Werkversie Omgevingsvisie integrale tekst (26 jan 2021) (v3).pdf

RAPPORT Werkversie-Omgevingsvisie Gouda Omgevingsvisie Gouda Klant:

Gemeente Gouda

Referentie: BG8638 Status:

S0/P01.01

Datum:

26 januari 2021

Projectgerelateerd

HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.

Jonkerbosplein 52 6534 AB NIJMEGEN Transport & Planning Trade register number: 56515154 +31 88 348 70 00 T +31 24 323 93 46 F info@rhdhv.com E royalhaskoningdhv.com W

Titel document: Werkversie-Omgevingsvisie Gouda Ondertitel: Omgevingsvisie Gouda Referentie: BG8638 Status: P01.01/S0 Datum: 26 januari 2021 Projectnaam: Omgevingsvisie Gouda Projectnummer: BG8638 Auteur(s): Mariska Ruiter, Bouke Vellinga, Martijn Bijl, Luuk Cornelissen, Pauline van Heug-

ten Opgesteld door: Team Gecontroleerd door: Mariska Ruiter Datum/paraaf: Goedgekeurd door: Mariska Ruiter Datum/paraaf:

Classificatie Projectgerelateerd

Disclaimer Niets uit deze specificaties/drukwerk mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van HaskoningDHV Nederland B.V.; noch mogen zij zonder een dergelijke toestemming worden gebruikt voor andere doeleinden dan waarvoor zij zijn vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor deze specificaties/drukwerk ten opzichte van anderen dan de personen door wie zij in opdracht is gegeven en zoals deze zijn vastgesteld in het kader van deze Opdracht. Het geïntegreerde QHSE-managementsysteem van HaskoningDHV Nederland B.V. is gecertificeerd volgens ISO 9001:2015, ISO 14001:2015 en ISO 45001:2018. 26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

i

Inhoud 1

Omgevingsvisie Gouda

1

1.1

Welkom bij de Omgevingsvisie Gouda

1

1.2

Goudse Waarden

1

1.3

Goudse Opgaven

2

1.4

Keuzes voor de leefomgeving

2

1.5

Totstandkoming van de Omgevingsvisie

2

2

Waarom een omgevingsvisie en wat is het?

3

2.1

Nieuwe inzichten

3

2.2

Essentie van de Omgevingsvisie

3

2.3

Omgevingswet

3

2.4

Omgevingsplan

3

2.5

De Omgevingsvisie blijft actueel

3

2.6

De gemeenteraad beslist

4

3

Participatie Omgevingsvisie: van belang voor iedereen

5

3.1

Aanleiding

5

3.2

Gerichte aanvullende participatie voor de Omgevingsvisie

5

3.3

Vervolg participatie Omgevingsvisie

6

3.4

Dilemma’s centraal

6

4

De waarden van Gouda (GOUDSE WAARDEN)

7

4.1

Historische achtergrond

7

4.2

De vijf kernwaarden van Gouda 2020

7

5

Vijf integrale opgaven

11

5.1

Historische stad doorgeven aan de volgende generaties

11

5.2

Gouda duurzaam ontwikkelen

13

5.3

Prettige en veilige woon- en leefomgeving voor iedereen maken

14

5.4

Gezonde mensen door een gezonde leefomgeving

16

5.5

Gouda heeft een blijvend sterke economie en regionale positie

17

6

Drie uitdagingen met een grote ruimtelijke impact

19

6.1

Verstedelijkingsopgave

19

6.2

Energietransitie

19

6.3

Klimaatadaptie

19

6.4

Ruimtegebruik Gouda nu en straks

20

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

ii

6.5

‘Toolbox’ voor slim ruimtegebruik

22

7

Keuzes voor Gouda

25

7.1

Florerende stad

26

7.2

Duurzame mobiliteit

30

7.3

Gezonde groene stad

33

7.4

Energietransitie

38

7.5

Sterke wijken

40

7.6

Zes deelgebieden onder de loep

41

8

MER voor de Omgevingsvisie

50

8.1

Omgevingseffectrapport voor Gouda

50

8.2

NRD als eerste stap

50

8.3

Foto van de Leefomgeving

50

8.4

OER

51

Leeswijzer van dit concept: Gele markeringen zijn intern en worden verwerkt in de digitale versie / iReport (worden links / verwijzingen van gemaakt De kaarten zijn nu veelal klein opgenomen, maar zijn in het iReport doorklikbaar en worden dan groter (en zijn nu ook al inzoombaar)

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

iii

1

Omgevingsvisie Gouda

1.1

Welkom bij de Omgevingsvisie Gouda

In 2020 is de ontwerp-omgevingsvisie van Gouda opgesteld. U kunt hier de stappen die we zetten richting vaststelling in de gemeenteraad bekijken, we informeren u over wat een omgevingsvisie eigenlijk is en we laten zien op welke manier u kunt bijdragen aan de visie. In de omgevingsvisie staat hoe we willen dat de stad er in de toekomst uitziet. Waarom stelt de gemeente een omgevingsvisie op? De Omgevingsvisie voor Gouda bevat het gemeentelijke beleid over de leefomgeving. De leefomgeving is de ruimte waarin we wonen, werken, elkaar ontmoeten en recreëren. Het gaat om de wijken en buurten, maar ook het winkelcentrum en het park. U kunt hier straks lezen hoe we uw buurt en de stad willen verbeteren en wat we willen beschermen of bewaren. In de omgevingsvisie leest u wat de plannen zijn voor de leefomgeving voor de lange termijn en welke strategische keuzes we daarbij maken. We sluiten hierbij aan bij de vele lopende programma’s. Het is de eerste integrale en ruimtelijke opvolger van de Structuurvisie uit 2005, waar inmiddels behoorlijk veel van is uitgevoerd.

1.2

Goudse Waarden

In de Omgevingsvisie staat hoe we willen dat de stad er in de toekomst uitziet. De basis hiervoor was al gelegd in de ‘Toekomstvisie Gouda 2030, Gouda ligt goed!’ (d.d. 18 juni 2019). Maar hoe wordt dit bepaald? Dit wordt mede beïnvloed door waar we vandaan komen, onze Goudse geschiedenis, door het bestaande gemeentelijke beleid, en ten slotte door de huidige trends en ontwikkelingen. We hebben dit samengevat tot onze Goudse Waarden. De essentie van deze waarde worden in deze Omgevingsvisie beschermd of verder ontwikkeld in de beoogde opgaven. Naar de Goudse Waarden

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

1

1.3

Goudse Opgaven

Met als basis onze Goudse waarden hebben we vijf integrale Goudse opgaven geformuleerd. De opgaven beschrijven met welke uitdagingen en kansen de gemeente Gouda te maken krijgt in de toekomst. Samen vormen ze de ‘agenda’ voor deze Omgevingsvisie. Hoe we met deze opgaven aan de slag gaan, beschrijven we in de Keuzes voor de leefomgeving. Naar de Keuzes voor de leefomgeving

1.4

Keuzes voor de leefomgeving

Om invulling te geven aan de Goudse Opgaven maken we Keuzes voor de leefomgeving. Deze vormen de kern van onze visie. Door in integrale oplossingen te denken komen veel opgaven in meerdere keuzes terug. Naar de Keuzes voor de leefomgeving

1.5

Totstandkoming van de Omgevingsvisie

De Omgevingsvisie is via onderstaande sporen en stappen tot stand gekomen:

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

2

2

Waarom een omgevingsvisie en wat is het?

19 juli 2022 is Gouda 750 jaar stad. Gedurende al die jaren is de stad in ontwikkeling. De Omgevingsvisie Gouda geeft de langetermijnvisie van de gemeente op de toekomstige ontwikkeling van de stad. Het geeft aan welke kansen, opgaven en uitdagingen er voor Gouda liggen en op welke manier we daarmee om willen gaan. Bijvoorbeeld: Hoe ziet Gouda er in de toekomst uit? Hoe zorgen we dat Gouda nu en in de toekomst een aantrekkelijke stad blijft om in te wonen, werken, winkelen en recreëren? Hoe gaan we om met klimaatverandering? De hoofdopgaven voor Gouda kunt u hier vinden.

2.1

Nieuwe inzichten

Met de Omgevingsvisie zetten we de koers uit voor de lange termijn. We houden rekening met nieuwe inzichten, want morgen weten we meer dan vandaag. Stap voor stap werken we dit uit en realiseren we onze ambities. Door deze aanpak kunnen we adequaat reageren op nieuwe inzichten en mogelijkheden. Oftewel koersvast voor de lange termijn en lenig op de korte termijn.

