16-11-2022, verslag gemeenteraad 16.30 uur.pdf

Voorzitter: U krijgt eerst nog een passende vraag van GroenLinks. 01:16:38

Mevrouw Folkerts (GroenLinks): Goed dat u erkent dat er inderdaad een integrale aanpak ligt. Wat vraagt uw motie dan nog boven op de aanpak die we hebben, namelijk dat we al het middelengebruik onder jongeren proberen aan te pakken? 01:16:52

De heer De Haan (CDA): Voorzitter, integraal, daar kon ik met dit gezondheidsbeleid niet echt omheen, want dat vond je op bijna elke pagina, dus dat is in ieder geval goed. Wat we met deze motie hopen te bereiken, is in ieder geval te voorkomen in plaats van te genezen. We zien namelijk dat in veel grote steden het echt een ontzettend probleem is. Daar zouden wij graag nu al actie op zien door het op te nemen in die aanpak, die er al is. Dat het ook benoemd wordt en dat er ook wat aan gedaan wordt. Wellicht is dit de reactie die de wethouder straks ook gaat geven. Ik kan het me zomaar voorstellen, maar misschien kan de wethouder nog iets meer op ingaan op hoe dit zou passen binnen het bestaande beleid. 01:17:30

De heer De Haan (CDA): Ik was gebleven bij het voorstel over de gezonde voeding. Het CDA doet vandaag samen met de Partij voor het Noorden een voorstel om het aantal fastfoodketens in onze gemeente te beperken. Een belangrijke oorzaak voor het toenemende overgewicht in onze samenleving is volgens de wetenschap de voedselomgeving. Wie een rondje door de binnenstad loopt, stuit om de zoveel meter op een winkel waar ongezond eten wordt verkocht. Het aantal fastfoodketens is de afgelopen jaren dan ook gestegen. Natuurlijk hebben mensen zelf een keuze in wat ze willen eten, maar redeneren is slechts een klein onderdeel waarom mensen beslissingen nemen. Uitgaan van een rationele keuze en zelfredzaamheid betekent uitgaan van een illusie. We moeten daarom wat doen aan het aanbod aan ongezond voedsel. Helaas kwam er landelijk geen meerderheid voor de motie van CDA-Kamerlid Anne Kuik om gemeenten meer instrumenten 21

te geven om het aantal fastfoodketens te beperken. Toch is het kabinet aan de slag met wetgeving. Het CDA wil dat de gemeente Groningen zich aansluit bij de lobby van de vier grote steden en aan de slag gaat met regelgeving, zodra de landelijke wetgeving van het Rijk dit mogelijk maakt. Een vraag, denk ik. 01:18:48

Voorzitter: D66. 01:18:50

Mevrouw Gietema (D66): Dank, voorzitter. De motie is heel erg gericht op fastfoodketens en het aantal beperken. Is het CDA het met ons eens dat fastfoodketens ook in sommige gevallen gezond voedsel verkopen? 01:19:08

De heer De Haan (CDA): Ja, je kan er ook wel wat gezonds vinden, maar ik denk over het algemeen -01:19:13

De heer De Haan (CDA): Ik fietste vanochtend door de Herenstraat. Toen kwam ik volgens mij eerst Burgerme tegen, toen kwam ik MacDonald's tegen, toen kwam ik Dunkin' Donuts en vervolgens Burger King. Je kan er wel gezonde dingen vinden, maar wat mijn fractie betreft, slaat het wel wat door en is er is daar wel wat publieke regie vanuit de gemeente nodig. Een andere vraag heeft mevrouw Akkerman. 01:19:39

Voorzitter: Ik heb ook even een vraag: hoe laat was het dat u door de Herenstraat fietste? 01:19:48

De heer De Haan (CDA): Ik ben altijd vroeg, voorzitter. Ik was hier vroeg, dus het mocht volgens mij nog. Volgens mij. 01:19:56

Voorzitter: Ik weet al waar u straks naartoe loopt. Een vraag van de VVD, mevrouw Akkerman. 01:20:01

Mevrouw Akkerman (VVD): Dank u wel, voorzitter. Wij kennen het CDA als een fractie die onnodige overheidsbemoeienis zoveel mogelijk niet wil. We hebben laatst nog een hele discussie gehad over moet het nu van de overheid komen of moet het vanuit het individu komen en dan zegt het CDA: "De goede dingen komen uit de samenleving". Ik kan dat niet helemaal rijmen met dat hier dan wel regie op zou moeten. Door het voorbeeld ben ik tevens benieuwd hoeveel hamburgers de heer De Haan heeft gehad op die route die hij heeft gefietst? 01:20:27

De heer De Haan (CDA): Ik moet eerlijk bekennen, dat ik misschien ook niet het meest lichtende voorbeeld ben, maar op zich doen we ons best. De eerste vraag ging over de overheid. Het CDA zegt natuurlijk vaak, het moet van de samenleving komen. Helemaal mee eens, maar op punten waar de markt doorslaat, zoals je wellicht wel ziet bij deze fastfoodketens, dan vind ik ook dat de overheid met strenge regelgeving moet kunnen 22

komen. Dat vinden wij in de zorg ook bijvoorbeeld, dus dat zou hier ook prima passen. Helaas heeft uw partij samen met D66 helaas die motie van Anne Kuik niet aangenomen. Dan hadden we helemaal mooi actie kunnen ondernemen. 01:21:08

De heer De Haan (CDA): Ik ga rap door mijn tijd, dus ik ga snel door naar de rookverslavingen. Het is mooi dat Groningen in 2017 heeft uitgesproken de eerste rookvrije gemeente van Nederland te willen worden. De actie van een Rookvrije Generatie is een succes. Al veel speeltuinen, schoolpleinen en sportaccommodaties zijn inmiddels rookvrij gemaakt en ook bedrijven en organisaties dragen hierin hun steentje bij. Om echt de eerste rookvrije gemeente van Nederland te zijn is wel wat meer actie nodig. We zien namelijk dat het percentage rokers in de gemeente Groningen hoger ligt dan het landelijk gemiddelde en de laatste jaren is er ook weer een stijging te zien in het aantal rokers. Dit was ook één van de redenen voor onze motie, het werd al genoemd, om wat te doen aan het vapen onder jongeren. Dit is ook de reden dat we vandaag samen met Student en Stad kijken hoe we in navolging van de gemeente Utrecht en Den Haag meer locaties, waar veel kinderen verblijven, rookvrij kunnen maken. Het betekent wellicht ook, zeg ik tegen sommige raadsleden – nee – dat we zelf het goede voorbeeld geven. Nu wethouder Van Keulen al een aantal jaren van het politieke toneel is verdwenen, vraag ik mij af: wanneer worden de trappen van het stadhuis rookvrij? 01:22:22

De heer De Haan (CDA): Eén van de nieuwe trends die schadelijk is voor de gezondheid en ook al eerdergenoemd, is snus. Het zijn nicotinezakjes die de laatste jaren steeds populairder worden onder jongeren. Vaak zijn de jongeren niet bekend met de schadelijke effecten. We zien door heel het land basisscholen, waar kinderen met gratis snus geronseld worden voor het criminele circuit. We willen dit graag in Groningen voorkomen. Daarom vragen wij het college om nu in actie te komen en om met een aanpak te komen, zodat onze Groningse jeugd beschermd wordt tegen de schadelijke en verslavende effecten van snus. Wat ons betreft zou dit prima integraal binnen de huidige voorlichting tegen roken en drugs kunnen. Tenslotte – en dan ben ik ook klaar – nog wat over het landelijke nieuws van gisteren, het verbod op lachgas. In 2019 pleitten we in deze raad al voor dit verbod en het is mooi dat het na al die jaren nu geregeld is. Het zal leiden tot minder schade voor de gezondheid, het milieu en het voorkomt veel verkeersongelukken. 01:23:15

Voorzitter: U heeft nog een vraag van de PVV. 01:23:19

De heer Ram (PVV): Ja, ik heb toch even een vraag over de motie over de fastfoodketens. Is het CDA dan ook van plan om een andere motie in te dienen over het verbieden van pizzeria's, patatboeren, Bakker Bart en anderen? Allemaal winkels waar je toch ongezonde dingen kan kopen. Hoever wil het CDA gaan? 01:23:45

