12-07-2023, verslag gemeenteraad 16.30 uur - Raadsvergadering.pdf

Gemeenteraad..........................................................................................................................2 1. Opening en mededelingen................................................................................................2 2. Vaststellen agenda............................................................................................................2 3. Benoemingen....................................................................................................................2 Benoeming van Pablo Vermerris als woordvoerder voor Student en Stad...................2 4. Gemeenterekening 2022..................................................................................................3 5. Initiatiefvoorstellen.........................................................................................................45 Initiatiefvoorstel Afvalpreventie/Gewijzigde versie 12-7-23.......................................45 6. Conformstukken..............................................................................................................50 a. Statuten nieuwe bestuurlijke stichting Marenland en Noordkwartier........................50 b. Aanpassing Verordening jeugd aan Basis Jeugdhulp en pgb 2023..............................50 c.

Kermisexploitanten Woonschepenhaven....................................................................50 d. Vaststelling grondexploitatie Westpoort fase 2 en uitvoeringskrediet.......................50 e. Bezwaarschrift tegen besluit Wet voorkeursrecht gemeenten Paterswoldseweg 43. 50 f. Benoeming nieuwe voorzitter raad van toezicht Openbaar Onderwijs Groningen......50 g. Kredietaanvraag inrichting cameratoezichtruimte......................................................50 h. Uitvoeringsprogramma Lopen, Fietsen en Verkeersveiligheid 2023-2030..................50 i. Vervolginvestering Warmtenet Noordwest fase 2a en verkenning 2b.........................50 7. Bespreekstukken.............................................................................................................51 8. Moties vreemd aan de orde van de dag..........................................................................51 M01: Zichtbaar maken van onze gedeelde geschiedenis............................................51 M02: “Baby, you’re a firework”..................................................................................57 M03: Wijkvernieuwing meer sociaal...........................................................................64 9. Sluiting............................................................................................................................70

GEMEENTERAAD VAN WOENSDAG 12 JULI 2023 16.30 UUR 1

Voorzitter: K. Schuiling (burgemeester) Namens de raad: J. van Hoorn (GroenLinks), F. Folkerts (GroenLinks), E. Hillekens (GroenLinks), J. Jones (GroenLinks), S. Middelhuis (GroenLinks), C. Nieuwenhout (GroenLinks), H. Sietsma (GroenLinks), B. Leemhuis (GroenLinks), T. van de Vendel (GroenLinks), R. Gierkink (PvdA), I. Huitema (PvdA), R. Pestman (PvdA), R. Tjepkema (PvdA), J. van Veen (PvdA), J. Lo-A-Njoe (D66), M. Martinez Doubiani (D66), A. Poelstra-Bos (D66), T. Rustebiel (D66), I. Venhuizen (D66), W. Pechler (PvdD), J. Bosma (PvdD), B. Hekkema (PvdD), T. van Zoelen (PvdD), A. Sijbolts (Stadspartij 100%), Y. Menger (Stadspartij 100%), H. Moerkerk (Stadspartij 100%), M. Sloot (Stadspartij 100%), D. Brandenbarg (SP), F. Mertens (SP), H. de Waard (SP), J. Huisman (SP), I. Jacobs-Setz (VVD), E. Akkerman (VVD), R. Heiner (VVD), M. Goodijk (Student&Stad), K. de Groot (Student&Stad), D. Swets (Student&Stad), P. Rebergen (ChristenUnie), S. Wennink (ChristenUnie), E. Armut (CDA), J. de Haan (CDA), L. van der Laan (PvhN), E. Bernabela (PvhN), D. Ram (PVV) Namens het college: M. Wijnja (wethouder), C. Bloemhoff (wethouder), K. de Wrede (wethouder), E. Eikenaar (wethouder), I. Jongman (wethouder), P. Broeksma (wethouder), R. van Niejenhuis (wethouder), M. Molema (wethouder) Namens de griffie: J. Spier

Gemeenteraad 1. Opening en mededelingen 00:23:05 Voorzitter: Dames en heren, ik heet u allen van harte welkom. Wij hebben de gemeenterekening te bespreken. Waarschijnlijk gaat dat lukken voor de pauze die geprognosticeerd is om half zeven. Mogelijkerwijs hebben we dan ook al het initiatiefvoorstel behandeld, maar dat zal de toekomst uitwijzen. Wij hebben een bericht van verhindering van Els van der Weele vanwege een hele leuke aanleiding, namelijk een diploma-uitreiking in de huiselijke sfeer. Wij feliciteren haar en haar dochter met dit mooie resultaat. Wethouder Molema heeft ook iets moois te vieren, namelijk een musical op school. Aangezien er niet heel veel agendapunten van haar opstonden en we dat collegiaal konden oplossen, hebben we gemeend dat ook zij daarbij aanwezig moest zijn.

2. Vaststellen agenda Voorzitter: Kan de agenda zo worden vastgesteld? Die kan zo worden vastgesteld.

3. Benoemingen - Benoeming van Pablo Vermerris als woordvoerder voor Student en Stad Voorzitter: Dan hebben wij bij agendapunt drie: Installatie en benoemingen, de benoeming van de heer Pablo Vermerris als woordvoerder voor Student en Stad. Hij komt naar voren om hier de belofte af te leggen. Ik verzoek u allen te gaan staan. 00:24:49 Voorzitter: Vader mag ook hier foto's maken, hoor. Als u dat leuk vindt, dan gaat u hier staan. Anderen ook, als u dat leuk vindt. Dan maken we er weer het gebruikelijke zootje van. U kent de procedure. Ik nodig u straks uit om te zeggen: dat verklaar en beloof ik. Als u dat gezegd heeft, dan is het klaar. 2

00:25:30 Voorzitter: Ik verklaar dat ik, om tot fractiewoordvoerder benoemd te worden, rechtstreeks, noch middellijk, onder welke naam of welk voorwendsel ook, enige gift of gunst heb gegeven of beloofd. Ik verklaar en beloof dat ik, om iets in dit ambt te doen of te laten, rechtstreeks noch middellijk enig geschenk of enige belofte heb aangenomen of zal aannemen. Ik beloof dat ik getrouw zal zijn aan de Grondwet, dat ik de wetten zal nakomen en dat ik mijn plichten als fractiewoordvoerder naar eer en geweten zal vervullen. Zegt u mij na: dat verklaar en beloof ik. 00:26:12 De heer Vermerris (Student en Stad): Dat verklaar en beloof ik. 00:26:14 Voorzitter: Van harte gefeliciteerd. 00:26:15 Zaal: [applaus] 00:26:49 Voorzitter: Wij zijn blij dat we getuige mogen zijn van deze eerste stap op een lange weg.

4. Gemeenterekening 2022 Voorzitter: Wij gaan over tot behandeling van agendapunt vier: Gemeenterekening 2022. We hebben in het presidium afgesproken dat de streeftijd is om daar maximaal - het hoeft niet - zes minuten per fractie aan te zullen wijden. Eerst het woord aan de raad en dan een reactie van de kant van het college. Daarna kijken we of er nog een tweede termijn nodig is en dan gaan we over tot stemming over de jaarstukken. Wie mag ik het woord geven? GroenLinks. 00:27:27 De heer Van Hoorn (GroenLinks): Dank u wel, Voorzitter. Allereerst wil ik natuurlijk alle ambtenaren bedanken die ongetwijfeld enorm veel werk hierin hebben gestopt, als ik het zo gelezen heb en daarmee het werk voor ons ook een heel stuk makkelijker hebben gemaakt. Dank daarvoor. Voorzitter, we investeren in Groningen van nu en we investeren in het Groningen van over 30 jaar. Vandaag kijken we terug op deze investeringen, in hoeverre deze geslaagd zijn. Het is al vaak gezegd, maar 2022 kenmerkte zich door crises, door oorlog en ook nog altijd door een pandemie. Er is een klimaatnoodtoestand, de bestaanszekerheid staat onder druk, de biodiversiteit holt hard achteruit en meedoen en ertoe doen is nog altijd niet vanzelfsprekend. Voorzitter, 2022 was geen gewoon jaar en het was ook geen makkelijk jaar.

