03. Ruimte voor economie Marktanalyse bedrijventerreinen br raad.pdf
Tekst van het document
Hier zijn veel mogelijkheden toe omdat het ruimtegebruik op bedrijventerreinen in Groningen vrij extensief is, zie ook box hieronder. Dit betekent dat bedrijven hun uitbreidingsvraag (deels) op eigen kavel invullen door te intensiveren en/of dat er ruimte op bedrijventerreinen vrijkomt door herstructurering (bv. als gevolg van de verhuizing van een bedrijf). Bij succesvolle intensivering van de bestaande voorraad bedrijventerreinen is er minder behoefte aan uitbreiding van het bedrijventerreinenareaal in het groen. Hierbij moet wel rekening worden gehouden met de ruimtelijke impact van intensivering, zoals hogere gebouwen en extra druk op de openbare ruimte. Niet op elke plek is dit passend en wenselijk.
RUIMTEGEBRUIK OP GRONINGSE BEDRIJVENTERREINEN IS EXTENSIEF In Groningen is het ruimtegebruik op bedrijventerreinen bovengemiddeld extensief in vergelijking met andere provincies in Nederland. We gebruiken de gemiddelde TQ en FSI op bedrijventerreinen als indicator voor het ruimtegebruik in Groningen: • De gemiddelde TQ (ruimte per werknemer) is in Groningen circa 300. De TQ in de regio’s Delfzijl en omgeving en Oost-Groningen is zelfs boven 500. Alleen de provincie Drenthe heeft in Nederland een hogere TQ op bedrijventerreinen dan Groningen. De gemiddelde TQ op bedrijventerreinen in Nederlandse provincies is rond de 250. • De gemiddelde FSI (bruto vloeroppervlak ten opzichte van kaveloppervlak) op bedrijventerreinen in Groningen is circa 39%. Een gemiddeld bedrijventerrein heeft een FSI binnen de bandbreedte 40%60%. Het ruimtegebruik op bedrijventerreinen in Groningen is daarmee laag. Intensivering is proces van de lange adem Bij het beter benutten van de bestaande voorraad bedrijventerreinen is verbinding leggen tussen het ontwikkelen van nieuwe bedrijventerreinen en investeren in bestaande terreinen van belang. De potentiële ruimtewinst vanuit intensivering is niet van vandaag op morgen gerealiseerd. Intensivering hangt namelijk samen met belangrijke bedrijfsbeslissingen en -investeringen.
Herontwikkeling en intensivering is dus een zaak van lange adem en afhankelijk van private partijen en/of actieve (financiële) inzet van overheden. Het creëren van schuifruimte is bij intensivering cruciaal. Het gaat erom dat door de ontwikkeling van nieuwe bedrijventerreinen er ruimte achtergelaten wordt die dan mogelijk kan worden herontwikkeld of
Behoefteraming bedrijventerreinen Groningen 22.015
57
geïntensiveerd. Hierbij zijn dan ook kansen om op bedrijventerreinen een kwaliteitsslag te maken in bijvoorbeeld ruimtelijke kwaliteit, verduurzaming en/of vergroening. Onderzoek meest kansrijke bedrijventerreinen voor beter benutten van de ruimte We adviseren om een analyse uit te voeren naar de mogelijkheden om de ruimte op bedrijventerreinen in Groningen beter te benutten omdat het ruimtegebruik efficiënter kan. Daarvoor is het zinvol om een goed beeld te hebben van de mogelijkheden voor beter benutten en de consequenties die dat bijvoorbeeld heeft op de benodigde schuifruimte en de ruimtelijke kwaliteit van het terrein. Een inventarisatie naar de meest kansrijke bedrijventerreinen helpt om de juiste bedrijventerreinen uit te zoeken om mee aan de slag te gaan in de provincie. Voor sommige terreinen is een lagere ruimtelijke intensiteit passend terwijl het op een ander terrein als inefficiënt kan worden gezien. Door locaties te prioriteren kan gericht gewerkt worden aan de terreinen die de meeste potentie bieden.
5.6 Zet sterk in op monitoring van de Groningse bedrijventerreinmarkt Om de ontwikkelingen rondom vraag en aanbod te kunnen volgen is goede monitoring van de uitgifte en het beschikbare aanbod belangrijk. We hebben in het kader van deze behoefteraming informatie opgehaald over vraag en aanbod bij alle gemeenten in de provincie. Deze actuele informatie is waardevolle input geweest voor deze behoefteraming. Het is belangrijk dat deze monitoring van vraag en aanbod jaarlijks wordt uitgevoerd en landelijk wordt teruggekoppeld via IBIS. Ook zien we kansen voor het ontsluiten van de resultaten van de monitor via de Groningse dashboard toekomstbestendigheid bedrijventerreinen. Gemeenten moeten hun bedrijventerreingegevens op orde hebben, voor hun eigen cijfers en monitoring, maar ook voor een goed regionaal, provinciaal en nationaal beeld van bedrijventerreinen. De cijfers zijn een cruciale basis voor o.a. behoefteramingen en de juiste beslissingen en gesprekken over nieuwe bedrijventerreinontwikkelingen en (compensatie van) transformatie. Nu is dit in Groningen niet altijd op orde en bestaat onduidelijkheid over harde planvoorraad, beschikbaarheid van kavels en nog uitgeefbare voorraad. Als het fundament van de monitor – het goed en jaarlijks aanleveren van informatie vanuit de gemeenten – op orde is, is het vervolgens van belang dat de monitor meer kwalitatieve inzichten geeft.
