Stappenplan Nul Emissie zone stadslogistiek Gouda definitief incl bijlagen.pdf

Stappenplan Zero Emissie zone stadslogistiek Historische binnenstad Gouda

Uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Gouda

Nijmegen, 17 december 2020

Inhoudsopgave Blz.

Samenvatting Stappenplan

1

Hoofdstuk 1 Inleiding en ambitie gemeente Gouda

7

1.1 1.2

Inleiding: een stad in beweging Leeswijzer: van idee naar uitvoering

Hoofdstuk 2 Trends en ontwikkelingen 2.1 2.2 2.3

Omvang stadslogistiek: groeiende trend door toename inwoners en E-commerce Landelijke spelregels: het handelingsperspectief voor gemeente Gouda Technische en Economische beschikbaarheid Zero Emissie voertuigen

7 8

10

10 13 15

Hoofdstuk 3 Uitkomsten omgevingsanalyse

21

Hoofdstuk 4 Stappenplan Zero Emissie zone Stadslogistiek

24

4.1 4.2 4.3

Uitwerking succesfactoren Zero Emissie zone Beschrijving van effecten Route naar implementatie Zero Emissie zone

25 31 40

Bijlage 1

Kentekenonderzoek Gouda

42

Bijlage 2

Zero Emissie stadslogistiek Effectstudie

43

Bijlage 3

Toelichting landelijke kaders en best practices

44

Bijlage 4

Overzicht reacties op stappenplan

52

Samenvatting Stappenplan

In 2017 heeft de gemeente Gouda haar Mobiliteitsplan 2017-2026 “Stad in Beweging” vastgesteld. Eén van de opgaven is om het beeld en de beleving van de historische binnenstad te borgen en te versterken. Daarop volgend heeft het college in het coalitieakkoord van 2018 opgemerkt dat in de historische binnenstad diverse kansen, ambities, maar ook opgaven samenkomen en dat daarop actie nodig is. Het coalitieakkoord spreekt daarover het volgende uit: “We gaan onderzoeken hoe we de luchtkwaliteit in de stad kunnen verbeteren door emissies vanuit het verkeer terug te brengen. Elementen die we onder meer in het onderzoek meenemen zijn het autoluw maken van de binnenstad en de randen, het uitbreiden van 30 km-zones en het terugdringen van vervuilende voertuigen, alsmede het stimuleren van schone vormen van vervoer door bijvoorbeeld betere laadinfrastructuur. We bevorderen de invoering van een stedelijke distributie met als doel om de bevoorrading van winkels en bedrijven zo te organiseren dat het leidt tot een vermindering van overlast en luchtvervuiling.” Bron: Coalitieakkoord 2018-2022 gemeente Gouda

Om aan deze integrale opgave invulling te geven heeft gemeente Gouda opdracht gegeven om door middel van een Stappenplan de haalbaarheid van een Zero Emissie zone voor de stadslogistiek te onderzoeken. Dit stappenplan gaat over Zero Emissie Stadslogistiek. Zero Emissie gaat over voertuigen die geen uitstoot hebben aan de uitlaat. Stadslogistiek wil zeggen al het bestel- en vrachtverkeer dat gebruikt wordt voor het vervoer van goederen en diensten (het stappenplan gaat dus niet over ander type voertuigen zoals personenauto’s, brommers & scooters of OV-bussen). We werken toe naar de invoering van een ZE zone Stadslogistiek per 1 januari 2025.

Met dit stappenplan voor de Zero Emissie zone voor de stadslogistiek in Gouda kan het college en de raad een onderbouwde discussie voeren over de daadwerkelijke implementatie van een Zero Emissie zone voor de stadslogistiek per 2025. De belangrijkste conclusies en resultaten van het uitgevoerde onderzoek van Buck Consultants International (BCI) zijn als volgt: 1

Dagelijks komen ca 1.000 unieke bestel- en vrachtvoertuigen naar de Historische binnenstad. Dit is een zware belasting.

Waarom Zero Emissie Stadslogistiek: De reden voor Zero Emissie Stadslogistiek is dat er ca 1.000 unieke bestel- en vrachtvoertuigen dagelijks de historische binnenstad in gaan. Ruim 90% van de ritten zijn bestelauto’s en 10% zijn vrachtauto’s. De goederenaanvoer zal de komende jaren blijven toenemen, omdat de economie (ook na Corona) weer zal gaan groeien. Ook zal het gebruik (en daarmee de belasting) van de binnenstad toenemen door

Buck Consultants International

1

de groei van het aantal inwoners in Gouda en de regio en door de versnelde trend van ‘thuisbezorging’. 2

Het invoeren van een Zero Emissie zone voor de stadslogistiek is een kosteneffectieve maatregel om de luchtkwaliteit in de stad te verbeteren en de CO2 uitstoot van het wegverkeer te reduceren en heeft een sterk positief maatschappelijk rendement.

Onderdeel van het stappenplan is een uitgebreide effectanalyse naar de economische impact van het invoeren van een Zero Emissie zone. De analyse, uitgevoerd volgens Kosten-Baten Analyse (KBA) rekenmethode, concludeert dat het invoeren van een Zero Emissie zone voor stadslogistiek een sterk positief maatschappelijk rendement heeft. Het totale KBA saldo is +7,4 miljoen euro. Met andere woorden: de collectieve baten op het gebied van luchtkwaliteit en klimaat zijn groter dan de private én publieke kosten. De belangrijkste resultaten van deze analyse zijn in hst 4 van dit stappenplan weergegeven. De volledige effectanalyse is in bijlage 2 bijgevoegd. 3

Ondernemers steunen de ambitie en hebben behoefte aan duidelijkheid over de scope van de maatregel.

BCI heeft als onderdeel van het stappenplan een omgevingsanalyse uitgevoerd. Met marktpartijen is besproken wat ondernemers vinden van de gemeentelijke ambitie, wat de belangrijkste kansen en belemmeringen zijn en wat ondernemers nodig hebben om de transitie naar Zero Emissie Stadslogistiek te maken. Uit de uitgevoerde omgevingsanalyse wordt geconcludeerd dat belanghebbenden (m.n. ondernemers en belangenorganisaties) steun geven aan de ambitie van de gemeente en de stappen die de gemeente voornemens is te gaan zetten. Belangrijke notie daarbij is dat de gemeente snel duidelijkheid moet geven over de scope van de Zero Emissie zone Stadslogistiek. Dat wil zeggen: duidelijkheid geven over de norm, de omvang van de zone, de manier waarop ontheffingen/vrijstellingen worden verleend en hoe de gemeente ondernemers gaat helpen bij de transitie naar Zero Emissie stadslogistiek. De belangrijkste uitkomsten van de omgevingsanalyse zijn in onderstaand figuur samengevat.

2

Buck Consultants International

Figuur 1

4

Uitkomsten omgevingsanalyse

De meest logische en herkenbare omvang van de Zero Emissie zone is de Historische binnenstad binnen de grachten.

In het onderzoek heeft BCI samen met de gemeente en de belanghebbenden verkend wat de meest geschikte omvang is voor de Zero Emissie zone voor stadslogistiek. De grootte van de zone is van belang voor de effecten op o.a. het gebied van CO2-reductie, en is ook bepalend voor de kosten voor het bedrijfsleven en de overheid. Uit gesprekken met de gemeente én met stakeholders is de omvang van de historische binnenstad binnen de grachten als werkvariant als uitgangspunt genomen. Deze omvang is ter illustratie in onderstaand figuur weergegeven. Figuur 2

Omvang van Zero Emissie zone (werkvariant)

Buck Consultants International

3

Er is bij stakeholders brede steun voor deze zonering en deze omvang past binnen het doelbereik van de gemeente om juist in dit gebied de leefbaarheid te verbeteren. Aangezien deze zone groter is dan alleen het kernwinkelgebied, past geeft deze zonering ook bij de landelijke ambities uit het Klimaatakkoord. De gemeente en de stakeholders concludeerden dat het belangrijk is dat: 1 Een zone herkenbaar moet zijn voor de verkeersdeelnemers; 2 Dat het ruimtelijk en verkeerskundig goed te implementeren is; en 3 Dat een gelijk speelveld voor ondernemers in de stad geborgd moet blijven. Aan deze voorwaarden wordt met deze omvang van de zone voldaan. De gemeente stelt daarom voor om het gebied binnen de grachten als omvang voor de Zero Emissie zone te hanteren. Daarbij is het mogelijk om deze werkvariant – bij het te nemen Verkeersbesluit - verder te verfijnen om de zonering samen te laten vallen met een eventueel Verkeerscirculatieplan (VCP / Autoluwe zone). Dit betekent dat de feitelijke zone kleiner kan worden en dat de parkeergarages Nieuwe markt en Bolwerk buiten de Zero Emissie zone Stadslogistiek komen te vallen. 5

Op basis van voorliggend stappenplan wordt geconcludeerd dat een Zero Emissie zone Stadslogistiek haalbaar is. Nadat besluitvorming over dit stappenplan genomen is dient de verdere voorbereiding voor implementatie opgepakt te worden.