Dat dwingt tot extra actie; een grote verantwoordelijkheid die deze coalitie genomen heeft en dit college natuurlijk ook. Voorzitter, in 2022 hebben we een heel aantal mooie dingen kunnen doen op een heleboel verschillende terreinen. Het fonds voor de energietransitie is ingericht en het zal gevuld worden met de opbrengst van het eigen energiebedrijf. Daarmee helpen we het klimaat en we helpen ook mensen om hun huizen aangenamer te maken en duurzamer te maken. Hortus en de Biotoop zijn aangekocht, omdat ze waardevol zijn voor de natuur en voor de diversiteit in onze gemeente. Er zijn maar liefst 413 extra sociale huurwoningen bijgekomen, een verdubbeling van ons eigen 3

doel. Daarnaast hebben we vorig jaar natuurlijk met het noodpakket ook de mensen kunnen helpen die onze hulp het hardst nodig hadden. 00:29:04 De heer Van Hoorn (GroenLinks): Tot slot, Voorzitter, als mooi voorbeeld, hebben we ook in het kader van een Groningen voor iedereen mooie dingen kunnen doen. Denk alleen maar aan de Beweegcoach Inclusief Sporten of bijvoorbeeld de Alliantie Gelijkspelen, waarbij juist ook binnen de regenbooggemeenschap wordt gewerkt aan de emancipatie en het mee kunnen doen op een terrein dat voor iedereen belangrijk is. Echter, Voorzitter, we zijn er nog niet. Nee, het was nog niet voldoende. Het is noodzakelijk om door te gaan en het is noodzakelijk om te blijven investeren in het Groningen van nu en ook in het Groningen van over 30 jaar. Dat kost geld. Mijn fractie kan vrij kort zijn over de financiën. Dat heb ik in de commissie ook geprobeerd en dat ging iets minder succesvol, dus ik zal er nu iets meer tijd aan besteden. Hadden we liever meer geld gehad, zodat we dingen meer konden doen of sneller konden doen? Ja, vanzelfsprekend hadden we dat liever gehad. Alleen het is niet zo en we moeten het doen met het geld dat er is. 00:30:01 De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, het is mij heus duidelijk waarom er soms oproepen zijn om financieel behouden te zijn en dat wij vet op de botten nodig hebben om crises het hoofd te kunnen bieden.

Het probleem is alleen: het is crisis. De tijd van investeren om alle verschillende crises het hoofd te bieden, is ook nu en daar kiezen wij dan ook voor. Daar kiest het college ook voor en mijn fractie is daar blij mee. 00:30:27 De heer Van Hoorn (GroenLinks): Om even bij het begin te beginnen aangaande de financiën. De structurele financiering van het Rijk laat simpelweg ernstig te wensen over. Het is simpelweg niet voldoende om de taken uit te voeren, die van ons worden verwacht. Het is gewoonweg bizar dat het dan wel van ons wordt verlangd. 00:30:47 De heer Van Hoorn (GroenLinks): Dat gezegd hebbende, de kengetallen, altijd mijn lievelingsonderwerp om even kort bij stil te staan. Laten we beginnen met het weerstandsvermogen en ook de verhouding tussen de algemene reserve en de stille reserve. Beide zijn prima op orde. Sterker nog, als je het mij zou vragen, zou ik zelfs zeggen dat het aan de hoge kant is, maar dat nu even terzijde. Het is mooi, want dat geeft ons de ruimte om ook de komende jaren te blijven doen wat wij moeten doen voor het Groningen van nu en voor het Groningen van over 30 jaar. Het geeft ons de ruimte en de mogelijkheden om te blijven investeren. Had de solvabiliteit - mijn lievelingswoord uit de hele gemeenterekening, als ik zo vrij mag zijn - hoger gekund? Jazeker, het had hoger gekund.

Dat blijkt ook, als je het vergelijkt met andere gemeenten, dan is het aan de lage kant. Tegelijk is het geen aanleiding tot zorg. Een belangrijke reden voor dit lage cijfer ligt ook in ons grondbezit. Dit is aan de hoge kant en dit grondbezit hebben we ook nodig. Kijk alleen maar naar Meerstad, Stadshavens en Suikerzijde en alle mooie dingen die we daar kunnen doen.

4

00:31:55 Voorzitter: Ik zie een interruptie van D66. 00:31:59 De heer Lo-A-Njoe (D66): Dank u wel, Voorzitter. Ik hoor GroenLinks zeggen dat de solvabiliteit niet zo mooi is ten opzichte van het landelijke gemiddelde. Wat vindt GroenLinks ervan dat we onze eigen doelstelling, als het gaat om solvabiliteit, niet halen? Die ligt namelijk meer dan twee keer zo hoog. 00:32:15 De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, we hebben streefwaarden opgenomen en dat is waar de heer Lo-A-Njoe aan refereert. Tegelijkertijd hebben we crises en allerlei uitdagingen die we het hoofd moeten bieden. Als mijn fractie moet kiezen tussen wat van belang is voor Groningen, kiezen wij ervoor om die investeringen te doen die noodzakelijk zijn om deze crises het hoofd te bieden, voordat wij zeggen: "Oh, jee we moeten ook aan onze solvabiliteitsstreefwaarden denken". Voorzitter, ik heb... 00:32:40 Voorzitter: Dit leidt tot een vervolgvraag en daarna heeft de Stadspartij ook nog een vraag. 00:32:43 De heer Lo-A-Njoe (D66): Dank u wel, Voorzitter. Weerstandsvermogen en solvabiliteit zijn er inderdaad voor crises. Echter, als ik GroenLinks hoor, dan krijg ik de indruk dat dit het wel was qua crises. Dat het niet nog erger kan worden, dat de geopolitiek niet dusdanig is dat we in een grotere crisis terecht zouden kunnen komen. Ik ben wel benieuwd waar GroenLinks dat op baseert.

00:33:04 De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, het is altijd lastig om te reageren op 'waar GroenLinks dat op baseert', als aan iets wordt gerefereerd wat ik niet gezegd heb. Laat ik dat dus allereerst even herstellen. In mijn gehele woordvoering heb ik meerdere malen aangehaald dat we investeren voor de crises van nu en ook voor het Groningen van over 30 jaar. Dat kunnen we ook gewoonweg, als we kijken naar ons weerstandsvermogen en naar onze solvabiliteit. We kunnen blijven investeren, dus vandaar dat wij die noodzaak niet zien om nu aan deze solvabiliteitscijfers te werken. 00:33:33 Voorzitter: De Stadspartij. 00:33:33 De heer Sijbolts (Stadspartij 100% voor Groningen): Voorzitter, ik had dezelfde vraag als de heer Lo-A-Njoe, dus ik laat deze kans eventjes voorbijgaan. 00:33:39 Voorzitter: Dan is de vraag beantwoord. U heeft nog 45 seconden. 00:33:43 De heer Van Hoorn (GroenLinks): Voorzitter, dan zullen we maar eens tot een afronding 5

komen. Zoals al gezegd, we hebben in 2022 hele mooie dingen gedaan en ook vooral dingen die noodzakelijk waren. Daar gaan we in 2023 natuurlijk ook mee door. We gaan meer doen en we gaan verder. Uiteraard kom ik daar volgende week uitgebreid op terug, want dat is het moment daarvoor. Daar kan ik het voor nu bij laten, Voorzitter. Tot zover. 00:34:05 Voorzitter: Dank u zeer. Ik geef het woord aan D66. 00:34:29 De heer Lo-A-Njoe (D66): Als je investeert in een stadhuis, dan moet je het ook gebruiken op alle plekken, dus ik pak toch even deze positie. 00:34:35 De heer Lo-A-Njoe (D66): "Arme Groningers, ik maak me zorgen dat jullie bestuurders zich meer richten op wat Den Haag verkeerd doet dan op wat zij zelf als bestuurders in Groningen moeten veranderen". Dat zijn de treffende woorden van Marco Pastors die enige tijd geleden te gast was in deze raad om ons te adviseren over de wijkvernieuwing in Groningen. Het patroon dat de heer Pastors waarneemt bij dit college is herkenbaar. Er wordt regelmatig gewezen naar Den Haag voor elk probleem waar we in Groningen niet uitkomen, terwijl hier ontzettend veel te doen is, hier en nu. Er kan veel meer dan dat we tot nu toe hebben gedaan, maar dan moet dat wel samen met onze inwoners, door ze veel meer te betrekken en veel meer mee te laten denken en vooral mee te laten doen.

