01. Uitvoeringsprogramma armoede bijlage bij rv.pdf

Naar een zeker bestaan met perspectief UITVOERINGSPROGRAMMA Brede aanpak armoede en schulden

1

Inhoud Voorwoord

2

4

1. Visie op armoedebestrijding en het belang van een sterke dienstverlening voor het vergroten van bestaanszekerheid

6

2.

Context en samenhang in het uitvoeringsprogramma

10

3.

Ambitie, strategische en tactische doelen: wat willen we bereiken?

13

4.

Operationele doelen uitvoeringsprogramma 

16

5.

Uitvoering: Uitwerking in programmalijnen, intensivering en innovatie Programmalijn 1. Fatsoenlijk inkomen Programmalijn 2. Schulden voorkomen en bestrijden Programmalijn 3. Langdurige armoede doorbreken

19 23 26 29

6.

Monitoring

34

7.

Financiën

36

8.

Organisatie van het Uitvoeringsprogramma

39

9.

Communicatie

42

10.

Bijlage: Beschrijving d ­ oelen en ­inspanningen u ­ itvoeringsplan aanpak armoede

44

3

Voorwoord ‘Op een dag in de herfst werd de schoolbonus, die elk jaar aan de gezinnen werd uitgekeerd om te helpen bij de aanschaf van schoolbehoeften, schriften en schooltassen, met bijna honderd euro verhoogd. Je was dolblij, in de woonkamer riep je: ‘We gaan naar zee!’ En met z’n zessen waren we in onze vijfpersoonsauto vertrokken - ik zat in de kofferbak, als een gijzelaar in een spionagefilm; daar zat ik het liefst. De hele dag was een groot feest. Bij mensen die alles hebben, heb ik nog nooit een gezin naar zee zien gaan om een politieke beslissing te vieren, want voor hen verandert de politiek bijna niets.’ Dit fragment uit het boek van Édouard Louis ‘Ze hebben mijn vader vermoord’, benadrukt hoe belangrijk politieke keuzes zijn in het leven van mensen. Louis stelt dat politiek voor zijn familie ‘een kwestie van leven of dood’ was. Armoede grijpt diep in. Een tekort aan geld levert financiële onzekerheid en stress op, tast je ­zelfvertrouwen aan en daarmee ook je ontwikkeling. Armoede beheerst je leven en heeft een negatieve invloed op je voelen, denken en doen. Daarmee leidt een gebrek aan geld ook tot een gebrek aan perspectief. Door een brede en stevige aanpak willen we inwoners die niet of nauwelijks rondkomen, beter ondersteunen en perspectief bieden. Dit begint met het zorgen voor een goede financiële basis en hierbij hoort een fatsoenlijk inkomen.

Met het Uitvoeringsplan voor de aanpak van armoede en schulden, Naar een zeker bestaan met perspectief, doen wij er alles aan om inwoners de financiële zekerheid te geven waar ze recht op hebben. Waardoor bij inwoners meer rust, ruimte en eigen regie ontstaat.

4

Daarom moeten wij als overheid de leefwereld van inwoners begrijpen, wat armoede echt met je doet. Zodat mensen ook een andere overheid kunnen ervaren: een betrouwbare overheid die naast je staat en die je daadwerkelijk ondersteunt. En die, als dat nodig is, vasthoudt en niet loslaat totdat er nieuw perspectief ontstaat. Dat betekent ook dat onze professionals ruimte moeten krijgen om maatwerk te bieden als de situatie daarom vraagt. De focus in het uitvoeringsplan ligt op versterking van onze dienstverlening, voortbouwen op wat goed gaat. We kiezen om te investeren in een nog betere ­samenhang in onze ondersteuning om ervoor te zorgen dat inwoners krijgen waar ze recht op hebben. Waarbij we leren van onze ervaringen om zo de aanpak voortdurend te verbeteren. We richten onze organisatie meer in vanuit vertrouwen en we geven onze medewerkers meer ­mogelijkheden om te doen voor een inwoner wat nodig is. Hiervoor trainen we ze en richten we een nieuw Doorbraak/perspectieffonds in. Ook experimenteren we met het Bouwdepot, een aanpak waarin kwetsbare jongeren een vast inkomen krijgen in combinatie met begeleiding. Met hierbij de inzet van buddy’s ter ondersteuning van onze inwoners vanuit hun eigen leefwereld.

In de Noordelijke wijken van Groningen gaan we aan de slag met een vernieuwende gezinsaanpak, waarbij we specifieke gezinnen voor langere tijd intensieve ondersteuning bieden, waarbij alle betrokken instanties gezamenlijk optrekken. Pas als het gezin uit de problemen is en er sprake is van een duurzaam perspectief, doen we een stapje terug. Hoe lang dit ook mag duren; we blijven naast hen staan.

Wethouder Eelco Eikenaar Armoede, inkomen & schulden

5

1 Visie op armoedebestrijding en het belang van een sterke dienstverlening voor het vergroten van ­bestaanszekerheid

6

Inwoners van de gemeente Groningen zouden geen bestaansonzekerheid moeten kennen. In spoor 1 van het coalitieakkoord Het begint in Groningen: voor wat echt van waarde is (2022-2026) spreken we de ambitie uit dat alle inwoners een fatsoenlijk inkomen, goed werk, een goede woning, goede zorg, gelijke kansen en een veilige en groene omgeving om in te leven ­verdienen. Binnen verschillende domeinen en in de vorm van een groot aantal projecten en ondersteuningsvormen werken we gemeentebreed aan deze grote ambitie. Niet pas sinds kort. Op al deze terreinen timmert ­Groningen al jaren aan de weg om de kloof te dichten en iedereen gelijke kansen te geven. Het uitvoeringsprogramma Brede aanpak armoede geeft een volgende impuls aan de ambitie om inwoners vooral financiële bestaanszekerheid te geven. Geldzorgen spelen naast zaken als wonen en gezondheid namelijk vrijwel altijd een centrale rol daar waar inwoners geen bestaanszekerheid kennen. Het effect van te weinig bestedingsruimte is niet alleen een financieel probleem, maar verkleint ­daarnaast ook kansengelijkheid en een duurzaam perspectief. Als mensen ervaren dat ze te weinig geld hebben om hun rekeningen te betalen en essentiële zaken voor zichzelf en hun kinderen te kunnen kopen dan heeft dat ook een negatief effect op hun gevoel van eigenwaarde, hun beoordeling van het leven en hun creativiteit om kansen te creëren.

Inzet op het vergroten van die bestedingsruimte voorkomt dus niet alleen schulden, maar vergroot ook perspectief op een beter leven.

Fundamentele verbetering ­dienstverlening In dit uitvoeringsprogramma werken we aan een fundamentele verbetering van onze ondersteuning. Vanuit onderzoek naar intergenerationele armoede komen zes randvoorwaarden naar voren voor echt maatwerk en een effectieve armoedebestrijding: samenhang, ­samenwerking, tijd en ruimte voor professionals, continuïteit, langdurige relaties en ­kennisuitwisseling1. Om deze randvoorwaarden te creëren is een sterke nadruk op de uitvoering van onze dienstverlening van belang. In onderzoek naar intergenerationele armoede in de Veenkoloniën wordt geconstateerd dat vaak de uitvoering achterblijft bij de roep om maatwerk waardoor het vaak niet goed lukt om bij de leefwereld aan te sluiten2. Ook het merendeel van de signalen die we in de voorbereiding van dit programma hebben opgehaald gaan over aandachtspunten en verbeterpunten in onze dienstverlening. We constateren dat we er, ondanks de huidige inspanningen, nog niet altijd voldoende in slagen om echt goed aan te sluiten bij de leefwereld van inwoners. Dat we hun ondersteuningsbehoefte nog te vaak opknippen per probleem of vraag in plaats van dat we hen benaderen als mensen met een gewoon of minder gewoon leven dat zich afspeelt op alle leefgebieden die onderling met elkaar in relatie staan.

Ondanks al onze goede intenties worden inwoners te vaak nog onvoldoende ondersteund om hun problemen als geheel op te kunnen lossen, en krijgen ze niet altijd wat nodig is om te werken aan een duurzaam perspectief. We willen daarom nog beter leren van opgedane ervaringen van inwoners en professionals en onze aanpak en ondersteuning op basis daarvan verbeteren. Niet eenmalig maar continu. Het leerproces is dan ook expliciet onderdeel van het uitvoeringsprogramma.