2.2

Essentie van de Omgevingsvisie

In deze eerste Omgevingsvisie Gouda wordt de focus gelegd op: 1. Het effect van het huidige beleid op de fysieke leefomgeving 2. Datgene – in die fysieke leefomgeving – wat we het meest waardevol vinden, en dat bescherming bieden 3. Transities die nog veel energie vergen om een succes te worden (bijvoorbeeld Klimaatadaptatie, Energietransitie en Gezonde stad) 4. Een integrale afweging 5. Een langetermijnperspectief

2.3

Omgevingswet

Op 1 januari 2022 treedt de Omgevingswet in werking. Deze vervangt wetten en regels voor ruimtelijke ordening, erfgoed, infrastructuur, milieu en water. De Omgevingswet verplicht alle gemeenten om een omgevingsvisie op te stellen over de toekomst van het gebied.

2.4

Omgevingsplan

De Omgevingsvisie is de basis voor het later op te stellen omgevingsplan. Dit plan vervangt onder andere alle bestemmingsplannen van Gouda. De visie is ook richtinggevend voor alle andere – deels verplichte – gemeentelijke programma´s en plannen in het fysieke domein. U kunt de informatie uit de omgevingsvisie gebruiken:  als u wilt weten wat het beleid is over een van de onderwerpen of gebieden die in de omgevingsvisie staan  om te ontdekken hoe uw initiatief kan bijdragen aan de opgaven en doelen voor de fysieke leefomgeving  als u uw plan volgens het bestemmingsplan (straks omgevingsplan) niet mag uitvoeren. U wilt bijvoorbeeld een verdieping op uw huis bouwen, een groot feest organiseren in het park of een café beginnen in een leegstaande winkel. Staat in het omgevingsplan dat dit niet mag? Dan kunt u de gemeente vragen of u mag afwijken van het omgevingsplan. Laat daarbij zien dat uw plan past bij de ambities die in de omgevingsvisie staan. Dan is de kans groter dat u mag afwijken van het omgevingsplan

2.5

De Omgevingsvisie blijft actueel

De realisatie van de ambities uit de visie vergt vele jaren; de doorlooptijd van de omgevingsvisie is dan ook 10-20 jaar. Elk jaar bekijken we de voortgang. Op deze manier bekijken we of we op de goede weg zijn of dat bijsturing wenselijk is. Bijvoorbeeld door de bestuurlijke middelen, financiën of juridische instrumenten anders in te zetten of ambities en doelstellingen bij te stellen.

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

3

2.6

De gemeenteraad beslist

Elke verandering in de Omgevingsvisie vergt een besluit van de gemeenteraad. Dit gaat via de wettelijke procedure van inspraak:  ter inzage leggen van ontwerpvisie  zienswijzemogelijkheid  vaststellen visie door de gemeenteraad van Gouda In het proces voorafgaand aan de ter-inzage-legging is breed geparticipeerd met bewoners, bedrijven, buurgemeenten, regio Midden-Holland en diverse andere partijen. Link naar hk Participatie: #3 Omdat een Omgevingsvisie alleen zelfbindend is voor de gemeente, is na het vaststellen van de visie geen beroep mogelijk.

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

4

3

Participatie Omgevingsvisie: van belang voor iedereen

3.1

Aanleiding

De onderwerpen van de Omgevingsvisie gaan de hele stad aan, en kunnen per wijk of buurt in Gouda een andere doorwerking hebben. Daarom hebben we via een breed-uitgezet participatietraject inbreng opgehaald bij zoveel mogelijk mensen; het is immer belangrijk voor iedereen.

3.2

Gerichte aanvullende participatie voor de Omgevingsvisie

We willen goed begrijpen wat de opgaven zijn voor de toekomst van Gouda. In 2018 en 2019 is de Toekomstvisie ‘Gouda Ligt Goed!’ opgesteld. Daarin is geparticipeerd met vele Gouwenaren. Bij veel gemeentelijk beleid over diverse andere onderwerpen is door de Gouwenaren ook geparticipeerd, zoals recent over het Beleidskader Sociaal Domein en het project Stevige Stad. Daarnaast is er de jaarlijkse stadspeiling, waaraan meer dan 2.000 Gouwenaren meedoen. De resultaten hiervan zijn meegenomen bij het maken van deze Omgevingsvisie. Voor het opstellen van de Omgevingsvisie wilden we deze participatie niet overdoen, maar is wel van meet af aan gekozen voor een participatieve aanpak. Verspreid over het hele jaar heeft een groot aantal participatie- en overlegmomenten plaatsgevonden. Lokale en regionale stakeholders, inwoners, andere overheden, raad, college en de ambtelijke organisatie hebben input kunnen geven. Zo is een goed beeld ontstaan van de belangen, wensen, zorgen, opgaven en kansen voor de toekomst. De beperkingen vanwege het Coronavirus vroegen om creatieve digitale oplossingen, omdat fysieke bijeenkomsten niet altijd mogelijk waren.

De online werksessies met externe stakeholders (zoals Sport.Gouda, Historische Vereniging Die Goude, Mozaïek Wonen en Gouda Bruist) en de input vanuit de bewonersplatforms en de inwoners via de ‘Gouda denkt mee app’ hebben een schat aan informatie opgeleverd om zowel de Omgevingsvisie als het Milieueffectrapport (Plan-MER) vorm te geven. Doelen gemeente Gouda voor participatie Omgevingsvisie Ter voorbereiding op het participatieproces zijn daarvoor door de gemeente de volgende doelen vastgesteld:  De bewoners, bedrijven en instellingen in Gouda weten wat de omgevingsvisie inhoudt, en wat het voor hen kan betekenen  Deze partijen benoemen hun inzichten, zorgen, wensen en ideeën, wat van grote waarde kan zijn voor het bepalen van de (opgaven voor de) toekomst van Gouda  De Omgevingsvisie gaat in op opgaven die er voor de belanghebbenden echt toe doen Deze doelen zijn vervolgens vertaald in uitgangspunten voor het participatieproces, om zo effectief mogelijk te werk te gaan. Uitgangspunten gemeente Gouda voor participatie Omgevingsvisie 1. Slim participatieproces: voorkom overlap en ‘participatiemoeheid’. Het benutten van input uit andere participatieprocessen heeft bijdragen aan een sterkere samenhang van onderwerpen in de Omgevingsvisie. 26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

5

2. Aansluiten bij de leefwereld van de verschillende doelgroepen. Door de participatie-aanpak af te stemmen op verschillende doelgroepen, was het mogelijk om aan te sluiten op de leefwereld van de deelnemers. In gesprek met externe stakeholders was een integraal strategisch gesprek mogelijk, waarbij belangen werden uitgewisseld en aan elkaar gekoppeld. De stakeholders konden hierdoor participeren in een adviserende rol. Voor het betrekken van individuele inwoners is ingestoken op de leefomgeving van mensen, in een raadplegende rol, door de bewonersplatforms te consulteren, en via de enquêtevragen in de ‘Gouda denkt mee-app’. 3. Eigentijdse communicatie. Het gebruik van ‘eigentijdse communicatiemiddelen’ heeft door het Coronavirus een enorme vlucht genomen. Met stakeholders, samenwerkingspartners, raad, college en de ambtelijke organisatie hebben participatiemomenten plaatsgevonden via Zoom, in combinatie met het gebruik van de tool Mentimeter. Voor het betrekken van individuele inwoners is gebruik gemaakt van de ‘Gouda denkt mee-app’. De opkomst en inbreng via deze kanalen stelde tevreden. Er waren 200 respondenten via deze app, en deze groep is bovendien zeer divers qua leeftijd en woonwijk.

