Waardering BKOR Gouda 3 maart 2025

Wandkunst Vier sporters en een bal. Het reliëf is vijfhoekig. Willem de Zwijgersingel 116, gymnastiekzaal noord A 1954/1955 Keramiek. Geglazuurd aardewerk tegelrelief vervaardigd van sectieltegels Circa 2,5 m hoog, 1,5 m breed school, wederopbouw, keramiek

Waardering: Top Referentiekader: Nationaal De Groninger keramist Anno Smith is als monumentaal kunstenaar van nationale in‐ teresse. In 2015 was zijn werk aanleiding voor een tentoonstelling in het Gronings Museum, en een publicatie over zijn leven en werk. In Groningen is 2023 uitgeroe‐ pen tot Anno Smith jaar. De kunstenaar is beïnvloed door de renaissancekunst van de Italiaanse keramisten familie Della Robbia. De invloed van deze inspiratiebron is het het keramisch reliëf in Gouda duidelijk waarneembaar, onder meer in de geko‐ zen kleuren ‐wit, blauw en geel‐ en het gebruik van reliëf. Er is sprake van een zeer geslaagde compositie en uitwerking: de figuren zijn ritmisch over het vlak verdeeld, en op een knappe manier wordt diepte gesuggereerd. Naast artistieke‐ en kunsthis‐ torische waarde, heeft het werk cultuurhistorisch waarde: het tegelreliëf is een van de zeldzame monumentale werken van Anno Smith in het westen van Nederland, en een belangrijk voorbeeld in Gouda van monumentale wandkunst uit de wederopbouw periode.

46

Historisch monument gebroeders Cornelis en Frederik de Houtman Franciscus Jacobus Xaverius Stracké, Jr. (1850‐1888) Type: Voorstelling:

Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Een vierhoekige hardstenen zuil met daarop een allegorisch zandstenen beeldhouwwerk voorstellende het ontdekken van de wereld (kaarten, wereldbol en verrekijker). De stenen zuil met herdenkingsdatum 1596 en vier halve scheepsboegen in brons. Gegraveerde tekst: 1596 ‐ 1880 Aan de gebroeders Cornelis en Frederik de Houtman Inboorlingen en burgers van Gouda. Als grondleggers van het verbond van Nederland met Insulinde. Het dankbare nageslacht. Nieuwe Veerstal 7 1880 Steen en brons Pilaar circa 2,5 m hoog geschiedenis Gouda, koloniaal verleden

Waardering: Top Referentiekader: Nationaal De ontwerper, Stracké, heeft enkele monumenten ontworpen in de 19e eeuw. De kunsthistorische betekenis van de beeldhouwer is beperkt: de kunstenaar heeft maar enkele grafmonumenten en gedenktekens vervaardigd. Het gedenkteken voor de Ge‐ broeders Cornelis en Frederik de Houtman in Gouda is een Rijksmonument. Het heeft cultuurhistorische waarde als herinnering aan twee historische Nederlandse figuren: de Goudenaren Frederik en Cornelis de Houtman waren betrokken bij de vroegste han‐ del en veroveringen van de VOC in Zuidoost Azie. Ook is er sprake van een ruimtelijke‐

47

en functionele relatie van het monument met het naar hen genoemde park. Het mo‐ nument heeft daarnaast informatieve waarde: het geeft een beeld van de manier waarop er in de 19e eeuw gekeken werd naar de handels‐ en koloniale activiteiten in vroegere eeuwen. Omdat het in de huidige tijd een rol speelt bij lokale activitei‐ ten, is er sprake van een sociaal‐maatschappelijke betekenis. Het gedenkteken biedt daarnaast houvast bij het kijken naar en informeren over de rol van Nederland in het verleden, en op welke manieren deze doorwerkt in het heden.

48

Gebroeders Crabeth Jo Uiterwaal (1897‐1972) Type: Voorstelling:

Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Stenen zuil in toscaanse stijl, waarop kapiteel van geglazuurd ke‐ ramiek, waarboven een beeldengroep voorstellende de Gebroe‐ ders Crabeth Catharinatuin, Achter de kerk 1949 Aardewerk en steen Circa 2,5 m lokale productie, geschiedenis Gouda, wederopbouw, stations‐ kunst, keramiek

Waardering: Top Referentiekader: Nationaal De uit Utrecht afkomstige Jo Uiterwaal heeft een bijzonder oeuvre, wat opgedeel kan worden in vrij werk en werk wat hij in opdracht heeft vervaardigd. Zijn ’vrije’ kunst‐ werken (zie de collectie van het Centraal Museum Utrecht) hebben grote artistieke kwaliteit. Naast dit vrije werk heeft de kunstenaar in samenwerking met de stations‐ architect van de NS Van Ravensteyn in opdracht beelden vervaardigd voor stations. Het onderhavinge werk, een aardewerk sculptuur voorstellende de gebroeders Cra‐ beth ‐de makers van de Goudse Glazen‐ is vervaardigd als geschenk van Gouda aan de NS, en bedoeld ter decoratie van het stationsplein. Het is op die manier verbonden met de door Uiterwaal vervaardigde beelden voor het station. De omgevingssituatie waar het oorspronkelijk onderdeel van was bestaat echter niet meer, en andere Ui‐ terwaal beelden bevinden zich elders. Daarmee is de oorspronkelijke visuele context

49

verdwenen. Voor wat betreft de artistieke waarde: het klassiek‐figuratieve beeld in ke‐ ramiek van de gebroeders Crabeth is door de kunstenaar vakkundig gemaakt. Terwijl stilistisch niet heel spannend, is er sprake van een ongebruikelijke compositie ‐ twee figuren die elk één kant op kijken ‐ en een voor grote sculpturen in de buitenlucht on‐ gebruikelijk medium, namelijk aardewerk. Het beeld is het enige werk in Gouda dat verwijst naar de voor de Gouda belangrijke Crabeth broers. Het werk heeft cultuurhis‐ torische waarde: het is kort na de oorlog (in de wederopbouwperiode) vervaardigd bij de lokale Goudse aardewerkfabriek Goedewaagen. Het object was in 2011 onderdeel van een tentoonstelling in het Gouds Museum. Doordat het in de buitenlucht staat is het kwetsbaar voor de elementen: zo ontbreekt er een arm bij een van de twee figuren.

50

Personificatie van Gouda en zijn Industrieën Jo Uiterwaal (1897‐1972) Type: Voorstelling:

Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Relief: ’handel’ (kaasmakerij, handel en riviervaart); beelden: personificatie van de industrieen van Gouda, o.a. pottenbakkerij, wafelbakkerij, kaarsenmakerij, garenspinnerij en touwslagerij. Stationsplein, ingang NS stadszijde 1948 Aardewerk lokale productie, stationskunst, geschiedenis Gouda, handel en bedrijvigheid, wederopbouw, keramiek

Waardering: Top Referentiekader: Nationaal De uit Utrecht afkomstige Jo Uiterwaal heeft een bijzonder oeuvre, wat opgedeel kan worden in vrij werk en werk wat hij in opdracht heeft vervaardigd. Een aantal van zijn ’vrije’ beeldhouwwerken (zie de collectie van het Centraal Museum Utrecht) hebben grote artistieke kwaliteit. Naast dit vrije werk heeft de kunstenaar in samenwerking met de stationsarchitect van de NS Van Ravensteyn in opdracht beelden vervaardigd voor stations, waaronder in Gouda. De kunstenaar was hierbij veel meer gebonden aan de opdracht, de beelden maakten onderdeel uit van een ensemble met de ar‐ chitectuur. Losgezongen van deze oorspronkelijke context (het door Ravensteyn voor Gouda ontworpen station, een op Italiaans voorbeeld geinspireerd bouwwerk, bestaat niet meer) is het lastiger de beelden te apprecieren zoals ze ooit waren bedoeld. Toch hebben ze artistieke‐ en cultuurhistorische waarde. Ze zijn vakkundig gemaakt, en

51

verbeelden de in die tijd belangrijk geachte Goudse handels‐ en nijverheidsactivitei‐ ten. Verder zijn door Uiterwaal in aardewerk vervaardigde stationsbeelden zeldzaam, en zijn deze beelden de enige door kunstenaar in keramiek vervaardigde exemplaren waarbij lokale industrie en nijverheid van de locatie zijn uitgebeeld. Dat de beelden tij‐ dens de wederopbouwperiode in het relatief betaalbare materiaal keramiek bij de lo‐ kale aardewerkfabriek Goedewaagen zijn vervaardigd, vergroot de cultuurhistorische waarde.