De heer Ram (PVV): Nee, voorzitter, de pizzeria's hoeven zich geen zorgen te maken. Dat zijn wij niet van plan. Wij zijn wel van plan om kritisch te kijken. U heeft misschien sinds corona ook wel gezien dat er steeds meer van dat soort fastfoodketens zich vestigen in de stad, dus 23

daar doelt deze motie vooral op. Kijk nu kritisch welke fastfoodwinkels hier de komende tijd zich in Groningen vestigen. Zorg ook voor beleid hiervoor en werk daarin samen met de grote vier steden die er al een lobby voor voeren. Het komt er op neer dat we willen dat onze jeugd gezond opgroeit en dan helpt het wel om wat te doen aan dat aanbod. 01:24:23

Voorzitter: Dank u zeer. De fractie van GroenLinks. 01:24:28

Mevrouw Folkerts (GroenLinks): Dank u wel, voorzitter. In gezondheid komt alles samen. Het kunnen kiezen voor gezond voedsel en kunnen wonen in een groene leefomgeving die uitnodigt tot bewegen en met gezonde lucht. Bestaanszekerheid hebben zonder eenzaamheidsstress waardoor gezonde keuzes weer makkelijker worden en mensen ook mentaal gezond zijn. De toenemende kansenongelijkheid in de samenleving zorgt dat juist de toegang tot deze fundamentele zaken niet gelijk verdeeld zijn. Één van de meest aangehaalde feitjes in deze raad is dat als je in Groningen van zuid naar noord fietst het verschil in gezonde levensjaren maar liefst vijftien jaar is. Terecht dat dit zo vaak genoemd wordt, want dat is een grof schandaal. GroenLinks is dan ook heel blij dat we met deze coalitie en ook nieuw beleid ons extra gaan richten op die achterliggende basisvoorwaarden voor gezondheid en ook kiezen voor de gebiedsgerichte aanpak, dus meer focus op de zogenaamde noordelijke wijken. 01:25:32

Mevrouw Folkerts (GroenLinks): Een andere goede ontwikkeling is de focus op de gezonde geest. Het is ook al een aantal keer genoemd. Vooral bij jongeren zien we dat stress en eenzaamheid enorm zijn. Dat is natuurlijk versterkt door corona, maar ik wil hier toch even voorhouden dat we daar ook voor die tijd al mee bezig waren. U kent allemaal nog Tessa Moorlag met haar Coalitie Y, waar we als raad met die jongerenorganisaties, onderwijsinstellingen en sportverenigingen al in gesprek waren over die zorgelijke ontwikkeling bij jongeren. Ik zie het zelf ook om me heen dat onzekerheid en prestatiedruk enorm is. Dat is een beetje de keerzijde van de meritocratische samenleving. Als succes een keuze is, dan is het ook jouw eigen schuld, als er een keer iets niet lukt. Door sociale media wordt het jou ook flink ingewreven dat het alle anderen wel lijkt te lukken. Tel daar de coronaperiode bij op, de economische onzekerheid en de verlammende zorgen over klimaatverandering en je hebt echt een mentale gezondheidscrisis. Die hebben we ook, dus heel goed dat daar apart beleid op komt. We staan ook onder de motie om daar breed over in gesprek te gaan met alle jongeren. In gezondheid komt alles samen en daarom raakt dit stuk ook aan heel veel onderliggende beleidsterreinen. De zorg is al genoemd, het onderwijs, kansrijke start en middelengebruik. Ik ga er ook nog even eentje uitlichten.

Namelijk voedsel, een heel erg belangrijk onderdeel van de gezondheid. Gezonder voedsel betekent voor GroenLinks ook zeker plantaardiger voedsel. We zijn heel erg blij met de centrale plek van de eiwittransitie in deze coalitie, dus wij kunnen niet wachten op de nieuwe voedselagenda. 01:27:28

Voorzitter: Het CDA. 24

01:27:30

De heer De Haan (CDA): Als het over voedsel gaat, ben ik natuurlijk ook wel benieuwd wat de fractie van GroenLinks van onze motie vindt om fastfood te gaan beperken. 01:27:38

Mevrouw Folkerts (GroenLinks): Ja, ik denk dat ik de gedachte heel erg steun. Ik zag de motie voorbijkomen gisteravond vrij laat. Ik merkte ook al in het gesprek met mijn fractie en ook al hier in de raad dat hoe het precies, vallen pizzeria's daar dan niet onder en snackbars wel. Ik wacht nog even de reactie van het college af op de uitvoerbaarheid van wat dit precies behelst. 01:28:05

De heer De Haan (CDA): Wat zou wat u betreft goed zijn? Wat valt er wat u betreft onder? Zou u juist willen dat er meer snackbars komen? Wilt u dat er meer pizzeria's komen? Wilt u dat er meer McDonalds en Burger Kings komen? Wat wil GroenLinks? Dan weet ik het ook een beetje. Misschien kan ik mijn motie nog wat aanpassen, zodat deze u wat beter ligt. 01:28:23

Mevrouw Folkerts (GroenLinks): GroenLinks wil gezonder en plantaardig voedsel. Dat kan zoals gememoreerd ook in snackbars. Ik ben niet de woordvoerder ruimtelijk-economisch beleid om allerlei goede redenen, dus vandaar dat ik de discussie nog even afwacht of dit nu technisch uitvoerbaar is. 01:29:00

Voorzitter: U bent klaar met de woordvoering? De ChristenUnie. 01:29:06

De heer Rebergen (ChristenUnie): Dank u wel, voorzitter. Volgens ons ligt er een mooi gezondheidsbeleid. Het college geeft daarin aan gezondheid te zien als een integrale opgave. Dat heeft zich vertaald in vier uitdagingen: gezonde basis, gezonde omgeving, gezond gedrag en gezonde geest. Over twee daarvan willen we iets zeggen. De eerste is gezonde omgeving. Dan gaat het over de leefomgeving die de gezondheid van inwoners positief beïnvloedt. We willen daarbij het belang van groen in de omgeving benadrukken. Daarnaast willen we aandacht vragen voor een zo veel mogelijk rookvrije omgeving. In de afgelopen weken heb ik op school een lessenserie mogen houden over roken. Wat mij opviel was dat heel veel kinderen nog steeds meeroken, dus dat ze te maken hebben met roken in hun omgeving. Om die reden dienen we de motie van Student en Stad en het CDA over de rookvrije zones dan ook graag mee. Het tweede punt gaat over de gezonde geest en dat gaat over aandacht besteden aan de mentale gezondheid van onze inwoners. 01:30:08

De heer Rebergen (ChristenUnie): Dan hebben we geconstateerd dat het mentaal welbevinden van jongeren in onze gemeente onder druk staat. Veel jongeren voelen zich depressief. Ze hebben aangegeven, dat dit onder andere te maken heeft met prestatiedruk, een gevoel van eenzaamheid, keuzestress en onzekerheid over de toekomst vanwege bijvoorbeeld de overspannen woningmarkt of oplopende studieschulden. Dat is de reden dat we de motie 'Aanpak mentaal welzijn versterken met jongeren en jongvolwassenen' van D66 ook graag mede indienen. Dan nog over de integraliteit en de monitoring. In het verleden hebben we samen met andere partijen de motie 'IJslands model' ingediend en 25

daarover hebben we op 13 april ook met elkaar van gedachten gewisseld. Juist de integrale aanpak en de brede monitoring zijn onderdeel van die aanpak. In dit voorstel is daar ook aandacht voor. We zullen dat nauwgezet volgen en ook een plek geven in de evaluatie. Tot zover. 01:31:01

Voorzitter: De VVD. 01:31:04

Mevrouw Akkerman (VVD): Dank u wel, voorzitter. De VVD kan zich vinden in het gezondheidsbeleid, zoals het vandaag voorligt. Wij denken dat het genoeg in zich heeft om als gemeente mee aan de slag te gaan. We hadden zelf geen moties bedacht bij het onderwerp, maar zien wel moties voorbijkomen, waarvan wij een aantal zullen steunen, omdat die een goed idee en een goede aanvulling zijn. Twee zullen wij niet steunen, dat bleek denk ik ook al uit de vragen die ik gesteld heb. Dat is die over de fastfoodketens, want wij vinden echt dat mensen zelf moeten beslissen wat ze eten en dat je niet als overheid daarin moet gaan interveniëren waar een restaurant zich wel of niet zou moeten vestigen. Ook die van de snus. Het is niet zo dat wij denken dat het een goed idee is dat mensen dat gaan gebruiken, maar wij denken niet dat je voor elke ongezonde hype een motie moet gaan indienen in de gemeenteraad. 01:31:47

Voorzitter: U heeft een vraag van het CDA. 01:31:51

De heer De Haan (CDA): Nee, ik heb geen vraag meer. Het is mij toch wel duidelijk. 01:31:57

Voorzitter: Dat was het? Dan heet ik mevrouw Sloot van harte welkom. We hebben beginnen langzaam compleet te worden. Student en Stad. 01:32:08

