hoe de ambtenaren daar precies invulling aan gaan geven, wil ik graag buiten de raadsvergadering daar een keer verder over doorpraten. 02:08:19

Voorzitter: Dan even een kort reflectief moment. Wij hebben in het presidium geconstateerd dat dit allemaal hele nuttige discussies zijn naar aanleiding van een brief van het college. Ook zullen we even met de agendacommissie nog even afstemmen dat het dan wellicht handig was geweest om de brief eerst in een commissie te bespreken, want anders wordt het misschien wat diffuus, maar dat zullen we in goede samenspraak verder opnemen. In ieder geval iedereen die zich heeft ingespannen voor deze moties en de woordvoering heel erg bedankt daarvoor, maar de volgende keer moeten we het misschien toch eerst even dan in de commissie bespreken en dan kunnen we het toch nog wat breder oppakken. Dan stel ik u voor dat we gaan kijken naar de diverse moties om ze in stemming te brengen of niet. De eerste motie onder nummer veertien, wenst u de motie in stemming te brengen? Ik kijk naar de indieners. 02:09:26

Mevrouw Armut: Ja, dank u wel, voorzitter.

72

02:09:28

Voorzitter: Zijn er stemverklaringen bij motie veertien? Dat is niet het geval. Dan gaan we over motie veertien stemmen. De motie is verworpen met twaalf voor en 31 tegen. 02:10:03

Voorzitter: Dan zijn we bij motie onder nummer vijftien. Moet die in stemming komen? Ik kijk even naar de indieners. 02:10:18

De heer Hekkema: Dank, voorzitter. We zullen na de toezegging van de wethouder en de goede reflectie op hoe belangrijk we biodiversiteit vinden de motie intrekken. 02:10:27

Voorzitter: Dank u zeer. Dan zijn we bij motie onder nummer achttien. Wenst men daar stemming over? Ik kijk even naar de indieners. 02:10:39

De heer Ram: Voorzitter, we zullen die motie intrekken. De reden is om dat de wethouder duidelijk aangeeft dat hij er nu alles aan doet en dat de woningcorporaties dit ook helemaal in zicht hebben. We zullen uiteraard de vinger aan de pols houden en als er iets misgaat het bij de wethouder melden. Dus dank voor de inzet van de wethouder op dit punt. 02:11:02

Voorzitter: Dank u wel en dan ben ik tot slot bij motie onder nummer negentien. Dat gaat over de tandartsbussen en of schooltandartsen. De indieners, wenst u de motie in stemming te brengen? Dat is het geval. Wenst iemand een stemverklaring over deze motie? Gaat uw gang. 02:11:22

Mevrouw Bosma: Dank, voorzitter. Wij dienen deze motie samen met de SP en andere partijen in, omdat we weten dat gezondheid samenhangt met inkomen en dat is onacceptabel. Daarom moeten we daar wat aan doen, juist in deze wijken en juist met minderjarigen. Iedereen verdient een juiste mondzorg en als dat door omstandigheden niet aan de orde is, zijn wij volgens mij als gemeente verantwoordelijk om mensen daarin te ondersteunen. 02:11:48

Voorzitter: Andere stemverklaringen? VVD. 02:11:52

De heer Heiner: Dank, voorzitter. Wij stemmen voor, maar wij vinden het nogmaals wel heel belangrijk dat we hier in de toekomst een meningsvormende sessie over gaan hebben, zodat we het ook in breder perspectief kunnen behandelen. 02:12:03

Voorzitter: Anderen nog? Niet het geval. Dan gaan we stemmen. Ik open de stemming over motie onder nummer negentien. Ik sluit de stemming en de raad is eensgezind op dit punt. Daarmee hebben we volgens mij bijna alle agendapunten behandeld. Ik kijk naar de nestor en die moet een tevreden man zijn. Het is half tien, de heer Sijbolts. Mooi voor de raad.

73

02:12:50

De heer Sijbolts: Ik zie ook de lengte van mijn eigen A4'tjes, voorzitter. 02:12:59