52

Open Constructie (1964) André Volten (1925‐2002) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Open, stalen kubussen. Groen van Prinsterersingel 49 1964 Staal Circa 210 x 180 x 180 cm (hxbxd), sokkel 100 x 100 x 100 cm school

Waardering: Top Referentiekader: Nationaal Volten is een van de belangrijkste Nederlandse beeldhouwers uit de 20e eeuw. Wer‐ ken van zijn hand bevinden zich in de collecties van de belangrijkste Nederlandse Mu‐ sea. De kunstenaar heeft een groot aantal werken voor de openbare ruimte vervaar‐ digd, waaronder Moderne Stad in Den Haag, De Knoop in Amsterdam, en Mikado in Rotterdam. Het kunstwerk in Gouda, een stalen, open sculptuur, is een relatief vroeg maar artistiek overtuigend werk. De ontwikkeling van Volten is in het werk goed waar te nemen: in het ritmische spel met kubusvormen en het zoeken van balans is de in‐ vloed van Mondriaan zichtbaar. Het werk in Gouda is echter de eigen intepretatie van Volten: hij experimenteert met afbakening van de ruimte en driedimensionaliteit. De artistieke‐ en kunsthistorische waarde van het object is groot. Uit de catalogus bij zijn tentoonstelling in het Stedelijk museum in 1966 blijkt dat, in tegenstelling tot wat eerder werd gedacht, het werk de naam Open Constructie heeft en gedateerd moet worden in 1964. In tegenstelling tot wat de opdrachtverstrekking uit 1965 doet ver‐ moeden, is het werk dus niet speciaal voor de Goudse school De Rietgors vervaardigd.

53

Uit de catalogus bij de tentoonstelling van André Volten in het Stedelijk Museum Am‐ sterdam, 1966.

54

De Springers Oswald Wenckebach (1895‐1962) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Drie figuren, haasje over springend over elkaar, elke figuur een kwartslag gedraaid. Sportlaan, bij Wiardi Beckmanstraat 1966 (oorspronkelijke ontwerp vervaardigd in 1962) Brons Circa 3 m hoog, sokkel 1,5 m hoog

Waardering: Top Referentiekader: Nationaal De kunstenaar Oswald Wenckebach maakte aanvankelijk schilderijen en houtsneden, maar heeft vanaf 1920 vooral beeldhouwwerken en penningen vervaardigd. Hij is ma‐ ker van diverse iconische bronzen sculpturen, denk bijvoorbeeld aan het werk Monsi‐ eur Jacques in Rotterdam, en het standbeeld voor Anton Philips in Eindhoven. Wenc‐ kebach overleed in 1962 en het in dat jaar voor Gouda ontworpen werk werd postuum door Jan Willem Radecker uitgevoerd. Het kunstwerk torent hoog boven de kijker uit en de artistieke waarde is groot: er is sprake van een origineel idee, een minimalisti‐ sche, sterke compositie, en vakkundige uitvoering. Zie ook het bijzondere detail van de voet op de rand van het basement.

55

5.2

Werken om te koesteren

Werken om te koesteren zijn kunstwerken die zich in positieve zin onderscheiden op een of meer aspecten van cultuurhistorische of sociaal‐maatschappelijke waarde van kunstwerken in de categorie Het bewaren waard. Er is voor gekozen om alle gedenktekens die refereren aan de Tweede Wereldoorlog in deze categorie te plaatsen.

56

Gheraert Leeu Roel Bendijk (1937‐2016) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Drukker met drukpers. Willem Vroesenhuis, in de tuin 1976 Brons Circa 120 cm hoog, op gemestelde sokkel geschiedenis Gouda

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal De beeldhouwer Roel Bendijk heeft diverse figuratieve‐ en abstracte beelden vervaar‐ digd die in de regio te zien zijn, waaronder het beeld Dubbeltje op zijn kant bij Nieu‐ wenkerk aan den IJssel, en het werk 6 maal 6 heipalen in Gouda. Maar ook bui‐ ten de regio is werk te vinden, zoals het door hem vervaardigde verzetsmonument in Oostzaan. Het beeld in de Vroesentuin in Gouda stelt de drukker Gheraert Leeu (1445/1450‐1492) voor, een inwoner van Gouda die een van de belangrijkste vroegste Nederlandse drukkers was. De sculptuur heeft een ongebruikelijke voorstelling: het laat de drukker zien in actie bij een boekenpers. Terwijl het beeld artistiek niet van bijzondere betekenis is ‐de figuratieve voorstelling is niet vernieuwend, en er is geen sprake van een spannende compositie of bijzondere uitwerking‐ heeft het werk toch sociaal‐maatschappelijk waarde, omdat het herinnert aan een belangrijke historische Goudse figuur.

57

Indiaantje Adri Blok (1919‐1990) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Voorovergebogen figuur met in de ene hand een speer en de an‐ dere hand een schild. Op het hoofd een verentooi. Klein Amerika, ter hoogte Fluwelensingel 1960 Brons Circa 120 cm hoog, op grote steen vrouwelijke kunstenaar

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal Beeldend kunstenaar Adri Blok heeft gewerkt als beeldhouwer en monumentaal kun‐ stenaar. Zij was een van de eerste beeldhouwers in Nederland die reliëfs in beton maakte, maar ze heeft vooral veel figuratieve bronzen sculpturen en wandkunstwer‐ ken vervaardigd. In Rotterdam zijn een aantal werken van haar hand te vinden, zoals de sculptuur ’De Trommelslager’ en het wandkunstwerk ’Het Duivenvrouwtje’. De sculp‐ tuur ’Het Indiaantje’ bij Klein Amerika in Gouda heeft artistieke waarde: er is sprake van een origineel idee, en een goed uitgevoerde spannende compositie. Plaatsing van de sculptuur op een kei heeft er voor gezorgd dat het werk onderdeel is van het parkje, en de kijker uitnodigt tot fantasie en spel.

58

Gevelreliëfs Cees Broehs (1917‐2005) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Wandkunst Vier reliëfs voorstellende twee torso’s; liggende figuur lezend; zittende figuur lezend; abstract Lethmaetstraat 45 1978 Kalksteen Diverse formaten, circa 100 x 70 cm en kleiner Goudse kunstenaar

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Lokaal De van oorsprong Amersfoortse leraar Cees Broehs (pseudoniem van Cees Broekhui‐ sen, tijdens WOII Oberscharfuher in kamp Amersfoort en daar mede‐verantwoordelijk voor o.a. de executie van de bejaarde Amersfoortse predikant ds. Rijper) was na de oorlog werkzaam als ontwerper voor Plateelfabriek Zuid‐Holland. Als beeldhouwer was hij autodidact. Er zijn in de openbare ruimte van Gouda diverse door hem ver‐ vaardigde objecten te vinden, zoals het beeld Teken en het reliëf van St. Christoffel op de Agnietenkapel. In dit uit vier delen bestaande wandreliëf komt de achtergrond van de kunstenaar als keramiekontwerper naar voren: de vormentaal is glad en plastisch, en doet denken aan gietaardewerk uit de ’50‐er en 60‐er jaren. Toch gaat er, met de onderverdeling van het reliëf in vier verschillende delen een zekere originaliteit van uit. Er is daarmee sprake van artistieke waarde. Het reliëf heeft verder enige cul‐ tuurhistorische waarde als voorbeeld van een werk van een ontwerper uit de Goudse aardewerk industrie.