Mevrouw Goodijk (Student en Stad): Dank je wel, voorzitter. Gezondheid is een breed onderwerp met vele aspecten, maar ook vele betekenissen. Uiteraard fysieke gezondheid speelt daar een ontzettend belangrijke rol in, maar Student en Stad blijft ook zeker aandacht vragen voor zowel mentale - als seksuele gezondheid van onze inwoners. Onze fractie is dan ook blij om te zien dat het college positieve gezondheid als uitgangspunt heeft genomen voor dit beleid. Het gaat namelijk niet alleen om gezond zijn, het gaat om je gezond voelen. Depressies en burn-outs zijn momenteel één van de meest voorkomende ziektes in heel Nederland. Desondanks is het een lastig thema, want het is niet tastbaar; je ziet het niet. Ik zag het ook niet bij mijn moeder. Op Koningsdag kreeg ik een belletje: "Mamma is opgenomen". Ze zat thuis, want ze was overwerkt. We dachten, een weekje rust dat doet haar goed, maar nee ... twee maanden lang heeft ze op de gesloten afdeling van de GGZ gezeten; een zware depressie en een beginnende psychose. 01:33:27

Mevrouw Goodijk (Student en Stad): Ik ben heel blij dat er nu zoveel aandacht is van alle fracties voor de jongeren. Ik zie het namelijk ook bij mijn vriendinnen en ook bij mijn medestudenten, maar dat is niet de enige groep. Het is een lastig thema en een snelle motie 26

of quick fix is er niet. Ik ben heel erg blij dat we in 2023 gaan spreken over het lokale preventieakkoord. Ik ben heel benieuwd met welke initiatieven en interventies het college gaat komen, want het is ontzettend belangrijk. 01:33:57

Mevrouw Goodijk (Student en Stad): Preventie is belangrijk, maar dat is ook belangrijk bij roken. Dat is belangrijk voor kinderen, maar ook belangrijk voor dieren. Dat drukte de fractievoorzitter van de Partij voor de Dieren mij op het hart, nadat hij nog een hijsje nam van zijn sigaret. We weten allemaal dat het erg schadelijk is en als je het toch doet, dan is dat prima en een persoonlijke keuze. Echter, kinderen maken deze keuze niet. We hebben uitgesproken dat we willen dat kinderen rookvrij opgroeien en dat we de eerste rookvrije stad worden van Nederland. Dat is een hele mooie ambitie, maar voor die ambitie moeten we ook echt stappen zetten. Er zijn echt al wel stappen gezet, maar nog te weinig, als je het mij vraagt. Daarom dien ik de motie 'Young, Wild and Smoke-Free' in. Nu is het zo, dat speeltuinen of sportaccommodatiebeheerders naar de gemeente kunnen stappen om een rookvrije zone aan te vragen. Dan laten we dus de verantwoordelijkheid bij hen. Laten we het omdraaien. Laten we zelf naar de speeltuinbeheerders of de sportparken gaan en er op aandringen en hen overtuigen en stimuleren om de terreinen rookvrij te maken. Dat is wat ons betreft een betere aanpak en daarom dienen wij deze motie in. Dank je wel, voorzitter. 01:35:24

Voorzitter: De fractievoorzitter van de Partij voor de Dieren heeft ook als heilig voornemen om op 31 december te stoppen met roken. Al jaren dring ik erop aan dat hij er ook eens een keer een jaartal bij gaat noemen. Zo zijn er meer in deze raad. SP. 01:35:46

De heer Koks (SP): Dank u wel, voorzitter. We hebben dit natuurlijk al uitgebreid in een bijeenkomst aan de orde gehad. Ik ga het dus niet herhalen, maar wel nog even benadrukken dat een bewoner van bijvoorbeeld Vinkhuizen zeven jaar korter in goede gezondheid te leven heeft dan een bewoner uit de zuidelijke wijken. Voorzitter, net zoals een hoog armoedepercentage, bovengemiddelde kans op ongelijkheid in het onderwijs en de vele mensen die met laaggeletterdheid te kampen hebben, is ook die leeftijdskloof de SPfractie en een groot deel van de raad een doorn in het oog. Sinds jaar en dag helpt de gemeente de leeftijdskloof kleiner te maken middels dit gezondheidsbeleid. Gezonde voeding is één van de pijlers en dat is een leefwijze die bijdraagt aan die verkleining van die kloof. Maar, voorzitter, ik verklap geen geheim met de constatering dat gezonde voeding fors duurder is dan voeding die stijf staat van de vetten, zouten en suikers. In deze tijden van energiecrisis en inflatie worden met name de bewoners van die arme wijken onevenredig zwaar in hun financiële mogelijkheden beperkt. De druk om te blijven drijven op slechte voeding is dan ook begrijpelijk groot.

Vandaar dat het heel goed is dat deze gemeenteraad, zowel in de begroting als in de inkomensondersteuning, deze mensen financieel wat verlichting biedt, waardoor hopelijk ook die gezonde voeding dichterbij komt en te handhaven valt. 01:37:16

De heer Koks (SP): Voorzitter, zoals in de commissie gezegd, delen wij de aanpak van het college. In 2026 krijgen we een evaluatie van deze aanpak, die al jarenlang loopt in wezen en 27

dan hopen wij te kunnen lezen dat de levensverwachting van mensen in de noordelijke wijken er een paar jaar op vooruitgegaan is. 01:37:36

De heer Koks (SP): Ik wil nog even iets zeggen over de moties om speeltuinen en andere plekken voor kinderen rookvrij te maken. We hebben contact opgenomen met de Speeltuincentrale om te horen wat zij daarvan vinden. Het antwoord is dat het leeuwendeel van die speeltuinen al sinds jaar en dag rookvrij is, niet alleen de tuinen, maar ook de gebouwen. Zij lopen er tegenaan dat er op een beperkt aantal plekken hardnekkige rokers zijn, die zich wat minder gelegen laten liggen aan de gezondheid van kinderen. Zij hebben er dus veel meer aan dat bijvoorbeeld jongerenwerkers van WIJ zo nu en dan eens een keertje langskomen en die notoire rokers even – zeg ik nu ik zelf een jaar lang niet rook – stevig in de kraag vatten om op een sympathieke wijze helder te maken dat het niet meer kan om in de buurt van kinderen te roken. De Speeltuincentrale verzoekt niet zozeer om bordjes bij de speeltuin enzovoort – dat moet ook allemaal – maar met name om mensen of jongerenwerkers die bewoners kunnen aanspreken daarop. Dat was het. Mijn buurvrouw heeft nog een opmerking, zie ik in mijn ooghoek. 01:38:53

Voorzitter: Gaat uw gang. 01:38:54

Mevrouw Goodijk (Student en Stad): Is mijn buurman het dan ook eens met het laatste verzoekpunt van onze motie, namelijk dat we ook met de in gesprek moeten over wat zijn de mogelijkheden om zo een rookvrije zone echt af te dwingen? Dat we de opties die u noemt, zoals bijvoorbeeld het gebruik van jongerenwerkers of wat voor manier dan ook, met elkaar moeten bespreken om te kijken of we inderdaad nog concretere stappen kunnen zetten? 01:39:20

De heer Koks (SP): De essentie van mijn verhaal is dat afdwingen in dit soort hardnekkige kwesties lastig is. In een heleboel andere kwesties ben ik voorstander van handhaven, maar met name bij het roken en dat soort gedrag is het heel lastig om dat via dwangmaatregelen af te dwingen. Dan moet je ook een heel blik boa's hebben. Wij zijn ervan overtuigd met de Speeltuincentrale dat overtuiging in dit geval voor de slinkende groep rokers veel effectiever werkt. 01:39:53

Voorzitter: Dank u zeer. Dan gaan we vooral notoir de mensen daarop wijzen en niet notoir. Het is een trottoir en notoir. Ik ben bij de Partij van de Arbeid. 01:40:07

Mevrouw Van der Weele (PvdA): Dank u wel, voorzitter. Ik zal het kort houden. Er zijn al hele mooie dingen gezegd over het gezondheidsbeleid. Wij zijn ook blij met de mooie toevoegingen vanuit het college om het gezondheidsbeleid vooral te richten op de basisvoorwaarden en dan met name bestaanszekerheid en vooral ook te kiezen – en daar hebben wij vaak voor gepleit – voor een integrale en gebiedsgerichte aanpak. Een aantal dingen wilden we er uitlichten. In het stuk wordt natuurlijk gezegd dat we aandacht 28

besteden aan jongeren. We zijn heel blij met de motie van D66 'Aanpak mentaal welzijn versterken met jongeren en jongvolwassenen'. Die steunen wij ook van harte, want we denken dat het bijdraagt aan een preventieve aanpak, waarbij jongeren een belangrijke stem krijgen en ook de laagdrempelige en toegankelijke steun krijgen die ze nodig hebben. Nu is mijn motie-overzicht kwijtgeraakt. Mijn buurman gaat eventjes zijn snoet ervoor doen. Dank je wel. 01:41:03