Met voorliggend stappenplan en bovenstaande belangrijkste conclusies kan het college en de raad een onderbouwde discussie voeren over het implementeren van de Zero Emissie zone. We vragen het College en de Raad nu te besluiten, omdat met het Rijk en in het Klimaatakkoord is afgesproken om vier jaar voorbereidingstijd te hanteren voor ondernemers, zodat zij zich kunnen voorbereiden op de invoering. Om recht te doen aan de vier jaar voorbereidingstijd kan in 2025 eerst worden gestart een waarschuwingsperiode en actieve communicatie i.p.v. direct op 1/1/2025 handhavend op te treden. Indien een positief besluit over het implementeren van de Zero Emissie zone genomen wordt, dienen er tot aan 2025 diverse zaken verder uitgewerkt en opgesteld te worden. Deze vervolgstappen en mijlpalen zijn in onderstaande routekaart gevisualiseerd en in paragraaf 4.3 verder toegelicht.

4

Buck Consultants International

Figuur 3

Routekaart naar invoering Zero Emissie zone Stadslogistiek

Belangrijk aandachtspunt bij deze routekaart is het blijven informeren en activeren van belanghebbenden. Uit de omgevingsanalyse bleek veel energie om met de gemeente samen te werken aan de Zero Emissie zone Stadslogistiek. Aan de gemeente wordt aanbevolen om deze “triple helix” energie te blijven benutten bij de uitwerking van het lokale ontheffingenbeleid, het verkeersbesluit (en laten toetsen door belanghebbenden), de communicatie aanpak en om een (regionaal) uitvoeringsprogramma op te stellen voor het nemen van stimulerende en faciliterende maatregelen. Bovenstaande routekaart laat ook zien dat er – ook na het vaststellen van het stappenplan – diverse uitvoeringsbesluiten genomen moeten worden. Bij het nemen van deze uitvoeringsbesluiten (d.w.z. verkeersbesluit, ontheffingenbeleid, legesbesluit) heeft de gemeente – binnen de context van de landelijke afspraken & uitganspunten - grip en manoeuvreerruimte op de exacte voorwaarden van de Zero Emissie zone Stadslogistiek en kan zij eventueel voortschrijdend inzicht op gebied van voertuigontwikkeling benutten en andere risico’s of zorgen beheersen.

Buck Consultants International

5

6

Een flankerend pakket met stimulerende en faciliterende maatregelen is randvoorwaardelijk voor een succesvolle transitie naar ZES, maar een stadsdistributiehub is géén doel op zich.

Ondernemers vragen om een flankerend pakket met stimulerende en faciliterende maatregelen. Dit hoeft de gemeente niet volledig zelf uit te werken, maar moet in afstemming met andere publieke partners regionaal (landsdeel Zuid-West / regio Midden-Holland) uitgewerkt worden. Voorliggend stappenplan concentreert zich op schone en duurzame logistiek. Maar een flankerend pakket moet ook gericht zijn op minder ritten en lagere belasting van de meest kwetsbare straten in het centrum (bijv. via gewichtsbeperking). Dit is randvoorwaardelijk voor het welslagen van Zero Emissie Stadslogistiek. Schoon, duurzaam, slim en veilig dus. Een van de meest in het oog springende maatregelen voor slimme logistiek is de stadsdistributiehub (al dan niet in combinatie met vervoer over water). Naast het stappenplan is aanvullend onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor de realisatie van een stadsdistributiehub in en voor Gouda. Zo is een bureaustudie uitgevoerd naar de mogelijkheden van bundeling en stadsdistributiehubs, is er in de vorm van een ontbijtbijeenkomst met centrumondernemers gesproken over de kansen en belemmeringen voor bundeling en is er onder meer via een markttoets met potentiële exploitanten gesproken over de realisatie van een hub in en voor Gouda.

Ook hebben ondernemers in de regio Midden-Holland vanuit een economische ambitie uitgesproken zich te oriënteren op de mogelijkheden voor duurzame stadsdistributie, dit initiatief is nog pril. Tot slot is een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden van vervoer over water voor Gouda en de grotere regio (Leiden/Alphen aan den Rijn). De conclusie uit deze onderzoeken is dat er kansen zijn voor bundeling via hubs en vervoer over water en dat zowel bundeling als vervoer over water een bijdrage kunnen leveren aan het ontlasten van de kwetsbare binnenstad en daarmee voor het welslagen van de transitie naar ZES. Deze mogelijkheden dienen marktgedreven ontwikkelingen te zijn die zonder structurele overheidsbijdrage ontwikkeld worden, en zijn geen doel op zich, maar een middel om de leefbaarheid van de historische binnenstad te verbeteren. 7

Positieve effecten op leefbaarheid worden pas gerealiseerd als publieke en private partijen gaan investeren. Er zijn diverse meekoppelkansen om gemeentelijke investeringskosten te reduceren.

In de effectanalyse is een eerste inschatting gemaakt van gemeentelijke investeringskosten en zijn de jaarlijkse gemeentelijke operationele kosten in beeld gebracht. Deze eerste raming is gebaseerd op een ontvangen offerte voor camerahandhaving van de historische binnenstad en verrijkt met kosteninschattingen (kengetallen) uit andere steden. De investeringskosten zijn circa € 636.000,-. (ex BTW) en de jaarlijkse operationele kosten vanaf 2025 circa € 263.000,-. De verwachting is dat de jaarlijkse operationele kosten na 5 jaar met ongeveer de helft dalen, vanwege inverdieneffecten. De ramingen dienen in de uitvoeringsfase nader uitgewerkt en gespecifieerd te worden. Gemeentelijke investerings- en operationele kosten voor beheer en onderhoud kunnen voor meerdere doeleinden (niet alleen handhaving Zero Emissie zone) worden gebruikt, waardoor meekoppelkansen mogelijk zijn met bijvoorbeeld de uitwerking van het Verkeerscirculatieplan (VCP) en daarmee geldt dus dat niet alle kosten/investeringen toegerekend dienen te worden aan de ZE Zone Stadslogistiek. 6

Buck Consultants International

Hoofdstuk 1

1.1

Inleiding en ambitie gemeente Gouda

Inleiding: een stad in beweging

In 2017 heeft de gemeente Gouda haar Mobiliteitsplan 2017-2026 “Stad in Beweging” vastgesteld. Eén van de opgaven is om het beeld en de beleving van de historische binnenstad te borgen en te versterken. Daarop volgend heeft het College in het coalitieakkoord van 2018 opgemerkt dat in de historische binnenstad diverse kansen, ambities, maar ook opgaven samenkomen en dat daarop actie nodig is. Het Coalitieakkoord spreekt daarover het volgende uit: “We gaan onderzoeken hoe we de luchtkwaliteit in de stad kunnen verbeteren door emissies vanuit het verkeer terug te brengen. Elementen die we onder meer in het onderzoek meenemen zijn het autoluw maken van de binnenstad en de randen, het uitbreiden van 30 km-zones en het terugdringen van vervuilende voertuigen, alsmede het stimuleren van schone vormen van vervoer door bijvoorbeeld betere laadinfrastructuur. We bevorderen de invoering van een stedelijke distributie met als doel om de bevoorrading van winkels en bedrijven zo te organiseren dat het leidt tot een vermindering van overlast en luchtvervuiling.” Bron: Coalitieakkoord 2018-2022 gemeente Gouda