59

De oorsprong van olie en gas Janny Brugman‐de Vries (1918‐2006) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Wandkunst Dieren en planten uit het Carboon Hoge Gouwe, hoek Nonnenwater Verschillende dateringen (’50, ’53 en ’61) Aardewerk handel en bedrijvigheid, vrouwelijke kunstenaar, wederopbouw, keramiek, dieren

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal De beeldhouwer Janny Brugman‐de Vries heeft diverse sculpturen en monumentale kunstwerken in diverse stijlen vervaardigd voor de openbare ruimte, welke met name in het oosten van Nederland te vinden zijn. Niet altijd is haar werk even sterk en ori‐ gineel. Het bij De Porceleyne Fles in Delft vervaardigde keramisch wandkunstwerk is echter artistiek geslaagd: er is sprake van een in met name groen, geel en blauw en rood uitgewerkte compositie, die wellicht niet overal even sterk is, maar toch als ge‐ heel goed werkt. Het werk heeft daarnaast cultuurhistorische waarde voor Gouda als voorbeeld van wandkunst uit de wederopbouwperiode.

60

Phyllotaxis Sjoerd Buisman (1948) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Doorsnede bleekselderij Korte Vest, hoek Agnietenstraat (momenteel in opslag) 1991 Brons Goudse beeldenroute

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal Sjoerd Buisman maakt landschapskunst en beeldhouwwerken. Hij is onder meer be‐ kend om zijn kunstwerken van herkenbare, maar geabstraheerde plantvormen: door‐ snedes en steelvormen. Werk van Buisman wordt tentoongesteld in Nederlanse mu‐ sea, en is relevant voor het naoorlogse Nederlanse kunstlandschap. Voorbeelden van zijn werk zijn het Phyllotaxis werk in het Beeldenpark van het Kroller Muller Museum in Otterlo en het recent vernietigde werk Kubistische Fossielen in Emmeloord. Het door Buisman in het kader van de Goudse Beeldenroute voor Gouda vervaardigde Phyllo‐ taxis werk is een latere Phyllotaxis variatie. Het werk heeft artistieke waarde: het lijkt te groeien uit de grond, en speelt met abstractie en lichtval.

61

Toernooigevecht Eric Claus (1936) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Twee met lansen strijdende ridders te paard. Catharinatuin, Achter de kerk 1965 Brons Circa 90 x 90 cm dieren

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal De beeldhouwer/medailleur Eric Claus heeft een groot aantal werken voor de open‐ bare ruimte vervaardigd, welke in diverse Nederlandse steden zijn te bewonderen. Tot zijn meest prestigieuze projecten behoren de beelden van de Raad van State, en de bronzen deuren van de Onze Lieve Vrouwetoren in Amersfoort. Kleiner werk is te vinden in het Centraal Museum Utrecht en Museum Boijmans van Beuningen. Het in 1973 door Museum Gouda aangekochte werk Toernooigevecht, een werk uit een oplage van 2 waarvan diverse varianten zijn, beeldt op trefzekere wijze een kritiek mo‐ ment in een toernooigevecht uit. De knap opgezette compositie heeft vaart en kracht, waardoor het werk vanuit bepaalde hoeken bijna abstract kan overkomen. Het werk bevindt zich in de museumtuin van Museum Gouda.

62

Salomo’s oordeel Eric Claus (1936) Type: Voorstelling:

Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Wandkunst Drie bronzen reliefs, elk een vierkant staand op een punt, beves‐ tigd met pennen aan de muur. Voorstellende Salomo’s oordeel (1 Koningen 3:16‐28). Afgebeeld worden een zittende figuur (de koning); een beul met zwaard en kind; twee moeders. Daarbij een idem vierkant waarin een uitgezaagde plaquette met daarop de tekst: Rechtvaardicheyd totten menschen is nodigh ende nut COORNHERT 1522‐1590 Coornhert jaar 1990 Verbeeld naar Sa‐ lomo Markt, Oostgevel stadhuis 1989 (geplaatst 1990) Brons geschiedenis Gouda

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal De beeldhouwer/medailleur Eric Claus heeft een groot aantal werken voor de open‐ bare ruimte vervaardigd, welke in diverse Nederlandse steden zijn te bewonderen. Tot zijn meest prestigieuze projecten behoren de beelden van de Raad van State, en de bronzen deuren van de Onze Lieve Vrouwetoren in Amersfoort. Kleiner werk is te bewonderen in het Centraal Museum Utrecht en Museum Boijmans van Beuningen. De op drie bronzen ruitvormige panelen, in bas reliëf afgebeelde scenes op het oude stadhuis van Gouda hebben artistieke waarde: het is de kunstenaar gelukt om de bij‐

63

belse scene van het Salomonsoordeel op een bijna plat vlak tot leven te brengen. Het werk heeft naast artistieke waarde betekenis als verwijzing naar de in Gouda gestorven humanist Coornhert, en diens gedachtengoed met betrekking tot rechtvaardigheid en verdraagzaamheid.

64

Anne Frank Cor Dam (1935‐2019) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Wandkunst Verwijzingen naar leven Anne Frank. De Rijkestraat 3, bij voormalige Anne Frankschool 1965 Geglazuurde keramiek Circa 3 x 5 m (twee zijden rondom hoek) school, wederopbouw, keramiek

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal De kunstenaar Cor Dam heeft onder andere gewerkt als beeldhouwer, monumentaal kunstenaar, en keramist. Denk bijvoorbeeld aan zijn cortenstalen kunstwerken in Rot‐ terdam, en zijn betonreliëf op de havenstraat in Rotterdam. Hij was van 1960‐1968 werkzaam bij de Porceleyne Fles in Delft, en heeft in die hoedanigheid enkele kerami‐ sche werken vervaardigd voor de openbare ruimte. Zijn twee werken in Gouda ‐ dit werk en het keramisch reliëf voor het Driestar college ‐ zijn daar voorbeelden van. Dit voor de Anne Frank school vervaardigde werk beeldt op treffende wijze twee historisch belangrijke periodes uit het leven van Anne Frank’s uit: haar tijd in het achterhuis, en het concentratiekamp. De kunstenaar maakt op treffende wijze van de hoek in het re‐ liëf gebruik om de omslag in haar leven uit te beelden. De wijze van verbeelding en het idee zijn origineel, en er is sprake van een geslaagde asymmetrische compositie, hier‐ door heeft het werk artistieke waarde. Ook heeft het werk cultuurhistorische waarde als geslaagd voorbeeld van monumentale wandkunst in Gouda uit de wederopbouw periode.