Voorzitter: Aan mij nu de taak om van twee mensen toch min of meer afscheid te nemen. Je weet het nooit zeker, maar ik ga er toch iets over zeggen. Ik zag zojuist Diederik van der Meide binnenkomen en toen dacht ik: wat betekent dit? Dus ik keek eerst een beetje zorgelijk naar de gezondheidssituatie bij de PvdA-fractie. Ik constateer dat iedereen er blozend en welvarend bij zat. Ik denk: dat kan het niet zijn. Vervolgens keek ik iets verder en toen dacht ik: hij komt natuurlijk voor zijn vaste maatje, Wim Koks. Dat zal het ongetwijfeld wel zijn en misschien ligt er nog een ander linkje. Wim, alles wat er over jou te zeggen viel, is gezegd bij een vorig afscheid. We hebben het allemaal netjes opgebouwd, maar wat is het toch wel weer fantastisch dat jij bij je laatste installatie waarbij Floor tijdelijk vervangt, de kleinkinderen op de publieke tribune had die het ook even mee konden maken. Wat ook wel heel leuk was, was dat iedereen toch ook wel weer ergens heel erg blij was dat je weer in ons midden was, omdat je bijdrages altijd buitengewoon op prijs worden gesteld, je heldere blik. Dan hou ik op met alle complimenten, want daar ben je helemaal niet van natuurlijk, maar het is toch wel heel erg leuk dat mensen altijd uitzien naar uw komst en dat is bij jou zeker het geval. Ook in deze raad heb je je steentje weer mooi bijgedragen.

Je krijgt geen cadeau, want ze zijn gewoon op, althans voor jou, maar we verheugen ons wel ongelooflijk in je aanwezigheid in het centrum van onze gemeente of anderszins is het altijd een pretje om jou tegen te komen, en wederom heel erg veel dank voor alles wat je weer hebt betekent en bijgedragen aan onze raad.

9. Afscheid Julian Bushoff, PvdA 02:15:45

Voorzitter: Dat brengt me op de volgende van wie we afscheid moeten gaan nemen. Daar zou ik paar dingen over willen zeggen: één ding, twee dingen misschien wel, misschien wel drie dingen of vier. Er zijn ook een heleboel dingen die ik niet ga zeggen nu, maar die zeggen we dan op een ander moment. Laat ik me dus beperken tot drie dingen. Ik maak er toch vier van. Er zijn heel veel dingen, Julian, die ik wil zeggen bij het afscheid hier van onze gemeenteraad. Het eerste ding wat ik wil zeggen, is dat het ongelofelijk knap is hoe je dat intrigerende regeltje 'ik wil een paar dingen zeggen' steeds weer kon uiten en daarmee steeds weer alle aandacht wist op te eisen. In ieder geval liet je daarmee blijken dat je de klassiekers goed kent en wij weten welke klassieker dat dan is, de oude vertrouwde Joop den Uyl. Wat een tijden waren dat! Nu zit de helft van deze zaal te kijken: wie was dat wel? Kijkt u maar eens naar oude filmpjes hoe kijkt u ook nog maar eens een keer naar een uitspraak over Sinterklaas, van wie die was. Het tweede wat ik zou willen zeggen is dat we heel blij mogen zijn dat we jou nog zo lang in ons midden hebben mogen koesteren, terwijl je, je zou het bijna niet zeggen, vier jaar lid bent geweest van onze gemeenteraad. De meest gestelde vraag kwam al een klein beetje op toen ik mijn eerste nieuwjaarsspeech mocht voorbereiden.

Dat was: gaat Julian naar Den Haag? Je was toen betrokken geweest en ik was daar ontzettend trots op bij het maken van het verkiezingsprogramma voor de Partij van de Arbeid. Het heeft geen bal geholpen trouwens, maar zoals Julian zelf altijd al zegt: "Als je wil verliezen, dan moet je mij het campagneteam zetten." Dat geheel terzijde, maar ik was er wel heel erg trots op, omdat je daarmee toen die Groningse inbreng kon doen. Je zat op de 74

verkiesbare plaats voor de Tweede Kamer en met een hele gunstige verkiezingsuitslag die helemaal niet zo vreselijk gunstig hoefde te zijn, zou jij dan naar Den Haag gaan. Ook in Den Haag vertrekt een volksvertegenwoordiger wel eens voortijdig zo dat jij dan weer in beeld zou komen voor een Kamerzetel. Je moest er gelukkig ook heel veelzeggend toch wel even over nadenken en we hebben er een paar keer over gesproken en niet alleen met mij, maar uiteindelijk heb je toch de knoop doorgehakt en gezegd: "Ik ga wel naar Den Haag. Dat je heel veel in huis hebt, was direct al duidelijk, want de fractie had jou niet voor niets gekozen als fractievoorzitter terwijl je nog maar negentien jaar oud was. Ik denk dat je daarmee de jongste fractievoorzitter ooit geweest bent in Groningen en dat zegt heel wat. In februari 2019 hield je in de oude nieuwe raadszaal jouw maidenspeech en je stond daar alsof je het werkelijk nog nooit anders had gedaan. Zonder nog maar één debat in de raadzaal te hebben gevoerd, hield je al een hartstochtelijk pleidooi voor een goed debat in de raad en het belang daarvan. Je zei toen: "Het voeren van het debat, het uitwisselen van argumenten is kenmerkend voor onze democratie en vrijheid en dat moeten we koesteren." Dat blijven we koesteren, Julian, terwijl jij die boodschap ook in Den Haag uitdraagt.