3.3

Vervolg participatie Omgevingsvisie

Tot aan de bestuurlijke behandeling van de Omgevingsvisie in de gemeenteraad vinden nog enkele participatie- en overlegmomenten plaats. Fysieke bijeenkomsten zijn nog voor onbekende tijd onmogelijk gezien de COVID-maatregelen. Gelukkig bieden de verschillende digitale middelen een oplossing en doen zij niet onder voor participatietrajecten in ‘normale’ normale omstandigheden. Aansluiten bij lopende participatietrajecten In het fysieke domein loopt nog een aantal participatie-trajecten, bijvoorbeeld over de Transitievisie Warmte en het Verkeerscirculatieplan. Tot het vrijgeven van het ontwerp van de Omgevingsvisie zal relevante input vanuit deze processen worden benut. Vanuit de Omgevingsvisie wordt nog onderstaande participatie ingezet. Consultatie concept-Omgevingsvisie Stakeholders, samenwerkingspartners en andere overheden worden in de gelegenheid gesteld om via digitale weg een reactie te geven op het eerste concept van de Omgevingsvisie. Dit biedt ook de gemeenteraad en de adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit de gelegenheid om input te geven. Via de Omgevingsvisie website kan de mogelijkheid worden geboden om te reageren via een webformulier. Ontwerp Omgevingsvisie ter inzage Na besluitvorming in het college van B&W wordt de ontwerp-Omgevingsvisie ter inzage gelegd. Dit gebeurt gelijktijdig met het ter inzage leggen van het Plan-MER (link naar hk MER).

Na het verwerken van de zienswijzen wordt het voorstel voor het vaststellen van de Omgevingsvisie opnieuw aan B&W en de gemeenteraad voorgelegd.

3.4

Dilemma’s centraal

In het proces om te komen van opgaven [link naar hoofdstuk 5] tot keuzes voor de fysieke leefomgeving [link naar hoofdstuk 7] zijn dilemma’s gebruikt. Hierin is een (soms overdreven) tegenstelling van belangen weergegeven om een gesprek over integrale afwegingen op gang te brengen met raadsleden en stakeholders. De vijf dilemma’s: 1. Sterk Gouda of Ontspannen Gouda? 2. Levendigheid voorop of leefbaarheid voorop? 3. Inclusief Gouda of accepteren we verschillen? 4. Energietransitie lokaal of regionaal oplossen? 5. Gaat gezondheid boven economische groei? De input van participanten in reactie op deze stellingen (met name de argumentatie) is gebruikt als basis voor de keuzes voor de fysieke leefomgeving.

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

6

4

De waarden van Gouda (GOUDSE WAARDEN)

4.1

Historische achtergrond

De basis voor de hedendaagse Goudse waarden, hebben grotendeels hun oorsprong in het verleden. Kijkend naar de kaart van Gouda uit 1875 dan valt een aantal elementen op, die we nu nog duidelijk herkennen in het hedendaagse Gouda:

Gouda in 1875 (bron: Topotijdreis)

-

-

-

4.2

De watergangen waaraan Gouda is ontstaan: de Gouwe, de singels van de stad, het Stroomkanaal, en de Hollandsche IJssel. Deze strategische ligging van Gouda binnen een groot handelsnetwerk maakte dat de stad al in de Middeleeuwen een sterke economie bezat en kon groeien. Spoorlijn: al rond 1855 kwam daar de spoorlijn tussen Utrecht en Rotterdam bij, in 1870 gevolgd door de spoorlijn van Gouda naar Den Haag, die ook nu essentiële verbindingen vormen in de Randstad. Behalve de (binnen-)stad zelf, zien we ook de historische linten ontstaan, als ruggengraat van het toen nog te ontginnen polderlandschap. Dat landschap is nu nog steeds van grote waarde voor Gouda; voor recreatie in het buitengebied, waaronder het watergebied van de Reeuwijkse Plassen. Goed bereikbaar aan het water is ook de aanzet van de eerste industrie al zichtbaar, de beroemde Goudse Kaarsenindustrie, op de plaats waar later Croda, werd gevestigd.

De vijf kernwaarden van Gouda 2020

In 2019 is de Toekomstvisie ‘Gouda ligt Goed!’ opgesteld. In het proces daarvan zijn de onderstaande interactieve afbeelding weergegeven kernwaarden van Gouda bepaald. De essentie van deze waarden worden in deze Omgevingsvisie beschermd of verder ontwikkeld in de beoogde richting.

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

7

4.2.1

Gouda is een compacte stad met een bruisend historisch centrum en rustige randen

Gouda heeft de schaal van een middelgrote stad. De afstanden binnen Gouda zijn niet groot, maar je vindt er een grote verscheidenheid aan gebieden, functies en voorzieningen. Het historische centrum is bruisend en levendig, met daaromheen rustige woonwijken.

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

8

4.2.2

Gouda is een complete en evenwichtige stad waar mensen graag in goede gezondheid wonen, werken, recreëren, van cultuur genieten en winkelen

Voor de meeste stedelijke voorzieningen (bijvoorbeeld ziekenhuis, scholen, winkels, bioscoop, horeca, cultuur) kan je in Gouda goed terecht. Je woont er fijn, en hoeft er voor een baan zeker niet altijd de stad uit.

Voorzieningen Werken Wonen

4.2.3

Strategische ligging

Gouda geniet een strategische regionale ligging in een bruisende Randstad, met uitstekende (ov-)bereikbaarheid. De stad heeft door haar voorzieningenniveau een belangrijke centrumfunctie voor de omliggende kernen, maar maakt tegelijkertijd met haar centrale ligging onlosmakelijk deel uit van het grotere geheel van de Randstad. Grote steden zoals Den Haag, Rotterdam en Utrecht zijn uitstekend bereikbaar en zijn onderdeel van de leefomgeving van veel Gouwenaren voor werk, studie of sociale contacten.

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

9

4.2.4

Gouda ligt te midden het van Groene Hart, met waardevol landschap, natuur en veel water

De ontstaansgeschiedenis van Gouda is onlosmakelijk verbonden met het water en het omliggende groen van dit veenweidelandschap. Ook al ligt het grotendeels buiten de gemeentegrenzen, dit omliggende landschap is waardevol en draagt in hoge mate bij aan de kwaliteit van de stad.

4.2.5

Gouda is initiatiefrijk, en geniet een grote mate van participatie van haar inwoners, o.a. in de vorm van evenementen

Gouda is een bruisende stad. De mensen in Gouda zorgen voor elkaar en hun stad via vrijwilligerswerk, sportverenigingen en andere sociale verbanden. Ze hechten waarde aan de gezelligheid in het centrum en de vele activiteiten. Er wordt veel georganiseerd, ook bijvoorbeeld evenementen.

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

10

5

Vijf integrale opgaven

Gouda staat voor grote opgaven, nu en in de toekomst. Veranderingen om ons heen maken dat de stad ook zal veranderen. Het klimaat verandert, de vraag naar woningen neemt toe, bedrijvigheid verandert van vorm, de bevolkingssamenstelling verschuift, en zo zijn er nog vele voorbeelden. De vijf Goudse Opgaven vormen hierin een rode draad. In de geest van de Omgevingswet wordt bekeken hoe alle ontwikkelingen op elkaar van invloed zijn. Dit vormt de basis voor het opstellen van een integrale visie voor de fysieke leefomgeving.

5.1

Historische stad doorgeven aan de volgende generaties

Gouda is een van de historische Hollandse steden met een bloeiperiode zo vroeg als de 15 e eeuw. Stadsrechten kreeg Gouda in 1272. Dat wordt in het jaar 2022 (750 jaar stadsrechten) groots gevierd (programma ‘Gouda 750 jaar stadsrechten’). Uit die tijd en de eeuwen erna dateert de stedenbouwkundige structuur van de binnenstad en diverse monumenten zoals de Sint Jan en het Stadhuis. Ook in andere delen van de stad is de historie tastbaar, zoals het water, de historische linten en cultuurhistorisch erfgoed uit latere eeuwen. Hoe kunnen we onze stad doorgeven aan volgende generaties? Het behouden van het cultuurhistorisch erfgoed komt soms onder druk te staan als gevolg van bodemdaling en veranderingen in het klimaat. Gouda kan een voortrekkersrol nemen in het aanpakken van deze problemen (‘Regiodeal bodemdaling’). Welke kansen biedt de historische stad voor de economie en recreatie? Centraal staat hierbij dat we willen bouwen en ontwikkelen in harmonie en balans met de historische structuren en ruimtelijke kwaliteiten van de stad.

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

11

De belangrijkste deelopgaven betreffen:  Historische binnenstad beschermen én benutten: Beschermen wat bescherming behoeft (zoals de historische structuur en monumenten), en benutten wat kan (zoals levendige en [semi]-openbare functies in een deel van die monumenten, zodat eenieder daarvan kan genieten). Link naar § 7.6.1 We willen bouwen in harmonie met de historische structuren en ruimtelijke kwaliteit.