Mevrouw Van der Weele (PvdA): Een aantal moties wilden we graag wat over zeggen. Het antirookbeleid daar staan wij volledig achter. Ik zei tegen één van de indieners, dat ik zaterdag op het voetbalveld stond naar mijn kind te kijken en naast het bordje 'dit is een rookvrije plek' stonden twee mannen heel uitgebreid te roken. Ik kan me ook voorstellen dat we niet alleen met elkaar praten over hoe gaan we dit rookvrij krijgen, maar ook hoe gaan we met elkaar mensen hierop aanspreken? Ik ben heel benieuwd naar de reactie van het college hierop. Als het gaat over de motie over snus, ben ik het er heel erg mee eens dat het een ingewikkeld probleem is en dat we daar ook zeker wat aan moeten doen. Echter, net als een aantal andere sprekers het hier al zeiden, ik zou echt willen voorkomen dat we hier een fragmentarische aanpak van maken en over elk middel apart gaan spreken. Ik zou echt het college en ook de raad willen vragen om hier samenhangend en goed preventief beleid van te maken. Dank u wel, voorzitter. 01:42:09

Voorzitter: Dank u zeer. De Partij voor de Dieren. 01:42:12

Mevrouw Bosma (Partij voor de Dieren): Dank, voorzitter. Mijn fractie kan de grote waarde die aan preventie wordt toegekend in dit beleidsstuk steunen. Aandacht voor gezond en duurzaam eten, sport en bewegen en een stevig preventiebeleid op het gebied van roken en obesitas zijn allemaal dingen die wij belangrijk vinden. Het is wel goed om te beseffen dat gezondheid domeinoverstijgend is. Het is al door een aantal fracties gezegd. Vandaag hebben we het alleen maar over een klein deel van gezondheid. Wat ons betreft gaat het ook over luchtkwaliteit, voedselveiligheid en een groene leefomgeving. In een eerdere meningsvormende sessie hebben wij onze zorgen geuit over het gebrek aan aandacht voor meer plantaardige voeding in het stuk. We zijn blij met de toezegging van de wethouder dat er in een volgend stuk meer aandacht komt voor de eiwittransitie en kortere voedselketens om zo uiteindelijk tot een gezonder en duurzamer voedselaanbod te komen. 01:43:02

Mevrouw Bosma (Partij voor de Dieren): Dan over de moties. Uit alle moties die ik heb gezien, spreekt een groot sociaal gemeenschapsgevoel dat ik erg kan waarderen. Het is goed om te zien dat we als raad over veel dingen hetzelfde denken. Ik ga ze kort langs, dan hoeven we straks geen stemverklaring meer te geven. De aanpak mentaal welzijn van D66 dienen wij mede in. We kennen allemaal de cijfers van mentaal welzijn onder jongeren, dus het lijkt ons goed om hier als raad de urgentie van in te zien en hierop te anticiperen. Dank ook aan mevrouw Goodijk voor het delen van haar persoonlijke verhaal op dit gebied. Dan de motie van de Stadspartij over boter en kaas. Dit vinden wij een sympathiek idee. We weten wel dat er al veel gebeurt en dat er ook veel is gezegd vorige week over 29

maaltijdvoorziening op scholen, dus we wachten even af wat de wethouder daarover zegt. Rookvrij van Student en Stad zijn wij voor. Fastfood van het CDA. We weten uit onderzoek dat er in arme wijken bijna twee keer zo veel ongezonder eettenten zijn dan in rijke buurten. We vinden het daarom een goed idee om deel te nemen aan de lobby om dit in te perken. Tot slot snus van het CDA. Wij vinden dit ook een verontrustende ontwikkeling. Ik zou niet kunnen zeggen wat de beste aanpak is, dus we wachten even de reactie van de wethouder af. Dank je wel. 01:44:21

Voorzitter: Dank u zeer. Partij voor het Noorden. 01:44:26

Mevrouw Bernabela (Partij voor het Noorden): Bedankt, voorzitter. Gezondheid is een groot goed en helaas is Groningen niet de gezondste gemeente van Nederland. De eerste duizend dagen van een kind zijn erg belangrijk voor de ontwikkeling, maar helaas worden sommige kinderen met één-nul achterstand geboren. Wij zijn blij te lezen dat het college hier aandacht voor heeft en we kunnen ons als Partij voor het Noorden daar ook in vinden. Er kan meer gedaan worden wat betreft de mentale gezondheid voor jongeren. Helaas geven jongeren vaak niet op tijd aan als er iets met hen is, vandaar dat we de moties daaromtrent mede indienen. Wij zien ook dat het college aandacht heeft voor voetgangers en fietsvriendelijk maken van wijken. Al is dat in sommige wijken nog best lastig, zeker als de straat opgebroken is vanwege werkzaamheden. Op dit moment is WarmteStad druk bezig in Vinkhuizen – helaas, Vinkhuizen zal zien dat mensen daar nog wat minder oud worden – met als gevolg dat de straten moeilijk toegankelijk zijn en zeker voor mensen met beperkingen. Dit zou beter opgelost moeten worden in de toekomst. Verder is het ernstig gesteld met de bewegingsarmoede van jongeren. Kinderen en jongeren moet gemotiveerd worden om meer te sporten of bewegen. Hoe willen we dit bereiken? Misschien door meer toegankelijke bewegingsevenementen te organiseren? Ook roken is nog steeds een probleem.

Wereldwijd zijn sigaretten het meest verkochte product. Ondanks alle maatregelen zien we nog steeds veel jongeren roken en komen er steeds meer producten bij. Vandaar dat we de motie over snus en 'Young, Wild en Smoke-Free' ook mede indienen. We weten allemaal dat gezond eten heel erg belangrijk is, maar wat is gezond eten? De verleiding is soms heel erg moeilijk te weerstaan, zeker in een straat vol met ongezonde fastfoodwinkels, zoals bij winkelcentra Paddepoel het geval is. Daarom dienen we de motie 'Beperk het aantal fastfoodwinkels' mede in. Als we de gezondste gemeente willen worden, mag het allemaal wel een onsje minder en wat ons betreft bij bewegen juist een onsje meer. Dank u, voorzitter. 01:46:33

Voorzitter: PVV tot slot, volgens mij. 01:46:39

De heer Ram (PVV): Dank u wel, voorzitter. Gezondheid is een groot goed. Als je kijkt naar de volksziekten op dit moment staan obesitas, stress en depressies allemaal in de top drie. Je ziet kinderen weinig bewegen, veel stil zitten de hele dag, iedereen op een mobieltje, playstation en daarbij nog even snacken. Het is een soort levensstijl geworden en helaas doen we er allemaal aan mee. De vraag is hoe je dat kan veranderen. Ik denk dat dit voorstel 30

van het college een goede aanzet is. Daarbij wil ik wel opmerken, dat het ook belangrijk is om de effecten te meten van de maatregelen die we nemen. Ik wil toch wat meer aandacht vragen om dat goed te monitoren, want hoe wil je zo een levensstijl veranderen? Ik denk dat de grootste vraag is: hoe zorg je voor minder stress, minder overgewicht, minder depressie en hoe krijgen we iedereen weer in beweging? Dat is wel een vraag die je moet stellen. Wij zullen alle moties steunen. Ook die van het CDA, maar de uitvoerbaarheid is wel de vraag. Welke snackbar en fastfoodketen ga je dan vestiging verbieden of belemmeren, daar hadden wij een vraag over. Dank u wel, voorzitter. 01:48:07

Voorzitter: Dank u zeer. Ik heb de indruk dat alle fracties een duit in het zakje hebben gedaan. Dan ga ik naar het college voor de beantwoording van een paar vragen en advies over de moties. 01:48:28

Mevrouw Molema: Ik zat ondertussen een appje te lezen, sorry. Dat ligt niet aan jullie, maar ik zag wat binnenkomen. Dank je wel voor de vragen. Heel erg mooi om te zien dat de raad zo enorm betrokken is bij het thema gezondheid. Wat je ziet wat hier gebeurt en wat de vorige keer ook in de commissie gebeurde, is dat je natuurlijk van alles bij gezondheid kunt halen. Wat we proberen te doen met het beleid is bestendigen wat we al deden en daar ook mee verder gaan vanuit dezelfde visie; de healthy aging visie. Op die manier proberen wij ook prioriteit te leggen bij een aantal thema's en daarmee aan de slag te gaan. Als ik kijk naar de rode draad van de moties passen ze ook allemaal bij de verschillende thema's, dus dat is heel erg mooi om te zien. 01:49:20