65

Zonder Titel Cornelis van Dijk (1952) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Omgevingskunst Vier T vormige stalen objecten Calslaan 100 1981 Staal Circa 2 x 2 m school

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal De Haagse beeldhouwer Cor van Dijk is een Nederlands geometrisch abstract kunste‐ naar. In 1985 was hij winnaar van de Prix de Rome in de categorie Vrij Beelhouwen, en in 2003 leverde hij op verzoek van het Ministerie van Financiën een ontwerp aan voor de 10 euro geboortemunt ter gelegenheid van de geboorte van Prinses Amalia. Wer‐ ken van Van Dijk zijn te vinden in de collecties van onder andere De Lakenhal in Leiden, en Museum Valkhof in Nijmegen. In zijn veelal stalen beeldhouwwerken is in zijn ver‐ kenning van massa, proportie, evenwicht, ruimte en ritme, de invloed van Mondriaan zichtbaar. Het voor Gouda vervaardigde ruimtelijke werk bekadert de ruimte door het in een ritmische opstelling plaatsen van 4 gelijke vormen in verschillende posities. Het werk is, zeker voor een schoolplein, geen toegankelijk werk. Toch slaagt de kunstenaar er in met het hermetische kunstwerk emotie op te roepen. Het werk laat tegelijkertijd de beperking zien van plaatsing op een plek die ook een gebruiksfunctie heeft: fietsen‐ rek en onregelmatig asfalt detoneren. De werken waren verder oorspronkelijk in licht verschillende tinten menierood geverfd, maar zijn in de loop der tijd door scholieren beschilderd.

66

De Panda’s Ineke van Dijk (1940) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Twee spelende panda’s Schubertplantsoen, bij het kinderdagverblijf 1972 Circa 40 cm hoog Goudse kunstenaar, vrouwelijke kunstenaar, dieren

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Lokaal De kunstenaar Ineke van Dijk werkt voornamelijk in brons. Zij heeft diverse beelden voor de openbare ruimte vervaardigd, waaronder de Steenzetter op de Afsluitdijk, en De Kaasboerin in Gouda ‐ een voor voor Gouwenaren herkenbaar en belangrijk werk. Een bronzen penning van de kunstenaar bevindt zich in de collectie van Museum de La‐ kenhal te Leiden. Het figuratieve, speelse beeld De Panda’s, oorspronkelijk een cadeau van Goudse gemeenteambtenaren aan het gemeentebestuur ter ere van het 700‐jarig bestaan van Gouda, heeft een origineel onderwerp, en een evenwichtige, actieve com‐ positie. Ook in de uitwerking blijkt vakvrouwschap: het werk heeft daarmee artistieke waarde. Uit de slijtage van de patina blijkt verder dat het werk veel wordt aangeraakt.

67

Prinses met de gouden bal Corinne Franzén‐Heslenfeld Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Vrouw met kikker. naar de "de Kikkerkoning" van Grimm Winterdijk 10 1958 Franse kalksteen 180 cm hoog, 60 cm breed, 60 cm diep school, vrouwelijke kunstenaar, dieren

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal De beeldhouwer en medailleur Corinne Franzén‐Heslenfeld, winnaar van de Prix de Rome in 1929, heeft naast sculpturen, te vinden in onder andere het Rijksmuseum en het Boijmans van Beuningenmuseum, diverse monumenten en werken voor de open‐ bare ruimte vervaardigd. Een van haar belangrijkste werken is het 10 meter hoge ver‐ zetsmonument in Utrecht, een ander bekend werk is Gerda met het rendier in Den Haag. De Prinses met de bal ‐een van de twee werken van de kunstenaar in Gouda‐ is vervaardigd voor een school, en stond aan de rand van een vijver. Het is herplaatst bij nieuwbouw. Het klassieke, maar qua stijl enigzins ouderwets aandoende beeld heeft een complexe, geslaagde compositie: de afgebeelde vrouwenfiguur is in lengte, breedte en diepte gehoekt, en het bovenlijf van de de figuur draait om haar as. Let ook op de op rand geplaatste voet, alsof de figuur zo van haar basement kan afstappen. De uitvoering geeft blijk van een hoge mate van vakvrouwschap. Een storende factor is de huidige conditie van het werk: neus en vingers zijn beschadigd. Niet duidelijk is verder waarom de bakstenen rand ‐een gedeeltelijke omlijsting, passend bij de plaatsing aan de vijver‐ integraal mee is verplaatst. 68

Santa Lucia Corinne Franzén‐Heslenfeld (1908‐1989) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Lopende heilige met toorts, de zuil gegraveerd met gestileerde kaarsvorm en aan voorzijde gedateerd 1858‐1958 Mallegatsluis 1959 Kalksteen Hoogte circa 3,5 m handel en bedrijvigheid, vrouwelijke kunstenaar

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal De beeldhouwer en medailleur Corinne Franzén‐Heslenfeld, winnaar van de Prix de Rome in 1929, heeft naast sculpturen, te vinden in onder andere het Rijksmuseum en het Boijmans van Beuningenmuseum, diverse monumenten en werken voor de open‐ bare ruimte vervaardigd. Een van haar belangrijkste beeldhouwwerken in de openbare ruimte is het 10 meter hoge verzetsmonument in Utrecht, een ander bekend werk is het werk Gerda met het rendier in Den Haag. Dit kunstwerk, Santa Lucia ‐een van de twee werken van de kunstenaar in Gouda‐ is in opdracht van de Gemeente vervaardigd voor de kaarsenfabriek, ter ere van diens eeuwfeest in 1958. Het artistiek geslaagde beeld heeft een klassieke compositie, die doet denken aan Egyptische beelden: de lin‐ kervoet van St. Lucia stapt vol vertrouwen op de rand van haar basement, de toekomst in. Ook uit de uitvoering blijkt een hoge mate van vakvrouwschap. Een storende fac‐ tor is de conditie van het werk: enkele vingers ontbreken, de toorts in de hand van de figuur is niet compleet, en de kaarsen op haar kroon zijn niet meer aanwezig.

69

Zonder titel Marijke de Goey (1947) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Omgevingskunst Abstract: twee betonnen platen met rvs kabels en rvs pin‐ nen/studs. J.P. Thijsselaan 45, bij ingang van GGZ Midden‐Holland 1994 Beton en rvs Circa 5 x 2 x 2 m vrouwelijke kunstenaar, Goudse kunstenaar

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Lokaal De Nederlandse kunstenaar Marijke de Goey, in het begin van haar kunstenaarscar‐ riere inwoner van Gouda, heeft zich niet alleen bezig gehouden met het maken van kunst in de openbare ruimte, maar ook met het ontwerpen van sieraden en vormge‐ ving. Voorbeelden van werken zijn de sculptuur Dansend Vierkant in Arnhem, en het ontwerp Reflections voor de Nederlandse Spoorwegen. De Goey was winnaar van de Goudse Kunstprijs in 1994. Ze heeft onder andere geëxposeerd in het MoMA in New York, het Stedelijk Museum in Amsterdam en Museum Gouda. Bij het door De Goey voor de voormalige GGZ in Gouda ontworpen geometrisch abstracte kunstwerk speelt naast het object de context ‐hoe verhoudt het object zich tot de ruimte er om heen‐ een belangrijke rol. In de huidige setting ‐de locatie is ondertussen volgebouwd‐ komt het oorspronkelijke spel met ruimtelijkheid, architectuur en interieur (er is sprake van een vergelijkbaar werk in het gebouw) maar zeer beperkt tot zijn recht. Dit werk is besproken met bewoners. Zie A.2.2 voor een verslag van deze bespreking. 70

Baksteenmozaïeken Berend Hendriks (1918‐1997) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Wandkunst Oorspronkelijk vier voorstellingen: overval, oorlog, bezetting, bevrijding Vrijheidslaan 1964 Baksteen wederopbouw, herdenken

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: nationaal De monumentaal kunstenaar en kunstschilder Berend Hendriks heeft in onder andere gewerkt in glas, beton en baksteen. Werk van zijn hand bevindt zich in Amsterdam (het gevecht van Jacob met de Engel) en Heemstede, het glas‐in‐beton raam in de Pinkster‐ kerk. Zijn werken behoren tot de top van de Nederlandse monumentale kunst, zo blijkt uit de literatuur, en de publieke aandacht voor zijn werk. De twee baksteenmozaïeken van Hendriks in de verzetsbuurt in Gouda zijn onderdeel van een serie die oorspronke‐ lijk vier halve buitenwanden besloeg, maar waarvan twee wanden door de sloop van de gebouwen verloren zijn gegaan. Op een van de twee nog overgebleven muren zijn een gestileerd‐figuratieve afbeelding van een bombardement op huizen zichtbaar, en een gestileerde figuur met huizen. De twee baksteenmozaïeken hebben naast artis‐ tieke waarde ‐ zeker het wandkunstwerk met het bombardement is zeer origineel en tot de verbeelding sprekend ‐ cultuurhistorische waarde als voorbeeld van monumen‐ tale wandkunst uit de wederopbouwperiode.