1  Terug naar de basis voor een effectieve aanpak van (generatie)armoede (sociaalbestekpremium.nl); 2  https://www.rug.nl/research/ursi/essay-intergenerationele-armoede.pdf

7

Het vereenvoudigen van onze procedures, vergroten van toegankelijkheid, verbeteren van onderlinge samenwerking, en intensiveren van ondersteuning vanuit de leefwereld van inwoners is ook belangrijk om weer meer vertrouwen te verdienen van onze inwoners. We zien het nadrukkelijk als onze opgave om voorop te lopen als het gaat om het tot stand brengen van een andere, betere relatie tussen inwoners en overheid. Dit maakt het ontzettend belangrijk dat de uitvoering van onze dienstverlening stevig staat. Dit uitvoeringsprogramma is een volgende stap in wat wij zien als een brede maatschappelijke ­verandering: wij willen beter en gelijkwaardiger met mensen omgaan. Inwoners moeten zich altijd gezien en gehoord voelen en ervaren dat hun kennis en inbreng noodzakelijk is om betere plannen te kunnen maken en uitvoeren.

Naar een samenhangende gezinsaanpak vanuit de leefwereld Dit uitvoeringsprogramma richt zich daarom vooral op het bieden van ondersteuning gekenmerkt door laagdrempeligheid, toegankelijkheid, vertrouwen, eigen regie voor de inwoner, beperking van stress en een goede samenwerking. We willen bereiken dat de ondersteuning die we bieden is gebaseerd op de leefwereld van de inwoner, en dus ook betrekking heeft op het gezin of omgeving. In de eerste plaats zetten we in op het bieden van continuïteit en houvast door datgene wat we al goed doen te intensiveren en uit te breiden. Maar daarmee zijn we er niet. Om daadwerkelijk vanuit de leefwereld te ondersteunen en complexe situaties te doorbreken nemen we de ruimte om onze ­dienstverlening fundamenteel anders aan te pakken. In de tweede plaats gaan we innoveren en ­experimenteren om een vernieuwende samenhangende gezinsaanpak vanuit meerdere leefgebieden te ontwikkelen. Daarbij benutten we bestaande ruimte beter, creëren we soms extra ruimte en zoeken we de grenzen van onze huidige bewegingsvrijheid op. Het investeren in beide sporen – een betere dienstverlening én het innoveren en experimenteren om al lerend nieuwe wegen te ontdekken om onze ondersteuning te verbeteren – vult elkaar goed aan en draagt daarmee het meest bij aan bestaanszekerheid en het ontwikkelen van duurzaam perspectief 3 .

Transformatieopgave op basis van uitgangspunten Het uitvoeringsprogramma Brede aanpak armoede is daarmee een nadere uitwerking van de contouren die zijn geschetst in het coalitieakkoord en in de collegebrief Aanpak van armoede en schulden: wensen en bedenkingen van 17 mei 2023, uiteraard in samenhang met andere programma’s op het gebied van onder meer werk, wonen, gezondheid. Vanwege de nadruk op een betere en vernieuwende uitvoering van de dienstverlening van gemeente en WIJ beschouwen we het uitvoeringsprogramma als een transformatieopgave. Transformatie gaat over ander gedrag, cultuur en nieuwe manieren van werken en dus over bewustzijnsontwikkeling van de professionals die werken met mensen in armoede. Het centraal stellen van het perspectief van de inwoner betekent dat we werken aan een meer ­systemische benadering. Dit vergt een bredere blik van medewerkers en betere samenwerking van professioneel, informeel en eigen netwerk. We leggen bij onze ambities daarom nadrukkelijk de focus op het hoe: binnen deze transformatie werken we bestaande elementen van onze dienstverlening verder uit terwijl we leren uit pilots en experimenten. Door wat goed werkt te combineren met wat we nieuw leren, bouwen we de komende jaren aan een vernieuwende en samenhangende dienstverlening die ­daadwerkelijk verschil gaat maken voor mensen.

3 Dat dit essentiële elementen zijn voor effectief armoedebeleid blijkt bijvoorbeeld uit recente wetenschappelijke publicaties zoals ­ Verschillende gezichten, diverse paden Naar effectieve randvoorwaarden voor flexibiliteit en effectiviteit in het doorbreken van ­intergenerationele armoede (RUG, maart 2023).

8

Gedurende de uitvoering zullen er nieuwe ontwikkelingen zijn, leren we op basis van de interventies, van ervaringskennis, professionele en wetenschappelijke kennis. We zullen het programma dan ook periodiek bespreken met ervaringsdeskundigen en mede op basis daarvan herijken. Dit betekent dat we in ons programma ook nadrukkelijk ruimte houden voor nieuwe inzichten en daarmee nieuwe ­interventies of aanpassing van bestaande. Het programma werken we uit langs de drie programmalijnen die ook in het coalitieakkoord zijn ­benoemd: het realiseren van een fatsoenlijk inkomen voor inwoners, het voorkomen en bestrijden van schulden, en het doorbreken van langdurige armoede. Hierbij stellen we de leefwereld van de inwoner centraal en hanteren we de volgende uitgangspunten die ook al werden benoemd in de collegebrief Aanpak van armoede en schulden: wensen en bedenkingen: 1. Rust creëren, stress voorkomen, onzekerheid verminderen Onze dienstverlening en onze maatregelen zijn erop gericht om stress te voorkomen en acute problemen weg te nemen. 2. Dichtbij en duidelijk: de wijken in Onze dienstverlening is toegankelijk, benaderbaar en dichtbij huis. Je kunt terecht bij wie je nodig hebt en je kunt ervan op aan dat organisaties van elkaar weten wat ze doen. Onze inzet kan per wijk verschillen: zo zullen we in de Noordelijke wijken extra investeringen doen.

3. Samenwerken in netwerken De kern van armoede is een tekort aan geld, maar gaat vrijwel altijd gepaard met problemen op andere leefgebieden. Oplossingen vragen daarom vaak om een samenhangende aanpak waarin ieders deskundigheid optimaal wordt gebruikt om de inwoner weer perspectief te bieden. We werken daarom nauw samen met onze partners in de wijken, dorpen en in de gemeente. 4. Werken vanuit vertrouwen De inwoners moeten ervan op aan kunnen dat de overheid te vertrouwen is. En dat de overheid de inwoners dus vertrouwt. Bij onze dienstverlening is dit dus ons uitgangspunt. 5. Ruimte zoeken om doorbraken tot stand brengen In onze aanpak hebben we extra aandacht voor het doorbreken van bestaande situaties: dat kan een doorbraak bij huishoudens zijn, maar ook een doorbraak in de dienstverlening. Daarvoor zoeken we de ruimte en de grenzen op waar dat nodig is om inwoners perspectief te bieden. We gaan dus samen met onze inwoners en samenwerkingspartners de uitdaging aan om ervoor te zorgen dat wij in gezamenlijkheid de levens van mensen in armoede en de problemen die zij ervaren fundamenteel kunnen veranderen en aanpakken.

9

2 Context en ­samenhang in het uitvoerings­ programma

10

Onze inzet voor het bieden van financiële bestaanszekerheid wordt voor een belangrijk deel gevormd door onze inzet op het gebied van inkomens­ ondersteuning, schuldhulpverlening, re-integratie en participatie. Een belangrijk deel van dit programma valt dan ook binnen, of vertoont grote samenhang met programma’s en dienstverlening zoals die van Werk & Participatie en Inkomensdienstverlening die er al zijn. Het uitvoeringsprogramma Brede aanpak armoede is voor wat betreft het WAT een aanvulling op deze reguliere dienstverlening en voor wat betreft het HOE een leermodel (transformatieopgave). De doelen en activiteiten zijn in nauwe samenwerking met deze directies en uitvoeringsorganisaties tot stand gekomen. Ze zullen in gezamenlijkheid worden uitgevoerd en geëvalueerd zodat datgene wat we leren gecombineerd kan worden met wat we al doen. De kern van het uitvoeringsprogramma is de versterking van bestaande (beleids)programma’s en dienstverlening die het bieden van financiële zekerheid en het ondersteunen in de ontwikkeling van perspectief centraal stellen. Het gaat dan om: • Project Regelingenwoud: Via deze aanpak vergroten we de eenvoud en toegankelijkheid van minimaregelingen • Plan Schuldhulpverlening 2024-2028: Dit plan geeft aan hoe wij de aankomende vier jaar richting geven aan de integrale schuldhulpverlening aan onze inwoners in een financieel kwetsbare situatie.