Bijvoorbeeld door goed te registreren vanuit welke bedrijven en op welk type terreinen/werkmilieus de vraag/uitgifte zich heeft voorgedaan en wat de aard (uitbreiding, nieuwvestiger, vervangingsvraag) en herkomst (gemeente, regio, van buiten) van deze ruimtevraag was. Zo kan de ruimtevraag beter worden gevolgd en komen mogelijke tekorten of overschotten in bepaalde marktsegmenten eerder in beeld. Eventuele regionale afspraken kunnen zo nodig daarop afgestemd/geactualiseerd worden. Regio Groningen-Assen werkt bijvoorbeeld al met een jaarlijkse monitor. In het verlengde hiervan adviseren we het uitbouwen van overleggen met het bedrijfsleven binnen de regio’s. In het kader van de behoefteraming zijn consultatiesessies gehouden met marktpartijen en het zou goed zijn als dit gesprek regelmatig plaatsvindt, zoals ook besproken tijdens de marktconsultatie. Denk aan een (half)jaarlijks overleg met een goede dwarsdoorsnede van bedrijven – maar ook intermediairs – om gezamenlijk te bespreken wat de actuele ontwikkelingen op bedrijventerreinenmarkt zijn en of dit om aanscherpingen van de programmering vraagt. Belangrijk: het moet géén praatclub zijn, waar verder weinig mee gebeurt.
Wat goed werkt is een agenderend overleg te organiseren, om aan de hand van (bijvoorbeeld) monitor-resultaten consequenties te trekken over de bestaande locaties, harde plancapaciteit en eventuele nieuwe plannen voor en concrete vraag naar bedrijventerreinen en kantoren.
Behoefteraming bedrijventerreinen Groningen 22.015
58
6 Adviezen per regio In hoofdstuk vijf hebben we enkele algemene handvatten gepresenteerd die kunnen helpen om tot regionale programmeringsafspraken te komen. We geven in dit hoofdstuk nog enkele eerste regiospecifieke adviezen. We doen dit op basis van de kwantitatieve en kwalitatieve confrontatie van vraag en aanbod in de regio’s.
6.1 Adviezen Delfzijl en omgeving Er is op totaalniveau in Delfzijl en omgeving meer aanbod dan vraag tot 2030 en tot 2040 in beide scenario’s. Ook kwalitatief zien we in de segmenten kleinschalig lokaal en regulier gemengd dat er meer aanbod is dan vraag. Voor grootschalige ruimtevragers is er in het hoge scenario tot 2030 mogelijk een tekort aan kavels in de regio. Voor de regio Delfzijl en omgeving hebben we de volgende specifieke adviezen: • We adviseren om voor de segmenten kleinschalig lokaal en regulier gemengd de komende jaren geen nieuw aanbod te ontwikkelen in de regio. Op bedrijventerreinen Woldweg en Farmsumerweg zijn nog gronden beschikbaar met een specifieke bedrijfsbestemming. Door deze terreinen algemeen te bestemmen kunnen deze gronden op termijn ook beschikbaar gemaakt worden voor kleinschalig lokale tot reguliere bedrijven. We adviseren hier alleen actie op te ondernemen als hier concrete aanleiding voor is. • We adviseren om goed vinger aan de pols te houden wat interesse in grootschalige kavels betreft, vooral op Farmsumerpoort. Op basis van goede afspraken kan bijvoorbeeld een grote(re) ruimtevrager die zich meldt in Delfzijl en omgeving opgevangen worden op een locatie met genoeg grootschalig aanbod in een van de andere twee regio’s mocht het in Delfzijl en omgeving niet passen.
• We adviseren ook om als regio die maar uit één gemeente bestaat om goed af te stemmen (en mogelijk ook afspraken te maken) met de omliggende regio’s Oost-Groningen en de RGA-gemeenten. Hierbij is aandacht voor de relatie tussen Oosterhorn en droge bedrijventerreinen in de provincie van belang.