Om aan deze integrale opgave invulling te geven heeft de gemeente in 2018 een uitvoeringsprogramma Mobiliteit 2018-2020 opgesteld. Duurzame stadslogistiek en het autoluw maken van de binnenstad zijn als onderdeel van dit programma steeds meer onder de aandacht gekomen. Veel genoemde maatregelen zijn maatregelen die de gemeente niet alleen zelf kan nemen, maar waarbij ook marktpartijen een initiërende rol hebben. Denk bijvoorbeeld aan de realisatie van stadsdistributiehubs voor het consolideren van goederenstromen. Extra opgave is om de overmatige trillingen in de binnenstad van zwaar wegverkeer te reduceren. Ook onder bewoners is het weren van (een deel van het) zwaar vervoer een belangrijk middel voor het verbeteren van de leefbaarheid in de binnenstad. Om versnelling aan te brengen bij het implementeren van het uitvoeringsprogramma Mobiliteit 2018-2020 heeft Buck Consultants International (BCI) in het voorjaar van 2019 een Quickscan Duurzame en slimme stadslogistiek uitgevoerd. In deze quickscan is de haalbaarheid van diverse genoemde projectideeën uit het uitvoeringsprogramma verkend en is een prioritering van maatregelen opgesteld.

Een van de aanbevelingen uit het onderzoek van BCI was om de Green Deal Zero Emissie Stadslogistiek (GD ZES) te ondertekenen en de ambitie te onderschrijven om toe te werken naar zero emissie stadslogistiek in de historische binnenstad van Gouda. BCI Buck Consultants International

7

adviseerde daarvoor een stappenplan uit te werken dat als basis dient om een bestuurlijk implementatiebesluit te nemen voor het invoeren van een Zero Emissie zone voor de stadslogistiek in 2025. Voorliggend Stappenplan “Zero Emissie zone Stadslogistiek Historische binnenstad Gouda” geeft hieraan invulling. Zero Emissie gaat over voertuigen die geen uitstoot hebben aan de uitlaat. Stadslogistiek wil zeggen al het bestel- en vrachtverkeer dat gebruikt wordt voor het vervoer van goederen en diensten (het stappenplan gaat dus niet over ander type voertuigen zoals personenauto’s, brommers & scooters of OV-bussen). We werken toe naar de invoering van een ZE zone Stadslogistiek per 1 januari 2025. We maken daarbij geen onderscheid naar deelsectoren, zoals post- en pakketten, bouwlogistiek, horecabelevering, retail etc. Dit is conform de landelijke wetgeving. Wel kijken we specifiek naar de effecten van invoering voor MKB’ers en ZZP’ers (onderaannemers) en wordt ingegaan op de contouren van een ontheffingenbeleid.

Probleemstelling De gemeente Gouda wil toewerken naar het nemen van een onderbouwd besluit voor het instellen van een Zero Emissie Zone Stadslogistiek. Belangrijk aandachtspunt en onderdeel van de noodzakelijke verkenning is dat meer inzicht dient te ontstaan in de effecten van het implementeren van een ZE-zone. Ook is er behoefte aan meer inzicht in het huidige bevoorradingsprofiel binnen de gemeente. Deelvragen die aan de orde komen zijn: • • • • • •

Wat is de omvang van de stadslogistiek? (par 2.1). Loopt gemeente Gouda in de pas met andere gemeenten en landelijke ambities op gebied van Klimaat? (par 2.2.). Is Zero Emissie stadslogistiek haalbaar en betaalbaar? (par 2.3.). Ondersteunen ondernemers en overige belanghebbenden de ambitie van de gemeente om toe te werken naar een Zero Emissie zone voor stadslogistiek? (hst 3). Wat moet de gemeente nu doen om in 2025 een Zero Emissie zone geïmplementeerd te hebben? (hst 4). Wat is het effect van het invoeren van een Zero Emissie zone voor de stadslogistiek en is het een kosteneffectieve maatregel om de CO2 uitstoot van het wegverkeer te reduceren? (4.2).

1.2

Leeswijzer: van idee naar uitvoering

In dit inleidend hoofdstuk is kort ingegaan op de achtergrond en bestuurlijke opgave voor implementatie van de Zero Emissie zone. In hoofdstuk 2 gaan we allereerst in op de omvang van de Stadslogistiek in het historisch centrum van Gouda. Immers meten is weten! Ook brengen we de belangrijkste trends, 8

Buck Consultants International

ontwikkelingen en (wettelijke) kaders in beeld waarbinnen gemeente Gouda een Zero Emissie zone voor stadslogistiek kan (en mag) uitwerken. Het gaan we in op de verschillende programma’s, pilots op gebied van duurzame stadslogistiek, de afspraken vanuit het Klimaatakkoord en harmonisering. Ook wordt ingegaan op goede voorbeelden en de technische én economische beschikbaarheid van Zero Emissie vervoersmiddelen. In hoofdstuk 3 gaan we uitgebreid in op de uitkomsten van de omgevingsanalyse. We hebben met behulp van ronde tafel bijeenkomsten de belangrijkste kansen, belemmeringen en concrete hulpvragen van belanghebbenden opgehaald. In hoofdstuk 4 wordt het stappenplan voor implementatie van de Zero Emissie zone voor stadslogistiek concreet beschreven en uitgewerkt. Dit hoofdstuk is de kern van de voorgestelde aanpak om een Zero Emissie zone in 2025 te implementeren. Ook is in dit hoofdstuk op hoofdlijnen in gegaan op de effecten van het invoeren van de ZE zone Stadslogistiek. Het hoofdstuk sluit af met een routekaart. Betekenis voor stappenplan • In de historische binnenstad komen veel opgaven samen. Er is een breed besef dat er iets gedaan moet worden om de leefbaarheid in dit gebied te verbeteren en daadwerkelijk een stap te zetten richting schone en slimme stadslogistiek. • Stadslogistiek betekent al de ingezette bestel- en vrachtvoertuigen (N1, N2 en N3).

• We werken toe naar de implementatie van de Zero Emissie zone per 1/1/2025, conform de aanpassing van het RVV, de ambities vanuit het Klimaatkakkoord en de nationale uitvoeringsagenda stadslogistiek: Op weg naar Zero Emissie (d.d. 27 november 2020). • Door het Rijk (via aanpassing van het RVV volgens de harmonisering van de milieuzones) wordt het toegangsregime bepaald. De gemeente Gouda conformeert zich hieraan. • Emissieloos, Zero Emissie en Nul Emissie betekenen hetzelfde, namelijk géén uitstoot van uitlaatgassen. Er zal wel uitstoot blijven van remmen en bandenslijtage. We schrijven daarbij de techniek niet voor, batterij-elektrisch of waterstof-elektrisch zijn beide mogelijk om aan de norm te voldoen. De verschillende benamingen worden in dit rapport afwisselend gebruikt.

Buck Consultants International

9

Hoofdstuk 2

2.1

Trends en ontwikkelingen

Omvang stadslogistiek: groeiende trend door toename inwoners en E-commerce

De gemeente Gouda heeft in het kader van haar mobiliteitsbeleid in 2018 een verkeersonderzoek uitgevoerd naar de omvang van het verkeer in Gouda. Belangrijkste doel daarbij was om inzicht te krijgen in de verhouding herkomst/bestemmingsverkeer en doorgaand verkeer. Dit onderzoek had betrekking op het totale verkeer in de stad en heeft op netwerkniveau nuttige inzichten opgeleverd, maar geeft geen (of zeer beperkt) inzicht in de omvang van de stadslogistiek in de beoogde Zero Emissie zone. Terecht hebben ondernemers daarom aan de gemeente gevraagd om de omvang van de stadslogistiek in beeld te hebben: meten is weten. Op basis van feiten en cijfers kan beter gediscussieerd worden over de nut en noodzaak en kunnen de effecten van een eventuele Zero Emissie zone voor stadslogistiek beter worden gekwantificeerd. Ook kan inzicht in de omvang van de stadslogistiek ertoe bijdragen dat potentiële exploitanten van stadsdistributiehubs beter inzicht krijgen in het marktpotentieel voor bundeling. BCI heeft daarom als onderdeel van deze studie op twee representatieve werkdagen een goederenvervoertelling uitgevoerd op alle in- en uitgangsroutes van de historische binnenstad. Zie ter illustratie figuur 2.1 voor de diverse telpunten. Figuur 2.1 Telpunten in- en uitgangsroutes historische binnenstad