• Werk & Ontwikkelprogramma 2022-2025 ‘Aan het Werk’: Via dit programma werken we aan: • Het ontwikkelen en benutten van het aanwezige talent, zodat • Iedereen die dat kan ook betaald aan het werk is; • Iedereen die geen aansluiting op de reguliere arbeidsmarkt kan vinden, op een alternatieve manier aan de slag kan (het liefst met een inkomen); • Het structureel versterken van de arbeidsmarkpositie van (kwetsbare) werkzoekenden door te zorgen dat mensen aan het werk blijven én te zorgen dat ook zij gestimuleerd worden om zich een leven lang te ontwikkelen; • Dienstverleningsvisie De Groningse Aanpak, waarin we de volgende leidende principes en ­uitgangspunten voor dienstverlening aan inwoners hebben vastgelegd: • Het perspectief van de inwoner staat centraal. • Vertrouwen als vertrekpunt, een betrouwbare en toegankelijke overheid. • Programma Toekomstgericht werken dat als doel heeft het structureren en verduurzamen van integrale oplossingen voor jongeren (16 tot 27 jaar) in een kwetsbare positie. • Wijkvernieuwing op z’n Gronings, waarin we onze ambitie beschrijven voor de ontwikkeling van het gebiedsprogramma Groningen-Noord, zodat inwoners van Groningen Noord gelijkwaardig kunnen meedoen en kinderen met aandacht veilig en gezond opgroeien. Daarnaast is er nauwe samenhang met inzet op de andere terreinen van spoor 1 in het coalitieakkoord.

Het gaat hier om wederzijdse voorwaardelijkheid en versterking. Bij Toekomst met perspectief lag de nadruk sterk op deze wisselwerking. Ook voor dit uitvoeringsprogramma geldt een samenhang, ­bijvoorbeeld met: • • • • • •

Nota Sociale Basis ‘Voor Elkaar’ Onderwijskansenbeleid Positief opgroeien Geweld hoort nergens thuis Regioplan Integraal Zorgakkoord ‘Gezonde Groningers, Gezonde Zorg’ Prestatieafspraken met woningcorporaties en huurdersorganisaties

11

Het begrip Bestaanszekerheid kent een ruime definitie; een bestaan met voldoende voorspelbaar inkomen, een woning, toegang tot onderwijs en zorg en een buffer voor onverwachte uitgaven. Dit raakt veel beleidsterreinen. Omdat het uitvoeringsprogramma Brede aanpak armoede in essentie gaat om het verbeteren van onze ondersteuning op het gebied van financiële bestaanszekerheid, schulden en perspectief, hanteren we in dit programma een meer enge definitie van bestaanszekerheid, namelijk met de focus op financiën. Voor wat betreft deze andere leefgebieden sluiten we gemeentelijk natuurlijk wel aan en zijn er ­daarnaast intensieve verbindingen met maatschappelijke partners en netwerken. Als gemeente zien wij bestaanszekerheid namelijk als een gezamenlijke opdracht die we nooit als gemeente alleen kunnen uitvoeren. Voor een succesvolle aanpak van armoede, of het nu gaat om financiële dienstverlening of om het doorbreken van een complexe situatie, kunnen we niet zonder de vele formele en informele partners in Groningen die, afhankelijk van hun rol, signaleren, ondersteunen en/of stimuleren. Voor alle vormen van samenwerking geldt dat wij gelijkwaardigheid als belangrijkste succesfactor zien.

12

3 AMBITIE, ­STRATEGISCHE EN TACTISCHE DOELEN: Wat willen we ­bereiken?

13

Onze ambitie binnen het uitvoeringsprogramma is tweeledig; we willen bijdragen aan bestaanszekerheid en een duurzaam perspectief voor onze inwoners. Vanuit deze ambitie hebben we strategische doelen gesteld. Deze sporen met de programmalijnen die in de collegebrief ‘Aanpak van armoede en schulden’ zijn benoemd, namelijk dat: 1. Inwoners volwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving omdat zij een fatsoenlijk ­inkomen hebben en geen problematische schulden hebben

Schu lde nv o

n me

Versterken bestaanszekerheid

D

oo

rbr

d

e

Duurzaam perspectief bieden

bestrijden n en me ko or

Fatsoen lijk ink o

2. Inwoners beter kunnen werken aan het doorbreken van langdurige armoede

eke

n l a n gd u ri g

m e ar

oe

We willen bereiken dat inwoners die in armoede leven het beter krijgen en minder last ondervinden van hun armoedesituatie, voor henzelf en vooral voor hun kinderen. Daarmee willen we op termijn graag de volgende maatschappelijke effecten terugzien in de Groningse samenleving: • Meer inwoners hebben het besteedbaar inkomen waar ze recht op hebben; • Meer inwoners kunnen (maatschappelijk sportief en cultureel) deelnemen aan de samenleving; • Meer inwoners krijgen meer regie over eigen leven; • Meer inwoners in complexe situaties hebben perspectief op verbetering. Dit zijn de effecten met betrekking tot bestaanszekerheid en perspectief die we weliswaar op een lange termijn willen bereiken, maar waar we beperkt invloed op hebben. Daarom hebben we ze vertaald naar tactische doelen, waarmee we zichtbaar en op een kortere termijn kunnen bijdragen aan deze ­s trategische doelen. We hebben deze tactische doelen samen met onze doelgroep en betrokken partners geformuleerd.

14

Samengenomen zien onze ambitie en doelen er als volgt uit:

Bestaanszekerheid bieden voor alle inwoners

Ambitie

Inwoners kunnen volwaardig deelnemen aan de samenleving omdat zij een fatsoenlijk inkomen hebben en geen problematische schulden hebben doordat

Strategisch doel

• De bestedingsmogelijkheden van inwoners met een laag inkomen worden verruimd. • Wij inwoners meer ondersteuning bieden om financiële problemen te voorkomen of op te lossen. • Regelingen en dienstverlening bij het voorkomen en bestrijden van financiële problemen toegankelijker en beter bereikbaar zijn voor inwoners. • Eerder perspectief geboden wordt om te komen tot een duurzame oplossing van (problematische) schulden.

Tactische doelen

Duurzaam perspectief ontwikkelen

Ambitie

Inwoners zijn beter in staat gesteld om te kunnen werken aan het voorkomen en doorbreken van langdurige armoede doordat

Strategisch doel

• De geboden ondersteuning gericht is op het verminderen van financiële stress en creëren van (financiële) rust. • De kwaliteit, toegankelijkheid en bereikbaarheid van de ­dienstverlening is verbeterd door: • Meer mogelijkheden om maatwerk te bieden en daarmee complexe situaties te doorbreken; • Betere aansluiting bij de behoeften en de leefwereld van ­inwoners; • Het aanbrengen van meer deskundigheid en samenhang.

Tactische doelen

rsteuning voor voork r onde o Mee lossen financiële probl men eme p o n n e

d

e

rbr

eke

n l a n gd u r

rm ig e a

oe

d ld i e n s – d tv e es rle n ku nd ing: ig h m aa e id t w e rk en s a m en h an g

Fatsoen lijk ink o

oo

g ssin plo hulden eo c am he s urz tisc Du ema l ob pr

Versterken bestaanszekerheid Duurzaam perspectief bieden

D

r ve en ed jkh eli mog ings Bested

ru im d

Schu lde nv o

n me

bestrijden n en me ko or

Onder steu en b ning t o eter ber egan eik ke ba lijk ar

er

re te e B e er fw le e

Meer financiële rust door ondersteuning

15

4 Operationele doelen ­uitvoerings­­programma

16

Om onze activiteiten te verbinden aan onze ambitie en onze strategische en tactische doelen, hebben we ook operationele doelen gesteld. Via deze operationele doelen bepalen we of de activiteiten daadwerkelijk bijdragen aan de maatschappelijk effecten die we proberen te bereiken. Anders gezegd: Waar werken we aan en welke resultaten moeten de ­activiteiten opleveren. Doen we de goede dingen en doen we ze goed?

Operationeel doel

Wat zien we?