Levendig houden van de lokale economie en de dynamiek van de binnenstad: Stimuleren gevarieerd ruimtegebruik van de binnenstad, zowel binnen als buiten. Link naar § 7.6.1.



Duurzaam omgaan met bodemdaling: accepteren dat de bodemdaling er is, gedeeltelijke verlaging grondwaterpeil binnenstad. Link naar § 7.1.3.

Toerisme met balans tussen de toerist en de historie. Link naar § 7.1.3.

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

12

5.2

Gouda duurzaam ontwikkelen

Gouda is in trek bij woningzoekenden, zowel van binnen als van buiten de stad. Hoe kunnen we zorgen dat we Gouda duurzaam doorontwikkelen en voldoende woningaanbod creëren? Een aanbod van hoge kwaliteit is nodig, waar mogelijk met circulaire bouwmaterialen en gebruikmakend van duurzame warmte en elektriciteit (programma. ‘Energietransitie’). De ruimte in de compacte stad is schaars. Als we de stad te veel dichtbouwen, ontstaat wateroverlast en hittestress (groenstructuurvisie). Daarbij speelt ook de problematiek rondom stikstof. Een toename van stikstofdepositie op de omliggende stikstofgevoelige Natura-2000 gebieden kan een belemmering vormen voor verdere verstedelijking. De belangrijkste deelopgaven betreffen: 1. Efficiënt ruimtegebruik boven èn onder de grond bij de verstedelijkingsopgave (zodat voldoende ruimte blijft en vrijkomt voor groen en water) link naar § 6.5

2. CO2-neutraal en aardgasvrij in 2040 link naar § 6.2 en 7.4

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

13

3. Gouda klimaatadaptief in 2050 link naar § 6.3 en 7.3 4. Openbare ruimte verbeteren link naar § 6.3 en 7.3

5. Natuur versterken en biodiversiteit verrijken link naar § 6.3 en 7.3

5.3

Prettige en veilige woon- en leefomgeving voor iedereen maken

We willen een inrichting van de stad die bijdraagt aan het sociale karakter en veiligheid. We willen een Gouda waarin iedereen mee kan doen, en een passende woning kan vinden. En waar rekening gehouden wordt met anderen, en aandacht is voor wie hulp nodig heeft. En waar goede en toegankelijke voorzieningen zijn in alle wijken. We willen dat inwoners van Gouda wonen en opgroeien in een veilige en leefbare omgeving. Dit start met een besef van eigen verantwoordelijkheid van inwoners voor anderen, de gemeenschap en de omgeving waarin men leeft. In en rondom de wijken liggen groene stadsparken die ruimte bieden voor zowel mens als dier, die willen we behouden en waar nodig toegankelijker maken. Uitbreiden van het groen, rekening houdend met recreatiemogelijkheden en biodiversiteit, is een ambitie voor de toekomst. ‘Een prettig woon- en leefklimaat voor iedereen’; dat raakt aan veel aspecten van de fysieke leefomgeving. We gaan hieronder op de drie belangrijkste in. 1: Aanpak kwetsbare wijken en buurten Het verbeteren van de leefbaarheid in Gouda is een belangrijke opgave. Op het punt van criminaliteit, drank- en drugsgebruik kent Gouda “grootstedelijke” problematiek. Problematisch en crimineel gedrag hangt sterk samen met de kwaliteit en leefbaarheid van de fysieke leefomgeving.

Buurten waar sprake is van verloedering en onoverzichtelijke openbare ruimte, komt deze problematiek veel vaker voor. In de wijk Korte Akkeren voelt maar liefst 31% van de bewoners zich onveilig 1. Door te investeren in kwetsbare buurten kan de leefbaarheid en veiligheid worden verbeterd. De aanpak moet bestaan uit een combinatie van maatschappelijke en fysieke maatregelen. 2: Een geschikte woning voor elke doelgroep In de Randstad is sprake van een grote druk op de woningmarkt, die ook merkbaar is in Gouda. Het is zaak de woningbouw te versnellen, en een aanbod te creëren voor elke portemonnee. Voor de komende

1

Gouda.incijfers.nl

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

14

10 jaar (2020-2029) is de woningbehoefte voor Gouda volgens de provinciale Trendraming 2019 – die rekening houdt met instroom van buiten de gemeente – bijna 3.400 woningen2. Niet alleen het aantal woningen is van belang, maar ook welke woningen er worden gebouwd, in welk segment en waar. Een evenwichtig woningbouwprogramma moet recht doen aan wat er al aan bestaande voorraad staat, maar ook in relatie tot de regionale woningvoorraad en andere (woningbouw)ontwikkelingen binnen de regio. Dit wordt nader uitgewerkt in het programma Wonen.

Woningbestand Gouda per wijk (Bron: Gouda in cijfers, 2020)

In de stad is ruimte om circa 8.500 woningen te bouwen tot 2040 (verstedelijkingsagenda). Het nieuwe woningaanbod moet goed afgestemd zijn op de verschillende doelgroepen. Dat betekent dat er woningen worden gebouwd voor elke portemonnee, grondgebonden en gestapeld, in groene wijken en vlakbij het station, en voor doelgroepen die niet terecht kunnen in een reguliere woning. Wat alle woningzoekenden willen is een veilige en leefbare plek om je thuis te voelen. Welke kansen of uitdagingen levert dat op voor de andere opgaven? 3: Inclusieve stad Iedereen doet mee. Gouda is een kleurrijke stad met inwoners van alle leeftijden en afkomsten, met verschillende interesses, mogelijkheden en behoeftes. Ongeacht deze verschillen is de uitdaging dat iedereen zo veel mogelijk mee kan doen in de samenleving (visie SamenLeven). Hoe kunnen voorzieningen toegankelijk zijn voor alle inwoners, rekening houdend met situering in de stad, en een veilige route ernaartoe. link naar § 7.5 Inspirerend voorbeeld: Westergouwe Westergouwe wordt de eerste volledige inclusieve wijk van Gouda. Door dit uitgangspunt al in het ontwerpproces mee te nemen, ontstaan er allerlei kansen om een inclusieve samenleving te bevorderen. Zo kunnen aan de voorkant geschikte locaties worden gezocht voor het huisvesten van specifieke woondoel-

2 Dit is een afgeleide van de cijfers voor Midden-Holland. Gemeenten hebben een gezamenlijke opgave in het voor-

zien van de regionale woningbehoefte 26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

15

groepen. Op meerdere plekken in de wijk worden ontmoetingsplekken gerealiseerd om de onderlinge solidariteit en sociale cohesie te versterken. Centraal in de wijk wordt een groot integraal kindcentrum gerealiseerd, met een wijkbieb, sportvoorzieningen die multifunctioneel gebruikt kunnen worden. Het doel achter deze keuzes is om verschillende doelgroepen een geschikte woonplek te bieden, en bij te dragen aan het ontstaan van ‘buurtcommunities’. link naar § 7.6.4 De belangrijkste deelopgaven betreffen: - Voldoende woningen en (wijk-)voorzieningen realiseren met aandacht voor de diverse doelgroepen

-

5.4

Leefbaarheid en veiligheid in de wijken vergroten link naar § 7.5 Leefomgeving draagt bij aan zelfredzaamheid ouderen en mensen met een beperking link naar § 7.5

Gezonde mensen door een gezonde leefomgeving

Naast een bruisende binnenstad is er ook rust en ruimte nodig in de stad. Goudse woonwijken zoals Westergouwe en Bloemendaal moeten een gezond leefklimaat bieden door stilte, schone lucht en voldoende ruimte voor kinderen om veilig te spelen. Overheid, ontwikkelende partijen, ondernemers en inwoners hebben de gezamenlijke verantwoordelijkheid om te investeren in een gezonde leefomgeving. We zien hier de volgende uitdagingen voor de toekomst. Samenwerking tussen sociaal en fysiek Het beschermen en bevorderen van de gezondheid is niet enkel een opgave voor het sociaal domein van de gemeente (zoals zorg, jeugd, werk & inkomen). Het betreft een gezamenlijke verantwoordelijkheid, wat betekent dat er verbindingen gelegd worden met andere opgaves om hiermee de betrokkenheid en verantwoordelijkheid te vergroten. De meeste winst is er te halen door gezondheid integraal te benaderen; het fysieke en sociale domein bij elkaar te brengen. De omgeving waarbinnen mensen wonen, werken en recreëren heeft invloed op de fysieke en mentale gezondheid van inwoners. De inrichting van de ruimte is dus een middel om de gezondheid van inwoners te faciliteren, bevorderen of beschermen.