6.2 Adviezen Oost-Groningen Kwantitatief is er in Oost-Groningen meer aanbod dan vraag naar bedrijventerreinen tot 2030 en tot 2040. Toch kunnen er in de regio enkele knelpunten ontstaan de komende jaren. Kwalitatief zien we dat er op enkele plekken behoefte kan zijn aan het toevoegen van kleinschalig lokaal aanbod. Oost-Groningen heeft een groot oppervlak en niet overal is kleinschalig lokaal aanbod beschikbaar voor lokale bedrijven. Zo is er geen kleinschalig hard (plan)aanbod aanwezig in de gemeenten Pekela en Veendam. In het regulier gemengde segment is in beide scenario’s meer dan voldoende aanbod om aan de ruimtevraag naar bedrijventerreinen te voldoen tot 2030, al is er minder beschikbaar dan op papier staat aangezien een aanzienlijk deel van dit segment onder optie is. Ook is er in het grootschalig gemengde segment in beide scenario’s voldoende aanbod om in de vraag tot 2030 te voorzien. Voor de regio Oost-Groningen hebben we de volgende specifieke adviezen: • We adviseren om ruimte te creëren voor kleinschalige lokale bedrijven op plekken waar dat lokale meerwaarde oplevert. Er zal in dit segment niet snel een problematisch overaanbod ontstaan en het type bedrijf dat op dergelijke terreinen is gevestigd is vaak erg lokaal gebonden waardoor kleinschalige lokale terreinen de meest geschikte plekken zijn voor dit type bedrijf.
• We adviseren om als regio goed de uitgifte op regulier gemengde en grootschalig gemengde bedrijventerreinen te monitoren. Als de uitgifte op deze terreinen voorspoedig gaat (richting het hoge scenario) dan kan er richting 2040 wel een tekort ontstaan in beide segmenten. Als dit op tijd gesignaleerd wordt, kunnen tijdig goede plannen gemaakt worden om te voorzien in de vraag na 2030. • Tot slot adviseren we de gemeenten in de regio Oost-Groningen om gezamenlijk afspraken te maken over bedrijventerreinen en de programmering hiervan. Ook adviseren we om afspraken te maken met de RGA-gemeenten over de bedrijventerreinen.
Behoefteraming bedrijventerreinen Groningen 22.015
59
6.3 Adviezen RGA-gemeenten Er is in de RGA-gemeenten in tegenstelling tot de andere twee regio’s sprake van een kwantitatief tekort aan bedrijventerreinen in het lage en het hoge scenario tot 2030 en tot 2040. Dit geldt voor zowel de stad Groningen op zichzelf als de andere RGA-gemeenten. Aanvullend daarop zijn veel van de beschikbare kavels in de regio onder optie/reservering en daarmee niet (direct) beschikbaar. Kwalitatief zien we dat er behoefte is aan kleinschalig lokaal aanbod in de regio, er is minder aanbod dan vraag tot 2030 in beide scenario’s. Omdat lokale bedrijven ook lokaal gebonden zijn kan er voor dit segment moeilijker alternatief aanbod beschikbaar worden gesteld in een andere regio. Ook voor het regulier gemengde segment geldt dat er meer vraag is dan aanbod tot 2030 in het hoge scenario, in het lage scenario is er een balans tussen vraag en aanbod. In de periode tot 2040 ontstaat in ieder geval een (groot) tekort aan regulier gemengde bedrijventerreinen in de RGA-gemeenten als er geen nieuw aanbod wordt toegevoegd. In het grootschalig regulier gemengde segment is tot 2030 genoeg aanbod in beide scenario’s, richting 2040 (of als de uitgifte veel harder gaat dan verwacht) kan er in dit segment ook een tekort ontstaan.
Voor de RGA-gemeenten hebben we de volgende specifieke adviezen: • We adviseren om goede plannen voor kleinschalig lokaal aanbod zo snel mogelijk op te stellen en te realiseren in de regio. • We adviseren ook om zo snel mogelijk nieuw regulier gemengd aanbod te realiseren in de regio en/of om afspraken te maken over (gedeeltelijke) opvang van deze vraag op geschikte bedrijventerreinen in andere omliggende regio’s. • We adviseren om als regio goed de uitgifte op grootschalig regulier gemengde bedrijventerreinen te monitoren. Als je op tijd knelpunten op grootschalig regulier gemengde terreinen weet te signaleren kun je tijdig goede plannen maken om te voorzien in de vraag. • Ook adviseren we de RGA-gemeenten om afspraken te maken over (de programmering van) bedrijventerreinen, binnen de regio en met andere regio’s. De RGA-gemeenten zijn de zwaartepunt van de provincie, het is daarom belangrijk dat er in de regio goede afspraken zijn rondom bestaande bedrijventerreinen en programmering van bedrijventerreinen. Dit geeft een stevige basis voor de afstemming met andere regio’s.