Regelingen en aanvraagprocessen zijn ­eenvoudiger

Meer mensen maken gebruik van ondersteunings­aanbod waar ze voor in ­a­anmerking komen

Communicatie over formele en informele ondersteuning bij armoede is beter, passender en stimulerender

Meer mensen weten beter welke ondersteuning ze waar kunnen krijgen en maken er gebruik van

Het instrumentarium voor het bieden van schuldhulpverlening is breder en meer gericht op het creëren van financiële rust en een duurzame oplossing bij problematische ­schulden

Meer mensen worden tijdiger geholpen met een duurzame oplossing om schulden beheersbaar te maken

De dienstverleningsstructuur is zo ingericht dat ondersteuning aan inwoners tijdig, nabij en dekkend georganiseerd is

Inwoners met hulpvragen worden tijdiger ondersteund

De dienstverleningsstructuur is zo ingericht dat relevante (wijk)partners meer gebruik maken van elkaars kennis en kunde

Er wordt beter gebruik gemaakt van ieders professionele, wetenschappelijke en ervaringskennis

De dienstverlening anticipeert op ingrijpende veranderingen in persoonlijke situaties

Er zijn structurele maatwerkroutes voor een aantal veel voorkomende ingrijpende ­veranderingen in persoonlijke situaties

De dienstverleningsstructuur is zo ingericht dat maatwerk altijd mogelijk is

De ondersteuning aan mensen in armoede biedt meer ruimte om te mogen en kunnen doen wat nodig is, zolang als nodig

Vanuit het uitvoeringsprogramma werken we aan het realiseren van deze doelen. Daarbij willen we over 2 jaar duidelijk stappen hebben gezet in de inrichting van onze (werk)processen en in de versterking van (de samenhang in) onze dienstverlening. We willen ook de resultaten daarvan terugzien in onze ­Groningse samenleving. Deze operationele doelen vormen straks dan ook de basis voor ons monitoringsplan, dat zich richt op het monitoren van onze (beleids)inspanningen. Dit hebben we nodig om continu te kunnen blijven leren van de professionals en inwoners die betrokken zijn bij onze ondersteuning of deze ontvangen.

17

Verbetert de kwaliteit van onze dienstverlening, doen we bestaande dingen beter, welke nieuwe inzichten leveren onze experimenten op? Alleen op deze manier kunnen wij een continue kwaliteits­ impuls geven aan de uitvoering van dit programma en aan programma’s en dienstverlening waarmee dit programma samenhangt. Daarnaast monitoren we ook op de grotere trends die inzicht geven in algemene maatschappelijke en economische bewegingen op het gebied van (langdurige) armoede en (problematische) schulden. Dat geeft ons een inkijk in de positie van onze strategische doelen ­(programmalijnen): sluit onze stip aan de horizon nog goed aan bij de ontwikkelingen in de ­maatschappij? Op basis van de resultaten en ontwikkelingen in de periode tot halverwege 2026 zullen we het ­programma herijken voor de periode vanaf 2027.

18

5 UITVOERING: ­ itwerking in U ­programmalijnen, intensivering en ­innovatie

19

Wat gaan we concreet doen om onze ondersteuning rond financiële ­bestaanszekerheid verder te ontwikkelen? Welke activiteiten voeren we uit, welke bestaande vormen van dienstverlening intensiveren we of ­ontwikkelen we verder, en met welke nieuwe ideeën gaan we ­experimenteren? De input voor de activiteiten komt deels voort uit de ­ambitie die we hebben vastgelegd in ons coalitieakkoord aangevuld met punten die we hebben opgehaald bij onze doelgroep en partners. We hebben de afgelopen periode in diverse gesprekken met o.a. ervaringsdeskundigen, Sterk Netwerk en uitvoerende partners de vragen gesteld: Als we onze ambitie willen bereiken, wat kan er beter aan onze dienstverlening zoals we die nu uitvoeren, wat zit nu niet in onze dienstverlening en zouden we wel moeten doen en wat zit nu wel in onze dienstverlening maar zouden we beter mee kunnen stoppen? De activiteiten in dit uitvoeringsprogramma zijn mede op deze gesprekken en ideeën gebaseerd. Niet alle activiteiten bevinden zich daarom in hetzelfde stadium; sommige onderdelen zijn al gestart of kunnen binnenkort starten omdat ze eenvoudig in onze bestaande dienstverlening passen, als uitbreiding, aanpassing of intensivering.

Andere ideeën moeten eerst nog verder onderzocht en ­uitgewerkt worden omdat ze meer innovatief en experimenteel van karakter zijn, en kunnen daarna als pilot of experiment onder dit uitvoeringsprogramma van start gaan. De interventies zijn geordend per programmalijn, hoewel ze vaak bij meerdere programmalijnen passen. Dit is niet zo vreemd. Immers, voldoende besteedbaar inkomen helpt ook om financiële problemen te voorkomen, verminderen van stress over financiën helpt om ruimte voor perspectief te creëren, en een duurzaam perspectief is belangrijk element voor het creëren van meer bestaanszekerheid.

Onder programmalijn 1 ‘fatsoenlijk inkomen’ voeren we met name interventies uit die ­bouwstenen vormen voor het versterken van onze dienstverlening rond regelingen en voorzieningen. Met name door processen en procedures te vereenvoudigen, communicatie te verbeteren, en meer in te spelen op de specifieke situatie van inwoners. We zorgen hiermee dat inwoners meer en beter aanspraak kunnen maken op de inkomensondersteuning die we bieden.

Onder programmalijn 2 ‘financiële problemen voorkomen en bestrijden’ voeren we met name interventies uit die zijn gericht op het intensiveren van onze dienst­ verlening bij financiële hulpvragen, en op ondersteuning bij (dreigende) schulden. Dit doen we door onze preventie-­activiteiten zoals financiële educatie uit te breiden en onze inzet op vroegsignalering van betalingsachterstanden te verstevigen. Verder vergroten we de ­toegankelijkheid door de schuldhulpverlening dichter bij de inwoner uit te voeren. Daarnaast innoveren we binnen onze schuldhulpverlening met name door te werken aan de introductie van een pauzeknop en specifieke schuldhulptrajecten voor jongeren gericht op het stimuleren van hun ontwikkeling. Daarmee intensiveren en verruimen we de ondersteuning die we bieden zodat inwoners financiële problemen beter kunnen hanteren en oplossen.

20

Onder programmalijn 3 ‘(langdurige) armoede doorbreken’ voeren we ­interventies uit om ruimte voor maatwerk en intensieve ondersteuning te vergroten. We versterken en borgen onze bestaande inspanningen om inwoners die dat nodig hebben intensief te ondersteunen vanuit hun leefwereld. We breiden de capaciteit uit voor intensieve ondersteuning van inwoners via buddy’s. Daarnaast voeren we een aantal pilots uit om onze aanpak en ­instrumentarium verder te verbeteren. In algemene zin richten we onze dienst­ verlening meer in vanuit vertrouwen en geven we medewerkers meer mogelijkheden om te doen voor een inwoner wat nodig is. Hiervoor trainen we medewerkers en richten we een nieuw Doorbraak/perspectieffonds in. Ook experimenteren we met het Bouwdepot, een aanpak waarin ­k wetsbare jongeren een vast inkomen krijgen in combinatie met begeleiding. In de gebiedsaanpak in Groningen Noord gaan we in de intensieve ondersteuning nog een stap verder. Daar ontwikkelen we een vernieuwende gezinsaanpak, waarbij we specifieke gezinnen voor langere tijd intensieve ondersteuning bieden, waarbij alle betrokken instanties en directies gezamenlijk optrekken. Pas als er sprake is van een duurzaam perspectief, doen we een stapje terug. We blijven naast de inwoner staan, zolang als nodig.

Intensieve aanpak Groningen Noord Het belang van het doorbreken van langdurige armoede is extra groot in Groningen Noord, één van de 20 gebieden in Nederland waar het kabinet extra wil investeren omdat de leefbaarheid onder druk staat. Daarom richten we de eerdere genoemde pilot gezinsaanpak ook bewust op deze wijken. Problemen op het gebied van onderwijs, armoede, gezondheid, werk, wonen en veiligheid stapelen zich daar op. In het coalitieakkoord hebben we dan ook aangegeven te werken aan een samenhangende aanpak voor de Noordelijke wijken van de stad. In het ambitiedocument Wijkvernieuwing op z’n Gronings hebben we de ambitie neergelegd dat we inwoners bestaanszekerheid kunnen bieden. Zodat iedereen over 20 jaar regie op zijn leven heeft. Dit gaat niet alleen om sec de aanpak van armoede, maar vergt een brede samenwerking op meerdere terreinen. Immers, bestaansonzekerheid en gebrek aan perspectief zijn vaak verbonden aan problemen op meerdere leefgebieden, en kan zowel oorzaak als gevolg zijn. vanuit dit programma dragen we daaraan bij door te: • Intensiveren: Extra capaciteit beschikbaar stellen in Groningen-Noord voor activiteiten die we gemeentebreed uitvoeren. • Ontwikkelen en uitproberen: Verschillende activiteiten met een pilotkarakter starten we juist in de noordelijke wijken, omdat het hier het hardste nodig is.