10

Buck Consultants International

De resultaten van deze analyse zijn als aparte bijlage (bijlage 1) bij dit stappenplan gevoegd. De belangrijkste conclusies van de uitgevoerde goederenvervoertelling zijn: 1 2 3 4

5

6

Er worden dagelijks ca 2.000 bestel- en vrachtvoertuigen waargenomen die in en uit de historische binnenstad komen. Dit zijn dagelijks ca. 1.000 unieke voertuigen. Ruim 90% van de voertuigen kan gekenmerkt worden als bestelauto en 10% vrachtwagen. Vrachtwagens kennen een “piek” tijdens typische bevoorradingsuren (6-11uur). Bestelvoertuigen worden meer gelijkmatig over de dag in de Historische binnenstad waargenomen. Aanvullend kwalitatief onderzoek liet zien dat de verblijfsduur van geïnterviewde chauffeurs (n=43) overwegend (#29) minder dan een half uur is. Dit zijn vooral incidentele vervoerders die de lading mogelijk beter via een stadsdistributiehub zouden kunnen aanbieden. Afzonderlijke ritprofielen van enkele typische segmenten van stadslogistiek laten een zeer divers gebruik van de “last mile” zien. Gouda is hierin niet uniek en dit beeld past bij de landelijke inzichten rondom stadslogistiek.

Voorbeeld Post en Pakket

Buck Consultants International

11

Voorbeeld Afvalinzameling en retourstromen

Betekenis voor stappenplan • De waargenomen intensiteiten van in- en uitgaande ritten bij de in- en uitgaande routes van Historische binnenstad zijn door BCI gebruikt om de totale jaarlijkse omvang van de stadslogistiek te bepalen. • De (jaarlijkse) omvang van de stadslogistiek in voertuigkilometers is nodig om enerzijds inzicht te kunnen bieden in de klimaat- en milieueffecten. Anderzijds biedt het inzicht in het aantal voertuigkilometers een orde grootte inzicht in termen van het verschil in gebruikskosten per kilometer tussen conventionele en Zero Emissie voertuigen. • Meer hierover in hoofdstuk 4.2 waar we uitvoerig in gaan op de belangrijkste inzichten vanuit de effectanalyse. De (economische) effectanalyse is daarnaast separaat als aparte deelanalyse in bijlage 2 bijgevoegd. • De deelrapportage kan door marktpartijen gebruikt worden om een eerste inzicht te krijgen op de haalbaarheid van bundeling via een stadsdistributiehub of andere slimme logistieke oplossingen. • Ondanks Corona verwachten we dat de omvang van de stadslogistiek naar de toekomst toe toeneemt vanwege de toename van het aantal inwoners (verstedelijking) en groei van internetverkopen (e-commerce) in woonwijken.

12

Buck Consultants International

2.2

Landelijke spelregels: het handelingsperspectief voor gemeente Gouda

In deze paragraaf gaan we kort in op de landelijke spelregels die gelden en die daarmee het handelingsperspectief voor de gemeente Gouda bepalen bij het nemen van een besluit over de Zero Emissie zone. Voor meer achtergrondinformatie verwijzen we naar bijlage 3. We gaan in deze paragraaf achtereenvolgens in op: A Georganiseerde samenwerking, programma’s en pilots B Concrete afspraken voor invoering van Zero Emissie zones in G40 binnen klimaatakkoord C Harmonisatie toegang voor binnensteden: één set spelregels

A

Georganiseerde samenwerking, programma’s en pilots

Verschillende convenanten, ondersteuningstrajecten en platforms zijn de afgelopen jaren ontwikkeld en bieden een brede basis om als gemeente Gouda stappen te zetten naar ZES. Deze vormen van samenwerking bieden, ondanks dat zij geen wettelijke basis hebben of harde afspraken bevatten, wel een stip op de horizon en publiek-private energie voor de ontwikkeling van duurzame stadslogistiek. De rode draad uit de verschillende vormen van samenwerking zijn: •

•

•

•

Publieke en private partijen kunnen meedoen met samenwerkingsprojecten en ervaring opdoen binnen de nationaal georganiseerde Green Deals. Relevante informatie en ervaringen zijn te vinden in onder andere de Green Deal Zero Emissie Stadslogistiek (GD ZES) vanaf 2014. De Nationale Uitvoeringsagenda Stadslogistiek (op weg naar zero-emissie) bevat een aanpak en acties voor duurzame en efficiënte stadslogistiek op landelijk niveau en zijn een nadere verbijzondering van de afspraken uit het klimaatakkoord en de harmonisering van de milieuzones. Voorzien wordt dat deze uitvoeringsagenda in het voorjaar van 2021 ondertekend wordt. Ook Gemeente Gouda wordt gevraagd deze landelijke agenda te ondertekenen. Het Rijk heeft in 2019 een Samenwerkingsprogramma Expertpool Stadslogistiek (SPES) opgericht om kennisontwikkeling en kennisdeling tussen gemeenten te stimuleren, waaraan gemeente Gouda al actief deelneemt. De Nationale en Regionale Agenda’s voor Laadinfrastructuur (NAL en RAL) coördineren de organisatie van voldoende laadinfrastructuur voor personenvervoer en logistiek, waarbij de gemeente Gouda eveneens betrokken is.

Buck Consultants International

13

B

Concrete afspraken voor invoering van Zero Emissie zones in G40 binnen klimaatakkoord

In het nationale Klimaatakkoord zijn concrete afspraken gemaakt tussen publieke en private partijen om per 1 januari 2025 in 30 tot 40 gemeenten middelgrote Zero Emissie zones in te voeren. Én dit uiterlijk in 2020 aan te kondigen. Dit laatste zodat marktpartijen hier vier jaar van tevoren op kunnen anticiperen. Tegelijkertijd biedt het Klimaatakkoord een integraal pakket aan maatregelen ter ondersteuning van de invoering van Zero Emissie zones. Er dient ook een regionale uitwerking te volgen, hierover zijn op landsdeel niveau Zuid-West afspraken met het Rijk gemaakt (BO-MIRT verband). Het Rijk behoudt zich het recht voor om, indien gemeenten onvoldoende voortgang maken, zelf te komen tot landelijke invoering van de ZE Zones Stadslogistiek per 2030. Zie bijlage 3 voor een uitgebreide toelichting op de afspraken uit het Klimaatakkoord.

C

Harmonisatie toegang voor binnensteden: één set spelregels

Om wildgroei van verschillende toegangsregels van de binnensteden te voorkomen heeft het Rijk uniforme afspraken gemaakt voor de invoering van Zero Emissie zones Stadslogistiek. Deze regels zijn in de kamerbrief van 5 oktober 2020 aangekondigd en worden in het voorjaar van 2021 in het Regelement Verkeersregels en Verkeerstekens 1990 (RVV, 1990) in wetgeving verankerd. Relevant voor het implementatieplan is het volgende: •

•

In het RVV worden de uniforme afspraken opgenomen die bepalen welke mogelijkheden gemeenten hebben tot het invoeren van Zero Emissie zones Stadslogistiek. Het RVV 1990 vormt het juridisch kader. Aanvullend op de nationale normeringen voor de verschillende voertuigcategorieën heeft het Rijk1 ook ontheffingen opgenomen en blijft lokaal maatwerk op basis van het RVV mogelijk voor gemeenten (zie bijlage 3 voor een toelichting).

