07-04-2021 verslag Politieke woensdag 20.00 uur Gebiedsvisie Meerstad Noord.pdf

Mevrouw Van der Veen: Ja, hallo, ben ik hoorbaar? 02:30:55

Voorzitter: Ja hoor, u bent hoorbaar. 02:30:56

Mevrouw Van der Veen: Super dank u wel, meneer de voorzitter. Geachte leden van de gemeenteraad, ik zal het kort houden. Dank u voor de mogelijkheid om in te spreken. Als eerste wil ik benadrukken dat wat er in de afgelopen anderhalf jaar allemaal te zeggen en te verklaren is, niet samen te vatten is in drie minuten spreektijd. Ik hoop dat jullie ook onze zienswijzen op zowel de gebiedsvisie, als ook op het beleidskader zonnepark nog gaan lezen. Ik wil de gebiedsvisie toelichten, waar ik deze niet kloppend vind, alhoewel ik nu de indruk krijg dat jullie dat al door hadden. Er wordt in de gebiedsvisie gesproken over een afstand tot de erven van 300 tot zelfs 540 meter. Echter, in de polder staan 33 woningen. Negen daarvan krijgen een afstand van minder dan 300 meter tot het park. Het gaat dus om 27 procent van de woningen in de polder en niet slechts enkele, zoals beschreven is in de visie. Energieopwekking door zonnepanelen staat niet gelijk aan CO2-reductie, wanneer zon-opland wordt geplaatst. Dit park zou extensief opgezet zijn. De lengte en de helling van de tafels maakt echter dat de tussenruimte het grootste gedeelte van het jaar helemaal geen direct zonlicht zal ontvangen, behalve in het midden van de zomer en dan op het middaguur, als de zon op het hoogst staat.

Er bestaan wel plantensoorten die onder deze omstandigheden kunnen leven en bloeien, maar gewasgroei zal zonder direct zonlicht minimaal zijn, dus zal de CO2-vastlegging ook minimaal zijn. Juist hierom kun je grootschalige PV-installaties, in tegenstelling tot zon-op-dak, vergelijken met het kappen van het amazonegebied. Het geeft mij als wereldbewoner een heel onveilig gevoel. Het is een 38

POLITIEKE WOENSDAG VAN WOENSDAG 7 APRIL 2021 20.00 UUR blamage dat naast een hypermoderne Hyperloop een zonnepark staat met een ouderwets, iets extensievere opstelling uitgaande van het gebruikelijke, misschien wel achterhaalde, verdienmodel. Hiermee wil ik graag oproepen tot verantwoordelijk gedrag bij het oogsten van een dergelijk groot stuk land. Hiervoor is bijvoorbeeld agrivoltaïcs ontwikkeld, een PVopstelling die gewasgroei niet teveel in de weg zit en CO2-omzetting bevorderd. Hiermee kun je het verlies aan klimaatadaptieve grond door grootschalige PV-opstellingen helemaal voorkomen en daadwerkelijk groene energie opwekken. Verder zijn er bolfoto's van het gebied gemaakt om ons een indruk van de toekomst te geven. Bijgevoegd zijn foto's uit een achtertuin die een illustratie geven van de problemen die ik en vele omwonenden hebben met die bolfoto's. Links is het een foto met een groothoeklens van tien millimeter, die groter is dan die van de bolhoekfoto's en rechts met het blote oog een lens met 35 millimeter [onhoorbaar]. Dit is illustratief voor de bolfoto's die we hebben gekregen. Zelfs de verste inzoom komt niet overeen met wat onze ogen zien, als wij in de tuin staan. Het zonnepark en de Hyperloop lijken onbeduidend ver weg, dus waar klagen wij over? Dat is dus niet waar. Die beeldvorming is niet getrouw.

Ik ben erg blij dat in de gebiedsvisie staat dat er geen hekken zullen worden geplaatst om het park, maar dit voorkomt geen grote verhuizing van dieren die er nu zijn en maakt het park daarmee niet gelijk natuurinclusief. Dat was mijn tekst. Dank u wel. 02:34:05

Voorzitter: Dank u wel, mevrouw Van der Veen. Zijn er raadsleden ... ik zie mevrouw De Wrede. 02:34:14

Mevrouw De Wrede: Ja, dank u wel, Voorzitter. Mevrouw Van der Veen, kunt u iets vertellen over de gevolgen die het zonnepark volgens u voor de aanwezige dieren in de polder zal gaan hebben? 02:34:27