60
Behoefteraming bedrijventerreinen Groningen 22.015
7 Bijlagen A: Methodiek Indeling regio’s
Regio Delfzijl en omgeving Oost-Groningen Oost-Groningen Oost-Groningen Oost-Groningen Oost-Groningen RGA-gemeenten RGA-gemeenten RGA-gemeenten RGA-gemeenten
COROP Delfzijl en omgeving Oost-Groningen Oost-Groningen Oost-Groningen Oost-Groningen Oost-Groningen Overig Groningen Overig Groningen Overig Groningen Overig Groningen
Gemeente Eemsdelta Oldambt Pekela Stadskanaal Veendam Westerwolde Groningen Het Hogeland Midden-Groningen Westerkwartier
Behoefteraming bedrijventerreinen Groningen 22.015
61
Sectoren raming We onderscheiden in de bedrijventerreinenraming zeven sectoren. Basis voor de indeling is de Standaard Bedrijfsindeling (SBI) van het CBS. Met deze indeling in sectoren clusteren we bedrijven zoveel mogelijk op basis van zowel kwantitatieve aspecten (onder andere groeiverwachtingen, ruimtegebruik, locatievoorkeur) als kwalitatieve aspecten (zoals vestigingsvoorkeuren, marktoriëntatie et cetera). Sector Landbouw Industrie
SBI A B, C, D E
Bouw, handel en reparatie Logistiek en groothandel
F, G45 G46, H
Consumentendiensten Dienstverlening & ICT
G47, I, R, S J, K, L, M, N
Overheid, zorg en onderwijs
O, P, Q
Bevat onder andere… Dienstverlening voor de landbouw, akkerbouw, tuinbouw, veeteelt Chemische industrie, rubber- en kunststofindustrie, metaalproducten en machines, elektroteschnisch, transportmiddelenindustrie, kleding- en textiel, hout- en bouwproducten, sociale werkvoorziening Bouwbedrijven, GWW, handel in en reparatie van auto’s Post- en koeriers, vervoer over land en water, opslag, logistieke dienstverleners, transport, groothandel, e-commerce Detailhandel (PDV), horeca, leisure, sport, recreatie, wellness Zakelijke diensten, R&D, ingenieurs, facility management, schoonmaakbedrijven, beveiliging, uitzendbureaus, vastgoed, callcenters, softwarebedrijven, IT Overheidsdiensten zoals brandweer, politie, gemeentewerf of -kantoor; maatschappelijke organisaties, trainings- en opleidingscentra
Raming uitbreidingsvraag De raming van de uitbreidingsvraag berekenen we met een afgeleide methode van de oorspronkelijke Bedrijfslocatiemonitor (BLM, opgesteld door CPB/PBL in 2001). De basis voor deze zogenaamde terreinquotiëntenmethodiek is dat werkgelegenheid (en het ruimtegebruik per werknemer) een graadmeter is voor de ruimtevraag van bedrijven. De methode kent drie parameters: 1. Werkgelegenheid: met hoeveel banen neemt de werkgelegenheid toe? 2. Locatievoorkeur: welk deel (%) daarvan komt op bedrijventerreinen terecht? 3. Terreinquotiënt: hoeveel ruimte (in m² kavel) heeft elke baan op een bedrijventerrein nodig?
62
Behoefteraming bedrijventerreinen Groningen 22.015
1. Ontwikkeling werkgelegenheid Voor de toekomstige werkgelegenheidsontwikkeling maken we gebruik van de actualisatie en regionalisering bedrijfstakramingen opgesteld door het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB) in 2022. Het EIB geeft voor 18 bedrijfstakken de verwachte ontwikkeling van arbeidsvolume en toegevoegde waarde weer in de periode 2019-2032. Zij onderscheiden daarbij twee scenario’s: behoedzaam en gunstig. We gebruiken de groeipercentages van de EIB-scenario’s voor het arbeidsvolume om de werkgelegenheidsontwikkeling door te rekenen. De groeipercentages in de EIB zijn gegeven op COROPniveau, welke aansluiten bij de regio-indeling in Groningen. Het aantal banen heeft betrekking op het totaal aantal fulltimers, parttimers en uitzendkrachten. Tabel 20: Totaal aantal banen per regio volgens EIB-scenario’s Regio Delfzijl en omgeving Oost-Groningen RGA-gemeenten
Scenario EIB behoedzaam EIB gunstig EIB behoedzaam EIB gunstig EIB behoedzaam EIB gunstig
1-1-2022 (LISA) 17.422 17.888 52.186 53.313 222.161 225.369
1-1-2029 15.785 17.234 49.787 53.462 225.088 236.103
1-1-2039 13.709 16.441 46.644 53.249 230.779 250.907
Bron: LISA (2021), EIB-scenario’s (2022). Bewerking: Stec Groep (2022).