71

Zandruiter Cor Jong (1955) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Ruiter te paard Groenhovenpark 1983 Brons 190cm hoog, 120cm breed, 80cm diep Goudse kunstenaar, dieren

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Lokaal De Goudse beeldend kunstenaar Cor Jong werkt als beeldhouwer en kunstschilder. Hij was winnaar van de Goudse kunstprijs van 1977. Er zijn diverse door hem vervaar‐ digde sculpturen in de openbare ruimte te vinden, zoals Samenwerking in Woerden, en Schipbreuk in Driebruggen. Dit door het kubisme geinspireerde werk in Gouda, tot stand gekomen als onderdeel van het Beeldenproject Groenhovenpark, heeft een dy‐ namische, geslaagde compositie, die op verrassende wijze speelt met de lichtval. Het heeft daarmee artistieke waarde.

72

De Steltlopers Lies Ketterer (1905‐1976) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Drie kinderen op stelten Bogen voor schepen Museumhaven 1972 Brons Circa 2 m hoog vrouwelijke kunstenaar

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Internationaal Van de Solingse beeldhouwer Lies Ketterer zijn diverse beelden in Solingen te vin‐ den, waaronder de bronzen sculptuur ’Dukatenesel’. Het werk in Gouda, een cadeau van zusterstad Solingen ter ere van het 700‐jarig bestaan van Gouda, heeft artistieke waarde: het originele idee is met vakvrouwschap uitgevoerd. Het uit drie delen be‐ staande vrolijke, klassiek‐figuratieve beeld oefent aantrekkingskracht uit op zijn om‐ geving: er wordt van oudsher graag in geklommen. De smalle stelten zijn hier echter niet goed op berekend.

73

De Hobbeltjes Gerard Logman (1941) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Omgevingskunst Een langwerpige, gehoekte heuvel in het plaveisel. Sint Antheunisbrug/Turfmarkt, hoek Kleiweg Circa 1970‐1980 Vierkante granieten keien Circa 6x6 m Goudse kunstenaar

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Lokaal De aan de Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag geschoolde Goudse beeld‐ houwer Gerard Logman is de maker van diverse sculpturen in de openbare ruimte, waaronder een werk in Amstelveen en de Zeven kikkers in Gouda. De door de kunste‐ naar in opdracht van de Gemeente Gouda ontworpen langwerpige heuvel in het pla‐ veisel op de Turfmarkt, is het enige omgevingskunstwerk van Logman in Gouda. Het werd in de jaren ’70/’80 van de 20e eeuw geplaatst toen de Gemeente Sonja Meijer, Cees Broehs en Gerard Logman vroeg om mee te denken over de vormgeving van de stedelijke omgeving. De door Logman ontworpen De Hobbeltjes is bedoeld als rust‐ punt in de omgeving. De artistieke waarde van het object is bescheiden. Toch heeft het werk cultuurhistorische waarde: het is het enige nog resterende voorbeeld in Gouda van omgevingsvormgeving uit een periode waarin nadrukkelijk werd nagedacht over de bijdrage die kwaliteit van de openbare ruimte kon leveren aan het welzijn van bur‐ gers.

74

Zeven kikkers Gerard Logman (1941) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Oorspronkelijk zeven kikkers. Nu nog vier aanwezig. Kikkerpad/Bloemendaalseweg, naast kinderboerderij 1974 Brons Variërend van 20 cm hoog, 25 cm breed en 50 cm diep tot 20 cm hoog, 50 cm breed en 80 cm diep Goudse kunstenaar, school, speelobject, dieren

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Lokaal Van de Goudse beeldhouwer Gerard Logman zijn enkele beelden in de openbare ruimte terug te vinden, o.a. in Amstelveen. De groep van zeven grote bronzen kikkers in Gouda, ooit door de kunstenaar vervaardigd in opdracht van een school, zijn bedoeld om ook als speeltoestel te kunnen dienen. Hierdoor zijn de kikkers voor diverse ge‐ neraties Gouwenaren betekenisvol. Daarnaast zijn zij voor velen herkenbaar als ver‐ beelding van de lokale waterrijke natuur. Daarmee heeft de groep kikkers sociaal‐ maatschappelijke waarde. Ook is er sprake van artistieke waarde: er is bij het oor‐ spronkelijk uit zes beelden bestaande werk ‐een van de werken bestaat uit twee kikkers‐ sprake van een origineel concept.

75

Mono Hieke Luik (1958) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Abstract Catharinatuin, Achter de kerk 1992 Brons vrouwelijke kunstenaar

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal De beeldhouwer en tekenaar Hieke Luik vertaalt thema’s zoals groei en verval naar tastbare, vaak abstracte beelden. Haar werk is onder andere te vinden in de collectie van Rijksmuseum Twenthe, en Museum Beelden aan Zee. In de openbare ruimte in Utrecht is het werk Rest te vinden op de Maliebaan, waar het onderdeel is van de beeldenroute in Utrecht. Het organisch gevormde werk Mono in de tuin van Museum Gouda werd geschonken aan de gemeente ter gelegenheid van Gouda Cultuurstad 1994. Het werk heeft artistieke waarde: er is sprake van een verrassende, geslaagde compositie en een originele, associatieve beeldtaal.

76

Zonder titel Frank Mandersloot (1960) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Abstract. Rechtopstaande, t‐vormige plaat. Aan een zijde groen geschilderd. Houtmansplantsoen 1996 Cortenstaal Circa 3 m hoog Goudse beeldenroute

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal Werken van de installatiekunstenaar, fotograaf en beeldhouwer Frank Mandersloot zijn in diverse Nederlandse musea te vinden, waaronder het Centraal Museum Utrecht, het Stedelijk Museum in Amsterdam en Museum Boijmans van Beuningen in Rotter‐ dam. De kunstenaar was in 1988 winnaar van de Charlotte Kohlerprijs. Een bekend kunstwerk in de openbare ruimte is het object de De Bijentafels in Amsterdam. Het object in Gouda, een opdracht in het kader van de Goudse Beeldenroute, heeft door zijn originele beeldpoezie artistieke waarde: het refereert aan een lange landschappe‐ lijke traditie om plekken met een bijzondere betekenis met een boom of een kruis te markeren.

77

De Spuitgast of De Brandweerman Sonja Meijer (1929‐1994) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld figuur brandweerman met waterslang Nieuwe Haven 45A, bij voormalige brandweerkazerne 1979 Brons Ca 160 cm hoog Goudse kunstenaar, vrouwelijke kunstenaar

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Lokaal De in Gouda geboren Reeuwijkse beeldhouwer en schilder Sonja Meijer heeft diverse beelden vervaardigd voor de Goudse‐ en Zuid Hollandse openbare ruimte. Denk bij‐ voorbeeld aan Twee Eekhoorns in Oudewater, en Orpheus en Euridice in Gouda. Het beeld van Meijer van De Spuitgast viert het 40 jarig bestaan van de Brandweervere‐ niging Steeds Paraat in 1976. Het naturalistische, figuratieve beeld is niet bijzonder vernieuwend, en er is ook geen sprake van een bijzondere compositie. Toch is het vak‐ kundig gemaakt. Belangrijk is vooral de sociaal‐maatschappelijke waarde: het werk roept bij veel Goudenaren herinneringen op aan een gedeelde verleden tijd, waarin een harde bel maakte dat bewoners uit hun huizen kwamen om gezamelijk brand te bestrijden.