Groningen kreeg in 2022 niet alleen een groot college met maar liefst acht wethouders, maar tevens ook één van de meest linkse coalities van Nederland, met de Partij voor de Dieren en de SP als nieuwe collegepartijen. Echter, zaken als biodiversiteit en de revolutionaire arbeidersstaat zijn in 2022 nog niet echt dichterbij gekomen. Als het gaat om de revoluties, Voorzitter, dan gaat onze voorkeur toch echt uit naar een klimaatrevolutie. 00:35:46 Voorzitter: Heeft u nu nog een vraag? Ja, nog steeds, oké. 00:35:49 De heer Van Hoorn (GroenLinks): Zeker, Voorzitter. Allereerst meteen maar in reactie op het laatste dat dit in 2022 niet in de jaarrekening naar voren is gekomen. Misschien kan D66 dat ook enigszins bij zichzelf zoeken, zeker gezien zij de helft van dit jaar onderdeel waren van de coalitie. De Partij voor de Dieren en de revolutie hebben in de tweede helft zeker plaatsgevonden. Dat gezegd hebbende, Voorzitter, met betrekking tot wijzen naar Den Haag. Is D66 het met mij eens, als structurele financiering tekortschiet om uitdagingen aan te gaan, dat wij dat moeten benoemen? Dat wij die verantwoordelijkheid hebben en niet moeten zeggen: "We wijzen weg, want we moeten eens een keer iets anders zeggen". 00:36:29 De heer Lo-A-Njoe (D66): In het debat over de financiën hebben we daar volgens mij hele duidelijke uitspraken over gedaan.

Ook wij vinden dat het korten op het gemeentefonds niet oké is en dat het gemeenten in heel Nederland in grote problemen brengt. Wij vinden ook dat het anders moet en daar zetten wij ons ook voor in, dus ik zal dat verder niet herhalen. Ik ga verder. 6

00:36:49 De heer Lo-A-Njoe (D66): Vandaag bespreken we met elkaar wat dit omvangrijke college heeft opgeleverd na één jaar en vooral ook wat er is blijven liggen. Mede daardoor is er namelijk een positief resultaat over 2022 van bijna 27 miljoen. Dat lijkt mooi, maar dat betekent ook dat we niet alles hebben gedaan wat we voor onze inwoners hadden kunnen doen. Hoewel we op langere termijn inderdaad een groot gat tegemoet zien als gevolg van besluiten in Den Haag, zijn er het afgelopen jaar flink wat middelen onze kant op gekomen, vanuit datzelfde Den Haag. Die zijn echter wel onbenut gebleven, bijvoorbeeld voor de opvang van Oekraïners hielden we geld over. Coronasteun voor ondernemers en voor de culturele sector wist het college onvoldoende te bereiken en dat is doodzonde. Wat het college overigens wel deed voor onze lokale ondernemers was ze confronteren met de aankondiging van extra regeltjes en belastingen, waardoor de relatie flink werd verstoord. Meer daarover in het voorjaarsdebat. 00:37:45 Voorzitter: SP. 00:37:46 De heer Brandenbarg (SP): Voorzitter, dat is wel grappig. Dit zijn die tonnen boter op het hoofd bij D66, want die hele reclamebelasting stond al in het vorige coalitieprogramma, waar D66 zelf onderdeel van was. Dat had die coalitie al aangekondigd.

Dan mijn vraag: hoe had de gemeente dan beter die coronasteun kunnen uitgeven? Zeker als dat laatste overschot ongeveer op 23 december binnenkwam? 00:38:12 De heer Lo-A-Njoe (D66): Ten eerste gaat het me niet over het laatste deel. Van dat deel van het geld, dat heel laat binnenkwam, snap ik dat het niet in 2022 is uitgegeven. Voor het antwoord op de eerste vraag kan ik me laten inspireren door de SP. Zij geven aan: sometimes you lose something and sometimes you win something. Als je in een coalitie zit, dan neem je jouw verlies, maar het is geen geheim dat wij geen groot voorstander waren van deze maatregelen. We gaan ook bij de huidige coalitiepartijen zien dat er af en toe beslissingen moeten worden genomen, waar ze niet echt groot voorstander van zijn en dat was in de vorige periode niet anders. 00:38:43 De heer Lo-A-Njoe (D66): Voorzitter, er zijn steeds meer Groningers en aanstaande Groningers die geen passende woning kunnen vinden. De coalitie heeft die zorg ook, maar legt vervolgens de focus vooral op nieuwe gemeentelijke regels en verboden op de woningmarkt om deze verder te reguleren. Opzichzelfstaand prima interventies, maar deze regels zijn vooral gericht op het anders verdelen van de taart.

Herverdelen klinkt heel mooi, sommigen als muziek in de oren, maar als de taart veel te klein is om iedereen te voorzien van een fatsoenlijk dak boven het hoofd, dan schieten we met alleen herverdelen onvoldoende op. Wat we uiteindelijk zullen moeten doen, is zorgen dat de taart van de woningmarkt wordt vergroot en dat lukt alleen maar door meer woningen toe te voegen.

7

00:39:23 De heer Lo-A-Njoe (D66): In de meningsvormende sessie over de rekening wonen kwam naar voren dat we niet op alle vlakken echt opschieten met onze woningbouwopgave. Zo werden er te weinig nieuwbouwwoningen opgeleverd. Er werden inderdaad meer sociale huurwoningen opgeleverd. Dat werd wel genoemd door GroenLinks, maar dit punt dan weer niet. In 2022 is er, ondanks dat we sinds 2016 al bezig zijn met het vragen naar woningbouw op de campus, nog niet gewoond door studenten op de campus. De realisatie van al geplande woningbouwproject in nieuwe wijken, zoals De Held III en ook project Q, werden flink vertraagd door rechtszaken. Meer dan 6.000 geen de woningen werden het afgelopen jaar niet gerealiseerd door rechtszaken, waarin de gemeente procedeert tegen haar inwoners en tegen organisaties. Er zijn maar liefst elf van deze rechtszaken. Naar ons idee was dat in veel gevallen te voorkomen door inwoners en organisaties veel meer aan de voorkant te betrekken. De gemeentefinanciën sla ik even over, want daar ben ik uitgebreid op teruggekomen en ik heb mijn zorg net ook al geuit. Voor mijn fractie is het wel van belang dat we een pas op de plaats doen met het toevoegen van nieuwe ambities. Laten we eerst de ambities die we hadden eens goed uit gaan voeren, want in die uitvoering is veel winst te halen. 00:40:31 Voorzitter: SP.

00:40:33 De heer Brandenbarg (SP): Voorzitter, dat is grappig, want in een interruptie doet D66 het wel. Ik ben toch benieuwd, want in de commissie gaf u aan die solvabiliteit die moet omhoog, die moet omhoog en die moet omhoog. Nu zegt u: "Ja, maar we moeten wel meer gaan bouwen". Nu heeft de gemeente veel gronden en daardoor een lage solvabiliteit. Nu kunnen we eindelijk sturen op wat we daar bouwen. Daar wilt u eigenlijk vanaf, maar toch wilt u dat er meer gebouwd wordt. Kunt u dat eens voor mij proberen te rijmen? 00:40:57 De heer Lo-A-Njoe (D66): Voorzitter, volgens mij heeft het ook te maken met dat dit college alles zelf wil doen. Als je wat meer gaat samenwerken met marktpartijen dan kun je daar ook een beter resultaat in halen. Overigens zien we ook dat een deel van de woningen op die manier gerealiseerd is. Daarom zitten we uiteindelijk ook net in de plus. 00:41:12 De heer Lo-A-Njoe (D66): Ik ga verder. Niet alleen bleven in 2022 middelen op de plank liggen, de uitvoeringskracht van dit college lijkt tot nu toe beperkt. Veel laat lang op zich wachten en de resultaten in de praktijk zijn mager. We praten over de eiwittransitie, maar voor de gemiddelde Groninger is er nog niet zoveel veranderd. We willen 5.000 bomen toevoegen, maar we hebben nu al een achterstand. Wat wij willen, is dat er meer wordt uitgevoerd en dat we concrete resultaten gaan zien.