Denk hierbij aan het aanleggen van speeltuinen ter bevordering van de lichamelijke ontwikkeling van kinderen of de aanleg van fietsstraten om het makkelijker te maken om te fietsen in plaats van met de auto op pad te gaan. Healthy mobility Gouda is een compacte stad waar mensen graag de fiets pakken. Van alle verplaatsingen binnen de stad is 60% per fiets, waarmee Gouda relatief goed scoort ten opzichte van vergelijkbare steden. Van de verkeersbewegingen van en naar de twee treinstations, is ruim 80% te voet of met de fiets. Toch zijn er ook files, en is de parkeerdruk erg hoog. Dit heeft een negatieve impact op de luchtkwaliteit en leidt tot een grote behoefte aan verhard oppervlakte, met de nadelige gevolgen voor de gezondheid en het milieu van 26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

16

dien. De uitdaging is om de mobiliteit in de stad te optimaliseren met gezondheid als speerpunt. Hoe kunnen we inwoners stimuleren meer te wandelen, de fiets te pakken of het OV te nemen? Willen we een gezonder woon- en leefklimaat stimuleren door een beperking van autoverkeer in delen van de binnenstad (Mobiliteitsplan, coalitieakkoord), en/of door het stimuleren van schone vervoersmiddelen? link naar § 7.2

De belangrijkste deelopgaven betreffen: - Werken aan een gezonde leefomgeving - Meer ruimte om te bewegen (spelen, sporten, recreëren) - Mobiliteit, met minimale milieu- impact - Schone stadslogistiek -

5.5

Gouda heeft een blijvend sterke economie en regionale positie

Gouda is de centrumgemeente van Midden-Holland, met tal van belangrijke werkgevers en voorzieningen op het gebied van gezondheid, onderwijs, cultuur en winkels. Het behoud van deze werkgelegenheid en voorzieningen is geen garantie voor de toekomst, maar vraagt om ruimtelijke keuzes en het aantrekken van een brede doelgroep. Woningzoekenden uit de regio die stedelijk willen wonen met snelle verbindingen naar de grote steden, kiezen graag voor Gouda. Erg belangrijk voor deze sterke economische positie is de uitstekende treinverbinding van station Gouda met de omliggende steden, waardoor Gouda een belangrijke positie heeft in de Randstad. Zonder reisinformatie te checken ben je in 20 minuten in hartje Rotterdam, Den Haag of Utrecht. Circa 39.000 treinreizigers maken elke dag gebruik van de twee treinstations. De belangrijkste deelopgaven betreffen: 1: Versterken centrumpositie Gouda in Midden-Holland link naar § 7.1 - Behouden en versterken regionale OV-bereikbaarheid Station Gouda en omgeving vormen het mobiliteits- en voorzieningenhart van de regio. De uitstekende trein- en busverbindingen maken Gouda tot een drukbezocht hoogwaardig OV-knooppunt. Inwoners van de regio reizen meerdere keren per uur naar Den Haag, Rotterdam en Utrecht binnen 20 minuten.

In het kader van Toekomstbeeld OV 2040 wordt het verdubbelen van de verbinding met Amsterdam (van 2 naar 4 sprinters per uur) als kansrijk gezien. Andersom maakt het Gouda ook tot een aantrekkelijke werklocatie voor vrijwel de hele Randstad. Ruim 20.000 keer per dag wordt op het station in- en uitgecheckt. Daarnaast kent station Gouda een groot aantal overstappers uit de omgeving van Alphen aan den Rijn, Zoetermeer, Woerden en Utrecht Leidsche Rijn. De opgave voor de toekomst is om station Gouda te versterken als regionaal OV-knooppunt. Dit kan worden bereikt door een combinatie van spoorboekloosrijden naar grote steden, en een divers aanbod van vervoer naar Goudse woonwijken, werklocaties en omliggende kernen. Om dit te bereiken is het nodig de

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

17

vervoerswaarde en aantrekkingskracht van station Gouda waar mogelijk te vergroten. Een hogere vervoerswaarde wordt bereikt als meer bewoners en werkenden op station Gouda zijn aangewezen voor woon-werkverkeer. Regionale voorzieningen in de stationsomgeving kunnen voor aanvullende vervoerswaarde zorgen. 2: Gezonde werklocaties link naar § 7.1 Goed functionerende bedrijventerreinen en werklocaties stimuleren eigentijdse en innovatieve vormen van ondernemen. Dit is nodig om een gunstig vestigingsklimaat te bieden en een sterke positie in te nemen in de regionale economie. Daarmee wordt ingezet op het behoud van arbeidsplaatsen en tegengaan van leegstand. Goudse Poort profileert zich bijvoorbeeld als hét bedrijvenpark, gelegen midden in de Randstad in het Groene Hart en goed ontsloten via de A12 en A20. Het terrein kent ook een herontwikkelingsopgave om de leegstand tegen te gaan, én ruimte te scheppen voor nieuwe functies: De ‘Ontwikkelstrategie Goudse Poort’ heeft als ambitie de kantoorleegstand met de helft te verminderen door kantoormeters te transformeren naar wonen en maatschappelijke functies. Voorkomen moet worden dat bedrijven nieuwe ontwikkellocaties verkiezen boven de bestaande bedrijventerreinen, door een aantrekkelijk vestigingsklimaat te bieden.

Nieuwe generatie kantoren bij OV Er is vanuit regionaal oogpunt vraag naar de ontwikkeling van nieuwe kantoorruimte, met een uitstekende OV-bereikbaarheid. Dit vraagt om goed OV op bestaande bedrijventerreinen, en ontwikkelruimte nabij bestaande OV-locaties, zoals de Spoorzone. Binnen de Spoorzone wordt naast wonen ook ruimte gemaakt voor kantoorruimte maatschappelijke functies, leisure en onderwijs. Flexibele kantoorconcepten en mixed-use locaties (kantoren, wonen, horeca) (en andere nieuwe werkconcepten die nu nog niet in beeld zijn) groeien snel in aantal en marktaandeel in Nederland door o.a. de groei van het aantal ZZP’ers. In Gouda zijn enkele kantoorpanden ingericht als flex-kantoor, zoals het Color Business Centre Gouda. 3: Zuinig op schaars goed In de hele provincie is schaarste aan ruimte voor zware milieucategorieën bedrijvigheid en watergebonden kavels. Het behoud van ruimte voor dergelijke vormen van industrie is vastgelegd in het provinciale Omgevingsbeleid. Voor zover de locaties in de praktijk nog geschikt zijn, is het zaak deze zo efficiënt mogelijk voor de beoogde vormen van bedrijvigheid te benutten.

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

18

6

Drie uitdagingen met een grote ruimtelijke impact

Gouda heeft drie uitdagingen met een grote ruimtelijke impact: 1. Verstedelijkingsopgave 2. Energietransitie 3. Klimaatadaptatie

6.1

Verstedelijkingsopgave

Bovenop de circa 30.000 bestaande woningen in Gouda, zijn de komende decennia nog duizenden nieuwe woningen nodig om iedereen naar wens en behoefte te kunnen huisvesten. In de Verstedelijkingsagenda Gouda (2018) is verkend dat er tot en met 2040 nog 8.500 woningen kunnen worden gebouwd in de stad. Voor circa 6.200 woningen geldt dat deze onderdeel zijn van bestaande visies en plannen, zoals de nieuwbouwwijk Westergouwe en de Spoorzone. Het restant van de woningbouwopgave moet worden ingevuld in herstructureringsgebieden (oud wonen wordt modern wonen) en transitiegebieden (verouderende [bedrijven-]terreinen maken plaats voor gemengde stedelijke functies). Op welke wijze dit het beste kan, hangt sterk af van de kansen en beperkingen van de locatie. Verschillende zogenaamde ‘verstedelijkingsstrategieën’ staan de gemeente daarbij ter beschikking. Met alleen de ruimte voor woningen zijn we er nog niet. Ook allerlei stedelijke voorzieningen die meer nodig zijn als er meer mensen in Gouda wonen, werkgelegenheid, bedrijvigheid, duurzame mobiliteit (openbaar vervoer, fiets- en wandelpaden en wegen), en toenemende energievraag vragen om extra ruimte.