Mevrouw Molema: Ik loop de verschillende moties langs. De aanpak mentaal welzijn past inderdaad bij onze ambitie om daaraan te werken. Terecht dat er aandacht wordt gevraagd voor het mentaal welzijn van jongeren en jongvolwassenen. Het is goed dat het breder wordt gemaakt dan alleen studenten, want volgens mij leeft het probleem ook breder. Ik zou daar wel aan willen toevoegen, dat we een aantal maatschappelijke organisaties die betrokken zijn bij jongeren, bijvoorbeeld WIJ en Samen, ook hierbij betrekken. We komen daar ook mee terug. Wat dat betreft is deze motie oordeel raad. Ik zou daar nog wel wat aan willen toevoegen. In deze nota gezondheid zit dat we ieder jaar terugkomen bij u als raad met welke activiteiten ondernemen we, wat hebben we het afgelopen jaar gedaan en een doorkijk naar het komende jaar. Ik merk de enorme betrokkenheid en de wens om nog een aantal punten aan te dragen, dan is dat ook jaarlijks een heel mooi moment om met elkaar dat gesprek te voeren, zodat we u mee kunnen nemen in wat gebeurt er nu allemaal. Ik kom zo meteen bij een aantal andere moties erop terug, dat we natuurlijk ook al jarenlang heel erg druk bezig zijn met het preventieve gezondheidsbeleid. 01:50:39

Voorzitter: De SP. 01:50:41

De heer Koks (SP): Voorzitter, ik ben ook wel benieuwd wat de wethouder vindt over mijn vraag die ik net aan D66 gesteld heb of met name onderwijsinstellingen niet een wat 31

zwaardere verantwoordelijkheid moeten nemen om die stressproblemen bij hun studenten van een voorziening te voorzien? 01:51:07

Mevrouw Molema: Scholen nemen daar hun verantwoordelijkheid in, maar ik denk dat het wel heel goed is dat we in samenhang kijken naar wat is op dit moment het probleem, wat is het aanbod en wat is daar eventueel aanvullend nodig? Dan deel ik ook de mening van Student en Stad. Wat we zien, is dat we in de breedte rondom alles van mentale gezondheid, een zoektocht hebben, een soort handelingsverlegenheid. Ik zie in de jeugdzorg natuurlijk dat we een behoorlijke groei hebben met steeds meer kinderen die gebruik maken van jeugd-GGZ. We hebben in Groningen gigantische wachtlijsten in de GGZ op dit moment. Als je op een gegeven moment ernstige problemen krijgt, dan duurt het echt lang voordat je de juiste hulp krijgt. We hebben als gemeente ook een verantwoordelijkheid om te kijken wat we daar preventief in kunnen doen. 01:51:54

Mevrouw Molema: Volgens mij is goed om het gesprek met de partners te voeren. Dat wil niet zeggen dat wij de rol van het onderwijs en van scholen gaan overnemen. Volgens mij is het heel breed en betreft het jeugdigen die op ROC, hbo en universiteit zitten, maar ook jongeren en volwassenen die werken. Het is goed om dat gesprek te voeren, omdat je wil voorkomen dat het uiteindelijk escaleert en dat het terugkomt in je stad als mensen met onbegrepen gedrag. Volgens mij zitten we nu niet in het gesprek, dat we de rol van het onderwijs overnemen. Toevallig hadden wij als college gisteren de raad van bestuur van de Hanzehogeschool op bezoek en die gaan met alle plezier met ons hierover in gesprek. Zij geven ook aan, wij doen ook heel veel, maar zien ook wel het enorme knelpunt wat er op dit moment zit in het mentale welzijn van jongeren en jongvolwassenen. Is dat voldoende antwoord op de vraag? 01:52:46

De heer Koks (SP): Ik geloof het wel, maar ik ben met name natuurlijk ook geïnteresseerd of scholen in financiële zin hun verantwoordelijkheid nemen in het ondersteunen van mensen? 01:52:56

Mevrouw Molema: Mijn beeld is dat ze dat op dit moment doen. Volgens mij is het goed om in samenhang te kijken, wat missen we dan nog en zien we andere knelpunten waar we met elkaar wat over kunnen afspreken. De opmerking die nu in de motie zitten, is dat we terugkomen met wat er eventueel nodig zou zijn. Dit is niet een blanco cheque om in één keer heel veel extra te gaan doen, maar wel om met de raad het gesprek te voeren over wat er nog nodig is. 01:53:22

Mevrouw Molema: Dan de volgende motie 'Boterhammenbar, voor elk wat wils'. Dat is volgens mij al toegezegd door collega Bloemhoff. Daar hebben we al ongelofelijk veel gedaan in de afgelopen periode en er is onlangs nog over gesproken hier in de raad. Deze motie is overbodig en daarmee ontraden wij deze motie. 01:53:52

Mevrouw Molema: De motie over rookvrije gebieden past ontzettend goed bij de ambitie die 32

er ligt, dat je wil dat mensen een gezonde levensstijl hebben en dat we ook toewerken naar rookvrije zones. Ik zou wel wat concreets willen aangeven op het laatste punt van het dictum, de mogelijkheden en afwegingen te onderzoeken voor het gedwongen aanwijzen van rookvrije zones. Het CDA noemde net al heel mooi de publieke regie. Volgens mij is het een heel mooi gesprek om te voeren, welke publieke regie wil je op dit thema nemen, wat zijn daarvan de consequenties en wat is het draagvlak daarvoor? Er zijn de afgelopen jaren al enorm veel stappen gezet. Als we kijken naar kinderboerderijen, dan zijn ze bijna allemaal rookvrij. Veel speelplekken zijn al rookvrij. Het is inderdaad goed om dat gesprek met elkaar te voeren. We zien wel een knelpunt in de handhaving. Dat is wel eentje die ik mee wil geven, dat we op dit moment niet de handhavers beschikbaar hebben om alle rookvrije zones continue af te lopen om mensen aan te spreken. Dat gesprek voeren met elkaar over hoe zouden we dat op een andere manier ook kunnen doen en welke beelden zijn erover bij onze partners die het betreft, is volgens mij een hele mooie invulling daarvan. Deze motie wil ik graag oordeel raad geven. 01:55:07

Mevrouw Molema: Dan de motie 'Beperk het aantal fastfoodwinkels'. Om eerlijk te zijn hebben wij best wel een discussie gehad over hoe moeten we de motie interpreteren? We kregen de motie wat laat en onze conclusie is dat wij de consequenties van de motie niet heel goed overzien. Ik heb ook gekeken met collega Bloemhoff wat is nu de economische kant en de kant van ruimtelijke ordening en wat is nu het gezondheidsvraagstuk wat eronder ligt? Het zat heel erg op de interpretatie, maar ook op de bredere context. Ik zou u een toezegging willen doen dat wij ons aan willen sluiten bij de andere gemeenten om te lobbyen voor de regelgeving en de instrumenten in brede zin waarmee je kan sturen op wat je in je stad hebt en op welke plek. Op het moment dat je bepaalde dingen niet wil, dat je daar ook de instrumenten voor krijgt vanuit het Rijk. Het andere deel, het uitspreken of het aantal fastfoodketens te willen beperken, in bredere context ook mee te nemen straks bij de binnenstadsvisie. 01:56:07

Mevrouw Molema: Er komt nog een traject rondom de horeca het komende jaar en het daarbij ook te betrekken. Daar kun je dan ook het gesprek voeren over wat versta je hier nu onder en wat zou je dan niet meer willen. Op dit moment zijn er geen instrumenten om daarop te sturen. Er zijn andere knelpunten, waar je dan ook als raad het gesprek over zou kunnen voeren. Wil je het ook breder trekken naar tabak of andere zaken die je vanuit gezonde leefstijl of andere overwegingen niet meer zou willen? Dat is mijn aanbod om te voorkomen dat er straks een motie wordt aangenomen die voor het college in ieder geval niet eenduidig te interpreteren is. 01:56:49