Meer actie, minder beleid. Een culturele- en evenementensector die met vertrouwen kijkt naar ons college, daar zou ik het volgend jaar graag over willen hebben. Ik zou het graag willen hebben over de woningen die gerealiseerd zijn op de campus en de toename van de biodiversiteit en de CO2-reductie. Het 8

zijn stuk voor stuk ambities die wij inhoudelijk echt onderschrijven, maar de 'proof of the pudding is in the eating'. Oftewel ambities zijn mooi, maar resultaten zijn beter. Dank u wel. 00:42:03 Voorzitter: Dank u zeer. Wie wenst het woord? PVV en dan de SP. 00:42:32 De heer Ram (PVV): Dank u wel, Voorzitter. Ik ga er ook maar even bij staan. Vertrouwen, vertrouwen, vertrouwen, waarom verliest de burger het vertrouwen in de overheid? De PVV doet vandaag een poging om een antwoord te geven met de terugblik op 2022. Een jaar met gevolgen van corona, de oorlog in Oekraïne, massaal bijdrukken van geld en hyperinflatie. Dat is de kanttekening die ik van tevoren even maak bij de start van dit college. De PVV heeft tijdens het duidingsdebat een vraag gesteld aan de nieuw te vormen coalitie: hoe betrek je nu die hardwerkende vrouw die bij nota bene bij het COA werkt, waarvan haar zoon jarenlang op de wachtlijst staat voor een sociale huurwoning? Of die bejaarde man van 74 in het centrum die 's avonds het licht niet eens meer aan durft te doen, omdat hij getreiterd wordt door allochtone jongeren? Mijn collega bijvoorbeeld, die in Selwerd met de dood wordt bedreigd, omdat hij zijn auto op de verkeerde plek heeft gezet. We zien keer op keer, dan wordt de politie ingeschakeld en die komt niet eens. Die mensen verliezen het vertrouwen in de overheid.

00:43:52 De heer Ram (PVV): Een terugblik op de jaarrekening, Voorzitter, van het afgelopen jaar. Ik wil toch eerst een paar positieve punten noemen over dit college. 00:43:59 Voorzitter: U krijgt eerst een interruptie van D66. 00:44:03 De heer Lo-A-Njoe (D66): Dank u wel, Voorzitter. De PVV zegt hier nogal wat. Waar heb ik dit kunnen lezen in de jaarrekening? Ik vind het namelijk nogal wat. 00:44:14 De heer Ram (PVV): U heeft het niet kunnen lezen in de jaarrekening en dat is juist mijn punt. Ik kom dit tegen. Wij gaan als PVV de wijken in en we komen dit tegen op straat. We brengen dit continu onder de aandacht, ook in 2022. We geven aan waar dit vertrouwen wordt geschaad. 00:44:39 De heer Lo-A-Njoe (D66): Heeft de PVV dan ook stevig onderliggende cijfers daarbij, waardoor het niet alleen op basis van toevalligheid is of door wie u toevallig wel of niet spreekt of niet toevallig, voordat u dit soort verstrekkende uitspraken doet? 00:44:53 De heer Ram (PVV): Wij hebben contact. Mensen melden zich bij ons aan en daar gaan we mee in gesprek op het spreekuur dat we hebben. We gaan de wijken in en we komen dit soort zaken tegen en dat zijn hele schijnende gevallen. Ik kan er nog wel eentje noemen. 9

Bijvoorbeeld een dakloze man van 65, gescheiden, ligt op straat op een bankje, min vijf, durft de daklozenopvang niet in. Dit zijn dingen die we tegenkomen en dat gebeurt hier in Groningen. 00:45:21 Voorzitter: U heeft ook nog een vraag van de ChristenUnie. 00:45:22 De heer Rebergen (ChristenUnie): Dank u wel, Voorzitter. Ik wil de heer Ram vragen hoe de heer Ram aankijkt tegen de investering in wijkboa's, extra jeugdboa's en jeugdwerk in dit verband. 00:45:38 De heer Ram (PVV): Ik had een kopje over de toenemende criminaliteit, ondermijning en de drugshandel die plaatsvindt in deze gemeente. Wij vinden dat nog steeds te weinig. Wij hadden er graag twee miljoen 'bijgeplust' vorige keer bij de begroting om ervoor te zorgen dat de criminaliteit meer wordt bestreden, Voorzitter. 00:45:58 De heer Ram (PVV): Goed, dan toch een paar positieve punten, Voorzitter. Met de werkgelegenheid had het college veel wind in de rug en dit is dan ook heel erg goed gegaan. Ook het initiatief van ondersteuning in het kader van de armoedebestrijding kan de steun van de PVV wegdragen. Op sociaal maatschappelijk terrein doet het college ook veel goede zaken, zoals bij de schuldhulpverlening of bij de investeringen in de noordelijke stadswijken. Dat steunen wij.

Ook hebben wij gehoor gekregen voor de parkeerpas voor mantelzorgers en de tijdelijke parkeervergunning voor de thuishulp, dus complimenten daarvoor. Als er kleine of grote problemen, waardoor mensen in nood zitten - daar maken we dan geen politiek van - dan benaderen we het college of ze daar iets voor kunnen doen en dat wordt opgepakt, dus daar mijn complimenten voor. 00:46:58 De heer Ram (PVV): Een aantal negatieve punten ook, die ons opvallen, en waar wij forse kritiek op hebben. Dat is ook de reden waarom het vertrouwen afneemt en daar heeft het college ook zelf invloed op. Als het gaat over participatie bijvoorbeeld bij project Q, Skaeve Huse, de Gerrit Krolbrug en de Paddepoelsterbrug, dan is dat totaal misgegaan, elke keer weer. Dat vind ik heel erg jammer, want tegelijkertijd wil het college wel investeren in participatie. Echter, als het misgaat, is gelijk die houding weer heel erg formeel en heel juridisch. Dat is toch een kritiekpunt dat ik op het college heb. 00:47:40 De heer Ram (PVV): Een ander punt, wij zijn absoluut een tegenstander van de duurzaamheidshobby's die hier worden uitgevoerd. WarmteStad wordt met veel overlast geïmplementeerd. Wij vinden het regelrecht absurd dat Groningen miljoenen aan het verspillen is voor het bestrijden van de opwarming met nul komma nul, nul, nul drie graden temperatuurdaling.

Dat afgezet tegen de ontwikkelingen in China, India en Afrika, waar het voornaamste doel toch is om hun bevolking te eten te geven en betaalbaar voedsel te 10

geven. Zij denken helemaal niet na over überhaupt enige vorm van duurzaamheid. In dat licht is het absurd dat wij dit doen, maar goed, dat is onze mening, Voorzitter. 00:48:29 Voorzitter: Partij voor de Dieren. 00:48:29 De heer Van Zoelen (Partij voor de Dieren): Dank, Voorzitter. Is de PV zich ervan bewust dat het op dit moment in Zuid-Europa tegen de 50 graden aanloopt en dat het dus juist echt noodzakelijk is om iets aan die duurzaamheid te doen? 00:48:41 De heer Ram (PVV): Zelfs als het meest extreme scenario waar is, waar u in gelooft, dan gaan China en India en Afrika, die meer dan 1600 kolencentrales gaan bijbouwen op dit moment, daar helemaal niets aan doen. Wat wij nu doen is echt weggegooid geld. Dat is echt water naar de zee dragen. We hebben al vaker dit soort dingen aangegeven als het over biomassa gaat of zonneweiden en daar krijgen we nu ook weer gelijk in. 00:49:10 Voorzitter: Nog één vraag en dan kunt u afronden. 00:49:12 De heer Van Zoelen (Partij voor de Dieren): Is de PVV zich ervan bewust dat zelfs die landen als China op dit moment bezig zijn met de problemen die klimaat met zich meebrengt? 00:49:22 De heer Ram (PVV): Ze zijn bezig met ten eerste hun primaire doelstelling, om hun bevolking voedselzekerheid te geven. Dat doen India en het continent Afrika niet anders. Dat staat voorop. Als u dat niet ziet...