6.2

Energietransitie

Nederland kiest voor een overgang naar schone vormen van energie, en het beperken van de energievraag. Wij hebben ons tot doel gesteld een CO2-neutraal en aardgasvrij Gouda te hebben in 2040. Hiermee gaan wij lokaal aan de slag in het raadsprogramma Energietransitie, met als lokaal onderdeel de Transitievisie Warmte, en regionaal in de vorm van de Regionale Energiestrategie (RES). Waar deze transitie van invloed zal zijn op de fysieke leefomgeving van Gouda is op dit moment nog niet duidelijk, maar die invloed zal er zeker zijn. Voor het opwekken van duurzame energie wordt gekeken naar daken, openbare ruimte en de ondergrond. Windmolens en warmtepompen kunnen o.a. leiden tot geluidsoverlast, zonnepanelen op monumenten kunnen het beschermd stadsgezicht aantasten, door de aanleg van een warmtenet sneuvelen mogelijk een aantal bomen. Onherroepelijk zal de energietransitie dan ook leiden tot het maken van keuzes in de leefomgeving.

6.3

Klimaatadaptie

Het klimaat is aan verandering onderhevig. We merken dat steeds vaker met warme en droge zomers, resulterend in ‘hittestress’, vooral in de stad, en vaak langaanhoudende droogte in onze tuinen en groengebieden. Daar staan hevige regenbuien tegenover, die de straten ineens blank kunnen zetten, of voor hoge waterstanden in de rivieren kunnen zorgen. Tezamen met het hoge grondwaterpeil in Gouda levert dat vaak problemen op. Zeker voor gebieden met een belangrijkste maatschappelijke functie, bijvoorbeeld het ziekenhuis, is dat zorgwekkend. In deze omgevingsvisie is daarom volop aandacht voor de fysieke ruimte die nodig is voor de klimaatadaptatie: we streven dan ook naar meer ruimte voor water en groen, bijvoorbeeld in plaats van verharding. Dit komt de klimaatadaptatie ten goede, maar ook meteen de mogelijkheden voor recreatie.

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

19

6.4

Ruimtegebruik Gouda nu en straks

Het bestaande Gouda is op hoofdlijnen als volgt opgebouwd: ongeveer 1/3 is in gebruik om te wonen of werken, bijna de helft is water of groen, en de rest is infrastructuur.

Hoe dat er op kaart van Gouda uitziet ziet u hier. De grofweg 1.800 hectare die Gouda groot is, is dus in feite nu al vol. In tegenstelling tot veel andere gemeenten heeft Gouda immers nauwelijks nog open ruimte tussen de grens van de stad en de grens van de gemeente.

Ruimtegebruik brede verstedelijkingsopgave Voor de ca 2.300 nieuwe woningen en nieuwe ruimte voor bedrijven die nog geen onderdeel uitmaken van een vastgestelde visie of plan, is nog ongeveer 30-40 ha nodig. Inclusief ruimte voor water, groen, energie, infrastructuur en voorzieningen is voor Gouda echter nog veel meer ruimte nodig. In totaal ruim 500 hectare.

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

20

We zullen keuzes moeten maken! Wanneer we deze twee ruimtebehoeften aan Gouda willen toevoegen, zien we dat niet alles overal zomaar ingepast kan worden. Er zullen dus keuzes gemaakt moeten worden.

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

21

6.5

‘Toolbox’ voor slim ruimtegebruik

Slim kiezen voor de toekomst: Beter Benutten De ruimtebehoefte voor voortgaande verstedelijkingsopgaven, de klimaatadaptatie en energietransitie, past niet zonder meer in het huidige Gouda. We zullen dus keuzes moeten maken. Keuzes in welke functies wel of niet toe te voegen én op welke manier. Hebben we bijvoorbeeld in de toekomst dezelfde behoefte aan wegen en parkeerplaatsen, of kan dan ook anders, en beter? Maar ook keuzes in hoe slimmer om te gaan met de bestaande stad en de nieuwe behoeften. Wat is er nodig en wie hebben we nodig om d leegstaande kantoren beter te benutten onder de huidige marktomstandigheden, wet en regelgeving? Of verrommelde gebieden? Of kunnen we verschillende functies, die elkaar niet bijten maar juist van elkaar kunnen profiteren, stapelen? En kunnen we ruimte winnen door meer op het openbaar vervoer te rekenen i.p.v. de autobereikbaarheid? Welke oplossingen het beste zijn, hangt o.a. af van de locatie, welke kansen en behoeftes er al liggen, en hoe de nieuwe ambities én een plek krijgen én een toegevoegde waarde kunnen hebben. Er zijn diverse strategieën, die hierbij ingezet kunnen worden.

Functieverandering Functieverandering - of transitie - is het vervangen van bijvoorbeeld verouderde en leegstaande bedrijfsen kantoorlocaties door wonen of gemengd woon-werkgebied. Het werken is daarbij veelal een andersoortige vorm van werken dan op het oude bedrijventerrein. Het gaat in de nieuwe situatie om werk dat goed verenigbaar is met de woonfunctie en andersom. Vooral verouderde kantoorlocaties met een gunstige ligging ten opzichte van het openbaar vervoer zijn aantrekkelijk voor deze strategie. Enerzijds door sloop van oude gebouwen die plaatsmaken voor nieuwe gebouwen (waarbij het sloopmateriaal zoveel mogelijk hergebruikt wordt), of anderzijds door herinrichting van de oude gebouwen zodat geen nieuw bouwmateriaal nodig is. Geslaagde voorbeelden hiervan zijn de transformatie van het voormalige gemeentekantoor aan de Agnietenstraat naar (gasloze) woningen, en de transformatie van het Kaaspakhuis aan de Westerkade. Multifunctioneel ruimtegebruik Met multifunctioneel ruimtegebruik bedoelen we het slim inzetten van een ruimte of gebouw voor meerdere functies. Een voorbeeld is een gebouw van een voetbalclub dat – als er niet gevoetbald wordt – door

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

22

de wijk wordt gebruikt als buurtgebouw. Op deze manier kan een gebouw veel meer dagen per week, of uren per dag, worden gebruikt, en zijn er dus netto in Gouda minder gebouwen nodig dan wanneer iedere functie zijn eigen gebouw zou hebben. Het principe van het integrale kindcentrum in Westergouwe is hier ook een voorbeeld van. Voor parkeerplaatsen is een vergelijkbare efficiëntieslag te maken. Door parkeerplaatsen niet strikt toe te kennen aan één type gebruiker (bijvoorbeeld winkelbezoek), maar ze ook open te stellen voor anderen (bijvoorbeeld bewoners), hoeven in totaal minder parkeerplaatsen te worden gemaakt. Door ze daarnaast met open verharding in te richten i.p.v. met klinkers, dragen ze ook bij aan de waterretentie in de stad als het regent. Samen met de regio Gouda speelt een belangrijke rol voor de regio. Veel mensen uit omliggende dorpen gaan naar school, het ziekenhuis of winkels in Gouda, omdat die er in hun eigen woonplaats niet of minder zijn. Op haar beurt zou Gouda een deel van de functies buiten Gouda, dus in samenwerking met die regio, kunnen huisvesten om de druk op de ruimte binnen Gouda te verlagen. Dit is bijvoorbeeld het geval met bedrijventerrein Gouwepark, dat door de gemeenten Zuidplas, Waddinxveen en Gouda in een gezamenlijke regeling is gerealiseerd, op het grondgebied van de gemeente Zuidplas.

Inwoners van Reeuwijk (gemeente Bodegraven-Reeuwijk) zijn sterk verbonden met Gouda. Of met het groene uitloopgebied het Steinse Groen aan de oostzijde van de stad (gemeente Krimpenerwaard). Hetzelfde zou kunnen voor de energie-opgave; die kan Gouda immers niet alleen maar op eigen grondgebied faciliteren. Normen bijstellen (bestuurlijke afwegingsruimte) Bij ontwikkelingen in de stad spelen altijd verschillende belangen mee. Sommige van die belangen zijn omgezet in normen, waar bij de ontwikkeling aan moet worden voldaan. Voorbeelden zijn parkeernomen, normen voor sociale huur, duurzaamheid en sinds kort ook een groennorm, namelijk 15% openbaar groen voor iedere nieuwe ontwikkeling. Het ‘stapelen’ van normen kan zorgen voor complexe situaties bij ontwikkelingen. Het bieden van bestuurlijke afwegingsruimte kan (zoals de term suggereert) ruimte bieden om naar een slimme oplossing te zoeken, waarbij het doel achter de norm op een andere manier wordt bereikt. Bijvoorbeeld het bieden van alternatieve mobiliteitsoplossingen, zodat parkeerplaatsen kunnen worden omgezet in openbaar groen. De hoogte in / Intensiveren Sommige plekken in de stad zijn al erg dicht bebouwd, zoals de binnenstad. Andere plekken kunnen wellicht juist aan kwaliteit winnen als ze efficiënter worden gebruikt. Op de juiste plek, met de juiste vormgeving, en met de juiste functie en de juiste hoogte.