Betekenis voor stappenplan • Blijf als gemeente Gouda participeren in vrijwillige samenwerkingen die als doel hebben ZES te stimuleren, zoals de landelijke uitvoeringsagenda Stadslogistiek. • Er zijn diverse goede voorbeelden bekend van schone en slimme stadsdistributie die ook in Gouda succesvol geïmplementeerd kunnen worden, mits hiervoor de juiste kaders worden geboden (faciliteren & stimuleren) en dat publieke- en private partijen elkaar versterken en met elkaar gaan samenwerken. • Het Klimaatakkoord biedt een integraal pakket aan maatregelen ter ondersteuning van de invoering van Zero Emissie zones Stadslogistiek. Er dient ook een regionale uitwerking te volgen. Hierover zijn op landsdeel niveau Zuid-West afspraken met het Rijk gemaakt (BO-MIRT). • Gemeente Gouda volgt de landelijke kaders die met de aangepaste RVV zijn vastgelegd en die per 1 januari 2020 in werking treden en focust alleen op de uitwerking van een Zero emissie zone voor stadslogistiek (bestel/vracht) per 2025. • De vrijstellings- en ontheffingencategorieën zijn in de kamerbrief (IenW, 2020) benoemd en worden door het Rijk in het voorjaar van 2021 in het RVV juridisch verankerd. Daarnaast vindt in 2022 een landelijke evaluatie plaats en wordt de voortgang gemonitord.

1 In het Reglement Verkeersregels en Verkeerstekens, RVV 1990.

14

Buck Consultants International

2.3

Technische en Economische beschikbaarheid Zero Emissie voertuigen

Een belangrijk voorwaarde voor het slagen van de Zero Emissie ambitie van Gouda en andere (Nederlandse) steden is de beschikbaarheid van emissievrije voertuigen. Daarvoor geldt zowel dat deze in voldoende aantallen en uitvoeringen beschikbaar moeten zijn, als wel de betaalbaarheid van deze voertuigen. In deze paragraaf geven we op hoofdlijnen inzicht in de ontwikkelingen op gebied van technische en economische beschikbaarheid van Zero emissie bestel en vrachtvoertuigen. We starten met het schetsen van een overzicht van de verkopen van elektrische bestel- en vrachtvoertuigen. Figuur 2.2 Verkopen elektrische bestel- en vrachtvoertuigen. (Bron: RVO, september 2020)

Technische Beschikbaarheid Bestelwagens: De bestelwagen is technisch reeds beschikbaar voor verschillende stadslogistieke toepassingen. Het merendeel van de fabrikanten met een groot marktaandeel op de Europese bestelautomarkt biedt inmiddels één of meerdere elektrische modellen aan. Ook zijn nieuwe toetreders op de bestelautomarkt, zoals Streetscooter en DFSK CityTransporter. De actieradius van de voertuigen is in de afgelopen jaren flink verbeterd. Veel voertuigen hebben nu al een actieradius van boven de 150 kilometer: dat voor veel ondernemers voldoende zal zijn aangezien 80% van de bestelauto’s gemiddeld maximaal 130 km per dag aflegt (Topsector Logistiek, 2017). Wel geldt voor deze bedrijfswagens dat ze veelal nog geen zware aanhanger kunnen trekken. Dat is met name voor het serviceverkeer en in de bouw van belang. Het is de verwachting dat in de komende jaren het aantal beschikbare

Buck Consultants International

15

voertuigtypes zal toenemen en de technische specificaties verbeteren, zodat in 2025 in de meeste gevallen een volwaardig alternatief beschikbaar zal zijn (o.a. Topsector Logistiek, 2018). Tabel 2.1

Overzicht van elektrische bestelauto’s (stand per 15 oktober 2020, niet geheel uitputtend)

Merk

Type

Nissan

e-NV200

Renault

Laadvolume (m3)

Actieradius

Vanaf prijs

4,2

200

€ 32.020

Master Z.E. L1H1

8

185

€ 60.200

Renault

Master Z.E. L3H2

13

165

€ 63.100

Renault

Kangoo Z.E.

3,5

200

€ 28.365

Mercedes-Benz

eVito L2

6

151

€ 43.335

Mercedes-Benz

eVito L3

6,6

150

€ 44.210

Mercedes-Benz

eSprinter

11

120

€ 53.990

Streetscooter

Work Box 20

4,3

101

€ 16.995

Streetscooter

Work Box 40

4,3

205

€ 23.995

Streetscooter

Work L Pure 40

9,4

187

€ 32.995

Citytransporter

Cargo Box K01H

3,7

80

€ 21.650

Volkswagen

e-Crafter

10,7

173

€ 49.950

Toyota

Proace

4,6

300

€ 31.995

Maxus

E-Deliver 3 SWB

4,8

158

€ 31.990

Maxus

E-Deliver 3 LWB

6,3

230

€ 37.490

Maxus

EV80

11

154

€ 50.900

Goupil

G4

2,4

135

€ 18.050

Goupil

G5

6

200

n.n.b.

Goupil

G6

9

150

n.n.b.

Peugeot

e-Expert

6,6

230-330

Aangekondigd

Citroën

Ë-Jumpy M50

5,3

230

€ 29.300

Citroën

Ë-Jumpy M75

5,3

330

€ 36.700

Bron: inventarisatie bij fabrikanten

Naast de batterij-elektrische bestelauto’s zijn ook waterstof-elektrische modellen aangekondigd. Deze komen naar verwachting volgend jaar op de markt. Het betreft onder andere de Crafter van Volkswagen, de Master en Kangoo van Renault en de H350 van Hyundai. De actieradius van deze voertuigen varieert tussen de 300 en 500 kilometer. De voertuigen hebben ook meer motorvermogen tot 136 Pk en daarmee meer trekkracht dan de batterij-elektrische modellen. Deze ontwikkeling is dan ook veelbelovend voor toepassing door bedrijven

16

Buck Consultants International

die vervoer over langere afstanden verzorgen, relatief veel kilometers maken of meer trekkracht nodig hebben. Vrachtwagens: Het aanbod van elektrische vrachtwagens is op dit moment een stuk kleiner en betreft vooral lichtere vrachtvoertuigen. Het gaat veelal om bakwagens, overigens zijn deze goed geschikt voor toepassing in de stadslogistiek. De vrachtvoertuigen zijn niet altijd als productieversie te bestellen. De huidige elektrische voertuigen op de weg zijn veelal ombouwvoertuigen, al verandert dat beeld wel. Zo hebben VDL en DAF Trucks de handen ineengeslagen voor de productie van een e-truck waarvan de eerste exemplaren nu door Jumbo Supermarkten en Ahold Delhaize worden getest. Verder hebben zowel Volvo als Mercedes-Benz aangekondigd in 2020 respectievelijk 2021 de productie en verkoop te starten van vrachtwagens voor binnenstedelijke distributie. Hiermee ontstaan dus af-fabriek productielijnen. Tabel 2.2

Overzicht van enkele elektrische vrachtauto’s (per 15-10-2020, bron: diverse websites voertuigfabrikanten, let op: niet alle voertuigen zijn productieversie)

Merk

Type

Tonnage

Actieradius (km)

eMOSS

EMS 10/12/16/18

10-18

50-250

Framo

E280 / e440

Max 44

100

E-trucks Europe (pilot)

Ombouw naar waterstof

VDL / DAF

DAF CF Electric VDL E-Power

37

100-200

DAF

LF Electric

16

220

MB

Urban e-truck

26

200

Volvo

FL Electric

16

Max 300

Volvo

FE Electric

27

130-200

Mitsubishi

eCanter

7,5

100

360

Economische beschikbaarheid Met betrekking tot economische beschikbaarheid zijn (er voor ondernemers) twee elementen van belang, (1) de aanschafprijs en de (2) Total Cost of Ownership (TCO), oftewel de totale kosten over de gehele gebruiksperiode. Voor de aanschafprijs geldt in alle gevallen, voor zowel bestel- als vrachtvoertuigen, dat deze nog fors hoger zijn dan bij conventionele voertuigen. Op dit moment kan een elektrisch voertuig tot wel drie keer zo duur zijn als de dieselvariant. Dit komt onder meer vanwege de hoge ontwikkelkosten, de kleine productie- en verkoopaantallen en de eventuele ombouwkosten. Onderzoek van de Topsector Logistiek in 2018 naar elektrische bestelauto’s geeft aan dat in 2035 de aanschafprijs van een elektrische of diesel bestelwagen ongeveer gelijk liggen2.