Hierbij hebben we de intentie om dit bij succes later te verbreden naar de rest van de gemeente. Ook willen we kijken in hoeverre we in toenemende mate kunnen optrekken met externe partners om zodoende de ondersteuning van inwoners verder te verbeteren. De Maatschappelijke Coalitie Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid kan hier een belangrijke rol bij gaan spelen.

21

er

Schu lde n vo

Versterken bestaanszekerheid

oe

d

hulp breder: schuld rium aam enta le rust, duurz ië trum Ins financ

rm

bestrijden n en me ko or l a n gd u ri g e a

Duurzaam perspectief bieden

D

or b

re k en

Meer financiële rust door ondersteuning

re te e B e er fw le e

D di tij

r ve en ed jkh i eli nt mog g a gen ings Bested nin in rle nder ve nst era Die de v pen grij op in

Onderzoek Inzet eigen netwerk Doorbraak / Perspectieffonds

Bouwdepot Doorbraakmethode borgen

Dienstverlening: meer d gebruik ighei van elkaars deskund

g ssin plo hulden eo c am he s urz tisc Du ema l ob pr

o

n me

Comm uni udiger c a envo t en e en s ie bete ess timu r roc le , pa r np e nde ssen ne de r ge rsteuning voor voork r r onde o lin Mee lossen financiële probl men ge eme p Re n en o

ACTIES

ci p in eert le e f w ere ld

ru im d

Fatsoen lijk ink o

EFFECT Inwoners hebben het besteedbare inkomen waar ze recht op hebben

ACTIES Kindpas Kappen regelingenwoud Verbeteren communicatie doelgroepen Samenwerking informele netwerken Voorzieningenwijzer Dienstverlening groepen / levensgebeurtenissen

EFFECT Inwoners krijgen meer regie over hun eigen leven

d ld i e n s – d tv e es rle k u ni n g nd ie ig h : - m a a g, nst e id t w e rk na ve en s bij rle a m en han g en ning : de kk end

Onder steu en b ning t o eter ber egan eik ke ba lijk ar

Werken vanuit menselijke maat Gezinsaanpak noord Kansrijk Groningen borgen en uitbreiden

EFFECT Inwoners kunnen maatschappelijk, sportief en cultureel deelnemen aan de samenleving

ACTIES

Versterken dienstverlening WIJ-gemeente Samenwerking EHBG (Eerste Hulp bij Geldzaken) Financiële educatie Pauzeknop Schuldhulp jongeren

EFFECT Meer inwoners in complexe situaties hebben perspectief op verbetering

22

e

Dienstve r maatwerk is lening: altijd mog elij k

Programmalijn 1.

Fatsoenlijk inkomen Toegankelijker en eenvoudiger, gebruik vergroten, bijdragen aan bestedingsruimte

Wat doen we al? In de reguliere dienstverlening ondersteunen we inwoners nu al bij het vinden van betaald werk en met het bieden van inkomensondersteuning in de vorm van verschillende regelingen en voorzieningen. Concreet hebben we de individuele inkomenstoeslag en de kwijtschelding afvalstoffenheffing afgelopen jaar verruimd. Als vangnet bij bijzondere noodzakelijke kosten voeren we de individuele bijzondere bijstand uit. Deelname aan de samenleving voor mensen met een klein inkomen maken we makkelijker door bijvoorbeeld de Stadjerspas, het Jeugdfonds Sport en Cultuur, Stichting Leergeld en het ­Volwassenenfonds Sport & Cultuur. Via het project Regelingenwoud zijn we al bezig met het ­toegankelijker en eenvoudiger maken van onze regelingen, met onder andere de werkwijze ‘Werken vanuit vertrouwen’. Onder meer door de gids Mooi meegenomen en De Voorzieningenwijzer beschikbaar te stellen en gebruik te maken van informatie vanuit bestaande en nieuwe regelingen (energietoeslag) vergroten we ons bereik.

Waarom is er meer nodig? Wat zijn de problemen die wij samen met onze samenwerkingspartners signaleren en die we willen oplossen? • Inwoners maken soms geen gebruik van regelingen omdat ze die als te ingewikkeld ervaren. Dit verkleint de bestaanszekerheid en vergroot de kans op schulden. • Inwoners maken soms geen gebruik van regelingen omdat ze niet weten dat die bestaan of dat ze ervoor in aanmerking komen. Ze lopen hierdoor geld mis, wat de bestaanszekerheid verkleint en de kans op schulden vergroot. Ouders met een laag inkomen kunnen bijvoorbeeld vaak met verjaardagen of feestdagen niet of nauwelijks een cadeau kopen voor hun kinderen. • Onze werkprocessen rondom het verstrekken regelingen sluiten niet altijd aan bij de leefwereld van de inwoners. Dan gaat het onder meer om het aanvraagproces en de bewijslast. Ook maakt een deel van de inwoners geen gebruik van regelingen omdat ze de informatie daarover niet begrijpen, of de overheid onvoldoende vertrouwen. • Informele netwerken en overige (niet-gemeentelijke) formele netwerken worden nog onvoldoende benut als het gaat om: • Het signaleren van een hulpvraag en ondersteunen van inwoners; • Het inschakelen van informele ondersteuning in aanvulling op en in samenwerking met formele ondersteuning; • Het doorverwijzen naar verdere hulpverlening.

• Er zijn bepaalde ingrijpende veranderingen in levens van mensen aan te wijzen die relatief vaak leiden tot financiële problemen. Er valt hierbij te denken aan bijvoorbeeld 18 jaar worden, scheiden, overlijden van naasten, arbeidsongeschikt raken, uitstromen uit de bijstand. Als gevolg van deze 23

levensveranderingen hebben inwoners relatief vaak tijdelijk hoogoplopende stress die veroorzaakt wordt door geldproblemen. Ook voor specifieke groepen inwoners (wellicht LVB, chronisch zieken en gehandicapten) geldt dat onze financiële dienstverlening soms onvoldoende aansluit bij hun specifieke leefwereld, waardoor onze inzet hen onvoldoende bereikt en zij onnodig diep en langdurig in armoede leven. Sommige kwetsbare groepen in de bijstand zijn mogelijk gebaat zijn bij doorbetaling van de vaste lasten vanuit de uitkering.

Wat voegen we toe? Via de activiteiten in deze programmalijn zetten we vooral in op: • Het toegankelijker en eenvoudiger maken van regelingen; • Het beter informeren van inwoners; • Het beter afstemmen van dienstverlening en informatie op de situatie van inwoners; • Het faciliteren dat inwoners ook daadwerkelijk gebruik maken van voorzieningen waar ze aanspraak op kunnen maken. In incidentele gevallen waar de reguliere regelingen geen oplossing bieden, zoeken we in combinatie met Doorbraak naar maatwerkmogelijkheden om buiten bestaande regelingen inkomensondersteuning te bieden. We werken dit verder uit onder programmalijn 3. Dat heeft geleid tot de volgende activiteiten:

Maatregel / inspanning

Toelichting

Bestaande regelingen vereenvoudigen: Kappen Regelingenwoud

In het programma ‘Regelingenwoud’ werken we vanuit vertrouwen en verlagen we de drempel voor inwoners met een laag inkomen om minimaregelingen aan te vragen. • We vereenvoudigen bestaande regelingen (minder bewijslast, meer ambtshalve verstrekkingen). • We onderzoeken de wenselijkheid en haalbaarheid van één algemene regeling ter vervanging van de bestaande ­afzonderlijke regelingen. • We vergroten de bekendheid van regelingen. We borgen dit project nu in het uitvoeringsprogramma. Aanvullend vereenvoudigen we ook het aanvraag­proces van de algemene bijstand.