Grote gebieden met laagbouw kunnen hier een voorbeeld van zijn, waar een hoogteaccent juist kan bijdragen aan de oriëntatie. Of het voorbeeld van ’t Leliepark, waar 144 verouderde portiekwoningen ruimte hebben geboden aan 152 grotere woningen. Uiteraard mag dit niet de hittestress of parkeerdruk verergeren. Groei beperken Een andere strategie kan zijn om de groei minder te faciliteren binnen de stadsgrenzen. Dit raakt ook aan de strategie ‘samen met de regio’, waarbij Gouda minder groeit op bepaalde vlakken, en de regio dat opvangt. Maar het kan ook zijn dat de groei überhaupt niet wordt gefaciliteerd. Een voorbeeld is de stop op de volumegroei van kantoormeters. Als dit voor de woningbouw als strategie zou worden gehanteerd, is de consequentie wel dat er minder doorstromingsmogelijkheden zijn, waar vooral jongeren veelal de dupe van worden. Een ander voorbeeld is het toerisme. Tot welke grens draagt het bij aan de vitaliteit van de stad, en wanneer wordt het meer een last?

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

23

Vergroenen Gouda is een compacte gemeente, midden in het groene hart. De stad zelf beschikt vooral in het noorden en oosten over fraaie groenstructuren: parken, lanen, oude groene linten en uitloopgebieden naar het buitengebied. Hier is het prettig om te verblijven voor zowel mens als dier. Dit is echter niet in alle woonwijken en bedrijventerreinen het geval. Vooral rondom het ziekenhuis, enkele bedrijventerreinen en bijvoorbeeld te binnenstad, loopt op warme dagen de temperatuur zo hoog op, dat het niet meer gezond is om er te verblijven; hittestress noemen we dat. Door deze gebieden groener en natter te maken, daalt direct de temperatuur. Dit komt de gezondheid van de mensen ten goede en de leefbaarheid in zijn totaliteit. Als we dit op maaiveld doen, betekent het echter wel dat er dus niet gebouwd kan worden. Om bomen te kunnen planten moet er ook onder de grond ruimte zijn, dus geen kabels en leidingen. Alternatieven / aanvullende mogelijkheden zijn het vergroenen van daken of het maken van groene gevels. Deze hebben ook een gunstig (zij het minder) verkoelend effect. Zie ook Groen moet je doen LINK en Operatie Steenbreek LINK

Uitbreiden Sinds de 19e eeuw heeft stedenbouw vooral in het teken gestaan van grootschalige uitbreidingen, buiten de oorspronkelijke stadsmuren. Bij behoefte aan nieuwe woningen of bedrijventerreinen werd meestal naar het groen aan de randen van de stad gekeken. De behoefte aan nieuwe woningen en ruimte voor bedrijven bestaat nog steeds. Een nieuwe grote ruimtevrager is het opwekken van schone energie, bijvoorbeeld met zonnepanelen in een weiland. Met de realisatie van Westergouwe is die uitbreidingsruimte er vrijwel niet meer. Uitbreiden inzetten als strategie kan betekenen dat kritisch wordt gekeken naar de groengebieden die nog resten, of dat uitbreiding plaats vindt buiten de gemeentegrens, in de regio Midden-Holland. Dit laatste hangt samen met de strategie ‘Samen met de regio’. Slimme organisatie van de stad Wonen, werken en verplaatsen wij ons over 20 jaar nog net zoals nu? Digitale ontwikkelingen hebben al jaren invloed op de ruimtebehoefte, bijvoorbeeld ten aanzien van kantoren en winkels. Met moderne technieken kan de aanwezige infrastructuur van Gouda efficiënter worden gebruikt. Denk aan parkeer-apps om te zien waar nog plaats vrij is, zoals ook voor elektrische laadpalen bestaat. Of een app waarop je kunt zien wanneer het rustig is in je sportschool.

Of de slimme verkeerssystemen die net iets langer groen houden als er veel verkeer aankomt, om te voorkomen dat al dat verkeer eerst moet remmen, en dan weer optrekken, met alle gevolgen voor de lucht en het geluid van dien. Of een app die tijdig laat weten wanneer het grondwaterpeil te hoog wordt. Kortom, er zijn legio mogelijkheden om de stad nog slimmer en vooral ook comfortabeler te kunnen gebruiken. Functies stapelen De laatste strategie is het stapelen van functies. Tennisbanen op een flatgebouw, zonnepanelen op een groen dak, of wonen boven een school zijn hier enkele voorbeelden van. De stad kan op deze manier meer functies huisvesten, zonder meer grondoppervlak nodig te hebben. Als het goed wordt gedaan, neemt de kwaliteit van de locatie toe. Wel moet worden gewaakt voor een te grote druk op een bepaald gebied, bijvoorbeeld door de verkeersaantrekkende werking en parkeerbehoefte.

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

24

7

Keuzes voor Gouda

In de eerdere onderdelen van deze Omgevingsvisie hebben we de vijf belangrijkste Goudse Waarden geformuleerd. De belangrijkste, omdat er veel meer te noemen zijn voor onze stad, maar focus ons helpt scherpe keuzes te maken voor de toekomst. De waarden zeggen iets over het nu, maar de opgaven waar we in de toekomst voor staan, hebben we zichtbaar gemaakt in de Goudse Opgaven. Ook hier hebben we focus aangebracht; natuurlijk is er veel meer te doen de komende tijd, maar de focus ligt op de grote nieuwe transities, waar echt nog nieuwe aandacht en energie op nodig is. Die opgaven brengen uitdagingen met zich mee- met een grote ruimtelijke impact (de verstedelijking, de energietransitie en de klimaatadapatie). Door gerichte en integrale Keuzes voor de leefomgeving te maken, brengen we voor de komende jaren focus aan voor de stad. Omdat steeds in integrale oplossingen is gedacht, komen veel van de eerdere Opgaven in meerdere Keuzes terug. We richten ons op deze vijf Keuzes: 1. Florerende stad: Focus op de economisch gezonde stad met voldoende werk en voldoende en prettige en gevarieerde woonruimte, en sterke en uiteenlopende voorzieningen voor Gouda en omgeving, in de context van onze grote historische kwaliteiten; 2.

Duurzame mobiliteit: Focus op de verduurzaming van de wijze waarop we ons binnen en buiten de stad bewegen, met een shift naar nog meer fietsen, wandelen en openbaar vervoer, en met ruimte voor moderne mobiliteitsdiensten. Door afname van autoverkeer kan verharding en parkeerruimte worden gereduceerd; 3. Gezonde groene stad: Focus op het stimuleren van onze gezondheid, door hier bij de inrichting van de stad rekening mee te houden: een aantrekkelijker en groenere openbare ruimte, met gevarieerd groen, en zorgvuldig gekozen transitie- of ontwikkellocaties; 4. Energietransitie: Focus op duurzame transitie van onze energie, niet alleen in keuze van de bron daarvan (duurzame opwekking) maar ook hoe we dit onderling afstemmen, zodat we elkaar niet (onder- of bovengronds) in de weg zitten met de systemen; 5. Sterke wijken: Focus op onze woonwijken, waar het gewoon heel fijn leven is of nog fijner gaat worden! Voldoende en de juiste woningen, met een openbare ruimte die uitnodigt tot ontmoeten en gezond gedrag, waarbij iedereen mee kan doen! De totaalkaart van de Omgevingsvisie geeft hier een samenvatting van.

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

25

7.1

Florerende stad

We leggen de focus op een economisch gezonde stad met een strategische ligging in de Randstad. We ontwikkelen Gouda tot een nog aantrekkelijkere vestigingsplaats voor bedrijven, voorzieningen en woningzoekenden. Hierdoor bieden we voldoende werk en voldoende en prettige en gevarieerde woonruimte, en sterke en uiteenlopende voorzieningen voor Gouda en omgeving, met groen dichtbij.