De ontwikkelingen per sector (per regio) baseren we op historische ontwikkelingen van de sectoren, waar nodig gecorrigeerd op uitschieters (bijvoorbeeld vertrek van één groot bedrijf) en op basis van duiding van bepaalde ontwikkelingen in de bijeenkomsten met gemeenten. Daarbij houden we ook rekening met trends en ontwikkelingen en de impact hiervan op de ontwikkeling van sectoren. We gebruiken het totaal aantal banen per regio volgens de EIB-scenario’s als basis. Vervolgens rekenen we het aandeel per sector binnen dit totaal door naar de toekomst. Daarbij is er geen onderscheid tussen het hoge en lage scenario. Tabel 21: Ontwikkeling sectoren per regio, in aandeel van totale werkgelegenheid per regio Regio
Sector
Aantal in 2022 (EIB gunstig) 980
Aandeel in 2022
Aandeel in 2030
Ontwikkeling 2022-2030 (%-punt)
Aandeel in 2040
Ontwikkeling 2030-2040 (%-punt)
5,5%
4,5%
-0,9%
4,1%
-0,4%
Bouw, handel en reparatie Consumentendiensten
1.440 3.170
8,1% 17,7%
8,4% 18,1%
0,4% 0,4%
8,6% 18,4%
0,2% 0,3%
Dienstverlenging & ICT Industrie – samengevoegd
2.270 3.500
12,7% 19,6%
13,2% 19,3%
0,5% -0,3%
13,4% 19,0%
0,1% -0,3%
Logistiek en groothandel Overheid, zorg en onderwijs
2.030 4.480
11,4% 25,0%
11,2% 25,2%
-0,1% 0,2%
11,1% 25,3%
-0,1% 0,1%
Landbouw
2.210
4,1%
3,7%
-0,5%
3,1%
-0,6%
Bouw, handel en reparatie Consumentendiensten
4.950 10.880
9,3% 20,4%
9,6% 20,9%
0,3% 0,5%
10,0% 21,2%
0,4% 0,3%
Dienstverlenging & ICT Industrie – samengevoegd
5.890 8.780
11,0% 16,5%
11,0% 16,0%
0,0% -0,5%
11,2% 15,7%
0,2% -0,3%
Logistiek en groothandel Overheid, zorg en onderwijs
3.750 16.860
7,0% 31,6%
6,8% 32,1%
-0,3% 0,5%
6,5% 32,3%
-0,3% 0,3%
Landbouw
5.510
2,4%
2,2%
-0,2%
1,7%
-0,6%
Bouw, handel en reparatie Consumentendiensten
12.740 44.040
5,7% 19,5%
5,7% 19,7%
0,0% 0,1%
5,7% 19,9%
0,0% 0,1%
Dienstverlenging & ICT
46.670
20,7%
20,9%
0,2%
21,1%
0,2%
Landbouw
Delfzijl en omgeving
OostGroningen
RGAgemeenten
63
Behoefteraming bedrijventerreinen Groningen 22.015
Industrie – samengevoegd
19.560
8,7%
8,1%
-0,6%
7,5%
-0,6%
Logistiek en groothandel Overheid, zorg en onderwijs
13.000 83.850
5,8% 37,2%
5,7% 37,7%
-0,1% 0,4%
5,7% 38,4%
0,1% 0,8%
*Noot: Aantallen afgerond op tientallen.
2. Locatietypevoorkeur Locatietypevoorkeur = aandeel banen op bedrijventerreinen ten opzichte van totaal aantal banen De locatietypevoorkeur is het aandeel van de totale werkgelegenheid dat op een bedrijventerrein gevestigd is. We bepalen de locatietypevoorkeur van bedrijven op basis van LISA (2021) en op basis van een gekwantificeerde trendanalyse: •
•
•
De meest recente LISA-gegevens vormen het uitgangspunt. De gegevens zijn uitgesplitst naar sector. Op basis van provinciale contouren van bedrijventerreinen is berekend welk deel van de werkgelegenheid op bedrijventerreinen is gevestigd. Op die manier wordt in het prognosemodel per sector de locatietypevoorkeur bepaald. Aan de hand van historische gegevens uit LISA analyseren we met het prognosemodel de historische ontwikkeling van de locatietypevoorkeur per sector. Aan de hand hiervan maakt het prognosemodel eerste aannames over de ontwikkeling van de locatietypevoorkeur per sector in de komende jaren. Additioneel analyseren we de belangrijke trends en ontwikkelingen in relatie tot de ruimtevraag per sector en per regio. Deze kwantificeren we voor de locatietypevoorkeur.
In onderstaande tabel geven we weer welke input we ten aanzien van locatietypevoorkeur hanteren voor de verschillende sectoren en regio’s. Tabel 22: Ontwikkeling locatietypevoorkeur (LTV) per sector en regio Regio
Delfzijl en omgeving
Oost-Groningen
RGA-gemeenten
Sector
LTV 2022
LTV 2030
Ontwikkeling 2022-2030 (%-punt)
LTV 2040
Ontwikkeling 2030-2040 (%-punt)
Landbouw Bouw, handel en reparatie
0,3% 25,8%
0,2% 28,5%
-0,1% 2,7%
0,1% 28,8%
-0,1% 0,3%