Mevrouw Van der Veen: Nou, in ieder geval – maar dat is natuurlijk al meerdere malen besproken – wat wat ikzelf als dierenarts het spannendst vind, is het afwezig raken van de ganzen. Wij hebben als Nederland niet echt veel grip op hoeveel ganzen er gaan komen. Die komen gewoon en op het moment dat je foerageergebieden afneemt dan komen ze op andere gebieden met meer tegelijk. Dat vind ik ook voor de volksgezondheid een risico, omdat ze dan dichter bij de kippenschuren en de varkensschuren gaan komen en daarmee influenzarisico's verhogen. Wat dat betreft heb ik ook gepleit voor als je dan zon-op-land doet – waar ik echt helemaal op tegen bent, hoor – kun je dan niet proberen om een opstelling te maken, waarbij ganzen niet geweerd worden? Dat is een voordeel. Er zijn natuurlijk meer dieren die daar niet meer komen, maar ik ben geen ecoloog. 02:35:07

Mevrouw De Wrede: Dank u wel. 02:35:08

Voorzitter: Zijn er nog anderen? Ja, meneer Sietsma. 02:35:10

De heer Sietsma: Dank u wel, mevrouw Van der Veen. Ik had uw bijdrage al even gelezen. Ik

39

POLITIEKE WOENSDAG VAN WOENSDAG 7 APRIL 2021 20.00 UUR heb agrivoltaïcs even moeten opzoeken, maar het klinkt heel aantrekkelijk. Hebt u die optie ingebracht bij de inspraaksessies of iemand namens u en zo ja, hoe was de reactie daarop? 02:35:26

Mevrouw Van der Veen: Ja, die heb ik wel ingebracht met een artikel wat aangaf dat met twaalf meter tussenruimte er een heel klein beetje minder stroom werd gewonnen en de kosten iets hoger waren, omdat er iets meer bekabeling nodig is daarvoor, alleen de meerwaarde is dat je natuurlijk echt gewassen kan telen tussen die ... waar Heike het ook al over had of mevrouw Of. Stel je voor, je zou voor de verticale BiFacials gaan ... De reactie die ik op mijn zienswijze kreeg was dat het dan hoger was. Dat weet ik niet. Dat ligt aan de opstelling waar je voor kiest. Het onderzoek echter wat ik had ingezonden ging over verticale BiFacials van twee meter hoog, dus dat is niet hoger, die de onderste 60 centimeter van de grond was, zodat je ook kon maaien en met je trekkers en je combine kon je er tussendoor. Dat was gewoon een idee. Het beter vermarkten van die stroom was dan ook dat als je deze in oost-west zou zetten dat je dan 's ochtends stroom had en in de namiddag. Midden op de dag had je minder stroom, maar wel volledig zon op je gewas. Of op de natuur, hoor. Van mij hoeft het niet per se agrarisch, maar wel op de grond.

Ik kan me ook voorstellen, maar dat is nog niet onderzocht dat als je ze verticaal, rechtop zet, met zes of tien meter tussenruimte dat je daar als gans ook nog op durft te landen en op het moment dat je geland bent dat je links en rechts kijkt en je collega's daar ook nog ziet. Er is geen kennis over, maar daar is bij mij wel een verlangen naar om dat te weten, of dat zinvol is of niet. Het lijkt me dat dat noodzaak is dat je dat bekijkt. Zeker als het maar zo weinig minder stroom geeft. Goed, het antwoord in de zienswijze was dat het park dan veel groter zou worden voor minder energie. Het artikel wat ik daarover las, gaf dat niet aan. Er zijn echter meerdere agrivoltaïcs. Er zijn ook in de lucht verplaatsbare en noem maar op, maar dit was de meest simpele versie; verticaal BiFacial in oost-west. 02:37:34

De heer Sietsma: Dank u wel. 02:37:36

Voorzitter: Dank u wel. Meneer Dijk. 02:37:38

De heer Dijk: Ik heb eigenlijk twee vragen. Eén korte die ik eerder ook heb gesteld. Hoeveel tijd bent u kwijt geweest aan het hele participatieproces? Twee: heeft u gezien dat in de voormalige gemeente Haren en de voormalige gemeente Ten Boer de gemeente de plannen even op stil heeft gezet en de wethouders wandelingen aan het maken zijn voor kleine zonneparken. Zijn de wethouders al bij jullie langsgeweest? 02:38:05