Voorzitter: De heer De Haan. 01:56:51

De heer De Haan (CDA): Voorzitter, ik snap het dan niet helemaal. Aan de ene kant zegt de wethouder: "We willen wel aansluiten bij die lobby van het Rijk richting die regelgeving en instrumenten". Echter, als je aansluit bij een lobby, dan weet je ook waar je lobby voor voert. Vervolgens zegt u: "Ja, maar we kunnen nog niet echt iets doen, want we weten niet 33

echt wat dat fastfood nu inhoudt". Het is een beetje ingewikkeld. Die vier grote gemeenten weten echt wel waar ze lobby voor voeren. Je sluit je bij een lobby, maar tegelijkertijd weet je niet wat je als college onder fastfood ziet. Daar worstel ik nog een beetje mee. Hoe kun je je aansluiten bij een lobby, terwijl je aan de andere kant ook niet echt wil uitspreken dat je fastfoodketens wil beperken, omdat je niet weet wat het college ziet als fastfoodketens. Snapt u 01:57:46

Voorzitter: Heldere vraag. 01:57:48

Mevrouw Molema: Ik zei in de slipstream er achteraan dat wij ons aansluiten bij de lobby op sturingsinstrumenten om in de binnenstad of in andere centra te kijken wat je wel of niet wil, omdat het op dit moment ontbreekt. Het is op dit moment in de vergunningverlening niet zo dat je gaat over de producten die er achter de voordeur van een winkel worden verkocht. Dat je uiteindelijk ergens op wil sturen, dat kan, maar die instrumenten zijn er nu niet. Wij zeggen, we sluiten ons aan bij de lobby met de vraag: sturingsinstrumenten op je binnenstad. Wat wij aangeven is, voer nu integraal het goede gesprek als raad over wat je wil met je binnenstad en waar je op wil sturen in het totaal en ook andere thema's bij kan betrekken. 01:58:48

Mevrouw Molema: Ik zag nog een hand. Oké, dan de volgende motie: 'Snus geen voet aan de grond in Groningen'. Ik pak heel even een slokje water. 01:59:16

Mevrouw Molema: Dan 'Snus geen voet aan de grond in Groningen'. Die motie ontraden wij. Als het gaat om preventie van middelengebruik, waar snus ook onder valt, dan laat onderzoek en de praktijk zien dat beleid op één afzonderlijk middel niet effectief is. Als het gaat om middelen en daar zitten inderdaad af en toe nieuwe hypes bij, dan kijken we als college daar integraal naar. We hebben aandacht voor middelengebruik en we brengen ook in kaart wat onze partners doen en welke interventies daarbij passen. Dat doen we in de meest brede zin al en we sluiten daar aan bij de praktijk, dus op het moment dat blijkt dat snus een thema is, dan wordt het ook meegenomen. Wij zeggen, er is niet apart een aanpak op snus mogelijk en dat nemen we in het integrale beleid mee. Volgens mij ben ik dan ingegaan op alle moties. 02:00:14

Voorzitter: Ik zie dat het CDA nog één verduidelijkende vraag heeft daarover. 02:00:19

De heer De Haan (CDA): Op zich gaf de wethouder in de laatste zin wel het antwoord waar ik naar zocht. Namelijk, wat gebeurt er nu als we zien dat het net als in die grote steden hier ook echt wel een groter probleem wordt dan het nu wellicht al is. De wethouder geeft aan waar ik om vraag, neem het mee in die aanpak en wat je nu al doet om te voorkomen dat kinderen en jongeren gaan roken en drugs gaan gebruiken et cetera. Met die toezegging, zou ik die motie op zich prima kunnen intrekken.

34

02:00:45

Voorzitter: Dan kunnen we na de bespreking in de commissie en de uitvoerige behandeling nu tot besluitvorming overgaan. Ik kijk eerst even naar de moties. Bovendien krijgen we haast, want de wethouder sneeft bijna. De motie onder drie, moet die in stemming komen? Een beetje opschieten, jongens! 02:01:11

Mevrouw Molema: Wat betekent dat? Sneeft? 02:01:15

Mevrouw Bernabela (Partij voor het Noorden): Motie drie gaan we indienen. 02:01:16

Voorzitter: Die wordt ingediend. Er zitten hele intelligente mensen naast je en zij gaan dat 02:01:22

Mevrouw Molema: Die zeggen zelf, wat betekent het. 02:01:24

Voorzitter: Nu, idealiter -02:01:28

Voorzitter: Motie onder vier, wordt die ingediend? 02:01:33

Mevrouw Menger (Stadspartij 100% voor Groningen): Die wordt in stemming gebracht. 02:01:34

Voorzitter: Die wordt in stemming gebracht. Vijf ook of niet? 02:01:40

Mevrouw Armut (CDA): Ja. 02:01:41

Voorzitter: Vijf ook in stemming. Zes, wilt u die in stemming brengen of niet? 02:01:47

De heer De Haan (CDA): Ja, voorzitter, toch wel. Ook daar gaan we over stemmen. 02:01:55

Voorzitter: Dan gaan we eerst naar het hoofdvoorstel. Zijn daar nog stemverklaringen? 02:02:01

Voorzitter: Geen stemverklaringen meer? Dan gaan we stemmen over het hoofdvoorstel. 02:02:39

Voorzitter: Drieënveertig, dat klopt. Dat is door iedereen aanvaard. Dan gaan we naar de moties. Eerst de motie onder drie; M 03. Daar nog stemverklaringen? Nee, dan gaan we stemmen. 02:03:27

Voorzitter: Die is aangenomen.

35

02:03:34

Voorzitter: Dan de motie onder vier 'De boterhammenbar, voor elk wat wils'. Stemverklaringen nog? Ja, D66. 02:03:45

Mevrouw Gietema (D66): We hebben net gehoord dat het college al ontzettend veel doet en dat er ook een toezegging is gedaan. Om deze reden gaan wij tegen de motie stemmen. 02:03:54

Voorzitter: De SP nog of Student en Stad? 02:03:57

De heer Koks (SP): Geldt hetzelfde. 02:03:58

Voorzitter: Hetzelfde. Student en Stad. 02:04:00

Mevrouw Goodijk (Student en Stad): Wij sluiten ons ook bij de woordvoering aan. 02:04:04

Voorzitter: Anderen nog stemverklaringen? VVD. 02:04:08

Mevrouw Akkerman (VVD): Dank u, voorzitter. We hebben ook het college gehoord, maar wij vinden dat de motie goed benadrukt dat het echt voor alle kinderen en alle scholen moet zijn, dus daarom stemmen wij alsnog wel voor. Anderen nog? Nee, dan gaan we stemmen. Ik open de stemming. 02:04:43

Voorzitter: Die is verworpen, 43 stemmen uitgebracht en voor tien en tegen 33. 02:04:49

Voorzitter: Dan zijn we bij motie vijf 'Young, Wild, Smoke-Free'. Wenst iemand daar nog een stemverklaring over af te leggen? SP. 02:04:58

De heer Koks (SP): Voorzitter, wij zullen voorstemmen. We hebben goed gehoord van de wethouder, dat inderdaad het punt van handhaving een lastig en heikel punt is. We vertrouwen er dan ook op dat met name mensen die dicht bij die rokers staan, ingeschakeld worden om hun van het roken op die plekken af te krijgen. 02:05:17

Voorzitter: Anderen nog? D66. 02:05:23

Mevrouw Gietema (D66): Het is een ingewikkelde motie voor ons. Via APV is dit natuurlijk al mogelijk. We hebben gezien dat er vanuit meer dan 30 partijen al ontzettend veel op vrijwillige basis is gedaan. Wat ons betreft is deze motie gevoelsmatig ook een beetje overbodig. Wij zien eerder als tweede stap vanuit eerdere actie, dat we mensen die naast zo een bord staan, gaan aanspreken in plaats van dat we een verplichtend karakter gaan doorvoeren. Om deze reden zijn wij helaas toch geneigd om tegen te stemmen. 36

02:05:54

Voorzitter: Nog andere stemverklaringen? Nee, dan gaan we stemmen over deze motie. Wel stemverklaring? Ja, Stadspartij. 02:06:04

Mevrouw Menger (Stadspartij 100% voor Groningen): Dank u wel, voorzitter. Excuus voor een de late reactie. Wij sluiten ons aan bij de stemverklaring van D66. 02:06:14

Voorzitter: Ik open de stemming. 02:06:34

Voorzitter: De motie is aangenomen met 31 voor en twaalf tegen. 02:06:38

Voorzitter: Dan hebben we de laatste. Dat is fastfoodwinkels van Partij voor het Noorden en CDA. Zijn daar nog stemverklaringen? Partij voor de Dieren. 02:06:49

Mevrouw Bosma (Partij voor de Dieren): Ja, wij zullen tegenstemmen. We zijn heel blij met de toezegging van de wethouder dat we mee gaan doen aan de lobby. We gaan graag met de raad in gesprek over het weren van ongezond en dieronvriendelijk fastfood. Zodra het mogelijk is om dit in te perken, doen we dat ook graag. 02:07:06