2 Topsector Logistiek (2018) Elektrische bestelauto’s in Nederland.

Buck Consultants International

17

Bij de aanschafbeslissing van ondernemers is naast de aanschafprijs vooral de TCO van belang. Het eerdergenoemde onderzoek van de Topsector Logistiek geeft aan dat in de komende jaren de TCO (uitgedrukt in kosten per km) voor elektrisch in diverse scenario’s nog hoger liggen dan voor conventionele voertuigen, maar wel sterk dalend is. Het omslagpunt is echter sterk afhankelijk van verschillende factoren zoals de ontwikkeling van de accuprijs, het inzetpatroon, de kosten waarvoor stroom geladen kan worden en restwaarde. Daarnaast is het van belang dat er veel Zero Emissie zones ingesteld worden, waardoor de vraag naar de nul-emissie voertuigen stijgt en daarmee de prijs daalt. Figuur 2.3 Kosten elektrische bestelauto (€cent/km), voorbeeld kleine bestelwagen (30 kWh), 70 km/dag

Bron: Topsector Logistiek (2019). Laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen in stadslogistiek. Link.

In een recent gepubliceerd onderzoek van de Topsector Logistiek (2019) zijn de nieuwste inzichten met betrekking tot de TCO van elektrisch rijden beschreven. Deze inzichten van juli 2019 geven aan dat de TCO, uitgedrukt in prijs per km voor diverse inzetpatronen in 2025 positief is ten opzichte van de huidige TCO van conventionele voertuigen. Het omslagpunt bij aanschaf zit vóór 2025. Dit geldt voor kleine, middelgrote en grote bestelauto’s (zie bovenstaand voorbeeld voor kleine bestelwagens). Voor vrachtauto’s (kleine bakwagen, grote bakwagen en trekker-oplegger) is de TCO voor de elektrische varianten in 2025 nog niet positief en ontstaat dit omslagpunt richting 2030, afhankelijk van het specifieke inzetpatroon kan dit punt eerder of later vallen. Het gerenommeerde Bloomberg NEF scherpte recent (ook juli 2019) zijn verkoopprognoses aan vanwege de sterker dan verwachte gedaalde accuprijzen ($/kWh). Verder liggen de brandstofkosten voor elektrische bestelauto’s lager dan dieselvarianten dat in het voordeel is voor segmenten met een relatief hoog jaarkilometrage zoals handel en logistiek. In de bouwsector ligt het jaarkilometrage lager dat voor de TCO van een elektrische bestelwagen nadelig uitpakt. Voor vrachtwagens liggen de aanschafkosten op dit moment nog fors hoger, dit is met name omdat de huidige beschikbare modellen in feite ombouwvoertuigen zijn.

Met het beschikbaar komen van af-fabriek modellen zal de aanschafprijs wel dalen, maar zal in de komende jaren toch nog boven de aanschafprijs van een dieselvariant liggen. Hierbij moet ook rekening

18

Buck Consultants International

gehouden worden met de investeringskosten voor de (zware) laadinfra die nodig is voor vrachtauto. Deze laadpalen zijn momenteel nog erg duur en de prijsontwikkeling daarvan is onzeker. Het voorspellen van toekomstige gebruikskosten (TCO) is altijd afhankelijk van de kwaliteit van de modelgegevens en aannames die worden gedaan en kan voor een individuele gebruiker anders uitpakken. Onze conclusie is wel dat hoe recenter het onderzoek naar de economische haalbaarheid van Zero Emissie alternatieven wordt, hoe positiever de TCOresultaten zijn. Het kan ook geconcludeerd worden dat de elektrische bestelauto’s over het algemeen sneller rendabel is, vergeleken met vrachtwagens. Dit geeft aan dat de in het Klimaatakkoord voorgestelde overgangsregeling voor emissieklasse Euro VI vrachtwagens, vanuit het perspectief van economische beschikbaarheid, niet overbodig is.

Doorontwikkeling van Waterstof-elektrisch rijden Voor de technische- en economische beschikbaarheid van Zero-emissie voertuigen hebben we ons vooral geconcentreerd op de beschikbaarheid van batterij-elektrisch voertuigen, omdat hiervoor nu op grote schaal door de industrie in geïnvesteerd wordt. Zoals diverse onderzoeken en praktijkdemonstraties aangeven zal batterij-elektrisch rijden naar verwachting niet voor alle toepassingen geschikt zijn en zijn er knelpunten die al dan niet in de toekomst worden opgelost. Naast batterij-elektrisch rijden zijn er ook marktpartijen die inzetten op waterstof-elektrisch vervoer. Vooral in segmenten waar een lange afstand of hoog piekvermogen nodig is, is dit een kansrijk segment. In onderstaand figuur zijn een aantal voor- en nadelen van inzet van waterstof in de mobiliteit weergegeven en zijn initiatieven weergegeven voor het realiseren van waterstofvulpunten. Figuur 2.4 Mogelijkheden van Waterstof in mobiliteit (bron: BC, 2019I)

Buck Consultants International

19

Overheden (en dus ook gemeente Gouda) kunnen de ontwikkeling van Waterstof in de mobiliteit stimuleren door vraag en aanbod bij elkaar te brengen (realisatie vulpunt én afnemers) en door zelf in inkooptrajecten en aanbestedingen eisen op te nemen op gebied van emissies. Zo werkt Omgevingsdienst Midden-Holland (ODMH) in opdracht van Provincie Zuid-Holland al aan het stimuleren van mobiliteit op waterstof, met name door het geven van voorlichting aan bedrijven. Ook heeft de omgevingsdienst de potentiële vraag en randvoorwaarden voor kansrijke locaties in beeld gebracht. Een van de ideeën is dat er ook een “regionale waterstoftafel”, zoals in de Drechtsteden, wordt opgericht. Het onlangs afgesloten Schone Lucht Akkoord (SLA) spreekt verder “Emissie-eisen opnemen bij inkoop of vergunningverlening van voertuigen of transportdiensten voor deelnemende overheden. Uiterlijk in 2020 afspraken maken over concrete gunningscriteria en over de periodieke aanscherping tot 2030. Inzet is om zo snel mogelijk (oudere) dieselvoertuigen te vervangen door schonere (elektrische) alternatieven”. Betekenis voor stappenplan • Blijf aandacht houden voor m.n. de economische beschikbaarheid van Zero Emissie voertuigen. • Houd daarom bij implementatie van het stappenplan rekening met actuele (herziene) inzichten voor de TCO van Zero Emissie.

Een van de conclusies is dat het meest recent onderzoek positievere uitkomsten heeft vergeleken met studies van een aantal jaar geleden. • In de uitvoeringsagenda Stadslogistiek: op weg naar Zero-emissie, wordt aangekondigd dat in 2022 in een landelijke evaluatie van harmonisatie van de milieuzones wordt uitgevoerd. De evaluatie houdt onder meer rekening met de beschikbaarheid van Zero-emissievoertuigen en logistieke laadinfrastructuur en kan leiden tot een aanpassing van het RVV. Eenzelfde evaluatie is voorzien in 2024 voor bijzondere voertuigen. • Behoud daarom ruimte om naar aanleiding van de landelijke evaluatie of voortschrijdend inzicht het ontheffingenbeleid bij te stellen. • Verwacht dat in 2025 voor een aantal deelsegmenten geen Zero Emissie voertuig beschikbaar is. • Wees in de uitwerking techniekneutraal. Zowel batterij-elektrisch als waterstof-elektrisch is een optie om aan de norm te voldoen. • De overgangsregeling Emissieklasse VI vracht, een ontheffingenregeling van het Rijk en de toelating van hybride vrachtvoertuigen (tot 2030 en mits handhaafbaar) vergroten de economische betaalbaarheid van ZES. • Houd ook rekening met andere gedragseffecten (modal shift, uitbesteding, gebruik hubs). • Tot slot: benut goede voorbeelden die inspirerend zijn voor ondernemers om hun wagenpark stapsgewijs te vervangen.

20

Buck Consultants International

Hoofdstuk 3

Uitkomsten omgevingsanalyse

Een zorgvuldige invoering van de Zero Emissie Zone Stadslogistiek in Gouda kan niet zonder rekening te houden met belanghebbenden. Mede daarom heeft BCI een omgevingsanalyse uitgevoerd. Deze analyse vond zowel intern als extern, onder ondernemers, plaats. Doel van deze analyse was om betrokkenen: • • •

tijdig te informeren over de Goudse ambitie en het voornemen te komen tot een Zero Emissie zone voor vracht- en bestelverkeer in Gouda in 2025. ruimte te geven om hun visie op (en concrete ideeën over) de ontwikkeling van een emissievrije zone goed voor het voetlicht te brengen (luisteren en ophalen). en tot slot ook te stimuleren en te activeren om betrokken te zijn bij de realisatie van de klimaatambitie, door middel van bijdragen of medewerking bij de invoering van de emissievrije zone.