Mevrouw Van der Veen: Ja, dat heeft veel tijd gekost. Veel nachtelijke uren, maar vooral slecht slapen. Dertig jaar van mijn leven en een hoop grijze haren. Een hoop ongeluk, stress en zorgen, maar dat is evident. Nee, dat heb ik wel begrepen dat het in Haren anders is verlopen. Daar heb ik mij wel boos over gemaakt en daar heb ik ook een e-mail over gestuurd. Ook antwoord op gekregen en dat is dat de wandeling niet bedoeld was voor de bewoners van Lageland, want die wandeling was alleen maar bedoeld voor

40

POLITIEKE WOENSDAG VAN WOENSDAG 7 APRIL 2021 20.00 UUR belanghebbenden in de kleine zonneparken, niet in dit zonnepark. Daar heb ik specifiek naar gevraagd. 02:39:25

Voorzitter: Dank u wel. Dan gaan wij, als er niet meer vragen van raadsleden zijn – dat hoop ik niet, want we lopen echt tegen de eindtijd aan – als laatste inspreker naar de heer Sam van der Meij. Gaat uw gang, u heeft drie minuten. 02:39:54

Voorzitter: Ja, u bent ... oh, wacht dat was iemand anders, geloof ik. De heer Van der Meij, heeft u de microfoon gevonden? De microfoon staat open zelfs, maar we horen u niet. Ik zie ook geen beeld. De heer Van der Meij. 02:40:05

De heer Sietsma: Voorzitter, ik zie de heer Van der Meij in beeld. Hij zegt een hele hoop, maar ik hoor niets. 02:40:09

Voorzitter: Nee, dat is duidelijk en als hij mij hoorde dan was dat hem ook inmiddels duidelijk dat dat door ons niet gehoord wordt. Meneer Van der Meij? Ik heb hem niet in beeld. Nu, dit is jammer, want nu moeten we ... 02:40:22

De heer Van der Meij: Kunt u mij zo wel horen? 02:40:23

Voorzitter: Kijk eens aan, dit is beter. Gaat uw gang, u heeft drie minuten. 02:40:27

De heer Van der Meij: Excuus. Het is de eerste keer dat ik met dit platform werk. Ik probeer een scherm te delen met u. Nee, dat gaat ook niet lukken dan moet ik het verbaal doen. De prestatie die ik wilde geven die heeft u. Ik ben Sam van der Meij, energiespecialist van de Groninger Energie Koepel. Er is mij door de initiatiefgroep uit de polder gevraagd om naar de energie-uitgangspunten te kijken die ten grondslag liggen aan het plan om in deze polder 175 hectare zonnepanelen neer te leggen. Wat heb ik gedaan? Ik heb de energieuitgangspunten als volgt bekeken. Ik heb de hele energiebehoefte van de stad Groningen bekeken. In mijn presentatie vindt u daar ook gegevens over. Die totale energiebehoefte op dit moment, exclusief mobiliteit, is 13,3 petajoule. Ik heb daarbij opgemerkt dat een heel belangrijk aspect hiervan is, waar gebruik je die energie eigenlijk voor? Het grootste deel van die energie, en wel 8 petajoule 60 procent, is nodig voor de verwarming van gebouwen, zowel woningen als bedrijfsgebouwen. Het grafiekje dat in die presentatie zit, dat toont u aan dat die verwarmingsbehoefte het zogenaamde 'badkuipmodel' heeft. Dat wil zeggen dat je heel veel energie in de wintermaanden nodig hebt en in de zomermaanden maar heel weinig.

Als je dan vervolgens gaat kijken naar het plan van de gemeente om 810 megawattpiek aan zon neer te leggen, dan moet je natuurlijk gaan kijken of die opgewekte zonne-energie een beetje past bij de energiebehoefte die onder andere door dat badkuipprofiel wordt getoond. Zonne-energie, dat weten we allemaal, heeft juist een omgekeerd badkuipprofiel. In de winter levert een zonnepark bijna niets op en de maximale productie van een zonnepark vindt plaats in de zomermaanden, mei tot en met augustus. Bij deze 810 megawattpiek die het plan zijn van de hele gemeente, daar zie je zelfs dat die 41