Daar hebben we door jou heel persoonlijke maidenspeech ook al goed kennis mee kunnen maken en ik weet ook bijna zeker dat al onze raadsleden, in ieder geval de wethouders, die maidenspeech hebben gevolgd en stukken hebben opgezocht. Je zei daarin: "Zet je in voor een ander, voor iemand die het moeilijk heeft, volg je hart, doe het goede, ook tegen de stroom in." Zo hebben we jou hier de politiek zien bedrijven voor een ander, voor de schoonmakers. Die komen nu in de gemeentelijke dienst als het zover is. Misschien niet zo snel als jij en andere dat wensten, maar we zijn er wel mee bezig. Voor een ander, zoals ook voor de woningzoekenden, met ziel en zaligheid heeft gezocht naar de mogelijkheden om als raadslid het leed van de woningnood te verlichten. Daarin heb je successen geboekt en ik ben er ook heel blij mee, maar tegelijkertijd heel trots op dat je vandaag in het debat een paar keer werd aangehaald over de bestuurlijke boete, want we vinden allemaal in deze raad dat we daar paal en perk aan moeten stellen, maar jij was één van de gezichten bij die aanpak.

Je hebt moties ingediend over bijvoorbeeld het paal en perk stellen aan het ombouwen van kamers naar studio's, je hebt een motie ingediend over de zelfbewoningsplicht en de opkoopbescherming en over de pandjesbrigade, over extra handhaving tegen huisjesmelkers en huizenbeleggers en kijk eens welke opvolging dat heeft gekregen. Het hoogtepunt in jouw strijd tegen de woningcrisis was jouw initiatiefvoorstel voor 2.500 betaalbare woningen extra. Ook voor de BOA's, ze gingen voorop en zij gaan voorop bij het handhaven van de maatregelen tegen het coronavirus, en op jouw initiatief kregen ze, net als de politie, een bonus als blijk van waardering en je kreeg de hele raad daarin mee. Voor anderen, zoals de gedupeerden van de aardbevingen als gevolg van de gaswinning, want je betrokkenheid bij het aardbevingsdossier is groot. Zo was je in de vorige raadsperiode een actieve kracht in de begeleidingscommissie aardbevingen van de raad. Julian, in relatief weinig tijd heb je heel erg veel bereikt en altijd met flair. Het was steeds een genoegen om je in de raad beter te zien en vooral om naar je te luisteren. We hebben geen autocue bij de gemeenteraad van Groningen, maar als je jou soms je woordvoering zag doen, zou je bijna denken van wel. Als de autocue een klein beetje haperde was jij daar altijd zelf het meest chagrijnig over, maar gelukkig pepte het na de pauze ook wel weer op.

Je hebt een enorme liefde voor een goed debat die je bij de start al benoemde en kreeg onder jouw handen een prachtige vorm. Je zocht het op, je genoot ervan, je zat af en toe zo te 75

kijken als iemand wat zei en dan zag je dat hoofdje draaien: wat ga ik straks daar eventjes op zeggen? Dan had je hem en dan dook je gelijk naar de microfoon. Wij hebben er in ieder geval allemaal van genoten, ook al had je ons natuurlijk af en toe wel enorm bij de benen. Saai werd het dus nooit met jou erbij en je was één van de smaakmakers in de raad, naast vele anderen natuurlijk moet ik er wel even bij zeggen, maar dat is ook allemaal waar. Soms maakte je uitstapjes naar het verleden en dan was de verbeelding nooit ver weg met verwijzingen naar Joop den Uyl of Jan Shaver en zinsneden als een scheiding van kennis, macht en inkomen. Dat was ver voor jouw tijd, maar het idealisme spatte ervan af. Altijd benoemde je jouw besef en de eer op de schouders van anderen te staan. Voor een progressief politicus was je wel heel kritisch over de innovaties van het vergadersysteem van onze gemeenteraad. Het kostte ongelooflijk veel moeite om jou daarin mee te nemen. Het gaat jou over de inhoud, zeg je dan, en niet over de vorm, maar jij had heel goed door dat de vorm ook heel vaak de inhoud kan bepalen en in dat opzicht datgene wat je vertrouwd was, kwam je altijd wel goed uit. Daar kende je de spelregels van en dat was misschien wel een klein beetje de reden dat je tegen de vernieuwing was op dat vlak.