Aanpak Aan het begin van het proces heeft BCI een interne startbijeenkomst georganiseerd om ervoor te zorgen dat relevante afdelingen betrokken raakten en hun kennis ingezet kon worden voor het opstellen van een stappenplan dat goed rekening houdt met de lokale context. Voor deze bijeenkomst waren ambtenaren van diverse (beleids-)afdelingen uitgenodigd. Daarop volgend heeft BCI samen met de gemeente Gouda een rondetafelbijeenkomst georganiseerd gericht op ondernemers en direct belanghebbenden. Beide bijeenkomsten kenden een vergelijkbare opzet waarin veel ruimte was om het gesprek te voeren over nut en noodzaak van de zone, de scope, kansen en bedreigingen en wat partijen nodig hebben om de volgende stap te maken.

Belangrijkste bevindingen De belangrijkste bevindingen van de interne startbijeenkomst waren (geclusterd): •

•

Zonering: Zoek de aansluiting bij het onderzoek naar het Verkeerscirculatieplan en focus op de historische binnenstad, omdat hier meerdere opgaven samenkomen en vooral gekenmerkt wordt door stadslogistieke bewegingen (bestemmingsgebied). Meekoppelkansen: Bij een eventueel Verkeerscirculatieplan zijn er ook mogelijkheden voor het verminderen van de overlast van parkerende touringcars.

Buck Consultants International

21

•

• •

Logistieke segmenten: Het organiseren van Zero Emissie afvalinzameling is een uitdaging, omdat dit mogelijk zwaar materieel vergt. Er is behoefte aan inzicht uit best practices. Flankerend beleid: Met betrekking tot faciliterend beleid wil Gouda verschillende opties open houden, er zijn met name vragen over de behoeften aan laadpalen. Inzicht in effecten: De gemeente heeft behoefte aan inzicht in de verhouding van kosten en baten van invoering van de Zero Emissie zone.

De belangrijkste bevindingen van de externe rondetafelbijeenkomst waren: •

•

• • •

Ondernemers (en bewoners) hebben behoefte aan snel meer duidelijkheid over de definitieve invulling van de Zero Emissie Zone en hoe zich dat verhoudt tot andere lopende trajecten rond verkeer in de binnenstad, met name m.b.t. trillinghinder. Deze beslissingen dienen tevens helder onderbouwd te worden, onder meer op basis van data. Maak in de aanpak onderscheid tussen verschillende sectoren, de invoering van deze zone kan voor verschillende sectoren anders uitpakken (qua positief en negatieve effecten). Er moet duidelijk aangegeven worden wat de rol van de overheid is en wat van ondernemers gevraagd wordt. Geef middels best practices/voorbeelden ook inzichten aan ondernemers hoe zij hierop in kunnen spelen. Ondernemers hebben aangegeven graag nauw betrokken te blijven bij de totstandkoming van het stappenplan (en het traject daarna).

In onderstaande figuur zijn de belangrijkste thema’s vanuit de omgevingsanalyse schematisch weergeven in termen van ambitie, kansen, knelpunten en benodigdheden. Figuur 3.1 Overzicht van uitkomsten omgevingsanalyse Gouda

22

Buck Consultants International

Betekenis voor stappenplan • Er is overwegend steun voor de ambitie van de gemeente om toe te werken naar een Zero Emissie zone voor de stadslogistiek. Belangrijk is dat er snel duidelijkheid komt over de maatregel én dat dit helder onderbouwd is. • Vanuit de omgevingsanalyse komt naar voren dat de Historische binnenstad, begrenst door de grachten, een geschikte en herkenbare zone is. • Blijf ondernemers betrekken bij de verdere voorbereiding van invoering van de Zero Emissie zone. • Communiceer daarbij niet alleen over de ‘norm’, maar ook over hoe ondernemers zich hierop concreet kunnen voorbereiden. Biedt dus handelingsperspectief. • Hiervoor zijn best practices en inspirerende voorbeelden beschikbaar.

Best practice voorbeeld Gouda Schoon – collectieve bedrijfsinzameling Gouda Bron: Best practice voorbeelden SPES, bewerkt door BCI. Zoals ook naar voren kwam tijdens de omgevingsanalyse is er overlast van containers en kliko’s die het straatbeeld ontsieren. Daarnaast rijden er meerdere zware vuilniswagens door de binnenstad tijdens openingstijden die overlast veroorzaken. Sinds mei 2018 is op initiatief van Stichting Gouda Schoon het project gestart. Met behulp van witte vuilniszakken wordt het bedrijfsafval nu zes dagen in de week opgehaald, in plaats van één keer per week.

Tussen 14 mei 2018 en 30 november 2019 is er voor 150 ton restafval en plastic/metalen verpakkingen en drinkpakken (PMD) ingenomen. In diezelfde periode is 20 ton aan karton en papier opgehaald. Volgens Beelen Recycling wordt 98% van deze materialen gerecycled (Rosendahl, 2019b). Reductie-emissies en kilometers Doordat het afval collectief wordt opgehaald worden er ritten bespaard. Normaliter zouden deze ritten gedaan worden door meerdere zware vuilniswagens. Hoewel de frequentie van ritten per week toeneemt, worden deze gedaan met een kleiner (elektrisch) voertuig met beperkte snelheid. Dit scheelt overlast in het winkelgebied, emissies en verhoogt de veiligheid in het stadscentrum. Momenteel is het effect nog relatief klein met maar 42 aangesloten bedrijven.

Buck Consultants International

23

Hoofdstuk 4

Stappenplan Zero Emissie zone Stadslogistiek

In dit stappenplan voor de invoering van de Zero Emissie zone voor de stadslogistiek staat een regulerende maatregel centraal. Naast reguleren kan de gemeente ook andere type maatregelen nemen om de verduurzaming van de mobiliteit te stimuleren. Zo kan de gemeente ook faciliterende en stimulerende maatregelen nemen en kan zij ook met behulp van communicatie veel bereiken. BCI adviseert dan ook om naast de regulerende maatregel, stimulerende en faciliterende maatregelen uit te werken. In figuur 4.1 zijn de belangrijkste succesfactoren van de invoering van de Zero Emissie zone weergegeven en zijn deze geplaatst in de context van het handelingsperspectief van de gemeente, namelijk communiceren, reguleren, faciliteren en stimuleren. Per succesfactor wordt in dit hoofdstuk de uitwerking van de Zero Emissie zone voor stadslogistiek uitgewerkt. Figuur 4.1 Voorbeeld van kritische succesfactoren bij invoering van Zero Emissie zone en integraliteit met andere type maatregelen (communiceren, stimuleren, faciliteren en reguleren).

24

Buck Consultants International

4.1 A

Uitwerking succesfactoren Zero Emissie zone Zero Emissie mogelijk en betaalbaar

Voor een goede invoering van een Zero Emissie zone Stadslogistiek staat voorop dat Zero Emissie rijden technisch mogelijk en economisch haalbaar moet zijn. In hoofdstuk 2 zijn we op hoofdlijnen ingegaan op de technische en economische ontwikkeling van elektrische bestel- en vrachtwagens. We zien dat de ontwikkeling snel gaat, maar voor enkele specifieke segmenten zijn er wel zorgen of er voldoende voertuigen beschikbaar zijn en dat deze voertuigen tegen concurrerende tarieven ingezet kunnen worden. Ook in de omgevingsanalyse zijn deze zorgen geuit. Vooral bij ZZP’ers en MKB’ers zijn er zorgen of zij voldoende draagkracht hebben om de voertuigen te vervangen. In het Klimaatakkoord is een overgangsregeling voor toegang tot de Zero Emissie zone voor vrachtwagens afgesproken. In de recente landelijke Uitvoeringsagenda Stadslogistiek is daaraan een overgangsregeling voor bestelvoertuigen toegevoegd. Daarnaast is een subsidieregeling voor nieuwe bestelvoertuigen door het Rijk aangekondigd (Q1 2021). De subsidie bedraagt maximaal € 5.000 / 10% van de aanschaf en kan gestapeld worden met de fiscale Milieu-Investerings-Aftrek (MIA). Daarnaast is een aandachtspunt om de beschikbaarheid van ZE voertuigen te vergroten via alternatieve financieringsvormen, zoals lease, om daarmee de aanschafkosten te reduceren en als ondernemer te profiteren van de lagere kilometerprijs.