Consumentendiensten Dienstverlenging & ICT
9,5% 32,1%
10,6% 35,2%
1,1% 3,2%
12,4% 36,8%
1,8% 1,5%
Industrie – samengevoegd Logistiek en groothandel
35,9% 12,0%
36,9% 14,2%
1,0% 2,2%
37,4% 14,9%
0,5% 0,7%
Overheid, zorg en onderwijs
1,0%
1,2%
0,2%
1,5%
0,3%
Landbouw Bouw, handel en reparatie
2,7% 46,8%
3,3% 47,1%
0,5% 0,2%
3,9% 47,3%
0,6% 0,2%
Consumentendiensten Dienstverlenging & ICT
12,7% 24,4%
13,3% 25,3%
0,6% 0,9%
13,7% 26,5%
0,4% 1,3%
Industrie – samengevoegd Logistiek en groothandel
74,9% 63,7%
75,4% 66,2%
0,5% 2,4%
75,7% 66,5%
0,3% 0,4%
Overheid, zorg en onderwijs
13,3%
13,6%
0,3%
13,7%
0,0%
Landbouw Bouw, handel en reparatie
5% 56,0%
5,1% 56,5%
0,4% 0,4%
6,1% 56,6%
1,0% 0,2%
Consumentendiensten Dienstverlenging & ICT
13,9% 46,0%
13,9% 45,1%
-0,1% -0,9%
13,4% 43,6%
-0,5% -1,5%
Industrie – samengevoegd Logistiek en groothandel
68,0% 66,7%
68,8% 67,3%
0,7% 0,6%
69,0% 67,4%
0,2% 0,1%
Overheid, zorg en onderwijs
6,9%
7,0%
0,0%
7,1%
0,2%
64
Behoefteraming bedrijventerreinen Groningen 22.015
3. Terreinquotiënt Terreinquotiënt = gemiddeld aantal vierkante meter kavel per werkzaam persoon Als onderdeel van deze raming heeft een uitgebreide data-analyse plaatsgevonden om het huidige ruimtegebruik per sector in beeld te brengen. Daarbij is een koppeling gemaakt van bedrijfskavels op bedrijventerreinen en het vestigingenbestand van de provincie. Zo kan op bedrijfsniveau het ruimtegebruik in kaart worden gebracht. Op basis hiervan hebben we per subregio en per sector het gewogen gemiddelde ruimtegebruik in de huidige situatie vastgesteld. De ontwikkeling van het terreinquotiënt per sector in de toekomst baseren we op: • De ontwikkeling van de algehele terreinquotiënt (totale netto uitgegeven voorraad gedeeld door totaal aantal banen op bedrijventerreinen) per regio. Dit geeft een beeld van de ontwikkeling van het gemiddelde ruimtegebruik en daarmee het intensiever of juist extensiever worden van ruimtegebruik in de regio’s. • De verhouding van het terreinquotiënt per sector in de regio’s ten opzichte van het terreinquotiënt per sector in de provincie. • Impact van trends en ontwikkelingen (zoals robotisering) op het ruimtegebruik per werknemer per sector.
IMPACT VAN LEEGSTAND OP TERREINQUOTIËNTEN Leegstand op bedrijventerreinen, of een verlies aan banen bij bedrijven heeft een opwaarts effect op de terreinquotiënten (minder personeel op hetzelfde oppervlakte). De leegstand op bedrijventerreinen is bij terreinquotiënten (impliciet) meegeteld. Tot een niveau van frictieleegstand is dit geen probleem. Leegstand bóven dit niveau vertekent de terreinquotiënten. Uit de analyses van leegstand/aanbod per regio blijkt dat er geen sprake is van overmatige leegstand in de verschillende subregio’s. In onderstaande tabel geven we weer welke input we ten aanzien van terreinquotiënten hanteren voor de verschillende sectoren en regio’s. Tabel 23: Ontwikkeling terreinquotiënt (TQ) per sector en regio, in m² kavel Regio
Delfzijl en omgeving
OostGroningen
18
Sector
TQ 2022
TQ 2030
Ontwikkeling 2022-2030 (in %)
TQ 2040
Ontwikkeling 2030-2040 (in %)
Landbouw 18 Bouw, handel en reparatie
1.284 449
1.348 471
5% 5%
1.416 471
5% 0%
Consumentendiensten Dienstverlenging & ICT
453 111
476 122
5% 10%
476 128
0% 5%
Industrie – samengevoegd Logistiek en groothandel
712 657
783 690
10% 5%
822 759
5% 10%
Overheid, zorg en onderwijs
584
584
0%
584
0%
Landbouw Bouw, handel en reparatie
1.284 498
1.348 498
5% 0%
1.416 498
5% 0%
Consumentendiensten Dienstverlenging & ICT
364 317
364 317
0% 0%
364 317
0% 0%
Industrie – samengevoegd Logistiek en groothandel
636 717
687 753
8% 5%
741 828
8% 10%
Overheid, zorg en onderwijs
389
389
0%
389
0%
De terreinquotiënt voor de sector landbouw is door een beperkt aantal cases op bedrijventerreinen op provinciaal niveau berekend.