00:49:38 De heer Ram (PVV): Er is zoveel armoede in de wereld, dat heeft de eerste prioriteit. Die duurzaamheid, daar kunnen wij hier dan over discussiëren, maar daar gaat het echt niet gebeuren. Dat is gewoon niet reëel. 00:49:54 De heer Ram (PVV): Voorzitter, ik had nog anderhalve pagina, maar dat houd ik dan maar even voor me. 00:49:58 Voorzitter: De heer Brandenbarg. 00:50:20 De heer Brandenbarg (SP): Dank, Voorzitter. Het blijft toch altijd een beetje een exercitie zo een gemeenterekening. We kijken halverwege 2023, het is alweer bijna kerst, terug of het college in 2022 het geld heeft uitgegeven, zoals dat bij de begroting door de raad is vastgesteld. Gelukkig hebben wij allemaal een zeer flexibele geest. 11

00:50:41 Voorzitter: Kerst heeft bij de Stadspartij gelijk alles losgemaakt wat maar mogelijk is. 00:50:45 De heer Sijbolts (Stadspartij 100% voor Groningen): Voorzitter, ik vind dat de heer Brandenbarg wel iets te kort door de bocht gaat, want is het ook niet zo dat wij kijken of het college de doelen die wij in de begroting hebben afgesproken, behaald heeft? Is dat juist niet voor ons misschien nog wel belangrijker dan het geld? 00:51:01 De heer Brandenbarg (SP): Zeker, Voorzitter, want mijn volgende zin was: maar het is wel belangrijk dat we dit doen. Zoals een wijs man in deze raad ooit zei: "Wie weet waar hij vandaan komt, kan ook beter zien waar hij naartoe gaat", dus daarom is het belangrijk dat we nog even stilstaan bij wat 2022 ook alweer voor een jaar was. Het was het jaar waarin we het einde van een coronapandemie inleidde, de maatregelen in onze maatschappij werden afgebouwd en vanaf maart mochten we bijna weer alles. Even leken de apenpokken nog roet in het eten te gooien, maar dat bleek mee te vallen. Echter, hoewel we de pandemie en de maatregelen achter ons lieten, is de nasleep ervan in onze samenleving niet te onderschatten. Veel mensen werden in deze tijd teruggeworpen op zichzelf. Samenkomen, gemeenschapszin, het verenigingsleven; alles wat wij als sociale wezens nodig hebben, was op zijn minst lastig en zo niet onmogelijk.

Voor hen die het meest baat hebben bij een ondersteunende omgeving was het bijzonder moeilijk en dan noem ik ook in het bijzonder onze jongeren. 00:52:03 De heer Brandenbarg (SP): Deze crisis speelde zich echter af in een samenleving waar al decennialang een politieke ideologie van individualisme en zelfredzaamheid dominant was. Een samenleving waarin al veel woede zat over toegenomen ongelijkheid, hoge woonlasten, kwalitatief slechte woningen en een duur en onrechtvaardig zorgsysteem. Tel daar nog bij op dat er in die hele periode maar weinig waardering was, behalve dan applaus voor onze cruciale werkers. Je hoeft niet verbaasd te zijn dat deze pandemie diepe sporen heeft nagelaten ook in onze Groningse samenleving. Het heeft het wantrouwen in het collectief en in publieke instituties verder doen toenemen. In dat licht beziet mijn fractie ook de zorgwekkende cijfers over een toename van criminaliteit en extreem gedrag, waar ook de PVV net aandacht voor vroeg. 00:52:51 De heer Brandenbarg (SP): Verder was het een jaar van een ongekende energiecrisis; de prijzen voor mensen om hun woningen warm te stoken gingen door het dak. Sorry, ik laat mij afleiden door een vinger. In de vele acties die mijn partij voerde om die woonlasten omlaag te brengen, spraken we mensen die soms wel vier-, vijf- of zeshonderd euro per maand kwijt waren aan energie.

Mensen durfden hun verwarming niet meer aan te zetten en lieten hun kinderen in de kou slapen. Het was een jaar waarin inflatie zijn intrede deed en de prijzen voor boodschappen gingen enorm omhoog of, zoals we inmiddels weten, de winsten van de supermarkten gingen vooral omhoog, betaald door onze inwoners. 12

00:53:31 Voorzitter: Daar zat ik op te wachten, want dat is een mooi moment om de VVD aan het woord te laten. 00:53:36 Mevrouw Jacobs-Setz (VVD): Ik voel me ook direct aangesproken, want ik deed ook wel eens boodschappen, dus dat komt wel goed. U had het over de toegenomen criminaliteit en de woede richting de overheid. U geeft aan hoe u denkt dat het komt. Ik ben benieuwd hoe u denkt dat het opgelost kan worden? 00:53:52 De heer Brandenbarg (SP): Daar kom ik volgende week op terug, Voorzitter. We kijken vandaag alleen maar terug. 00:53:56 Mevrouw Jacobs-Setz (VVD): Zou u dan kunnen aangeven, wat u vindt dat dit college heeft nagelaten om het op te lossen? 00:54:02 De heer Brandenbarg (SP): Nee, want ik zie wel een college wat heel veel heeft gedaan om dit aan te pakken met de toename van de Pandjesbrigade om ondermijnende criminaliteit tegen te gaan, met extra investeren in jeugdboa's en met extra investeren in andere boa's. Ik denk dus dat er wel veel gebeurd is. 00:54:18 Voorzitter: De PVV nog. 00:54:19 De heer Ram (PVV): Dank u wel, Voorzitter, een vraag aan de SP. Het is duidelijk dat u ook de criminaliteit aanhaalt en terecht, want dat is een groot probleem.

Er is ook aardig wat gebeurd, maar vindt u dit nu genoeg? Bent u ook meer geneigd om bijvoorbeeld camera's in te gaan zetten? 00:54:44 De heer Brandenbarg (SP): Nee, voorzitter, mijn analyse was erop gericht dat je de onderliggende problematiek moet aanpakken. Wat daarbij kan helpen, zullen we uiteindelijk ook moeten doen, maar het begint bij ons bij die analyse waar dit gedrag vandaan komt. 00:54:58 De heer Brandenbarg (SP): Voorzitter, wat grotendeels wel hetzelfde bleef in de afgelopen jaren en in 2022 was de dominante politieke ideologie. Winsten van de aandeelhouders bleven heilig, dus werden er miljoenen belastinggeld overgemaakt naar energiebedrijven in ruil voor een prijsplafond. De winsten van supermarktketens werden niet belast, zij mochten gewoon hun gang gaan en de inflatie verder opdrijven, want de markt is heilig. Behalve in een Gallisch dorpje ergens in het noorden van Nederland, daar ziet mijn fractie een gemeente die het anders probeert te doen. Ook daar in de rekening zien wij nog wel de nasleep van een periode, waarin het liberale marktdogma wat meer gedoogd werd, 13

bijvoorbeeld rondom de outsourcing van de ICT. Ook daar bleek het op afstand te zetten van de gemeentelijke organisatie misschien wel goedkoop in de rekeningen, maar de consequenties zijn duur, zowel financieel als qua dienstverlening. 00:55:53 De heer Brandenbarg (SP): Verder zien wij een college en een gemeente die proberen het vertrouwen in het collectief op de lange termijn te herstellen door weer zelf voorzieningen op te bouwen, zoals een publiek warmtebedrijf en zoals een publieke energievoorziening. Een gemeente die haar uiterste best doet om dat samen met de inwoners te doen, maar ook door geld, dat voor onze inwoners keihard nodig is, bij die inwoners te krijgen. Mijn fractie is dan ook trots op het grote noodpakket voor energiekosten en inflatie en het uitbreiden van de doelgroep daarvoor. Eén van mijn voorgangers, Bob de Greef - dit is de laatste keer dat ik hem noem, heb ik hem beloofd - sprak ooit van een boeggolf van geld voor sociaal beleid en armoedebeleid dat maar overbleef en steeds vooruit werd geschoven. Echter dit jaar, Voorzitter, was het geld voor armoedebeleid op en daarmee hebben we concreet iets kunnen doen om de ergste problemen iets te verlichten. 00:56:47 De heer Brandenbarg (SP): Natuurlijk is er meer nodig, maar het zorgt er wel voor dat we zo bouwen aan een gemeente die mensen weet te vinden en langzaam weer kan bouwen aan vertrouwen.