Bij toekomstige aanpassingen van de werkwijze zullen we jouw gedachtegoed ongetwijfeld meenemen, want jij weet, soms is de geschiedenis ook een slingerbeweging. In je laatste begrotingsdebat sloot je af met de belofte die je zelf maakt toen je de politiek in ging. Iets dat ons hier in deze zaal bindt ondanks alle verschillen, namelijk dat we met elkaar en samen alles op alles zetten om het vandaag een beetje beter te maken voor morgen. Julian, je hebt hier alles op alles gezet om morgen een beetje beter te maken voor de inwoners van Groningen, nu en in de toekomst, en nu ga je dat doen voor het hele land. Het moge duidelijk zijn dat we je hier in dit huis gaan missen. Ook in Den Haag ga jij je hart volgen, het goede doen, ook als het moet, tegen de stroom in. We wensen je alle plezier en geluk daarbij. We hebben een cadeau voor je uitgezocht waar je rijkelijk uit kunt putten als je de historie wilt laten spreken in dat warrige Den Haag. Hou koers en vergeet ons niet. Wij doen dat bij jou in ieder geval niet. Dank u wel. Het woord is aan de nestor. 02:27:08

De heer Sijbolts: Ik heb nog een leuk weetje vooraf aan de grappen en grollen die ik straks ga vertellen. Het is wel leuk om te weten dat Julian, dat weten we natuurlijk, hier in dit huis een beetje de grondlegger is van twee dingen. Het werkt aanstekelijk, want op 30 november waren onder andere de heer Wennink van de ChristenUnie en de heer Heiner van de VVD ook al begonnen met twee dingen en het is mevrouw Pestman die op 7 december ook al begon met twee dingen, dus in die, Julian, wordt dat deel van jouw betoog hier gewoon voortgezet. Edelachtbare heer Bushoff, beste Julian, ik was al bang dat de burgemeester zulke lovende woorden over jou zou zeggen, Julian, maar terecht. Natuurlijk heb ik tussen de reacties van de raadsleden gezocht naar ook een kritische noot, maar die kwam niet. Kleine winstwaarschuwing met een gemeenteraad die hard op de inhoud en zacht op de relatie is, zegt dat natuurlijk niet alles. Ook op internet, vooral veel bewondering over jou jonge, politieke talent. De mooiste uitspraak die ik vond komt van jouw voormalige collega Ietje Jacobs, niet iemand die vanzelfsprekend staat te juichen bij morgen rode verfgezichten.

Ietje zei eens over jou: "Je zou bijna in de sociaaldemocratie gaan geloven als Julian het zegt." Of "Het moet van de nestor komen, dan kan ik alleen maar mijn stokpaardje berijden over mijn irritatie over tussentijds vertrekken, maar daar heb ik jullie al veel te vaak mee verveeld en 76

het helpt niet zo te zien, dus laat maar." Dus Julian, ik kan dan ook alleen maar aanschuiven bij het koor van hulde blijken. Die zijn allemaal terecht en leggen tegelijkertijd de lat voor jou in Den Haag hoog. Zo zie je maar weer, de wereld steunt op nieuwe krachten om de internationale maar eens aan te halen. Julian, we hebben memorabele momenten met jou blijft en ik herinner mij nog goed jouw bijdrage over de begroting van 2021, één van je finest moments. Excuus aan de heer Koks, de vertaling luidt ongeveer mooie hoogtepunten. Dat hoogtepunt was nog in de tijd dat we op anderhalve meter in de Oosterpoort zaten en alleen met een mondkapje mochten rondlopen. Toen je eindelijk het spreekgestoelte had bereikt en mondkapje had afgedaan, begon je je bijdrage met één woord, een hartgrondig uitgesproken schuttingwoord, een drieletterwoord dat je wel vaker spontaan ontglipt als iets niet helemaal goed gaat. Het begint met een k en meer durf ik daar niet over te zeggen, hoewel de voorzitter greep toen ook niet in bij ook jouw onparlementair taalgebruik. Je was je pasje vergeten, zodat de naam van de vorige spreker nog in beeld stond.