78

Orpheus op weg naar Euridice Sonja Meijer (1929‐1994) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Lierspelende figuur op lage boot Van Bergen IJzendoornpark 1970 Brons (zie beelden in Gouda, p. 102) Circa 2,5‐3 m lang Goudse kunstenaar, vrouwelijke kunstenaar

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Lokaal De in Gouda geboren Reeuwijkse beeldhouwer en schilder Sonja Meijer heeft diverse beelden vervaardigd voor de Goudse‐ en Zuid Hollandse openbare ruimte. Denk bij‐ voorbeeld aan Twee Eekhoorns in Oudewater, en De Spuitgast in Gouda. Het beeld van Meijer van Orpheus en Euridice in Gouda heeft artistieke waarde: het onderwerp is op een originele manier vormgegeven, en het werk overtuigt compositorisch. Daar‐ mee is het een van de door de kunstenaar vervaardigde meest geslaagde werken. Het werk heeft in Gouda op diverse plekken gestaan: oospronkelijk geplaatst in 1970 in het water in het Park Atlantis, sierde het vanaf 1981 de gevel van revalidatiecentrum Ronssehof. Sinds 2012 is het te vinden op de huidige locatie in de vijver van Van Bergen IJzendoornpark.

79

Gevelreliëf Hans van Norden (1915‐2011) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Wandkunst Drie vogels en vier vissen op golvend vlak Regentesseplantsoen 22, voormalig ziekenfondsgebouw Onbekend (wederopbouwperiode) Kiezelbeton Circa 1,5 m lang Goudse kunstenaar, wederopbouw, dieren

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Lokaal Hans van Norden, zoon van de Goudse kunstenaar/keramist W.H. (Wim) van Nor‐ den (de maker van De Goudse Pijproker op het Station van Gouda), was als beeldend kunstenaar op vele vlakken actief. Zo heeft hij naast het vervaardigen van teken en schilderkunst, wandtapijten ontworpen en wandschilderingen gemaakt, en decors en kostuums ontworpen voor diverse Nederlandse ballet‐ en theatergezelschappen. Ook heeft hij keramiek vervaardigd voor Goedewaagen. Werk van Van Norden bevindt zich onder andere bij het Historisch Museum in Amsterdam, het Centraal Museum Utrecht, en is onderwerp cq. onderdeel van publicaties. Recent vond een tentoonstelling plaats in Museum Gouda over het werk van de kunstenaarsfamilie. Het hier afgebeelde door van Norden voor een gebouw in Gouda ontworpen kiezelbetonnen reliëf met vogels en vissen op golven heeft artistieke kwaliteit: op een klein vlak heeft de kunstenaar in laagreliëf een interessante, M.C. Esscherachtige compositie neergezet. Ook heeft het werk cultuurhistorische waarde als voorbeeld van wandkunst uit de wederopbouw‐ periode. Daarnaast heeft het werk betekenis als een van de artistieke sporen van de familie van Norden in de stad Gouda.

80

Iqrab, ma voisine (III) Hieke Pars (1952) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Wandkunst Figuur op rug gezien voor straatje Vest 30 2000 Gemengd Circa 70 x 120 cm vrouwelijke kunstenaar

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal De Rotterdamse kunstenaar Hieke Pars creëert tijdelijke en permanente werken en projecten rondom het thema (samen)leven en verandering. Door middel van onder andere performances betrekt zij groepen, buurten en inwoners. Het bewerkte foto‐ beeld in de raamnis in Gouda heeft artistieke waarde: het werk visualiseert, als door een reflectie in een raam, de daartegenover gelegen straat op een moment van leven en spel. Er is sprake van bijzondere beeldpoëzie, waarbij architectuur, straat, spiege‐ ling, zien en niet zien een belangrijke rol spelen. Daarbij ontstaat een licht vervreem‐ dend effect.

81

De Roos Miriam Piña Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Omgevingskunst Rode roos Bleulandweg 1, in en op het water 1997 Polyester Goudse kunstenaar, vrouwelijke kunstenaar

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Lokaal De Goudse kunstenaar Miriam Piña maakt installaties en community art. Een recente installatie van de kunstenaar werd in 2023 tentoongesteld in Museum Gouda. Het door de wind in het water bewegende omgevingskunstwerk De Roos creëert met zijn warme kleur en ronde vormen een poëtisch beeld, in het gladde water tussen de rechte lijnen van de omringende moderne archictectuur. Het omgevingskunstwerk heeft artistieke waarde: er is sprake van een origineel idee, en een geslaagde compo‐ sitie. Het is door de kunstenaar geplaatst met fondsen van de aan de vijver gelegen bedrijven. Dit werk is besproken met bewoners. Zie A.2.6 voor een verslag van deze bespreking.

82

Herinneringsplaquette voormalige synagoge Gouda Ralph Prins (1926‐2015) Type: Voorstelling:

Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Overig Stadsschild Gouda met Davidssterren, één ster ontbrekend en la‐ ger op de deur geplaatst als symbool voor de vermoorde Joodse inwoners Turfmarkt 23, voormalige synagoge, nu kerk 1996 Brons Circa 40 cm breed, 100 cm hoog herdenken

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal De beeldend kunstenaar Ralph Prins heeft onder meer getekend, gefotografeerd, en grafisch werk gemaakt. Daarnaast heeft hij diverse monumenten ontworpen, waar‐ onder het Nationaal Monument Westerbork. Werk van Prins bevindt zich in de col‐ lecties van onder andere het Haags Gemeentemuseum, het Joods museum, en het Nederlands Fotomuseum. Met dit door hem voor Gouda vervaardigde gedenkteken, ontworpen in opdracht van de Stichting Joodse Herinneringsplaquettes, worden Gou‐ denaren met een Joodse achtergrond herdacht: inwoners die in WOII uit Gouda zijn weggevoerd, en vermoord. Het zich op de deur van de Joodse synagoge bevindende gedenkteken heeft sociaal maatschappelijke waarde.

83

Pylonen Gerard van Remmen (1920‐1994) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld, Omgevingskunst Religieuze en weteschappelijke symbolen. Thorbeckelaan, voorheen Willem de Zwijgersingel 1964 Zandsteen Circa 3 meter hoog wederopbouw, school, dieren

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal Kunst in de openbare ruimte van de monumentaal kunstenaar en beeldhouwer Gerard van Remmen is te vinden in verschillende steden in Zuid Holland en Flevoland. Een ar‐ tistiek geslaagd voorbeeld van zijn werk zijn de door hem in de wederopbouw periode vervaardigde betonnen reliëfs voor de Haagse wijk Escamp. Ook de pylonen in Gouda, die voor twee scholen zijn vervaardigd, zijn artistiek geslaagd. Ze lijken op het eerste gezicht te zijn gegoten in beton, maar de religieuze‐ en wetenschappelijke symbolen van de scholen zijn gehakt in steen. De pylonen hebben artistieke waarde door hun aparte vorm, en moderne vormgevingstaal met iconen. Daarnaast hebben ze cultuur‐ historische waarde: het zijn het interessante voorbeelden van omgevingsvormgeving uit de wederopbouwperiode.