Dat is niet gemakkelijk, Voorzitter, en dat gaat ook niet van vandaag op morgen, dat snapt mijn fractie als geen ander. Daarvoor is het nodig om te blijven bouwen en daar zullen we volgende week onze ideeën over uit de doeken doen. 00:57:08 Voorzitter: U heeft daar nog een vraag over van Student en Stad. 00:57:10 Mevrouw Goodijk (Student en Stad): Dank u wel, Voorzitter. De heer Brandenbarg begon zijn betoog over hoe moeilijk natuurlijk ook jonge mensen het hebben gehad in het jaar 2022 en eindigde zijn betoog over het noodpakket voor de energiekosten. Vindt de heer Brandenbarg dat het college ook daarin genoeg heeft gedaan voor juist de jonge inwoners van onze gemeente? 00:57:33 De heer Brandenbarg (SP): Ik heb, samen met uw partij onder andere, een demonstratie georganiseerd om ervoor te zorgen dat het Rijk met voldoende middelen over de brug komt. Voor zover ik weet, heeft het college gedaan wat het kan en is het nu afwachten wat de uitspraak van die rechtszaak zal zijn. Wij vinden nog steeds dat het Rijk met dat geld over de brug moet komen, zodat we dat kunnen doen. 00:57:55 Mevrouw Goodijk (Student en Stad): Ik vroeg wat het college heeft gedaan en niet wat het Rijk heeft gedaan, want volgens mij denken we daar allemaal hetzelfde over. Vindt u het een verstandige keuze dat het college lijnrecht tegenover onze inwoners is gaan staan in de rechtszaal? 14

00:58:11 De heer Brandenbarg (SP): Waarbij ze... 00:58:12 De heer Brandenbarg (SP): Voor zover ik kan inschatten wat er in een rechtszaal mag gebeurt, want ik ben geen 'juridicus'. Juridicus? Jurist. Ik ben wel allerlei 'cussen', maar geen juridicus. 00:58:27 De heer Brandenbarg (SP): Waarbij het college altijd de lijn van redeneren van de minister heeft gevolgd om vervolgens met die uitspraak ook het kabinet te kunnen dwingen om met dat geld over de brug te komen, dus: ja, dat vind ik verstandig. 00:58:39 Voorzitter: De Stadspartij. 00:58:40 De heer Sijbolts (Stadspartij 100% voor Groningen): Voorzitter, mooi dat de heer Brandenbarg verwijst naar die demonstratie waar we in gezamenlijkheid hebben gestreden voor de belangen van onze studenten in Groningen. Blijft het niet een hol of loos iets op het moment dat de SP wel staat te demonstreren, maar alle voorstellen van de oppositie wegwuift, waar het gaat om juist geld uit te trekken voor die studenten? 00:59:03 De heer Brandenbarg (SP): We hebben nooit iets weggewuifd. Ik leg u net uit waarom ik denk dat het een zinnige strategie van het college was. Een loze belofte? We hebben honderden studenten gemobiliseerd en we hebben met duizenden studenten gesproken. Niet alleen bij ons, we hebben ook nog een landelijke partij en een landelijke jongerenvereniging die dat doet.

Dat is geen loze belofte, dat is hoe wij zien dat verandering tot stand komt, door mensen te organiseren en het af te dwingen. 00:59:31 De heer Sijbolts (Stadspartij 100% voor Groningen): Voorzitter, ik ben dan wel benieuwd om nog van de heer Brandenbarg te horen wat onze studenten daar concreet op de bankrekening aan hebben gehad? 00:59:40 De heer Brandenbarg (SP): Voorzitter, niets, omdat het Rijk niet met dat geld over de brug komt. 00:59:47 Voorzitter: Dank u zeer. Dan gaan we naar de Partij van de Arbeid. Ja, ik ben het allemaal genoteerd. 00:59:59 De heer Van Veen (PvdA): Dank u wel, Voorzitter. Als nieuw raadslid heb ik geleerd dat er maar twee legitieme redenen zijn om een keer een raadsvergadering te missen: ziekte en belangrijke levensgebeurtenissen. Vandaag heeft Els van der Weele een mooie in die tweede 15

categorie, want haar dochter ontvangt vandaag haar mbo-diploma. Hierbij nog een keer gefeliciteerd. Het leek me wel mooi om bij deze bespreking van de rekening bij dat thema te blijven en dus deze woordvoering te beschouwen als een soort van overgangsrapport voor het college. Geacht college, geen zorgen. Ik ga jullie niet overhoren over de geschiedenis van Groningen en ik ga ook niet de spelling van collegebrieven beoordelen. Echter, als PvdAfractie zullen we telkens de vraag stellen: wat is het beleid van het afgelopen jaar geweest en is dat zo ingericht dat ervoor gezorgd wordt dat iedereen mee kan doen in Groningen? Waarbij dat meedoen meer betekent dan mensen, waarbij het niet vanzelf gaat, ondersteunen met subsidie of met coaching. 01:00:46 De heer Van Veen (PvdA): Het is echt een principiële manier van kijken naar de samenleving, waarbij gelijke kansen en gelijke behandeling voor iedereen centraal staat. Voorzitter, ik ga in mijn betoog vier onderwerpen bespreken met dit in het achterhoofd: bestaanszekerheid, volkshuisvesting, de eerlijke energietransitie en tenslotte de financiën. 01:01:04 De heer Van Veen (PvdA): Eerst de bestaanszekerheid. Het is voor een hoop Groningers helaas heel moeilijk om in deze tijden je hoofd boven water te houden. De crises stapelen zich op. Als je hulp daarbij nodig hebt, is het belangrijk dat dit laagdrempelig en toegankelijk is.

Beter nog, we zouden als samenleving de hulpvraag voor moeten zijn; een focus op preventie dus. We zeggen niet dat dit gemakkelijk is, want mensen hebben immers te maken met complexe problemen. Die giet je niet in een woningopgave, een inkomensvraagstuk of een zorgvraag. Deze complexe problemen vragen om een meerjarig domein overstijgende aanpak in plaats van een fragmentarische aanpak van losse, verschillende projecten. Twee aspecten dus: deze focus op preventie en deze meerjarige domein overstijgende aanpak. 01:01:47 De heer Van Veen (PvdA): Deze twee aspecten zien we gelukkig terug in de sociale wijkvernieuwing. Hier laat dit college zien dat zorg, veiligheid, onderwijs en het fysieke domein bij elkaar kunnen komen. We verbouwen en isoleren woningblokken en richten wijken anders in. We zorgen voor sportvoorzieningen, toegankelijke cultuur en goed onderwijs. Dankzij de Verlengde Schooldag krijgen op negentien scholen kinderen nu meer kansen. Een dorp of wijk waar goed onderwijs is, waar samenhang gestimuleerd wordt en waar het groen en veilig is, vormt niet alleen de basis om je te ontwikkelen en om tegenslagen op te vangen, maar juist ook om problemen te voorkomen. De PvdA gelooft enorm in deze aanpak van het college. 01:02:24 De heer Van Veen (PvdA): Dit sluit ook aan bij de Basisbanen, waar we eind 2022 vijftig van hadden, en ondertussen zelfs 99.

Negenennegentig Groningers die nu aangeven dat ze het gevoel hebben, dat ze weer meetellen en dat ze trots naar hun werk gaan. Negenennegentig Groningers, waar dit college en wethouder Bloemhoff voorop, achter is gaan staan en die de kansen hebben gekregen die ze verdienen. Wat te denken van het historisch lage bijstandscijfer. De PvdA is hier echt blij mee. 16

01:02:49 De heer Van Veen (PvdA): Dan de woningbouw en ruimtelijke ordening. Gelijkwaardig meedoen betekent ook een gelijkwaardige samenleving, waar mensen niet gesegregeerd wonen, maar waar geïnvesteerd wordt in gemengde wijken met overal kwalitatief goede woningen. Deze PvdA-traditie is in 2022 doorgezet en wij zijn als fractie echt blij met de realisatie van De Brugwachter op een prachtige locatie aan het water en de Korreweg, waar maar liefst 163 sociale huurwoningen gerealiseerd zijn. 01:03:14 Voorzitter: D66. 01:03:16 De heer Lo-A-Njoe (D66): Dank u wel, Voorzitter. De PvdA heeft het over segregatie van wonen, maar volgens mij ook indirect over onderwijs. Is de PvdA het met mij eens dat in de jaarrekening, zoals we deze nu hebben, over segregatie helemaal geen uitspraak te doen is, als het gaat over het effect wat het huidig beleid heeft? 01:03:33 De heer Van Veen (PvdA): Dank voor het woord. Het zijn hele specifieke vragen. Ik heb niet de hele jaarrekening gegoogeld op het woord segregatie. Ik bedoelde het alleen maar over de wijken die we hebben in Groningen en daar doen we het echt heel goed. Al helemaal als je het vergelijkt met andere grote steden als Den Haag, Rotterdam of Amsterdam. 01:03:47 De heer Lo-A-Njoe (D66): Bent u wel met me eens dat er twee doelen staan in het Maatschappelijk Akkoord Onderwijs, waarvan één van de twee gaat over onderwijssegregatie.