Je moet terug naar je plek om je pasje te halen zodat René Bolle de tijd had om op jouw uitroep te reageren met: "Zo, ongeveer de samenvatting van het afgelopen jaar dus." Jouw woordvoering van toen werd door de één omschreven als weergaloos, door de ander als linkse proza, maar eerlijk is eerlijk, Julian, het was geheel uit het hoofd een toonbeeld van eloquentie die in de raadzaal niet vanzelfsprekend is. Dat zagen we trouwens vaak terug in de verliefd de blik van Karina als Julian het woord voerde. In brede zin heb je level raad 050 inmiddels wel uitgespeeld. Er zit wel iets in Ietje haar uitspraak over jou. Zo was je ook in het debat. Je zou er bijna in gaan geloven. Julian heeft een grote gunfactor en dat zag je weer bij de felicitaties door zijn fractiegenoten in Den Haag, omdat hij recht door zee is, niet houdt van wollig gewauwel, politiek weet wat hij wil en een zeer groot gevoel voor humor heeft. Je bent erg ambitieus, maar wekt niet die indruk. Een ander sterk punt van Julian, waar menig horecaondernemer in Den Haag blij mee zal zijn, is dat hij na urenlang te hebben gehangen in de kroeg wel 20, 30 keer heeft gezegd dat hij naar huis gaat, maar vervolgens het licht daar doet. Julian, je hebt snel veel geleerd in het politieke huis. Je werd in 2016 vrijwel meteen fractievoorzitter en je keek je ogen uit.

De eerste raadsvergadering sloeg je bij elke uitgesproken zin met je vuist op tafel om jouw woorden kracht bij te zetten en je zat hopelijk en hard met Rik te praten tijdens de raadsvergaderingen om de strategie van de Partij van de Arbeid te bespreken en we zien nu één van de beste sprekers om onze boodschap over te brengen. Tijdens de coalitieonderhandelingen zat je stevig in het zadel. Samen optrekken staat bij jou hoog in het vaandel. Men omschrijft jou als goed voorbereid en scherp op relevante details, maar voor wie het nog niet wist, als Julian zich enorm zat te ergeren aan de bijdrage van een ander raadslid of een wethouder, en dat gebeurde nogal eens of bij de beantwoording van het college, dan was de afspraak met zijn fractie dat hij twee dingen zou doen: één, hij zou ademhalen en tot tien tellen, twee, hij zou zijn fractie appen dat hij op ontploffen stond zodat ze hem in bedwang kon houden. Julian, ook in Den Haag zijn ze voor jou beschikbaar. Een groot verschil van opvatting, miet alleen tussen Julian en mij, maar met meerdere raadsleden, gaat over dualisme. Geconfronteerd met de wens om van de eigenstandige positie van de gemeenteraad wat meer werk te maken en niet alles in achterkamertjes dicht te timmeren liet Julian zich eens ontvallen dat hij niet zoveel met dualisme heeft. Zijn gedenkwaardige woorden waren: "Ik stuur mijn wethouder op pad met een opdracht.

Als hij dat meer of minder goed voor elkaar heeft gekregen in het college, dan ga ik hem niet in de raad nog eens voor de voeten lopen." Ik citeer nogmaals uit de 77

internationale: "Sterft gij oude vormen en gedachten." Julian, wij zijn benieuwd hoe jij in de Tweede Kamer ministers met een opdracht op pad stuurt. Het zou mooi zijn als dat Groningen wat oplevert, desnoods in de achterkamertjes, Julian. Namens de gehele raad, bedankt voor de samenwerking en heel veel succes in Den Haag. Zet Groningen op de kaart. Toi, toi, toi. 02:34:09

Voorzitter: Julian, heb je nog twee dingen? 02:35:14

De heer Bushoff: Ik zie dat ik geen maximale spreektijd heb. Ik had inderdaad twee dingen voorbereid, maar u begrijpt, dat worden er dan toch 20, denk ik. Op zich, na zo veel veren in je reet te hebben gestoken, het is hier vrij warm, maar ik kreeg het er echt warm van. Dus voorzitter, ik zal niet, zoals ik vaak deed tot vervelens aan toe van sommigen hier de stokpaardjes van de Partij van de Arbeid, waar ik trots op ben, weer opnieuw gaan ophalen, want dat heb ik de afgelopen jaren heel vaak gedaan en nu kreeg ik genoeg veren in mijn reed om me bijna ongemakkelijk te gaan voelen of helemaal, dus dat ga ik niet doen. De vraag is dan natuurlijk wel: wat ga je dan wel zeggen in zo een afscheidspraatje? Belangrijker nog, daar weet de heer Dijk alles van en daar wordt hij ook heel graag op aangesproken, wat voor toon sla je dan aan in zo een afscheidspraatje? Die toon zo vlak voor kerst en zoals u mij natuurlijk ook kent, is natuurlijk niet drammen, niet je zin willen doordrukken bij anderen, maar gewoon heel rustig, weinig uitgesproken en gewoon een beetje vlees, noch vis. Een beetje zoals D66 zeggen sommige mensen wel eens, hoewel dat laatste natuurlijk geen vlees, noch vis is, dat meer Partij voor de Dieren. Tijdens zo een laatste afscheidspraatje mag je volgens mij ook een beetje uit de school klappen.