84

Locks Sjaak van Rhijn (1950) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld sluisdeuren met daarop afgebeeld waterstanden Schielands Hoge Zeedijk, Grasveld Mallegatsluis 1992 Graniet Ca. 3 m hoog Goudse kunstenaar, Goudse beeldenroute

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Lokaal De van oorsprong Goudse kunstenaar Sjaak van Rhijn ‐winnaar van de Goudse kunst‐ prijs 1971‐ werkt in diverse media, waaronder glas, steen en plexiglas. De kunstenaar heeft enkele objecten gemaakt voor de openbare ruimte: zo hangt een door Van Rhijn vervaardigd wandkunstwerk van glas, getiteld ’New Layer’, in het Paleis van Justitie in Amsterdam. In Gouda bevindt zich ook nog het kunstwerk Bolvormen van zijn hand. Met zijn voor in het kader van de Goudse Beeldenroute vervaardigde werk Locks, ver‐ wijst de kunstenaar naar de sporen van waterstanden op de naastgelegen Goudse sluis. Het werk heeft artistieke waarde: door de connectie met de naastgelegen sluis, is een bijzondere beeldpoëzie ontstaan. Dat water een voor Gouda relevant thema is, wordt door het kunstwerk onderstreept.

85

Zonder titel Steef Roothaan (1954) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Vierkante zuil waarop cirkelvormig basement met kat Fluwelensingel t.o. no. 98 1991 Brons Circa 190 cm hoog Goudse beeldenroute, dieren

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal Van beeldhouwer en tekenaar Steef Roothaan zijn diverse werken te vinden in de openbare ruimte in Nederland. Denk bijvoorbeeld aan Het Mannetje in Amersfoort, en De Posthoornblazers in Breda. Werk van de kunstenaar bevindt zich onder andere in de collectie van het Boijmans van Beuningen Museum, het Kröller‐Müller Museum, en Museum de Fundatie. Roothaan heeft diverse monumentachtige werken vervaar‐ digd waarbij de sokkel een belangrijke rol speelt. Zoals ook de bronzen sculptuur in Gouda, tot stand gekomen in het kader van de Goudse Beeldenroute, met zijn dieren op het donkere, gesloten basement. Het werk heeft artistieke waarde: er is sprake van een origineel onderwerp, en met zijn spel met proporties, en verwachtingen zet het werk de kijker aan het denken. Het is massief en donker, én aaibaar en vertederend.

86

Vita Louise Schouwenberg (1954) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld twee vruchtvormen Houtmansplantsoen 1991 Brons Circa 115 cm x 70 cm en 125 cm x 100 cm vrouwelijke kunstenaar, Goudse beeldenroute

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal De kunstenaar, schrijver, kunsttheoretica en critica Louise Schouwenberg heeft enkele beelden vervaardigd voor de openbare ruimte in Nederland, waaronder de Parelboom in Apeldoorn. De twee in het Houtmanplantsoen in Gouda mysterieuze zaaddoosach‐ tige vruchtvormen hebben iets herkenbaars, maar zijn tegelijkertijd, mede door hun formaat aangenaam vervreemdend. De werken hebben artistieke waarde: er is sprake van een origineel idee, een interessante, intuïtieve compositie, en vakvrouwschap in de uitvoering.

87

De Grootvogel Cephas Stauthamer (1899‐1983) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Vogel Crabethpark 22, voor de ingang bedrijfspand 1967 Brons Circa 170 cm hoog dieren, bedrijfskunst

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal De kunstenaar Cephas Stauthamer heeft naast beeldhouwkunst ook medailles, pla‐ quettes en schilderijen vervaardigd. Werken van de kunstenaar bevinden zich onder andere in het Centraal Museum Utrecht, het Museum Rotterdam, en het Teylers Mu‐ seum. Zijn drie‐dimensionale werken in de openbare ruimte ‐veelal klassieke beelden en reliëfs in steen en brons‐ zijn van een degelijke kwaliteit, met enkele artistieke hoog‐ tepunten zoals het ’Droombeeld’ in Amsterdam. Het werk van Stauthamer in Gouda, een gestileerde fantasievogel, heeft een moderne uitstraling. De opengewerkt vleu‐ gels zijn assymetrisch geplaatst, de vleugelpunten draaien ieder een andere kant op. Het lange vogellijf, met een licht buikje, staat op één enkele poot. Het werk heeft ar‐ tistieke waarde: weliswaar is de beeldtaal niet vernieuwend, toch is er sprake van een origineel, goed uitgevoerd werk met een geslaagde compositie. Doordat de vogel niet op een sokkel staat, maar op de stoep, vergroot de belevingswaarde: de vogel is on‐ derdeel van de straat, het beeld laat zich dus makkelijk benaderen. Het zal dus niet verbazen dat uit de slijtage van het patina naar voren komt dat de vogel veel wordt

88

aangeraakt.

89

De Ontheemden (Refugees) Albert Stewart (1900‐1965) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Twee figuren in een deken gewikkeld Bernadottelaan, hoek Dunantsingel 1964 Brons Circa 240 cm hoog herdenken

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Internationaal De van oorsprong Engelse kunstenaar Albert Stewart was in zijn thuisland Amerika actief als beeldhouwer en penningontwerper. In de Verenigde Staten heeft hij een aantal monumentale werken gemaakt, waaronder reliëfs en beelhouwwerken op het gemeentehuis van Buffalo, en een reliëf voor de Wereldtentoonstelling van 1940 in New York. Het door Stewart aan Gouda geschonken model voor het monument Refu‐ gees (De Ontheemden) verbeeldt de ontreddering van mensen die op de vlucht zijn. De sculptuur is op kosten van gemeente gegoten, en door de toenmalige Koningin Juli‐ ana onthuld. Het figuratieve werk heeft een wat conservatieve, ouderwets aandoende stijl, en lijkt daardoor meer leeftijd te hebben dan het werk in werkelijkheid heeft. De originele compositie is vakkundig verbeeld. Het monument van Stewart is het enige werk in Gouda met het onderwerp vluchtelingen.

90

De vier godinnen Jo Uiterwaal (1897‐1972) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Twee godinnen met attributen ten voeten uit en twee godinnen op hippocampi Stationsplein / fietsenstalling 1950 Keramiek lokale productie, stationskunst, keramiek

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal De uit Utrecht afkomstige Jo Uiterwaal heeft een bijzonder oeuvre, wat opgedeel kan worden in vrij werk en werk wat hij in opdracht heeft vervaardigd. Een aantal van zijn ’vrije’ beeldhouwwerken (zie de collectie van het Centraal Museum Utrecht) hebben grote artistieke kwaliteit. Naast dit vrije werk heeft de kunstenaar in samenwerking met de stationsarchitect van de NS Van Ravensteyn in opdracht beelden vervaardigd voor stations, waaronder in Gouda. De kunstenaar was hierbij veel meer gebonden aan de opdracht, en de beelden maakten onderdeel uit van een ensemble met archi‐ tectuur en overige beelden. Losgezongen van de oorspronkelijke context (het door Ravensteyn voor Gouda ontworpen station, een op Italiaans geinspireerd bouwwerk bestaat niet meer), is het lastig de beelden te apprecieren zoals ze ooit zijn bedoeld. De cultuurhistorische waarde is hoog: door Uiterwaal in aardewerk vervaardigde sculptu‐ ren voor treinstations zijn zeldzaam. Dat de beelden tijdens de wederopbouwperiode in het relatief betaalbare materiaal keramiek bij de lokale aardewerkfabriek Goede‐

91

waagen zijn vervaardigd, verhoogt de cultuurhistorische waarde voor Gouda. De com‐ binatie met de architectuur (ze zijn geplaatst op een in de stijl van het oorspronkelijke station vervaardigde fietsenstalling) werkt verder uitstekend. Verder is de ensemble‐ waarde met de overige stationsbeelden hoog.