65
Behoefteraming bedrijventerreinen Groningen 22.015
RGAgemeenten
Landbouw
1.284
1.348
5%
1.416
5%
Bouw, handel en reparatie Consumentendiensten
235 211
246 211
5% 0%
259 211
5% 0%
Dienstverlenging & ICT Industrie – samengevoegd
113 348
113 369
0% 6%
113 387
0% 5%
Logistiek en groothandel Overheid, zorg en onderwijs
311 149
326 149
5% 0%
326 149
0% 0%
66
Behoefteraming bedrijventerreinen Groningen 22.015
B: Inventarisatie vervangingsvraag Om de vervangingsvraag per regio in kaart te brengen hebben we concrete transformatieplannen van gemeenten uitgevraagd en geanalyseerd, zie tabel hieronder. Vervangingsvraag ontstaat wanneer een (stuk) bedrijventerrein verdwijnt en de originele eindgebruikers een nieuwe locatie zoeken. Bij transformatie van een bedrijventerrein kan dus vervangingsvraag optreden. We hebben gemeenten gevraagd een indicatie te geven van de omvang van het plan, of er bedrijven moeten vertrekken als gevolg van de transformatie, op welk termijn het plan wordt uitgevoerd en welke functies er terugkeren op de locatie na transformatie. Op basis van deze kenmerken schatten we voor de plannen die voor 2040 van start gaan de vervangingsvraag per transformatie. Bij transformatieplannen kan het aandeel voor bedrijven bestemde grond dat verdwijnt namelijk verschillen. Hieronder per regio een tabel met daarin de door gemeenten benoemde transformatielocaties, de verwachte periode van de transformatie en de verwachte vervangingsvraag. Tabel 24: Opgegeven transformatieplannen per gemeente Verwachte periode Tot 2030
Vanaf 2030 tot 2040 Totaal tot 2030 Totaal tot 2040
Regio
Gemeente
Terrein
RGA-gemeenten RGA-gemeenten RGA-gemeenten RGA-gemeenten RGA-gemeenten RGA-gemeenten RGA-gemeenten
Groningen Groningen Groningen Westerkwartier Midden-Groningen Groningen Groningen
Friese Straatweg Ulgersmaweg Damsterdiep Industriepark Leek Hoogezand Noord Hoendiep (Zuid) Peizerweg/Suikerunie
Verwachte vervangingsvraag 1,3 1,0 22,7 7,2 4,5 5,6 9,0 36,8 51,4
67
Behoefteraming bedrijventerreinen Groningen 22.015
C: Indeling hard (plan)aanbod naar type bedrijventerrein Zie tabel hieronder voor de indeling van alle bedrijventerreinen met hard (plan)aanbod naar de typen bedrijventerreinen die we onderscheiden in de provincie Groningen. Het gekozen type is gebaseerd op de kenmerken van het uitgeefbare aanbod per terrein. Tabel 25: Hard (plan)aanbod naar type bedrijventerrein Regio
Gemeente
Terrein
Uitgeefbaar aanbod 18,9
Delfzijl en omgeving
Eemsdelta
Farmsumerpoort (GEM/GSP)
Delfzijl en omgeving Delfzijl en omgeving
Eemsdelta Eemsdelta
Delfzijl en omgeving Delfzijl en omgeving Delfzijl en omgeving Oost-Groningen Oost-Groningen Oost-Groningen Oost-Groningen Oost-Groningen Oost-Groningen
Eemsdelta Eemsdelta Eemsdelta Oldambt Oldambt Oldambt Oldambt Pekela Veendam
Energieweg Uitbreiding bedrijventerrein Tjariet (Spijk) Bedrijvenpark Fivelpoort (GSP) Woldweg Farmsumerweg Bolwerck Eextahaven III 1e en 2e fase Hoogebrug 2 Rensel West Dallen II (Fase I)
19,2 3,9 3,2 8,2 2,3 1,9 0,3 14,5 39,0
Oost-Groningen Oost-Groningen Oost-Groningen
Veendam Veendam Westerwolde
Lloyd Groningen Railport / RSCG Zuid Groningen fase 2
3,3 1,5 43,0
Oost-Groningen Oost-Groningen Oost-Groningen Oost-Groningen Oost-Groningen Oost-Groningen RGA-gemeenten
Westerwolde Westerwolde Westerwolde Stadskanaal Stadskanaal Stadskanaal Groningen
BT Sellingen T Heem Avebe-terrein Bedrijvenpark Stadskanaal Ter Wuppingerweg Dideldom Westpoort
1,0 0,5 20,0 4,1 5,0 1,3 43,5
RGA-gemeenten RGA-gemeenten RGA-gemeenten RGA-gemeenten RGA-gemeenten RGA-gemeenten RGA-gemeenten RGA-gemeenten RGA-gemeenten RGA-gemeenten
Groningen Groningen Groningen Groningen Het Hogeland Het Hogeland Het Hogeland Midden-Groningen Midden-Groningen Westerkwartier
Roodehaan Nesciopark Eemspoort Zernike Science Bedrijventerrein Ulrum Bedrijventerrein langs N363 Tuinbouw bedrijventerrein Bedrijvenpark Rengers Gouden Driehoek Leeksterveld