Nou zit dit college nog wel even is de bedoeling, maar ik kan iets zeggen over de coalitieonderhandelingen dacht ik en dat ging over dat de Partij voor de Dieren er voor het eerst bij zat. Sommige mensen dachten dat dat voor mij echt een grote stap was die ik moest nemen, dat me dat zwaar viel en dat ik daar wat meer afstand zou hebben tot de Partij voor de Dieren, maar die mensen waren niet bij de coalitieonderhandelingen waarbij wij weliswaar een hele ochtend hebben gepraat over het geven van rechten aan dieren en het geven van rechten en plichten aan dieren, zoals wij het mensen dat ook hebben. Toe belandden we op een gegeven moment op het punt dat we het hadden over wat je dan doet met de olifant in ARTIS, want die zit opgesloten en als hij de rechten krijgt van de mens, dan mag hij vrij rondlopen door Amsterdam en willen we dat? Op dat punt waren we aanbeland en u gelooft het of niet, ik deed echt fanatiek mee in die discussie, misschien wel als één van de meest fanatieke mensen, dus ik denk dat het daar een beetje goed is gekomen tussen mij en de Partij voor de Dieren. Voorzitter, tijdens zo'n coalitieonderhandeling leer je nog wel iets meer dan alleen over de rechten van dieren en de plichten van dieren. Je leert bijvoorbeeld ook en dat heb ik van dichtbij mogen zien wat voor ontzettend goed werk en hoeveel werk ambtenaren verrichten.

Als wij een vraag hadden, dan lag er soms de volgende ochtend al een antwoord, en ik kan u vertellen: het was niet één vraag die wij stelden, het waren honderden vragen, met name de Partij voor de Dieren had soms heel veel vragen, maar het was dan ook voor het eerst dat ze meededen, dus terecht. Elke keer kwam daar dan een goed antwoord op vanuit de ambtelijke organisatie en dat verdient waardering, voorzitter. De ondersteuning die wij als raad krijgen als je een initiatiefvoorstel maakt, de ondersteuning die wij krijgen 78

vanuit de ambtenaren als je een vraag hebt, is echt heel veel waard. Nou denk ik dat ambtenaren het hart altijd op de goede plek hebben. Ik weet ook dat je lid moet zijn van de PvdA om bij het Zuiderdiep te werken, maar daarnaast hebben ze ook echt nog wel volgens mij iets anders wat veel ambtenaren en ons bindt, namelijk een soort liefde voor Groningen en dat ze uit liefde voor Groningen echt kei goed werk doen. Ik denk dat het goed is om vanaf deze plek die mensen voor de afgelopen jaren te bedanken, maar ook om te zeggen en jullie mee te geven: wees een beetje zuinig op de ambtenaren in het politieke debat, zorg ervoor dat je het politieke debat met elkaar voert en altijd in het achterhoofd met dat het beleid en de voorstellen die komen vanuit het college komen van ambtenaren die daar keihard aan hebben gewerkt. Voorzitter, ik denk ook dat het iets is en u memoreerde er al aan, dat ons bindt hier in deze raad, het idee dat we ons allemaal in willen zetten voor Groningen, het een beetje beter maken voor morgen en ik denk ook, en dat heeft u gezien, dat de meningen over hoe we het een beetje beter maken en de weg die we wandelen daarover verschillen, maar dat het juist heel goed is dat we dat debat kunnen voeren.

Zoals ik inderdaad in het begin zei, de eerste keer toen ik hier in deze raad stond, mocht ik zeggen dat juist die uitwisseling van argumenten, juist het voeren van het debat juist kenmerkend is voor democratie en vrijheid en dat moeten we ook koesteren. Voorzitter, ik denk dan ook dat het goed is om mee te geven dat op het moment wij hier in deze raad een fel debat, zo kun je ook zeggen dat het klaar is, normaal grijpt u dan in en zegt die langzaam stil: "Nog één minuut." Dit was wat harder. Ik ben bijna aan het eind, voorzitter. Ik ga u niet te lang meer vervelen met de borrel die nabij is. Ik zie de dorstige ogen al van de heer Tjepkema die al heel veel zin heeft in een biertje, maar het leven van een PvdA-raadslid gaat niet over rozen. Het is echt nog even die tijd uitzitten tot ik klaar ben, maar het einde komt in zicht. Wat ik wou zeggen, voorzitter, is: als ik nog één ding mag meegeven aan deze gemeenteraad is: wees niet bang om fel met elkaar in debat te gaan, durf elkaar ook kritisch te bevragen op voorstellen. Kom op het moment dat je iets niet goed vindt zelf met voorstellen, kom ook met alternatieven op het moment dat je iets afkraakt. Dat mag best een keertje, maar kom dan ook met alternatieven en met eigen voorstellen. Voorzitter, daar zijn hele goede voorbeelden van in deze raad.