Dit is dus echt heel belangrijk voor deze coalitie, heb ik begrepen. Wij vinden het in ieder geval belangrijk, maar ik mag toch hopen dat de PvdA dat ook belangrijk vindt en wil weten hoe we het daarop doen. 01:04:07 De heer Van Veen (PvdA): Ja, ik vind het absoluut heel belangrijk, maar dit is te gedetailleerd om nu te bespreken. Volgens mij is het inderdaad ook goed dat we hier met plannen komen en dat we dit blijven doen als gemeente. 01:04:14 De heer Van Veen (PvdA): Ik ga verder met mijn betoog. We hebben dus veel gebouwd en aanvullend daarop hebben we ook de openbare ruimte herwonnen en zorgen we zo voor voldoende groen en voldoende plekken om elkaar te ontmoeten. Echter, helaas moeten we toch ook vaststellen dat steeds meer van onze inwoners geen eigen dorp of buurt heeft. Het toenemend aantal mensen dat op straat moet slapen of op de bank bij vrienden of familie baart ons echt enorme zorgen, want ieder mens heeft recht op een eigen thuis. In het verlengde daarvan hebben we ook zorgen over de teruglopende woningbouw door stijgende bouwkosten en het tekort aan personeel. 01:04:44 De heer Van Veen (PvdA): Dan de energietransitie. Tot 2022 lag de nadruk binnen de 17

energietransitie vooral op CO2-besparing met hulp van mensen en bedrijven die zich deze duurzaamheid konden veroorloven. 01:04:54 Voorzitter: De VVD. 01:04:57 Mevrouw Jacobs-Setz (VVD): Dat ging nog even over het vorige punt, Voorzitter. U zei de teruglopende cijfers van de woningbouw en u heeft het over de gestegen bouwkosten. Bent u het met mij eens dat er soms ook keuzen gemaakt worden door het college, zoals bijvoorbeeld het niet bouwen in De Held III, waar al vijftien jaar bouwers klaar staan om te bouwen en dat dit ook van invloed is? 01:05:15 De heer Van Veen (PvdA): Ja, natuurlijk is dat van invloed. Alleen tegelijkertijd willen we ook die gemengde wijken en willen we ook grip op die bouw houden, dus dat levert helaas in dit geval vertraging op. 01:05:26 De heer Van Veen (PvdA): Ik ga verder met de energietransitie, waar ik was gebleven. Er was focus op die CO2-besparing, maar in 2022 leidde de verschrikkelijke oorlog in Oekraïne tot enorm snel stijgende energieprijzen. Opeens werd duidelijk dat een hele groep Nederlanders amper klaar waren voor die energietransitie; hun huizen waren slecht geïsoleerd, er lagen geen zonnepanelen op het dak en de auto reed niet elektrisch. Natuurlijk ook al in 2021 was dit een probleem. Ook toen maakten heel veel mensen met een laag inkomen zich enorme zorgen en lieten ze de kachel in de winter uit.

Toen in 2022 opeens de middenklasse ook een probleem had - toen ook deze mensen, die zich veilig waanden voor tegenslag - en zich zorgen maakten, toen pas werd de rest van Nederland collectief wakker geschud. Weliswaar te laat, maar liever laat dan niet. Sindsdien loopt in Groningen gelukkig dit linkse college voorop om deze energietransitie anders vorm te geven. We hebben een noodpakket van veertien miljoen euro, een fonds voor energietransitie, we hebben een programma om grote isolaties te doen en we hebben een bod gedaan op een zonnepark. Kortom, een energietransitie waar continu de vraag centraal staat of mensen mee kunnen doen, waarin we het niet te ingewikkeld of te onbetaalbaar maken en waar dus gelijk geïnvesteerd wordt om ongelijk het beeld vanuit Den Haag te corrigeren. 01:06:35 De heer Van Veen (PvdA): Ten slotte de financiële positie en de bedrijfsvoering. Dit college sloot het jaar af met een positief resultaat van 27 miljoen euro. Er was zelfs sprake van een exploitatieruimte van vier procent. Bovendien is het weerstandsvermogen goed en zijn er veel reserves. Mijn fractie staat in grote lijnen dan ook achter de financiële keuzen die het college gemaakt heeft. Wel blijven voor ons natuurlijk grote zorgen voor 2026, als het financieel ravijn eraan komt, maar daar hebben we het volgende week uitgebreid over. Voorzitter, ik ga naar mijn afronding.

In ons rapport aan het college hebben we telkens de vraag gesteld: doet het college datgene wat nodig is om ervoor te zorgen dat iedereen mee

18

kan doen? Dit is niet een makkelijke vraag, want we begeven ons op woelige wateren, waarbij het kabinet bewust afgelopen week haar eigen schip tot zinken heeft gebracht. 01:07:19 De heer Van Veen (PvdA): Juist nu is hier in Groningen een daadkrachtig en overtuigend bestuur nodig. Het vraagt om een bestuur met een heldere en overtuigende visie. Het vraagt om een open houding naar onze inwoners en organisaties. Inwoners die door jaren van politiek wegkijken vanuit Den Haag cynisch zijn geworden. Het vraagt om structurele oplossingen in plaats van incidentenpolitiek. Tenslotte vraagt het om lef om toch grote investeringen en beleidswijzigingen te doen, ondanks de weerstand die dat in eerste instantie oproept. Onze fractie ziet dat dit college dat in 2022 heeft laten zien. Met dit in mijn achterover rest ons dan ook niets om aan het college aan te geven, dat zij wat ons betreft, over zijn naar 2023. Dank u wel. 01:07:57 Voorzitter: Dank u zeer. Dan zijn we bij het CDA. Dan komt Student en Stad en daarna de Partij voor de Dieren. CDA. 01:08:26 De heer De Haan (CDA): Nu maar hopen dat mijn blaadje blijft liggen. We gaan het zien, Voorzitter. Voorzitter, het gaat pas goed met Groningen als het met heel Groningen goed gaat. Wat dat betreft was 2022 een moeilijk jaar. Niet alleen, omdat dit het eerste jaar was van het meest linkse college van Nederland.

Nee, zonder gekkigheid, vooral door de naweeën van de coronapandemie en de verschrikkelijke oorlog die Rusland voert tegen Oekraïne. Dit heeft de pijnpunten van onze samenleving nog eens extra blootgelegd. Te beginnen bij de armoede in onze gemeente, in 2022 kwamen er duizenden Groningers extra in de financiële problemen. Wat deze armoede concreet betekent, dat heb ik helaas te vaak tijdens mijn werk in het onderwijs gezien; ouders die geen geld hebben om nieuwe schoenen te kopen voor hun kinderen, thuis de verwarming niet aan kunnen doen of kinderen die geen laptop kunnen aanschaffen voor het maken van hun huiswerk. Gelukkig hebben we samen met het Rijk een stevig pakket aan maatregelen genomen met extra energietoeslag, maatwerkbudget en het ondersteunen van onze maatschappelijke organisaties en verenigingen. 01:09:36 De heer De Haan (CDA): Ook het CDA heeft samen met de Partij van de Arbeid geprobeerd haar steentje bij te dragen, bijvoorbeeld met het project Geef Hem Door. Groningers die hun energietoeslag niet nodig hadden, hebben die overgemaakt naar prachtige organisaties, zoals bijvoorbeeld De Zeecontainer, Lutje Geluk, Stichting De Oude Bieb en het Jeugdfonds Sport en Cultuur. Het is ook goed om te zien dat er in 2022 steeds meer Groningers aan het werk gingen. Echter, Voorzitter, voor het oplossen van armoede is meer nodig, want iedereen verdient een zeker bestaan.

2022 was ook het jaar waarin het CDA de drugsproblematiek veelvuldig op de agenda heeft gezet met uitkomsten van het door ons gevraagde rioolwateronderzoek, ons initiatiefvoorstel en de motie om auto's in Nieuwstad te weren, omdat ze beschutting bieden aan drugscriminelen. Natuurlijk ook vanwege het rapport over ondermijning in onze gemeente. Wat het CDA betreft, blijft dit hier één van de 19

grootste uitdagingen, waarbij we het drugsgebruik en de drugscriminaliteit nog steeds zien stijgen. Onze grootste zorg zit dan ook vooral in de jeugdcriminaliteit. Steeds meer jongeren kiezen voor het snelle geld, lopen met messen op straat en zorgen voor onveilige wijken en hiermee de boot op een kansrijke toekomst missen. We mogen voor deze jongeren hierin niet verslappen, want het gaat pas goed met Groningen als het met heel Groningen goed gaat. 01:11:05 De heer De Haan (CDA): Onder leiding van onze inmiddels demissionair minister Hugo de Jonge was 2022 ook het jaar waarin werd gewerkt aan volkshuisvesting in plaats van een woningmarkt. Dat dit een lange weg wordt, zagen we hier ook in Groningen. Voor veel mensen is het vinden van een passende woning een onmogelijkheid geworden. Voor de politieagent, de leraar en de verpleegkundige, maar zeker ook voor de ouderen, een groep die de komende jaren ontzettend zal groeien. Daarom hebben we ook vaak het belang van ouderenhofjes benadrukt en zijn we blij dat ons initiatiefvoorstel is aangenomen om een vast percentage van ouderenwoningen op te nemen bij nieuwbouwprojecten. De komende jaren zal vaart moeten worden gemaakt met het bouwen van woningen in De Held III, Zernike, Suikerzijde en Stadshavens en zeker ook - en dat gaat ook gebeuren - in onze prachtige dorpen.