24

Recht op regelingen en voorzieningen ­inzichtelijker maken; De Voorzieningenwijzer

We borgen de inzet van De Voorzieningenwijzer zodat inwoners meer inzicht krijgen of zij mogelijk recht hebben op voorzieningen.

Kindpas jaarlijks verstrekken

We zorgen ervoor dat alle ouders met een laag inkomen via de Stadjerspas een Kindpas kunnen krijgen, waarmee bij bepaalde winkels in de gemeente kleding en speelgoed tot een maximaal bedrag gekocht kan worden.

Maatregel / inspanning

Toelichting

Verbetering communicatie voor ­inwoners met specifieke communicatiebehoeften

We analyseren de samenhang met overige ­communicatie­vraagstukken over onze dienstverlening en voeren verbeteracties door. We onderzoeken onder meer: • Het gebruik van animaties om informatie over regelingen en het aanvraagproces beter over te brengen; • Wat de behoefte is voor het opnemen van informatie over regelingen en voorzieningen in andere talen: welke talen en op welke manier? We voeren een pilot uit om ervaring op te doen. Waar mogelijk sluiten we aan bij gemeentelijke pilot om de gemeentelijke website in meerdere talen b­ eschikbaar te stellen.

Samenwerking met (in) formele ­netwerken ­versterken

We onderzoeken waar en welke (in)formele netwerken de meeste kansen bieden voor samenwerking om meer mensen beter te bereiken en ondersteunen, met inzet van ieders deskundigheid. Bestaande succesvolle ­samenwerkingen worden versterkt en geborgd. Daarnaast ontwikkelen we een algemene werkwijze voor bestaande en nieuwe samenwerkingen voor het signaleren, versterken en doorverwijzen.

Gerichte dienstverlening bij ingrijpende ­levensgebeurtenissen ontwikkelen

We onderzoeken samen met relevante partijen op welke ­ingrijpende levensgebeurtenissen en ‘lastige’ overgangen we kunnen anticiperen om financiële problemen te voorkomen of verminderen. We betrekken hier huidige pilots en werkzaamheden bij, onder meer: • De pilot Van bijstand naar werk en • Het programma Toekomstgericht werken ten aanzien van 18-/18+ en scheiding. Op basis hiervan ontwikkelen we beter ­passende werkwijzen die we integreren in onze reguliere dienstverlening.

Dienstverlening aan ­specifieke ­doelgroepen verbeteren

• Om beter aan te sluiten bij de leefwereld van inwoners ­onderzoeken we welke specifieke doelgroepen gebaat zijn bij een meer op hen toegesneden ondersteuning. Samen met experts en deze doelgroepen bepalen we hoe op hen ­toegesneden aanpak eruit zou kunnen zien, zodat zij ­eenvoudiger passender ondersteuning krijgen. Dit integreren we vervolgens in reguliere ­werkprocessen. • We onderzoeken in hoeverre het passend is om voor meer kwetsbare groepen meer gebruik te maken van de mogelijk­ heden voor doorbetalen van vaste lasten vanuit de uitkering.

25

Programmalijn 2.

Schulden voorkomen en ­bestrijden Versterken dienstverlening dichtbij, en versterken van schuldhulpverlening

Wat doen we al? De gemeente en Wij Groningen vormen samen een basisinfrastructuur voor financiële dienstverlening. WIJ Groningen is de ingang voor financiële hulpvragen in de verschillende wijken in de gemeente. Ten aanzien van onze dienstverlening op het gebied van schulden voorkomen en bestrijden heeft de raad onze ambities vastgelegd in het Plan Schuldhulpverlening 2024-2028 4 . Dit plan geeft aan hoe we in de gemeente Groningen de komende periode richting geven aan de integrale schuldhulpverlening aan onze inwoners in een financieel kwetsbare situatie. Inwoners met geldzorgen kunnen zonder afspraak op het dagelijks spreekuur langskomen van de Groningse Kredietbank (GKB) voor advies. We proberen schulden bij inwoners te voorkomen en hun financiële vaardigheid te bevorderen door preventie-activiteiten te organiseren. Op veel PO- en VO-scholen wordt financiële educatie gegeven. Jongeren met (dreigende) schulden worden ­ondersteund door de inzet van eurocoaches. Eerste Hulp Bij Geldzaken is de specifieke aanpak voor vroegsignalering als sprake is van betalingsachterstanden. Bij preventie en vroegsignalering worden ervaringsdeskundigen ingezet om de werkwijzen zo goed mogelijk te laten aansluiten bij de leefwereld van inwoners.

Wanneer daadwerkelijk sprake is van problematische schulden zetten we budgetbeheer in om financiële rust te creëren en zetten budgetcoaching in om de zelfredzaamheid van inwoners te vergroten. We proberen de schulden op te lossen door een schuldregeling met de schuldeisers af te spreken. Heeft de inwoner meer ondersteuning nodig dan wordt beschermingsbewind ingezet. De GKB werkt samen met de WIJ om de schuldhulpverlening zo dicht mogelijk bij de inwoners te brengen.

Waarom is er meer nodig? Wat zijn de problemen die wij samen met onze samenwerkingspartners signaleren en die we willen oplossen? • Het aantal financiële hulpvragen is naar aanleiding van de energiecrisis sterk toegenomen. Toch weten inwoners de juiste financiële dienstverlening (schuldhulpverlening en inkomensondersteuning) niet altijd te vinden. Dienstverlening is gefragmenteerd, waardoor goede, deskundige ondersteuning soms moeilijk te bieden is en organisaties (of organisatieonderdelen) elkaar soms in de weg zitten. Als gevolg daarvan ontvangen inwoners ook bij ernstiger problematiek soms later ondersteuning dan nodig.

4  https://gemeenteraad.groningen.nl/Documenten/Bijlage-Plan-Schuldhulpverlening-gemeente-Groningen-2024-2028.pdf

26

• Verschillende groepen inwoners hebben onvoldoende financiële kennis en (gedrags)vaardigheden. Als gevolg hiervan hebben zij vaker hun inkomen niet op orde en ontstaan (problematische) schulden. Specifiek voor jongeren bestaat het risico dat zij zonder voldoende financiële educatie een valse start maken in het leven die er vaak toe leidt dat er schulden ontstaan, de opleiding niet wordt afgerond wat kan leiden tot een escalatie van problemen. • Zodra een inwoner in de problematische schulden zit en te maken heeft met incassomaatregelen van de schuldeisers, is het vaak moeilijk om een moment van schuldenrust te creëren. Begeleiding en opstarten van een schuldregeling lopen daardoor onnodige vertraging op.

Wat voegen we toe? De activiteiten in deze programmalijn, die nauwe samenhang vertonen met het Plan Schuldhulpverlening 2024-2028, zien vooral op: • Het toegankelijker maken van onze financiële dienstverlening. • Het versterken van de samenwerking en verbinding met partners in de buurt om beter aan te sluiten bij de leefwereld van inwoners en zo de financiële dienstverlening te verbreden. • Het investeren in financiële redzaamheid van inwoners en versterken van financiële educatie. • Het vereenvoudigen van de toegang om schuldhulpverlening zo vroegtijdig en laagdrempelig mogelijk in te zetten. • Het verbreden van de ondersteuningsmogelijkheden voor inwoners met problematische schulden. Dat heeft geleid tot de volgende activiteiten:

Maatregel / inspanning

Toelichting

Samenwerking gemeente en WIJ m.b.t. financiële dienstverlening versterken

1. Versterken dienstverlening schuldhulp bij de WIJ • Vergroten capaciteit GKB in WIJ Groningen, om te beginnen in Noord. • Intakes GKB in gebieden mogelijk maken. • Trainen medewerkers WIJ door GKB om hun kennis over schuldhulpverlening te vergroten. 2. Versterken samenwerkingsstructuur financiële ­dienstverlening in de wijk • Basisafspraken samenwerking IDV/W&P/WIJ in gebieden: over wat wordt minimaal wordt geboden • Versterking capaciteit financiële dienstverlening bij WIJ Groningen. • Gemeentebreed invoeren gezamenlijk financieel spreekuur in de wijk. • Onderzoek naar mogelijkheden gebruik (in)formele netwerken en dienstverlening buiten eigen gebouwen. • Onderzoek naar structuur voor uitwisseling tussen WIJ en gemeente op casusniveau, en een werkende sturing op de uitbreiding van de samenwerking tussen IDV/W&P/WIJ. • Onderzoek naar mogelijkheden voor gezamenlijke ­informatievoorziening en training, (kennisplatform, ­kennisdeling, herkenning/signaleren, houding/bejegening).