POLITIEKE WOENSDAG VAN WOENSDAG 7 APRIL 2021 20.00 UUR totale hoeveelheid zo veel energie gaat opwekken, dat dat zelfs de hoeveelheid van het verbruik midden in de zomer ver gaat overstijgen. Met andere woorden, je krijgt een complete mismatch tussen dat wat je aan energiebehoefte hebt, je verwarmingsbehoefte, en dat wat je aan energie-opwek hebt, je zonne-opwek. Die mismatch die vindt grotendeels in twee fasen in het jaar plaats. In de winter wekt je zonne-veld veel te weinig op en heb je dus heel veel meer energie nodig die je van elders moeten aanvoeren en in de zomermaanden heb je juist heel veel energie over vanuit je zonnepark wat je weer moet afvoeren. Met andere woorden, je hebt op die momenten in het jaar een groot probleem en de enige oplossing voor dat soort problemen is het bouwen van een heel groot transformatorstation. Als je dus een enorme mismatch hebt tussen je energiebehoefte en je energie-opwek, hoe duurzaam ook, dan kan een netbeheerder niet anders doen dan daar hele grote transformatorstations voor neer te zetten. Mijn conclusie is dat de totaalomvang van die 810 megawattpiek aan zonplannen van de gemeente Groningen, in verhouding tot de energiebehoefte van de stad Groningen, een complete mismatch is en dat je dat heel anders moet gaan insteken.

Aangezien die 175 hectare van het veld in de polder het Lageland een heel groot deel zou gaan uitmaken, zou mijn sterke aanbeveling zijn: ga het nog eens een keer helemaal precies na en ga op zoek naar een energiemix die veel beter aansluit bij het werkelijke energieverbruik van de stad. Tot zover. 02:44:09

Voorzitter: Dank u wel. Zijn er nog raadsleden die vragen hebben aan meneer Van der Meij? Zo niet, dan zijn we aan het einde gekomen van de rij insprekers. Ik heb indringende verhalen gehoord. Het gaat over participatie, over respect ... Oh, sorry Kirsten de Wrede wil toch nog wat zeggen, dan onderbreek ik mezelf even. Mevrouw De Wrede. 02:44:35

Mevrouw De Wrede: Excuses, meneer Visser. Ik twijfelde ook nog een beetje, maar ik wil toch wat vragen aan meneer Van der Meij. Ziet meneer Van der Meij ook een mogelijk verband tussen het zonnepark en de Hyperloop qua energiebehoefte en overschot, zal ik maar zeggen. 02:45:02

De heer Van der Meij: Ik heb me niet met de Hyperloop beziggehouden, maar ik vermoed dat de Hyperloop op bepaalde momenten, bijvoorbeeld op het moment dat zo een wissel wordt geactiveerd, heel kortdurend heel veel energie vraagt. Ook misschien wel meer energie dan er uit dat zonnepark zou kunnen komen, dus ook daarvoor vermoed ik dat je via een groot transformatiestation extra hoeveelheden energie zal moeten aanvoeren, heel kortdurend. Echter, details, ik heb er niet specifiek naar gekeken. 02:45:36

Voorzitter: Dank u wel. Veel berichten, verzoeken om nader onderzoek, betere toelichting, maar vooral merk ik een gevoel van: is er wel voldoende respect? Heeft er wel echte participatie plaatsgevonden? Worden de inspraak en de opvattingen wel voldoende gewogen? Is er wel voldoende ruimte? Ik vond het voor een belangrijk deel indringende verhalen, dus ik vind het ook heel belangrijk dat het vanavond is ingebracht. Ik wil aan de raadsleden vragen of er nog dringende zaken zijn die u naar voren zou willen brengen of althans heeft u vragen die tot nu toe niet aan bod zijn gekomen? Ik kijk even naar de lijst. Nee? Ja, meneer Lo-A-Njoe. 42

POLITIEKE WOENSDAG VAN WOENSDAG 7 APRIL 2021 20.00 UUR 02:46:31

De heer Lo-A-Njoe: Ja, dank u wel, Voorzitter. De bijdrage van meneer Van der Meij zet me toch wel aan het denken. Eigenlijk geeft hij vanuit zijn expertise een oordeel over een veronderstelde mismatch tussen opwek en het verbruik van de stad. Voor mij als raadslid is dat niet te beoordelen. Ik heb die expertise niet. Kan meneer Van der Meij wel aangegeven of hij ook verwacht dat andere experts op dit gebied tot dezelfde conclusie zouden komen als hij en zo ja, waar vinden we die? Ik kan namelijk als raadslid over die technische details heel moeilijk een afweging maken. 02:47:12