11,3 0,6 1,3 11,3 1,4 1,4 1,2 6,3 1,5 8,0
0,7 3,0
Type terrein Regulier gemengd/ grootschalig Kleinschalig lokaal Kleinschalig lokaal Regulier gemengd Specifieke doelgroep Specifieke doelgroep Regulier gemengd Kleinschalig lokaal Regulier gemengd Kleinschalig lokaal Regulier gemengd Regulier gemengd/ grootschalig Regulier gemengd Specifieke doelgroep Regulier gemengd/ grootschalig & specifieke doelgroep Kleinschalig lokaal Kleinschalig lokaal Specifieke doelgroep Regulier gemengd Kleinschalig lokaal Kleinschalig lokaal Regulier gemengd/ grootschalig Grootschalig Kleinschalig lokaal Regulier gemengd Specifieke doelgroep Kleinschalig lokaal Kleinschalig lokaal Specifieke doelgroep Regulier gemengd Regulier gemengd Regulier gemengd
Behoefteraming bedrijventerreinen Groningen 22.015
D: Innovatiespotter thema’s bedrijventerreinen Groningen Figuur 22: Innovatieve agrifood bedrijven op bedrijventerreinen
Figuur 23: Innovatieve circulaire bedrijven op bedrijventerreinen
68
Behoefteraming bedrijventerreinen Groningen 22.015
Figuur 24: Innovatieve energie bedrijven op bedrijventerreinen
Figuur 25: Innovatieve health bedrijven op bedrijventerreinen
69
Behoefteraming bedrijventerreinen Groningen 22.015
Figuur 26: Innovatieve high tech bedrijven op bedrijventerreinen
Figuur 27: Innovatieve ICT bedrijven op bedrijventerreinen
70
71
Behoefteraming bedrijventerreinen Groningen 22.015
E: Indicatieve vraag-aanbod confrontatie per gemeente Tabel 26: Indicatieve vraag-aanbod confrontatie per gemeente in Delfzijl en omgeving Gemeente
2022 tot 2030
2030 tot 2040
Eemsdelta
Behoedzaam 6
Behoedzaam -10
Vraag
Aanbod Confrontatie
Uitbreidingsvraag Vervangingsvraag Additionele vraag Hard planaanbod
Gunstig 16 0
2022 tot 2040
Behoedzaam 5
Gunstig
3
8
-3
0
5
10
0
3
42 -30
-
-16
Behoedzaam 21 13 42
-38
-9
Tabel 27: Indicatieve vraag-aanbod confrontatie per gemeente in Oost-Groningen Gemeente
Oldambt
2022 tot 2030 Vraag Aanbod
Uitbreidingsvraag Vervangingsvraag
Vraag
Uitbreidingsvraag
Vraag
1
Aanbod
Vraag Aanbod
Uitbreidingsvraag
Vraag
Vraag
14
-3
10
-14 8
2
11
16 0 10
-4
-9
-1
-2
5 0
11
-11
-6
-2
21
0
0
0
42
-
42
-40 Uitbreidingsvraag
-31
1
5
-2
48
-18
15 -84
-1
30
30
48
3
96 0
8 -
-19
-8 18
-31
11
-31
0
109
-21
0
-
0
Hard planaanbod
5 -
-25
10
-44
0
30 -29
Uitbreidingsvraag
-
0
Hard planaanbod
Additionele vraag Confrontatie
0
0
-8
Vervangingsvraag Aanbod
8
31
Hard planaanbod
Confrontatie Totaal
2 -
0
Vervangingsvraag Aanbod
13 -17
0 -12
44
Vervangingsvraag Confrontatie Westerwolde
-1
Gunstig
0
-
14
Hard planaanbod
Confrontatie Veendam
2
2
22
2022 tot 2040 Behoedzaam -4
-
0
Vervangingsvraag
Gunstig
0 9
-13 Uitbreidingsvraag
2030 tot 2040 Behoedzaam -8
13
Hard planaanbod
Confrontatie Stadskanaal
22
-9
Vervangingsvraag Aanbod
Gunstig
0
Hard planaanbod
Confrontatie Pekela
Behoedzaam 4
38 109
-99
26
72
Behoefteraming bedrijventerreinen Groningen 22.015
Tabel 28: Indicatieve vraag-aanbod confrontatie per gemeente in RGA-gemeenten Gemeente
Groningen
2022 tot 2030 Vraag
Uitbreidingsvraag
Behoedzaam 23
Vervangingsvraag Aanbod
Het Hogeland
Vraag
Uitbreidingsvraag
MiddenGroningen
Vraag
Uitbreidingsvraag
Westerkwartier
Vraag
Uitbreidingsvraag
Totaal
Vraag
Uitbreidingsvraag
40
Vervangingsvraag Additionele vraag Aanbod Confrontatie
90
20
40
8 6 86
176 51
10 -
28
70 25
92
36 0
-
5
26
14
15
75 22
8
18
29
29
8
-
37
Hard planaanbod
11
0 17
6
5
-
8 7
3 1 14
6
9 0
-
18
85
4
0
7
Hard planaanbod
Confrontatie
5
12
8
5
-
8
Vervangingsvraag Aanbod
15
4
57
-
5
102
23
0 2
7
Hard planaanbod
Confrontatie
2
3 -1
Vervangingsvraag Aanbod
5
Gunstig
40
-
0
Hard planaanbod
Confrontatie
50
2022 tot 2040 Behoedzaam 40
20
2
Gunstig
15
57 -9
Vervangingsvraag Aanbod
52
2030 tot 2040 Behoedzaam 17
25
Hard planaanbod
Confrontatie
Gunstig
50 75
71
202