27

Maatregel / inspanning

Toelichting

Financiële educatie ­intensiveren voor jongeren en specifieke doelgroepen

We ontwikkelen een specifieke aanpak voor jongeren op het MBO samen met de scholen. Deze aanpak bestaat er uit dat alle MBO studenten financiële educatie krijgen en er op alle MBO’s een sluitende signalering en ondersteuningsstructuur is voor ­s tudenten die in financiële problemen raken. Voor overige doelgroepen zoals nieuwkomers ­organiseren we een breder pakket aan individuele- en groepscoaching, aangevuld met spaarkringen. We intensiveren de aanpak in Groningen-Noord. Noot: dit is ook onderdeel van het Plan Schuldhulp­verlening 2024-2028. Hiervoor wordt een apart ­uitvoeringsplan opgesteld.

Samenwerking Eerste Hulp bij Geldzaken en WIJ ­intensiveren

We maken samenwerkingsafspraken over de rol van de WIJ binnen de vroegsignalering van betalings­achterstanden door het team Eerste Hulp Bij G ­ eldzaken (GKB). We onderzoeken daarbij de m ­ ogelijkheid van een pilot gezamenlijk huisbezoek (na toestemming van inwoner). Noot: dit is ook onderdeel van het Plan Schuldhulp­verlening 2024-2028. Hiervoor wordt een apart ­uitvoeringsplan opgesteld.

Schuldhulpverlening voor jongeren versterken

We intensiveren de eurocoach-aanpak door eurocoaches in te zetten op scholen en in de wijk. Indien wenselijk nemen we kleine belemmerende schulden van jongeren over en betalen ze af. We onderzoeken de mogelijkheid om jongeren te belonen door de aflossingsperiode van hun schulden te verkorten bij het afronden van een opleiding of wanneer zij aan het werk gaan. Noot: dit is ook onderdeel van het Plan Schuldhulp­verlening 2024-2028. Hiervoor wordt een apart ­uitvoeringsplan opgesteld.

Introductie van de ­pauzeknop ­onderzoeken

We onderzoeken in het kader van schuldhulpverlening de ­introductie van een pauzeknop om inwoners de mogelijkheid te bieden op adem te komen en samen met de GKB een plan van aanpak voor de toekomst te maken. We zoeken afstemming met de NVVK over de mogelijkheden van deelname aan een pilot voor een landelijke pauzeknop. Noot: dit is ook onderdeel van het Plan Schuldhulp­verlening 2024-2028. Hiervoor wordt een apart ­uitvoeringsplan opgesteld.

28

Programmalijn 3.

Langdurige armoede ­doorbreken Intensieve ondersteuning vanuit de leefwereld, versterken van maatwerk, inzet op Doorbraak

Wat doen we al? Armoedebestrijding vraagt een lange adem. Omdat we weten dat kansenongelijkheid al jong begint, zetten we in vanaf – 9 maanden met Kansrijke Start, en vanaf de peuterleeftijd met VVE en het ­onderwijskansenbeleid. Op scholen met veel gezinnen in armoede ondersteunen brugfunctionarissen individuele gezinnen bij het aanvragen van regelingen en bij talentontwikkeling zoals sport en cultuur. Met Kansrijk Groningen ondersteunen we huishoudens met meervoudige problematiek. Als inwoners een maatwerkoplossing nodig hebben omdat systemen in de weg zitten, zetten we Doorbraak in. Om inwoners te ondersteunen richting werk voeren we onze reguliere dienstverlening uit op het gebied van Werk en Participatie. Vanuit het Werk & Ontwikkelprogramma ‘Aan het Werk’ ­investeren we in ondersteuning van inwoners richting werk of andere vormen van deelname aan de samenleving. Hierbij is steeds oog voor de individuele behoeften en mogelijkheden van persoon of gezin.

Waarom is er meer nodig? Wat zijn de problemen die wij samen met onze samenwerkingspartners signaleren en die we willen oplossen? • Het hanteren van de menselijke maat in dienstverlening is niet voor alle medewerkers per se ­hetzelfde. Professionals nemen hun eigen overtuigingen en normen en waarden mee om de ­dienstverlening die zij leveren in te vullen. Daarnaast voelen zij zich regelmatig onzeker over hun handelen door het ontbreken van een strakke criteria en duidelijke processen met een zekere voorspelbare uitkomst. Daarmee laten ze zich soms beperken bij het inzetten van maatwerk. • Er is behoefte aan meer ruimte en ‘beleefde’ ruimte voor het maken van maatwerk in onze ­ondersteuning aan inwoners in armoede. Inwoners voor wie onze standaarddienstverlening niet volstaat worden zonder deze extra ruimte onvoldoende geholpen, waardoor zij onnodig (lang) in armoede leven. Vooral op het gebied van Inkomen en vergoedingen zijn wij als gemeente, maar ook de inwoner zelf, aan veel strikte regels en wetgeving gebonden waardoor we niet altijd kunnen doen wat nodig is. Daarnaast worden er onvoldoende mogelijkheden ervaren om inwoners of groepen inwoners met een laag inkomen in complexe situaties duurzaam te ondersteunen.

En met name als het om wonen, passend onderwijs en psychische gezondheid gaat, waar we vanuit het sociaal domein niet altijd een wettelijke taak of opdracht hebben om te doen wat inwoners nodig hebben, hebben we nu onvoldoende (financiële) mogelijkheden om voorwaarden te creëren voor een ­duurzaam toekomstperspectief. • Inwoners hebben lang niet altijd kennis van ondersteunende voorzieningen en instrumenten of weten de route niet te bewandelen. Veel kwetsbare inwoners missen een ondersteunend eigen netwerk of ervaren dat het aanwezige netwerk overbelast is. 29

• Het aantal huishoudens dat we intensief kunnen ondersteunen om armoede te doorbreken en (verdere) gevolgschade te voorkomen is beperkt. Dit ligt onder andere aan de huidige omvang van de aanpak Kansrijk Groningen die op dergelijke ondersteuning gericht is. • We weten uit onderzoek dat voor een effectieve aanpak van langdurige en intergenerationele aanpak belangrijk zijn: intensieve ondersteuning vanuit de leefwereld, samenhang in de aanpak, tijd en ruimte voor maatwerk, continuïteit en een langdurige relatie5 .

Wat voegen we toe? We zetten vooral in op: • Het ontwikkelen van meer ruimte voor maatwerk en het versterken van mogelijkheden om duurzamer en passender ondersteuning te bieden; • Het vergroten van het aantal huishoudens dat we intensief kunnen ondersteunen op meerdere leefgebieden, vanuit de leefwereld van de inwoner; • Het vergroten van de mogelijkheden om te kunnen innoveren en investeren in het doorbreken van complexe intergenerationele armoedesituaties; • Het experimenteren met intensieve aanpakken om inwoners intensiever en langduriger te ­ondersteunen. Hiermee combineren we extra intensieve ondersteuning van inwoners met het creëren van meer ruimte voor maatwerk om passende ondersteuning te bieden, en ondersteunen dat met de verdere ­ontwikkeling van instrumenten die daarvoor nodig zijn. We gaan onder de programmalijn ‘Doorbreken van (langdurige) armoede’ aan de slag met de volgende activiteiten:

Maatregel / inspanning

Toelichting

Werken vanuit de menselijke maat versterken

We ontwikkelen de gemeentelijke dienstverlening verder op basis van de Groningse Aanpak. De leefsituatie van inwoners staat centraal in de ondersteuning die gericht is op duurzame participatie. We ondersteunen en trainen medewerkers IDV en W&P door middel van casuïstiekbesprekingen in het hanteren van de menselijke maat/werken vanuit vertrouwen zodat zij vanuit gezamenlijke uitgangs­punten, meer en gemakkelijker maatwerk­ oplossingen inzetten om armoedesituaties te doorbreken.

Verbreden pilot ­samenwerking in Oost naar Noord

Vanuit het bestaande Werk en Ontwikkelprogramma voeren we de ‘pilot samenwerking in Oost’ uit. In deze pilot wordt, op uitvoerings­niveau, verbinding gezocht tussen de directies ­Inkomensdienstverlening en Werk en Participatie. Doel hierbij is om vanuit de invalshoek werk/participatie financiële ­zelfredzaamheid te ondersteunen. In het vervolg op deze pilot starten we een bredere pilot in een wijk in Groningen Noord waarin we deze intensieve samenwerking uitbreiden met de WIJ. Daarmee ontwikkelen we een intensieve samenwerking tussen WIJ, IDV, GKB en W&P in ondersteuning van inwoners.