01:11:55 De heer De Haan (CDA): Voorzitter, natuurlijk moeten we het vandaag ook hebben over de financiën. Om onze doelstellingen te behalen, zijn natuurlijk voldoende financiële middelen nodig. Ik wil de wethouder ten eerste feliciteren met een goedkeurende verklaring van de accountant. Dit is wel eens anders geweest, al is het alweer een aantal jaar terug. Niet anders is dat wederom onder de streep een positiever resultaat is geboekt dan we hadden verwacht. Dit is veroorzaakt door meer geld van het Rijk, maar ook omdat het toch weer op veel punten niet lukt om het geld uit te geven, bijvoorbeeld door het gebrek aan ambtelijke capaciteit. Als we het over de financiën hebben, dan moeten we het wat ons betreft toch ook nog echt even over de OZB hebben. Groningen is één van de duurste gemeenten voor mensen met een koophuis en dit gaat, zoals vorig jaar ook betoogd, ten koste van onze middeninkomens. Deze middeninkomens hebben het zwaar in onze gemeente. Daarom stelde het CDA voor om de OZB niet verder te verhogen en deze motie is toen helaas niet aangenomen. 01:12:59 Voorzitter: Partij van de Arbeid. 01:13:00 De heer Van Veen (PvdA): Dank u wel, Voorzitter.

Ik kan me nog een begrotingsdebat herinneren, waarbij de discussie ging over moeten we de OZB verlagen voor iedereen of moeten we gericht de afvalstoffenheffing kwijtschelden? U begon uw betoog met een verhaal over armoede en dat we dat vooral tegen moeten gaan. Ik kan dat moeilijk rijmen met het feit dat u nu zegt: "Nee, mijn focus moet op die OZB liggen". Kunt u dat toelichten?

20

01:13:21 De heer De Haan (CDA): Dat kan ik zeker, Voorzitter. Ik kan alleen maar refereren aan het mooie debat, toen nog met de heer Bushoff. Toen heb ik ook betoogd dat we in onze gemeente - ik heb het net betoogd - gelukkig heel veel doen voor die laagste inkomens, voor de groep die het moeilijk heeft. Terecht en daar is het het CDA ook blij mee. Alleen wat het CDA betreft, vergeten we te vaak die middeninkomens. Daarom kwamen we toen met het voorstel over die OZB; vergeet juist die middeninkomens niet, juist de middeninkomens die het ook in deze tijden van crises heel moeilijk hebben. Ik ben het niet eens met wat u in uw betoog zei, dat er pas toen het de middeninkomens raakte pas wat gebeurde. Ik denk dat er wel degelijk eerder wat gebeurde. Wat het CDA betreft moeten we echt die middeninkomens niet vergeten en vandaar ook die motie. Als je dan nu kijkt naar dat er toch een fors extra bedrag is binnengekomen in onze gemeentekas vanuit die OZB, dan doet het pijn dat dit niet in de portemonnee van onze inwoners is beland. Het gaat namelijk pas goed met Groningen als het met heel Groningen goed gaat. 01:14:26 De heer De Haan (CDA): Voorzitter, vandaag was het moment om vooral terug te kijken op het eerste jaar van deze nieuwe raad, waarin het CDA vanuit de oppositie het college kritisch heeft gecontroleerd en waarbij we ook zelf met voorstellen zijn gekomen.

Ik ben trots dat er in 2022 eindelijk een maatschappelijke parkeervergunning is gekomen, zodat vrijwilligers niet onnodig belemmerd worden in hun werk, dat er naschoolse opvang is gerealiseerd op De Wingerd en dat we geknokt hebben voor de breedtesport in de discussie rondom Corpus den Hoorn. Dit zullen wij ook de komende jaren blijven doen vanuit een verhaal van minder ik en meer wij, meer gemeenschapszin en meer normen en waarden en omkijken naar hen die ons nodig hebben. Het gaat pas goed met Groningen als het met heel Groningen goed gaat. 01:15:08 Voorzitter: U heeft nog een vraag van de Partij voor de Dieren. 01:15:11 De heer Van Zoelen (Partij voor de Dieren): Ja, ik heb nog een kleine vraag, want het triggerde mij wel even; het gaat goed met Groningen, als het met iedereen goed gaat. Geldt dat ook voor de dieren? 01:15:26 De heer De Haan (CDA): Dat probeer ik ieder geval thuis wel door een beetje te goed te zorgen voor onze poes. Ik weet niet precies waar de heer Van Zoelen op doelt, dus misschien kan hij dat wat beter of uitgebreider uitleggen. 01:15:37 De heer Van Zoelen (Partij voor de Dieren): Er ligt een grote opgave, zeker als we ook kijken naar stikstof en het ophokken van dieren. Moeten we daar niet een slag slaan en is het dan belangrijk om bijvoorbeeld geld, wat we binnenhalen bij de OZB, ook voor zulk soort doelen in te zetten?

21

01:15:49 De heer De Haan (CDA): Als de heer Van Zoelen het hier heeft over bijvoorbeeld de boeren die onze gemeente gelukkig rijk is, dan zie ik boeren die goed voor hun dieren zorgen. Wat dat betreft gaat het wat het CDA betreft goed met onze dieren. 01:16:00 Voorzitter: Dank u zeer. Dan zijn we bij Student en Stad. 01:16:33 Mevrouw Goodijk (Student en Stad): Dank je wel, Voorzitter. Ik ga wel namens mezelf spreken, niet namens de heer De Haan. Bij de jaarrekening kijken we terug. Terug naar het jaar 2022 en dat is een bewogen jaar, dat hebben we al eerder gehoord vanavond. Een coronalockdown, een oorlog en een energiecrisis zijn slechts drie voorbeelden van zaken die een duidelijke stempel hebben gedrukt op het leven van onze inwoners en daarmee ook het belang van ons werk onderstrepen. We hebben veel goed gedaan als gemeente. We hebben opvang geregeld voor honderden vluchtelingen, geïnvesteerd in het herstel van de culturele sector en we hebben een noodpakket samengesteld voor onze inwoners die kampen met energiearmoede. Althans, een deel van onze inwoners, want het andere deel laten wij lijnrecht tegenover ons staan in de rechtszaal. Terwijl mijn medestudenten qua inkomen vaak behoren tot de minima vissen ze voor gemeentelijke toeslagen altijd achter het net.

Zelfs het geld voor de IBB, dat we vanuit het Rijk specifiek voor studenten hebben gekregen, is nog niet bij deze groep terechtgekomen. Als raad hebben wij door middel van een motie uitgesproken dat we deze gelden uitsluitend willen gebruiken voor het tegemoetkomen van studenten. Ook hebben we gezegd, laten we die gelden nog even op de plank houden, want waarschijnlijk moeten we de energietoeslag aan ze uitbetalen. 01:17:57 Mevrouw Goodijk (Student en Stad): Ik kan je vertellen, dat moeten we ook, want iedereen weet welke kant deze rechtszaken opgaan. We gaan dit verliezen en we hebben geen poot om op te staan. Ondertussen beweegt het Rijk nog geen centimeter onze kant op en dat gaan ze demissionair al helemaal niet doen. Het is dus tijd dat we de IBB-middelen concreet gaan inzetten voor het uitbetalen van de energietoeslag aan studenten; een juridische verplichting waar we ons op moeten voorbereiden. Graag hoor ik of de wethouder kan toezeggen dat alle IBB-middelen, dus drie komma zes miljoen, uitsluitend voor studenten zijn gereserveerd. Ik wil verzekeren dat deze gelden ook echt in de portemonee van studenten terecht zullen komen en niet gebruikt zullen worden voor juridische procedures. 01:18:43 Mevrouw Goodijk (Student en Stad): Daarnaast hoor ik ook graag van het college of ze denken dat daarmee het risico voldoende is afgedekt.