Zo was het het CDA dat af en toe succesvol en af en toe minder succesvol met voorstellen kwam. Ik weet niet wat ze bij het CDA hebben gedacht, maar die moeten iets hebben gedacht zoals: het wordt waarschijnlijk geen witte kerst en geen sneeuw onder de kerstboom, maar er schijnen heel veel Groningers te zijn die wel heel veel witte poeder onder de neus hebben hangen. Toen dacht het CDA: wij trekken hier een lijn, we zetten hier een punt, we komen in verweer. Die kwamen toe met een initiatiefvoorstel, een beetje wat doet denken aan de war on drugs. De heer Haan, ik snap dat verlangen naar het verleden wel, dat verlangen naar dat nostalgische verleden, want er was namelijk ooit een tijd, u gelooft het niet, dat het CDA acht zetels had en de Partij van de Arbeid achttien zetels. Nu hebben we bij elkaar opgeteld acht zetels, dus ik snap dat verlangen naar het verleden wel. PvdA is wellicht wat kleiner geworden, het CDA is kleiner geworden. Er is ook iets gegroeid in deze raad, iets dat toch wel een beetje zorgelijk is, want we zitten hier namelijk wel met iets van achttien Friezen of zo. Dat er zelfs een aantal Friezen, de laatste nog de Tjepkema, ook in deze Groningse raad zitten, laat wel zien dat wie je ook bent en waar je ook vandaan komt, dat in Groningen echt alles mogelijk is, zelfs een Fries in de raad.

Voorzitter, je zou dan bijna zeggen tegen de heer Leemhuis: "Kap eens met al die hoogwerkers opzoeken en de openbare ruimte willen herwinnen. Focus je op gewoon 79

al die hoogvliegende Friezen in openbare functies en richt daar je pijlen op, want het worden er langzaamaan wel heel erg veel." Voorzitter, dat kan ik zeggen als fractievoorzitter van de PvdA in de gemeenteraad van Groningen, maar als Kamerlid kom je natuurlijk op voor heel Nederland, dus dan moet je politiek correct zeggen dat je iedereen in je hart hebt gesloten, ook die Friezen, dus bij deze. Je zou bijna zeggen dat ik ingeburgerd ben in het Haagse. Wie had dat gedacht? Sommigen misschien wel, u misschien, voorzitter, maar een heel aantal van mijn leraren van vroeger niet. Ik denk dat die af en toe met verbazing kijken en denken: Kamerlid was ooit zo'n vervelend drammerig jongetje. Andere die hier zitten denken misschien: daar is niet heel erg veel veranderd. Voorzitter, inderdaad, heel veel verandert er ook niet. Wat ik zei, mijn pasjes doen het nog, de mensen zijn nog bekend en ik lul nog steeds veel te lang. Volgens mij moet ik nu richting een afronding. Ik wou nog wel even zeggen voordat ik het vergeet, alles wat ik nu heb gezegd is natuurlijk onder embargo tot half acht 's ochtends, zeg ik erbij tegen RTV, dus over een halfuurtje zien jullie het waarschijnlijk in de krant. Dat gezegd hebbende wou ik ook dit moment aangrijpen om onze raadjournalisten enorm bedanken, want het is best wel uniek dat wij vaste verslaggevers hebben die de raad elke keer volgen.

Ik heb nu voor het eerst vanaf die plek de raad mogen volgen. Dat is best wel pittig, kan ik zeggen, dus echt petje af daarvoor. Ook dat is een voorwaarde voor een gezonde democratie. Naast dat we natuurlijk de journalisten dankbaar moeten zijn, omdat zij ook belangrijk zijn voor het functioneren van de democratie, zijn er nog een aantal mensen die ook echt heel erg belangrijk zijn voor het functioneren in het stadhuis, en dat zijn de bodes. Zonder hun is deze raad niets. Ik heb altijd ontzettend veel steun gevoeld van de bodes. Het was altijd leuk om binnen te komen, de praatjes te hebben met de bodes. Als het even tegenzat werd ik altijd vrolijk van de gesprekken die je met de bodes had en ze stonden altijd voor je klaar. Voor de mensen op de publieke tribune die misschien niet weten wie de bodes zijn, dat zijn de mensen die ons overeind houden. Heel veel dank daarvoor, ook voor de afgelopen tijd. Die lovende woorden moet ik ook uitspreken over de griffie, want er zijn een heel aantal medewerkers van de griffie die ons als gemeenteraadsleden altijd ondersteund. Of het nou is bij vragen die je hebt over procedures, bij initiatiefvoorstellen of gewoon eventjes vragen hoe je iets moet aanpakken, ze staan altijd voor je klaar. Ook zij houden de democratie draaiende.