7.1.1

Ontwikkelstrategieën voor onze stad

Slimme groei Gouda is een bloeiende en compacte stad. We zien kansen en ruimte om slim verder te groeien in een goede balans met de cultuurhistorische waarde van de stad. Daarmee benutten we de kans om het draagvlak voor de voorzieningen te vergroten, en een aantrekkelijke plek te bieden voor bedrijven en woningenzoekenden. Hoe dit doorwerkt in onze woonwijken is te lezen in link naar § 7.5, Sterke wijken. Hierbij maken we efficiënt gebruik van de schaarse ruimte in de stad, en maken we optimaal gebruik van de strategische ligging. De groei benutten we voor het aanpakken van de grote transities waar we voor staan, zoals voor het klimaat en energie, en voor de ambities bij alle andere stedelijke functies. Daar hoort bij dat de groei zo min mogelijk moet leiden tot extra verharding link naar § 7.3. Dit willen we bereiken met de volgende principes. Multifunctionele inrichting van de stad link naar § 6.5 We kiezen ervoor om de beschikbare ruimte multifunctioneel in te richten. Kansrijke voorbeelden daarvan zijn energieopwekking of groen op daken, combinaties van wonen met werken, voorzieningen en commerciële functies, en gebouwd parkeren. Dit vereist flexibelere en ruimere bestemmingen.

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

26

Versnelling woningbouw We zetten in op de versnelling van de bouw van circa 6.200 woningen die onderdeel uitmaken van vastgestelde visies en plannen. Daarbovenop hebben we de ambitie om op diverse locaties in totaal 2.300 woningen te bouwen, in lijn met de Verstedelijkingsagenda. Hoger bouwen en verdichten link naar § 6.5 Op plekken in de stad waar dit past in het stedenbouwkundige weefsel en bestaande (historische) kwaliteiten, bieden we ruimte voor hoger en dichter bouwen. Dit is bijvoorbeeld het geval rondom OV-knooppunten waar we streven naar een hoogwaardig gemengd stedelijk milieu. Door deze situering wordt de ruimtevraag voor parkeren beperkt gehouden. link naar § 7.2 Twee belangrijke uitgangspunten liggen daaraan ten grondslag: - Een ruimtelijk-visuele: de karakteristieke skyline van Gouda gezien vanuit de Krimpenerwaard willen we behouden. Zicht op de Sint Jan, de Gouwekerk en de oude molens speelt daarbij een belangrijke rol. Op andere plekken prevaleert het historisch karakter, zoals bij de historische linten. Dit betekent dat op een aantal plekken de bebouwing lager gehouden wordt. Anderzijds staat Gouda met zijn ‘kop’ in de Zuidvleugel van de Randstad. Dat mag ook zichtbaar zijn in Westergouwe en de Spoorzone en zijn directe omgeving. Ook is in sommige wijken hoogbouw nu al verweven met het ‘handschrift’ van de wijk.

Daarop kan worden aangesloten bij nieuwe ontwikkelingen. - De locatie biedt voldoende draagkracht voor hoger en/of dichter bouwen, dit betekent immers een grotere dichtheid van mensen. Dat moet niet leiden tot knelpunten in de bereikbaarheid. Vooral locaties waar OV beschikbaar is, hebben daarom de voorkeur. Beide uitgangspunten zijn tegelijkertijd van toepassing. Functieverandering Bij verstedelijking kiezen we primair voor transitie link naar § 6.5. Dus verminderen van bestaande functies als we daar nu én naar verwachting ook in de toekomst minder van nodig hebben. Een voorbeeld is de langdurige leegstand van kantoorpanden, die ook verloedering van de ruimte met zich mee kan brengen, of situaties waarbij langdurig sprake is van hinder en functieverandering een uitkomst biedt. Deze kunnen plaatsmaken voor méér van de functies waar juist wel behoefte aan is, zoals een breed scala aan woningtypen, groen en bedrijvigheid die past bij de huidige vraag. De prioriteit van de transitie naar wonen ligt in de gebieden van de Spoorzone en Goudse Poort.

link naar § 7.6.2 Afwegingskader Functieverandering Bij functieverandering naar wonen gelden in de basis de volgende voorwaarden, waarbij een integrale afweging wordt gemaakt: - Continuering van een economische functie is niet haalbaar, bijvoorbeeld door onvoldoende vraag of vanwege geldende milieuregels - Er is draagvlak voor de functieverandering onder omliggende bedrijven. De bedrijven worden door de functieverandering niet beperkt in hun bedrijfsvoering - Er is sprake van een leefbaar woonklimaat, aansluitend bij bestaande of in ontwikkeling zijnde woongebieden, waarbij rekening wordt gehouden met veiligheid, gezondheid en de nabijheid van voorzieningen De bereikbaarheid van de locaties wordt georganiseerd via het STOMP-principe link naar § 7.2 - In het geval van cultuurhistorisch erfgoed leidt de functieverandering tot een betere benutting van de bestaande kwaliteiten, zoals beschreven in de Erfgoedvisie - We volgen de ontwikkelingen op het gebied van circulair bouwen, en moedigen de toepassing hiervan toe bij nieuwe stedelijke ontwikkelingen - Aan functieverandering van bedrijven ten zuiden van de Hollandsche IJssel naar wonen wordt geen medewerking verleend (m.u.v. ondergeschikte woonfuncties)

26 januari 2021

OMGEVINGSVISIE GOUDA

BG8638

27

-

Het oostelijk deel van Kromme Gouwe kan op termijn (na 2025) transformeren naar een gemengd stedelijk gebied met meer wonen. De historie van deze oude rivierarm en het behouden van de historische kwaliteiten speelt hierin een belangrijke rol.

Beschermen én ontwikkelen historische waarden We willen de (cultuur-)historische waarden van Gouda beschermen én tot ontwikkeling brengen, in lijn met de Erfgoedvisie. Bij nieuwe ontwikkelingen streven we naar een meerwaarde voor de stad, en mag geen afbreuk worden gedaan aan de historische kwaliteiten van de stad. De huidige cultuurhistorische waarden (de kernkwaliteiten van de huidige stad) vormen daarmee het startpunt van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Dit geldt voor de stad als geheel, maar in het bijzonder voor de binnenstad, de schil rond de binnenstad, en de historische linten. De relaties tussen deze gebieden onderling willen we verder versterken voor betere voorzieningen voor fietsers en voetgangers, zodat die er nog meer van kunnen genieten. Daarbij moet ook worden nagedacht over de inrichting van de openbare ruimte en het stallen van fietsen. De fietsen willen we graag op plekken waar dit niet leidt tot een verrommeling van het straatbeeld en/of het afbreuk doen aan het beschermd stadsgezicht en het aanzien van het cultuurhistorische erfgoed / de monumenten.

7.1.2

Sterk vestigingsklimaat voor moderne bedrijvigheid

Ruimte voor modernisering bedrijvigheid Gouda heeft in de regio een centrumpositie voor het aantrekken van moderne en innovatieve bedrijvigheid. Deze positie is te danken aan de aanwezigheid van toonaangevende bedrijven, uitstekende bereikbaarheid en goede voorzieningen zoals het Groene Hart Ziekenhuis. Deze positie wil Gouda versterken, door te werken aan een gunstig vestigingsklimaat voor moderne en innovatieve vormen van bedrijvigheid, door het aantrekken van instellingen die hoger onderwijs aanbieden. link naar 7.1.3 Regionale coördinatie Gouda maakt samen met de gemeenten Waddinxveen, Zuidplas en Bodegraven-Reeuwijk onderdeel uit van een grotere stedelijke agglomeratie. In lijn met de regionale Economische Visie Midden Holland (2020) wordt gekeken welke bedrijven op welke locatie het beste kunnen landen, om de regio als geheel sterker te maken. Prioritair worden bestaande locaties in de stad benut. In gevallen waar Gouda geen geschikte locatie voor bepaalde bedrijven kan bieden, werken we eveneens samen met directe regio en buurgemeenten, zoals we bijvoorbeeld al doen bij de ontwikkeling van Gouwe Park. Sterke economie behouden Gevestigde economische clusters zoals zorg, onderwijs en de maakindustrie willen we behouden voor de stad. Dit willen we bereiken door te werken aan goed bereikbare werklocaties met een duidelijk profiel.