Voorzitter: De SP. 02:07:07

De heer Koks (SP): Daar zijn wij het mee eens. 02:07:10

Voorzitter: Anderen nog stemverklaringen? D66. 02:07:14

Mevrouw Gietema (D66): Wij zullen tegenstemmen. We vinden dat mensen zelf moeten kiezen, we voorzien problemen rondom de definitie en we zetten ons liever samen met college en raad in voor alternatieve manieren die mensen motiveert gezonde keuzen te maken. 02:07:26

Voorzitter: De Stadspartij. 02:07:28

Mevrouw Menger (Stadspartij 100% voor Groningen): Dank u wel, voorzitter. Wij sluiten ons wederom aan bij de stemverklaring van D66. Dank u wel. 02:07:35

Voorzitter: Nog meer stemverklaringen? Nee, dan gaan we stemmen over deze motie. 02:07:58

Voorzitter: Voor vijf leden en tegen 38. Daarmee is de motie verworpen. 02:08:04

Voorzitter: Dan moet ik nog even een correctie maken op de stemming bij het hoofdvoorstel 37

zelf. Er waren op dat moment 42 leden in de zaal aanwezig. Dat betekent dat we een correctie doorvoeren en dat er 42 leden voor het hoofdvoorstel hebben gestemd. Qua uitkomst maakt het niets uit, maar wel wat betreft het aantal deelnemers

8. Motie vreemd aan de orde van de dag -

M01: Maak het makers mogelijk

02:08:33

Voorzitter: Volgens mij kunnen we de agenda afhandelen. Wij zijn bij twee moties vreemd aan de orde van de dag. In de eerste plaats een motie van de Partij van de Arbeid met een maidenspeech van Rozemarijn Gierkink. 02:09:17

Mevrouw Gierkink (PvdA): Dank u wel, voorzitter. Toen Suze Groeneweg in 1918 als eerste vrouw in de Tweede Kamer kwam, was er nog geen vrouwentoilet. Speciaal voor haar werd een apart klein kamertje geïnstalleerd. Toen wij in ons nieuwe stadhuis trokken in 2022 met een meerderheid vrouwen, was er ook geen vrouwentoilet. Hier zijn nu genderneutrale kleine kamertjes die toegankelijk zijn voor iedereen. Emancipatie zit hem in de kleine dingen, ook in het kleine kamertje. De emancipatiestrijd is een eeuwenlange strijd die ook in Groningen hard gevoerd en gestreden is en nog steeds gestreden wordt. Van de zeven eerste vrouwelijke leden van de Tweede Kamer kwamen er maar liefst twee hier vandaan. Één van hen, Agnes de Vries-Bruins, begon hier haar politieke carrière, waar wij nu ook allemaal mogen zitten, als één van de eerste drie vrouwelijke raadsleden in Groningen. 02:10:16

Mevrouw Gierkink (PvdA): Gelukkig zijn we nu met veel meer dan drie. Ons college bestaat zelfs uit vijf vrouwen. Echter, daarmee zijn we er nog niet. Maandag werd bijvoorbeeld bekend dat de loonkloof tussen mannen en vrouwen nog steeds 13 procent is. Daarom moeten we blijven strijden voor een betere toekomst. Die toekomst werd tijdens de tweede feministische golf door Joke Smit verwoord in één van mijn favoriete feministische liederen. Zij zei: "Er is een land waar vrouwen willen wonen, waar onrecht niet als een natuurgegeven wordt beschouwd, waar niemand winst ten koste van een ander en niet vanzelf een man de leiding houdt". Waar dit lied enkel over de emancipatie van vrouwen gaat, gaat de strijd verder dan dat. Discriminatie, of het nu is vanwege gender, klasse, huidskleur of leeftijd, is geen natuurgegeven. Armoede is geen natuurgegeven. Kansenongelijkheid is ook geen natuurgegeven. 02:11:22

Mevrouw Gierkink (PvdA): Daarom sta ik hier om op te komen voor mbo-studenten, kunsten cultuurmakers, dak- en thuisloze mensen, om laaggeletterden mensen mee te laten doen, om de gezondheidskloof te dichten en om van inspraak naar meepraten te gaan. Niet omdat ik een hele mooie origen story heb, niet voor mezelf, maar juist voor deze mensen; voor anderen. Dat is ook wat voor gemeenteraadslid ik wil zijn. Een raadslid dat onrecht niet als een natuurgegeven beschouwd, een raadslid dat actievoert en de strijd aangaat. Een raadslid dat met de Groningers werkt aan een betere toekomst. Daarbij sta ik en wij allemaal op de schouders van reuzen. Op die van Agnes de Vries-Bruins, die van Joke Smit en die van alle vrouwen die met hun mee streden, maar ook van alle mannen die met hen mee streden en alle mensen die met hen meestreden. Iedere reus is ooit klein begonnen. Dat geldt voor 38

ons als gemeenteraadsleden, maar dat geldt ook voor de kunstenaars; voor de makers die ons plezier geven, die ons samen brengen en die ons laten nadenken over het leven. Dat begin gaat niet vanzelf. 02:12:44

Mevrouw Gierkink (PvdA): Terwijl Suze Groeneweg in de Tweede Kamer kwam, richtten in Groningen een groep jonge kunstenaars De Ploeg op; schilderijen die wij ook hier in het stadhuis allemaal kunnen aanschouwen en waar wij van genieten. Zij deden dit vanwege een gebrek aan ruimte om te exposeren en zich te ontwikkelen. Nog steeds hebben een nieuwe makers nauwelijks geld en ruimte is schaars. Ook dat is geen natuurgegeven. Ook dat is een emancipatiestrijd. Nu, ruim honderd jaar later, geven we mede met de regeling Bewezen Talent antwoord op De Ploeg. We geven nieuwe makers meer ruimte om zichzelf te ontwikkelen, een professionele organisatie op te bouwen en grotere projecten aan te gaan. Na twee jaar ondersteuning zijn de spelregels echter veranderd en kunnen makers die de afgelopen twee jaar onze ondersteuning hebben gehad, de regeling niet meer opnieuw aanvragen. Na lastige coronajaren, zeker voor de cultuursector, is de impact hiervan groot. Gevolgen zijn onzekerheid of het niet meer kunnen betalen van huur of een fatsoenlijk loon. Daarom wil de PvdA dat er een oplossing komt voor deze talentvolle makers, die gebaat zouden zijn bij ondersteuning, voor wie nu geen ondersteuning meer is vanuit de regeling Bewezen Talent. Daarnaast moeten we ons beleid evalueren en kijken hoe we samen met het veld kunnen onderzoeken hoe we meer ruimte voor nieuw talent kunnen maken.

Daarom dienen wij vandaag samen met de Partij voor het Noorden de motie 'Maak het makers mogelijk' in. Ik ga afronden, voorzitter. Daarmee heeft dit raadslid haar eerste stappen gezet. Ogenschijnlijk kleine stappen voor een ogenschijnlijk kleine groep kunstenaars. Echter, zoals ik al zei, de emancipatiestrijd zit hem in de kleine dingen; in het kleine kamertje en in een klein begin. Dank u wel. 02:14:41

Voorzitter: Dank u zeer. Ik kijk even naar de raad of men al wil reageren op de motie of eerst advies van het college wil. Gaat uw gang? D66. 02:14:56

Mevrouw Martinez Doubiani (D66): Dank je wel, voorzitter. Allereerst felicitaties aan zowel de heer Hekkema als mevrouw Gierkink voor hun mooie maidenspeeches. Wat betreft de emancipatie en de voorbeelden die mevrouw Gierkink net genoemd heeft, is voor mij een voorbeeld in de kunst op internationaal gebied: Frida Kahlo. Zij was ook een feministe en dat wilde ik nog even benoemen. 02:15:24

Mevrouw Martinez Doubiani (D66): D66 Groningen ziet kunst en cultuur als het fundament van onze maatschappij. Het investeren in de makers van vandaag is het investeren in de makers van morgen en de kunstenaars van morgen, die echt een hele belangrijke bijdrage doen aan onze samenleving. Dan betreffende de regeling en de motie die hier centraal staat. De steun aan beginnende jonge makers is erg belangrijk. Alleen kunnen wij de toevoeging van de nieuwe voorwaarden in die regeling, dat niet twee keer de regeling kan worden ontvangen, niet echt volgen. We zijn dus benieuwd wat de achterliggende redenen is van 39

deze toevoeging. We zijn ook benieuwd naar de beantwoording van de wethouder en of deze regeling ook al is geëvalueerd. Daar wacht ik het antwoord van het college af. 02:16:16