Dan is er nog één ding wat ik wil meegeven wat volgens mij heel belangrijk is voor de democratie, en dat gaan we zo meteen volgens mij met zijn allen ook in de praktijk brengen en dat is na een fel debat met zijn allen nog even een biertje drinken, want wees hard op de inhoud, maar wees een beetje zuinig op de democratie en op elkaar. Dank aan jullie, collega's, voor de fijne samenwerking van de afgelopen tijd. Ik ga jullie denk ik nog missen en af en toe nog in Groningen terugkomen omdat ik het niet helemaal kan loslaten. Dank u wel. 02:45:31

Voorzitter: Dames en heren, ik sluit me van harte namens ons allen aan bij de lovende woorden over de ondersteuning die wij krijgen vanuit de bodes, vanuit de griffie, enzovoort. Dank, Julian, voor je mooie, hilarische woorden. Degene die het allemaal even serieus neemt, heeft er helemaal geen bal van begrepen, maar ook dat verbaast ons dan weer niet natuurlijk. Ik kijk naar de nestor. Gaat uw gang.

80

10. Afsluiting door raadsnestor 02:46:08

De heer Sijbolts: Dank u wel, voorzitter. De eindejaarstoespraak van uw nestor staat toch een beetje in het teken van de laatste vergadering van Wim Koks. Hij had u graag toegesproken, maar dat past bij tijdelijke vervangers niet in onze traditie, maar bij wijze van uitzondering, en daar zijn politici heel goed in, zal ik enkele van zijn woorden uitspreken die hij onder de titel 'het niet gehouden afscheidspraatje' aan het papier toevertrouwd. Daarmee heeft Wim zijn gewenste geitenpaadje gevonden. Het mag gezegd worden, Wim zette zich in zijn politieke leven met hart en ziel in voor bijvoorbeeld de positie van de omwonenden van de zuidelijke ringweg, de Gerrit Krolbrug, het Oosterhamriktracé, het verdwijnen van de bussen van de grote markt en de verbouwing van het hoofdstation, Skaeve Huse en zo kan ik nog wel even doorgaan, maar dan is de verrassing straks weggelopen en is de borrel niet meer koud. Wim zijn inzet voor de jeugdzorg verdient nog wel een aparte vermelding. Wim heeft overigens nog overwogen om zijn einde op te rekken door zich beschikbaar te stellen als een soort supersub, dat betekent, Wim, een soort super wisselspeler als in voorkomende gevallen aan bijna alle fracties. Wim verkiest toch het naderende tuinseizoen waar hij zich verder gaat specialiseren in het nog diep roder kweken van zijn tomaten boven het supersubschap.

Eén voordeel, Wim, het woord topsportzorgcentrum hoef je niet meer uit te spreken. Deze oude, grijze, wijze man gaat de jeugdige, hoogblonde intelligente heer Koks missen. Van mijn lieftallige assistentes achter Wim krijgt Wim nu namens ons allen een flesje voor thuis met een passende, donkerrode inhoud. 02:48:17

De heer Sijbolts: Zo, het zit er weer op, het eerste politieke jaar van deze relatief nog nieuwe gemeenteraad. 22 nieuwe raadsleden traden aan en als nestor moet ik zeggen, u leert het snel. Overigens ook hoe het niet moet, maar daar kom ik straks nog wel even op terug. Het eerste jaar staat altijd in het teken van je weg zoeken, niet alleen voor nieuwe raadsleden, ook voor vele raadsleden die zichzelf tot het meubilair mogen rekenen. Ik noem verder geen namen, want elke nieuwe periode brengt een nieuwe dynamiek, een nieuwe werkwijze en in ons geval een nieuw stadhuis. Zo een nieuw stadhuis brengt niet alleen voorspoed en geluk. Het is net als bij de oplevering van een nieuwbouwwoning, dan gebeurt het wel eens dat de keukenkastjes te hoog hangen, stoelen niet helemaal passen en een technische installatie die nog wel eens hapert, en niet onbelangrijk journalisten die er nu bij zitten of ze weer in de schoolbankjes zitten. Volgens sommigen geen overbodige luxe waarschijnlijk. Soms verlang je dan terug naar de tijd toen geluk nog heel gewoon was. Goed nieuws ook voor de dames en heren journalisten, er wordt aan gewerkt. Wat een verademing dat we elk moment binnen kunnen lopen bij onze steun en toeverlaat: de medewerkers van de griffie. Een zwaarbevochten plaats voor zo een belangrijke ondersteuning van de raad.