92

Zonder Titel David Johannes Vandekop (1937‐1994) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Abstract Turfsingel 1990 Keramiek Circa 150 cm hoog Goudse beeldenroute, keramiek

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal Beeldend kunstenaar David Vanderkop heeft naast getekende en geschilderde wer‐ ken, beelden en omgevingskunstwerken gemaakt in staal en keramiek. In de openbare ruimte is werk van hem te vinden in onder meer Den Haag, Rotterdam en Utrecht. Daarnaast hebben het Kroller Muller Museum en het Rijksmuseum Twenthe werk van Vandekop in hun collecties. Het organisch gevormde abstracte beeld in Gouda, tot stand gekomen als onderdeel van de Goudse beeldenroute, laat schijnbaar intuitief gevormde, complexe driedimensionale golvende bewegingen zien. De inspringende en terugwijkende blauw geglazuurde delen, waarvan lastig te zien is waar ze begin‐ nen en waar ze eindigen, spelen met de lichtval. Het wat introverte beeld heeft door het aan het werk ten grondslag liggende originele idee en zijn boeiende compositie artistieke waarde.

93

Weerzien Edwin Vreeke en Inez Meter Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Overig Gestileerde tranen en tekst Jeruzalemstraat 11 2016 Metaal herdenken, Goudse kunstenaar

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Lokaal De op de muur van het Metaheerhuis aangebrachte tekst met beeld herdenkt het lot van de Joodse kinderen in Gouda. Het gedenkteken heeft sociaal maatschappelijke waarde.

94

St. Joris en de draak Oswald Wenckebach (1895‐1962) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Wandkunst Ridder in harnas die draak neersabelt Markt, Westgevel stadhuis 1948 Kalksteen Circa 5,5 meter hoog herdenken

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal De kunstenaar Oswald Wenckebach maakte aanvankelijk schilderijen en houtsneden, maar heeft vanaf 1920 vooral beeldhouwwerken en penningen vervaardigd. Hij is ma‐ ker van diverse iconische bronzen sculpturen, denk bijvoorbeeld aan het werk Monsi‐ eur Jacques in Rotterdam, en het standbeeld voor Anton Philips in Eindhoven. Daar‐ naast heeft hij een muntportret van Juliana vervaardigd. Het reliëf op de westgevel van het stadhuis is het tweede werk van Wenckebach in Gouda: hij heeft ook het mo‐ del vervaardigd voor de bronzen sculptuur De Springers. Het bas‐reliëf in het Stadhuis heeft artistieke waarde: de historiserende compositie is vakkundig uitgevoerd. Het re‐ liëf heeft daarnaast sociaal maatschappelijke waarde als gedenkteken voor de Goudse burgers die tijdens WOII zijn omgekomen: tijdens de Dodenherdenking vindt hier de kranslegging plaats.

95

De Barmhartige Samaritaan Han Wezelaar (1901‐1984) Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Beeld Twee figuren en ezel Bleulandweg 10, terrein ziekenhuis 1955 Brons Circa 150 cm hoog dieren

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal De kunstenaar Han Wezelaar heeft gewerkt als beeldhouwer en medailleur, met name in brons en steen. Zijn werk is te vinden in o.a. Museum Boijmans Van Beuningen, het Centraal Museum Utrecht, en het Kroller Muller Museum. Voorbeelden van werken in de openbare ruimte zijn het beeld van Wibaut in Amsterdam, en de Liggende Vrouw in Utrecht. Van De Barmhartige Samaritaan heeft Wezelaar diverse exemplaren (een ander exemplaar van dit beeld is te vinden in bijvoorbeeld Den Bosch) en varianten vervaardigd (te vinden in o.a. Rotterdam en Raalte). Het exemplaar in Gouda is, zover is na te gaan, wel het eerste werk in dit formaat van de kunstenaar met dit onderwerp. De bronzen sculptuur heeft artistieke waarde: de klassieke afbeelding heeft een mooie compositie, en de uitvoering getuigt van vakmanschap. Het werk bevindt zich in de ‐ niet voor publiek toegankelijke‐ binnentuin van het Groene Hart Ziekenhuis in Gouda.

96

Eremonument Burgemeester Van Bergen IJzendoorn Onbekend Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Overig Fontein Houtmansplantsoen 1898 Steen en brons herdenken, geschiedenis Gouda, dieren

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal Het voor Burgemeester Van Bergen IJzendoorn vervaardigde gedenkteken uit 1895 is een Rijksmonument. Het object, oorspronkelijk vervaardigd als fontein, heeft een de staande achterwand met kantelen, waardoor dit deel doet denken aan een kasteel‐ toren. Het gedenkteken is ontworpen door Willem Kromhout, de architect van onder andere Hotel Americain in Amsterdam. De fontein heeft architectuur‐ en cultuurhis‐ torische waarde als voorbeeld van een gedenkteken in een het Eclectisme verwante bouwstijl, en is van stedenbouwkundig belang vanwege de ruimtelijke en functionele relatie met het park (het park is mede tot stand gekomen dankzij de schenking van Burgemeester van Bergen IJzendoorn van een deel van zijn tuin). Oorspronkelijk was een bronzen phoenix die water spuwde onderdeel van het gedenkteken. Deze water‐ spuwer is op enig moment gestolen. Het beeld wat op dit moment te zien is op de fontein, is een door Ineke van Dijk vervaardigde replica in de stijl van de oorspronke‐ lijke waterspuwer. Kopieën van deze replica zijn ter ere van het honderdjarig bestaan van het van IJzendoornpark in 2010 in de vijver van het park geplaatst, dankzij een crowdfundingsactie. 97

Wilhelminaboom Onbekend Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Overig Boom en hekwerk, ter herinnering aan troonsbestijging koningin Wilhelmina in 1898 Houtmansplantsoen De in 1898 geplante boom is vervangen, er is geen informatie voorhanden over de datering van het hekwerk

herdenken

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Nationaal Het gedenkteken, ook wel de Wilhelminaboom genoemd, bestaat uit een boom waar‐ omheen een hekwerk. Het hekwerk is een beschermd Rijksmonument. De oorspron‐ kelijk in 1898 geplante boom was een lindeboom, welke werd geplant ter ere van de troonsbestijging van koningin Wilhelmina. De huidige boom is een vervanging. Het ge‐ denkteken heeft het cultuurhistorische waarde als voorbeeld van boombescherming, én Wilhelmina gedenkteken van rond 1900. In het Houtman Plantsoen zijn ook nog herinneringsbomen voor Juliana, Beatrix, en Willem‐Alexander te vinden.

98

Herdenkingsplaats Toon Pille Onbekend Type: Voorstelling: Locatie: Jaartal: Materiaal: Afmetingen: Tags:

Overig Gegraveerde tekst in natuursteen Burgemeester Jamesplein 1 2012 Steen herdenken

Waardering: Om te koesteren Referentiekader: Lokaal Het gedenkteken voor Toon Pille is geplaatst ter ere van alle verzetsmensen uit de stad die in de strijd tegen de bezetter zijn omgekomen, en in het bijzonder de verzets‐ man Toon Pille uit Waddinxveen. De in 2012 geplaatste steen vervangt het in 1946 ge‐ plaatste kruis, waar op de tekst te lezen was: ‘HIER VIEL OP 30‐9‐44 IN DIENST VAN ZIJN VADERLAND TOON PILLE OUD 23 JAAR.’ Het gedenkteken heeft sociaal‐maatschappelijke betekenis als herinnering aan een historische gebeurtenis en plek.

99