Voorzitter: Meneer Van der Meij. 02:47:15

De heer Van der Meij: Oké, ben ik weer te horen? Ik heb de stad Groningen met al zijn beleidsstukken al enige jaren gevolgd. Eén van de dingen die mij heel erg is opgevallen, is dat in geen enkel beleidsstuk in het verleden – ook in het recente verleden – aandacht wordt geschonken aan de jaarprofielen van zowel het energieverbruik als de energie-opwek. Met name het energieverbruik. Eigenlijk zijn bijna alle woonkernen – en de stad Groningen is daar absoluut geen uitzondering op – energieverbruikers met het hoofdaccent van het verbruik, vaak 60, 70, 80 procent, in de wintermaanden. Dat wil zeggen dat je, als je een duurzame energiemix wil gaan zoeken, bij voorkeur energie-opwekkers moet vinden die juist in die wintermaanden die energiebehoefte kunnen aanvullen. Anders zit je voor het grote probleem – en dat is een probleem dat hier ook zonder meer zou kunnen voorkomen – dat je in de wintermaanden heel veel energie nodig hebt, bijvoorbeeld ook voor je verwarmingswarmtepompen, maar dat je geen zonnepanelen hebt die dat kunnen opwekken en dat je dus kolencentrales in het leven moet houden om die winterkilowatturen voor je warmtepompen te gaan leveren. Nu, die analyses heb ik in alle beleidsstukken, zowel van de stad Groningen als van de provincie Groningen en ook van de meeste gemeenten in Groningen, tot nu toe gemist.

Die analyse is essentieel om de juiste energiemix te kunnen bepalen. 02:48:49

Voorzitter: Dank u wel. De vraag was echter een beetje gericht op de vraag of er ook andere deskundigen zijn die daar opvattingen over hebben? Ik geloof dat meneer Lo-A-Njoe daar vooral naar informeerde, want deze mismatch hebt u zojuist al heel helder uitgelegd. Hebt u daar nog een antwoord op? 02:49:05

De heer Van der Meij: Ik denk dat er zeker anderen zijn die hier hun licht over kunnen laten schijnen. Ik vrees dat heel veel mensen desgevraagd ook al snel zullen redeneren vanuit de belangen, waaruit ze opereren. Bijvoorbeeld zonneparkontwikkelaars zullen het al heel snel hebben over het totaal energieverbruik per jaar en niet in detail willen gaan over hoe dat zich dan precies door het jaar heen manifesteert. Deskundigen zijn er wel. Ze zijn alleen lastig te vinden, objectieve deskundigen. 02:49:42

Voorzitter: Oké, dank u wel. Dan nog meneer Dijk die ook nog een dringende informerende vraag heeft. 43

POLITIEKE WOENSDAG VAN WOENSDAG 7 APRIL 2021 20.00 UUR 02:49:52

De heer Dijk: Ja, ik weet niet of het per se informerend is. Ik wil in ieder geval alle insprekers bedanken. Volgens mij zijn er meerdere raadsleden ook bij hen langs geweest de afgelopen tijd. Ik moet zeggen dat ik het wel wat lastig vindt om na zo een hele rits insprekers niet meteen een politieke discussie verder te stuiten in een commissie, zoals dat normaal gesproken wel zou gaan. Ik vind het daarom ook lastig dat we het zo opknippen. Het is wel goed dat je de tijd ervoor neemt, maar ik heb niet heel vaak meegemaakt dat mensen zo massaal ontevreden zijn over een participatieproces en dat ze eigenlijk al van tevoren voor voldongen feiten werden gezet. Ik vraag me eigenlijk af en dat is ook onderdeel van de commissie, maar ik ben ook wel benieuwd hoe de rest erover denkt of misschien hoe de wethouder daarover denkt. Ik heb daar in ieder geval wel behoefte aan bij de commissie, laat dat voorop staan. 02:50:58

Voorzitter: Ik begrijp uw behoefte. Ik begrijp ook uw positie, maar dan komen we echt in het politieke vraagstuk terecht van hoe je dit alles weegt, met elkaar bespreekt, hoe je dat van elkaar beoordeeld en met elkaar beoordeeld en daar is de sessie van 21 april voor bedoeld. Het is bovendien ruimschoots half elf, dus we moeten nu zeker gaan afronden. Er waren verder geen vragen, dacht ik. Ik wil ook iedereen bedanken die hier een toelichting heeft gegeven en de insprekers in het bijzonder, want ik wil de raadsleden graag meegeven deze indringende verhalen goed mee te nemen naar de sessie op 21 april. U kunt tussentijds natuurlijk ook altijd nog contact met hen zoeken, danwel met de ambtelijke staf of de mensen van de Hyperloop, als er nog technische vragen zijn. Ik dank u allemaal voor uw komst en ik wens u nog een fijne avond.

44