Voorzitter: De VVD. 02:16:20

Mevrouw Jacobs-Setz (VVD): Ik zou heel graag een verduidelijkende vraag willen stellen, want bij het verzoekpunt van het college staat: 'met een oplossing naar eigen inzicht te komen voor'. In de volle breedte klinkt dat als geef een blanco cheque en doe wat je leuk vindt. Ik vind dat nu niet per se de controlerende taak van een raadslid. Hoe sympathiek het ook is, maar elke motie die begint met 'zoeken naar een oplossing naar eigen inzicht' staat mijn fractie huiverig tegenover. Ik zou me kunnen voorstellen dat 25 raadsleden misschien dat wel een goed idee vinden, maar het zou ook zomaar kunnen zijn dat je dat een raar idee vindt. Ik zou graag van de Partij van de Arbeid of anders van het college willen horen welke oplossing ze dan zouden zien en of ze al een klein inzicht kunnen geven in hun eigen inzicht? 02:17:06

Voorzitter: Nog andere fracties? De Stadspartij. 02:17:11

De heer Moerkerk (Stadspartij 100 % voor Groningen): Dank u wel, voorzitter. Mijn fractie vindt het een erg sympathieke motie. We zouden de motie ook graag willen steunen, maar we overzien niet helemaal de consequentie van onze steun. Om hoeveel mensen gaat het? Welke financiële middelen gaan hiermee gepaard? Er wordt gezegd in het dictum 'een oplossing te creëren'. Misschien moeten we het eens onderzoeken. We vinden het wat gevaarlijk om te steunen, maar we hopen dat het college ons het comfort geeft en dat we dat toch misschien kunnen doen. Dank u wel. 02:17:38

Voorzitter: De SP. 02:17:40

De heer Koks (SP): Voorzitter, wij zien in de motie dat het college, als de motie wordt aangenomen, nog terugkomt met de regeling, voor de kerst neem ik aan. Wij hebben er wel wat vragen erbij. We vragen ons bijvoorbeeld af van beginnende talenten, wanneer ben je geen beginnend talent meer? Twee jaar, vier jaar of acht jaar? Ben ik nog een beginnend talent? Er kan een hoop geld gemoeid gaan met een regeling daarvoor. Ook vinden we het merkwaardig dat het zo snel na de begroting komt. Had het dan vorige week gedaan. We hebben er een aantal vragen over, maar we zijn blij dat het college terugkomt en dan kunnen we een definitief oordeel geven over wat college bedacht heeft. 02:18:25

Voorzitter: U bent een notoir jong talent. Altijd. De Partij voor de Dieren. 02:18:32

Mevrouw Bosma (Partij voor de Dieren): Dank u. We zijn het met de Partij van de Arbeid eens dat we de kunstenaars bestaanszekerheid willen bieden. Het lijkt ons ook goed om te onderzoeken op welke manier we daarbij beter kunnen ondersteunen. Ik wil wel mijn bedenkingen meegeven, omdat ik ervoor willen waken dat we een kleine groep kunstenaars 40

bereiken, terwijl we uiteindelijk een grote groep kunstenaars willen bedienen. Graag hebben we het daar nog een keer met elkaar over tijdens de bespreking van het coronapakket. Dank je wel. 02:19:00

Voorzitter: De ChristenUnie. 02:19:02

De heer Wennink (ChristenUnie): Dank u wel, voorzitter. Wij sluiten ons aan bij de woorden van de PvdA en wij sluiten ons ook aan bij de woorden van de heer Van Moerkerk dat het voorstel sympathiek is. We horen graag hoe dit uiteindelijk terug kan komen naar de raad. 02:19:20

Voorzitter: Anderen nog? Nee, dan gaan we voor preadvies naar de wethouder. 02:19:30

Mevrouw De Wrede: Dank u wel, voorzitter. Voordat ik toekom aan dat preadvies wil ik eerst mevrouw Gierkink complimenteren met haar prachtige gloedvolle maidenspeech. Het is ook heel leuk om te horen hoe wat ooit werd beschouwd als progressief, namelijk een apart damestoilet, vele jaren later juist weer wordt beschouwd als conservatief en als iets wat we misschien niet moeten willen. Dit daargelaten, denk ik dat het activisme dat u uitstraalde iets is wat we allemaal van harte kunnen omarmen. 02:20:16

Mevrouw De Wrede: Over uw motie. U wordt op uw wenken bediend. Wij zullen de regelingen zoals die op dit moment gelden, in de opmaat naar de cultuurnota allemaal gaan evalueren. Dat doen we niet alleen zelf, dat doen we samen met het veld en de instellingen. We komen op korte termijn bij u terug met een nieuw coronasteunpakket voor de cultuursector en dan gaan we ook wat dieper in op de talenten die hebben gezeten in de regeling Bewezen Talent. Op dat moment kunt u daar alsnog een uitspraak over doen. U heeft dus de gelegenheid om daar op dat moment nog wat van te vinden. Die regeling voor Bewezen Talent regeling wordt voor twee jaar verstrekt en niet voor vier jaar. Dat is gebeurd in samenspraak met de Kunstraad en de bedoeling met de regeling, zoals die op dit moment geldt, is meer kunstenaars te bereiken dan als de regeling voor vier jaar zou zijn. Dat is de insteek van de regeling Bewezen Talent. Het is ook op dit moment de insteek van het college om die regeling zo te laten, maar wij komen wel op korte termijn bij u terug met een pakket aan maatregelen om kunstenaars in deze moeilijke tijd verder te ondersteunen. Daar wilde ik het bij laten, voorzitter. Niet onbelangrijk natuurlijk, het advies is oordeel raad. 02:21:58

Voorzitter: Dan stel ik u voor dat we de motie in stemming brengen. U heeft de toezegging van het college gehoord. Er moeten 43 stemmen worden uitgebracht. 02:22:50

Voorzitter: Ik sluit de stemming. Motie is aangenomen met 37 stemmen voor. Met de gelukwensen met de maidenspeech. -

M08: Geef het slavernijverleden van Groningen op tijd haar herdenkingsplek

02:23:01

Voorzitter: Dan zijn we bij dat laatste motie vreemd aan de orde van de dag. Dat gaat over 41

het slavernijverleden. Meerdere partijen hebben de motie ingediend. Ik kijk even wie de motie inleidt. 02:23:33

De heer Lo-A-Njoe (D66): Dank u wel, voorzitter. Ik maak gebruik van deze plek, omdat ik dit onderwerp niet licht opvat. Ik wil ook starten met dat ik net bericht krijg via de media dat er vanaf 2024 in de hele gemeente Groningen geen blackface pieten meer zijn. Dat doet mij goed. Dat heeft alles te maken met dit onderwerp. Op 1 juli 1873 was het einde van de slavernij in Suriname en de Antillen. Dat is volgend jaar, op 1 juli 2023, precies honderdvijftig jaar geleden. Dat is een memorabel moment dat je niet over kunt doen. Het is een bijzonder herdenkingsjaar, dus dat moet goed. Landelijk gebeurt dat volop. Het Koninkrijk der Nederlanden zal uitgebreid stilstaan bij het aankomende bijzondere herdenkingsjaar dat is uitgeroepen. De regering is eindelijk voornemens om haar excuses voor de rol van Nederland in de slavenhandel aan te bieden. Dames en heren, voorzitter, dit is ook een Groningse aangelegenheid. Daar zijn we het volgens mij wel over eens en daar hebben we eerder over gesproken. Groningen had een belangrijke rol in de slavenhandel. Ze had een eigen kamer Stad en Lande in de West-Indische Compagnie. Groningen kent veel inwoners met een Surinaamse of Antilliaanse achtergrond of andere achtergronden die ook aan dit thema verbonden zijn, want het is breder. We hebben allemaal kunnen zien afgelopen jaar dat Keti Koti leeft in Groningen.

Er zijn verwachtingen binnen verschillende gemeenschappen binnen onze gemeente en die zijn hoog gespannen. Dat is ook niet voor niets. Na de uitspraak op 3 november 2021 van de vorige wethouder Diversiteit en Inclusie over het slavernijmonument, dat volgens haar onthuld zou worden op 30 juni 2023. OOG TV vatte het in het artikel helder samen in vetgedrukte chocoladeletters boven aan het artikel: slavernijmonument staat in 2023; we lopen op schema. Mijn fractie is dan ook diep, maar dan ook diep teleurgesteld dat het college deze belofte aan de inwoners en de raad niet waar lijkt te gaan maken. 02:25:51