5  https://www.rug.nl/research/ursi/essay-intergenerationele-armoede.pdf

30

Maatregel / inspanning

Toelichting

Experiment gezinsaanpak in Noord

In aanvulling op de verbreding van pilot samenwerking in Oost naar Noord willen we gekoppeld aan het gebiedsplan Groningen Noord een extra experiment starten voor een intensieve gezinsaanpak. Daarbij willen we een beperkte groep huishoudens vanuit WIJ, IDV, GKB en W&P in samenhang intensief ondersteunen en begeleiden zo lang als nodig om (hernieuwd) perspectief te creëren. Daarbij zoeken we ook de samenwerking met andere partijen en proberen we in kaart te brengen waar mogelijk kosten worden voorkomen. Het kan zijn dat onze inspanningen elders tot een besparing leiden, bijvoorbeeld bij zorgpartijen. Daarover willen we dan ook het gesprek aangaan. We onderzoeken de mogelijkheid om hierin aan te sluiten bij de stratenaanpak die via het gebiedsplan Groningen Noord wordt ontwikkeld.

Bouwdepot continueren en verbreden

In de pilot Bouwdepot bieden we bestaanszekerheid voor een specifieke groep kwetsbare jongeren en maken een gepersonaliseerde aanpak, zoveel mogelijk aansluitend op de individuele situatie van de jongere. Daarom kreeg een groep van 5 jongeren gedurende een jaar een gegarandeerd inkomen ter hoogte van de bijstandsuitkering van een 21-jarige, in combinatie met huisvesting en begeleiding. De aanpak heeft een positief effect op het ­welbevinden en maatschappelijk herstel van de jongeren. We gaan daarom aanvullend 10 jongeren een Bouwdepot verstrekken, waarbij we onderzoeken hoe we nog beter kunnen aansluiten bij onze Groningse realiteit en de leefwereld van de jongeren. Aanvullend verkennen we samen met aanbieders en jeugdigen de mogelijkheden om de werkwijze van het Bouwdepot uit te breiden met een nieuwe doelgroep die buiten de oorspronkelijke opzet van de pilot valt. Dit experiment onderzoekt of we via het garanderen van een inkomen in combinatie met begeleiding de uitstroom van jongeren uit Jeugdzorg-, Beschermd wonen-, of Maatschappelijke opvang voorzieningen kunnen vergroten of versnellen. Dit levert niet alleen een enorm positieve verandering in de levens van de deelnemende jongeren op, maar biedt ons ook de kans om het effect van deze werkwijze op de huidige besteding van zorggeld voor deze jongeren te onderzoeken.

Noot: de pilot Bouwdepot maakt ook onderdeel uit van het ­programma Toekomstgericht werken

Inzet van buddy’s/ eigen netwerk voor kwetsbare inwoners versterken

We onderzoeken de verbreding van de JIM-methodiek en ­‘netwerkversterkend werken’ naar mensen met armoede­ problematiek. Op basis daarvan voeren we een pilot uit. De kern van de JIM-methodiek is om de samenwerking te zoeken met informele mentoren uit het eigen netwerk, zoals een oom, vriendin of buurman.

31

Maatregel / inspanning

Toelichting

Uitbreiding intensieve ondersteuning huishoudens in complexe situaties: Uitbreiden en borgen ‘Kansrijk Groningen’ en uitvoeren ‘Kansen voor Kinderen’

In de aanpak Kansrijk Groningen pakken we samen met deelnemers de problemen aan. Eerst de problemen die de meeste stress geven. Door de steun en stimulans van de buddy en ondersteunende partijen krijgt de deelnemer rust en ruimte voor de vraag: wat wil ik? Deelnemers krijgen de regie over hun eigen leven terug, volgen een opleiding, doen vrijwilligerswerk of betaald werk of worden zzp-er. Door Kansrijk Groningen komen deelnemers vaak ook definitief uit de bijstand. www.kansrijkgroningen.com We borgen de aanpak ‘Kansrijk Groningen’, een intensieve ondersteuning van huishoudens in complexe situaties. We verbreden deze aanpak naar andere wijken en maken het een standaard onderdeel van onze reguliere dienstverlening. Van de 60-70 huishoudens per jaar die we de afgelopen periode hebben ondersteund, groeien we toe naar 150 huishoudens per jaar in 2026. In aansluiting op Kansrijk Groningen werken we in ­provinciaal verband aan de ontwikkeling en implementatie van het programma ‘Kansen voor Kinderen’, waarin we een samenhangende aanpak opzetten gebaseerd op de methoden van Kansrijk Groningen en Doorbraak.

Doorbraakmethodiek borgen in reguliere dienstverlening

Het Doorbraaknetwerk helpt professionals zodat zij voor en met inwoners altijd een passende oplossing op maat vinden. We kijken naar wat de inwoner vanuit diens leefwereld nodig heeft, wat daar voor nodig is en wat het oplevert voor inwoner en gemeente. Het helpt professionals om beter maatwerk te leveren en om te doen wat nodig is. www.doorbraaknetwerkgroningen.nl We onderzoeken waar de Doorbraak-gedachte nog onvoldoende verankerd is bij onze interne en externe samenwerkingspartners om vervolgens de samenwerking om maatwerk te leveren te versterken door middel van informeren, trainen en het eventueel aanpassen van werkprocessen. Hierbij betrekken we ook de casuïstiektraining ‘omgekeerde toets’ uit de reguliere dienst­ verlening.

Nieuw Doorbraak / ­Perspectieffonds creëren

Aanvullend op de huidige mogelijkheden voor het inzetten van Doorbraak, creëren we een Perspectief/Doorbraakfonds dat we beschikbaar stellen voor het financieren van specifieke maatwerkondersteuning op gebieden waar dat nu nog onvoldoende kan. Het gaat hierbij om het maken van maatwerk voor wonen, passend onderwijs, psychische ondersteuning en in incidentele gevallen tijdelijk inkomen. Dit zijn gebieden waar we nu geen specifieke opdracht -en daarmee financieringsmogelijkheden- voor hebben of gebieden waar we niet zonder externe samenwerkingspartners kunnen handelen. Om onze inwoners ook op die gebieden duurzaam verder te kunnen helpen door het legitimeren en inzetten van maatwerk richten we dit fonds in volgens de bestaande structuren voor Doorbraak. We starten met de inzet van het fonds als pilot in Groningen Noord in het kader van het NPLV, waarna op we op basis van opgedane ervaringen het vervolg voor de rest van de gemeente bepalen. We zoeken naar aansluiting met bestaande vormen van maatwerk, om zo veel mogelijk te voorkomen dat er afstemmingsproblemen tussen maatwerkvormen ontstaan.

32

Intensieve aanpak in Groningen Noord In het ambitiedocument Wijkvernieuwing op z’n Gronings hebben we de ambitie neergelegd dat in Groningen Noord iedereen over 20 jaar regie op zijn leven heeft. Dit gaat niet alleen om sec de aanpak van armoede, maar vergt een brede samenwerking op meerdere terreinen. Immers, bestaans­ onzekerheid en gebrek aan perspectief zijn vaak verbonden aan problemen op meerdere leefgebieden, en kan zowel oorzaak als gevolg zijn. Vanuit dit uitvoeringsprogramma zetten we in ieder geval in op een combinatie van financieel ontzorgen en het aanpakken van eventuele schulden gericht. Met die combinatie kunnen we bij inwoners stress verminderen zodat zij in hun hoofd de ruimte krijgen om te werken aan een duurzaam perspectief. Investeren in Groningen Noord doen we door te: Intensiveren We stellen in Noord extra capaciteit beschikbaar voor activiteiten die we gemeentebreed uitvoeren. Het gaat om de capaciteit voor financiële dienstverlening vanuit de WIJ en de GKB voor financiële educatie en financiële coaching voor jongeren. Tevens breiden we het aantal beschikbare plaatsen bij Kansrijk Groningen uit. Ontwikkelen en uitproberen Verschillende activiteiten met een pilotkarakter starten we in noordelijke wijken, met de intentie om ze bij succes te verbreden naar de rest van de gemeente.