Tot slot is een volwassen ‘tweede handsmarkt’ na het aflopen van de overgangsregelingen belangrijk, zodat ZZP’ers, MKB’ers en onderaannemers die gewend zijn tweede hands te rijden dat ook Zero Emissie kunnen doen.

B

Afbakening gebied

Een van de belangrijkste aspecten bij het verkennen van de haalbaarheid van een Zero Emissie zone is de daadwerkelijke afbakening van het gebied. BCI heeft hiervoor een afwegingskader opgesteld dat getoetst is tijdens de omgevingsanalyse. De meest logische en herkenbare omvang van de Zero Emissie zone is de Historische binnenstad binnen de grachten. Het verdient aanbeveling om deze om de exacte contouren van deze omvang samen te laten vallen met het beoogde ontheffingengebied in het kader van het Verkeerscirculatieplan (VCP). Deze contouren (met afbakening van camera’s) is in figuur 4.2 weergegeven.

Buck Consultants International

25

Figuur 4.2 Werkvariant beoogde omvang Zero Emissie zone (cf. beoogd ontheffingengebied VCP)

In onderstaande tabel zijn de aspecten gebruikt om de contour ”historische binnenstad” te beoordelen. Tabel 4.1

Beoordelingskader ZE zonering Historische binnenstad Gouda

Criterium

Kwalitatief oordeel (en toelichting)

Ruimtelijke inpassing en effect bereikbaarheid

++

Doelbereik: klimaat, milieu, leefbaarheid

++

• • • • •

Level playing field ondernemers

-

•

• Herkenbaarheid weggebruiker

++

Efficiency inzet voertuigen

-

•

• Bijdrage aan slimme logistieke concepten

26

+

Geen impact op doorgaand vrachtverkeer, primair focus op stadslogistiek Zonering past bij “grachtenstructuur” Zone strekt zich tot historische binnenstad waar diverse opgaven samen komen. Zone groot genoeg om substantieel effect te realiseren op klimaat, milieu en leefbaarheid Zone richt zich niet tot het complete stadscentrum (stationsgebied) en perifere detailhandelslocaties vallen buiten de zone. Wel grotere omvang dan alleen voetgangersgebied, waardoor geen onderscheid is tussen ondernemers net binnen of net buiten het voetgangersgebied.. De beoogde zone is goed herkenbaar voor de weggebruiker en kan meegekoppeld worden met bestaande verkeersmaatregelen (lengtebeperking, voetgangersgebied e.d.) De zone zal naar verwachting te klein zijn om Zero Emissie voertuigen “dedicated” op in te zetten. Verwacht mag worden (met een omvang van 1.000 unieke voertuigen per werkdag) dat een Zero Emissie zone van deze omvang een bijdrage zal leveren aan de realisatie van nieuwe slimme logistieke concepten.

Buck Consultants International

Criterium

Kwalitatief oordeel (en toelichting) •

Meekoppelkansen overige verkeersmaatregelen

++

Indien de historische binnenstad ook een autoluwe zone wordt en als er via ANPR camera’s gehandhaafd wordt, zijn er meekoppelkansen.

Score: aansluiting beoogde zone bij criterium ++

Zeer goede aansluiting

-

Sluit minder goed / niet goed aan

+

Goede aansluiting

--

Sluit (zeer) slecht aan

De kwalitatieve analyse laat zien dat de voorgestelde omvang een logische is en door BCI op de deelcriteria overwegend goed wordt beoordeeld. Voor het zorgdragen van een “level playing field” voor ondernemers en voor een efficiënte inzet van Zero Emissie voertuigen wordt opgemerkt dat een grotere zone daar betere invulling aan geeft. Tot slot wordt opgemerkt dat de gemeente zich met deze werkvariant ook conformeert aan de opgave vanuit het Rijk en het Klimaatakkoord, waarbij is aangegeven dat Zero Emissie zones de omvang dienen te hebben van het stadscentrum en de omliggende woonwijken.

C

Wijze van handhaving

Uitgangspunt bij het handhaven van milieuzones en Zero Emissie zones is de handhaving via kentekencamera’s (ANPR). Dit kan via vaste en/of mobiele camera’s. Aangezien de historische binnenstad van Gouda een (relatief) beperkt aantal in-en uitgangspunten kent is handhaving via vaste camera’s relatief eenvoudig. Via vaste camera’s kan een cordon worden gerealiseerd waardoor er nagenoeg 100% controle kan plaatsvinden, zonder (extra) gebruik van boa’s op straat. Er zijn ook meekoppelkansen indien de handhaving Voorbeeld van handhaving via vaste van de zone samenloopt met een eventuele auto- camera’s, bron: parkeerservice 2019 luwe zone (cf. studie naar Verkeerscirculatieplan). In aanvulling op vaste camera’s is het ook mogelijk om scanauto’s te gebruiken, bijv. bij het combineren van handhaving van het parkeerregime. In dit stappenplan gaat BCI ervan uit dat er met vaste camera’s gehandhaafd wordt en dat dit complementair zal zijn aan een eventuele autoluwe zone in het kader van het Verkeerscirculatieplan.

D

Uitzonderingen en ontheffingen

In de tweede kamer brief over de afspraken over Zero Emissie Stadslogistiek en in de Uitvoeringsagenda Stadslogistiek is aangegeven welke groepen en voertuigtypes een (landelijke) ontheffingen of vrijstelling krijgen. Het staat de gemeente Gouda echter vrij om

Buck Consultants International

27

aanvullend hierop lokaal maatwerk te leveren en een lokale invulling te maken van de hardheidsclausule. In onderstaande tabel is een overzicht weergegeven van de verschillende vrijstellingen en ontheffingen voor de ZE zone Stadslogistiek. Tabel 4.2

Overzicht vrijstellingen en ontheffingen Zero Emissie zone Stadslogistiek

Vrijstelling/ontheffing (vóór 1 januari 2025 op kenteken gezet) Hardheidsclausule • Indien voortijdige investering niet proportioneel zijn Overgangsregeling vracht Toegestaan zijn voertuigen die vóór 1 januari 2025 op kenteken zijn gezet en niet ouder zijn dan 5 jaar voor bakwagens of 8 jaar voor trekker-oplegger en die voldoen aan: • Emissieklasse Euro VI tot en met 31-12-2029 Hybride vrachtwagens (mits handhaafbaar) tot 2030 Overgangsregeling bestel Toegestaan zijn voertuigen die vóór 1 januari 2025 op kenteken zijn gezet en die voldoen aan: • Emissieklasse Euro 5 tot en met 31-12-2026 • Emissieklasse Euro 6 tot en met 31-12-2027 Ontheffing particulier bestel Bijzondere voertuigen (tot 12jr oud) in lijn met huidige milieuzones tot 2030 Vrijstelling • Oldtimers en rolstoelafhankelijke voertuigen • Acht bijzondere voertuigcategorieën Ontheffing • Kermis/circusvoertuigen • Exceptioneel transport • Verhuiswagens • Vrachtwagen met zware laadkraan • Nieuwe bijzondere voertuigen op kenteken na 1/1/2025

Wie besluit? Lokaal Maatwerk

Landelijk

Landelijk

Landelijk

Lokaal Maatwerk

Landelijk / Lokaal

Bovenstaand raamwerk voor het ontheffingenkader wordt begin 2021 in het RVV door het Rijk uitgewerkt en wordt dan juridisch van toepassing. Gemeente Gouda dient daarna op basis van het RVV het lokale ontheffingenbeleid uit te werken.

E

Participatie ondernemers en burgers

De betrokkenheid van ondernemers en burgers is een belangrijke succesfactor voor het implementeren van de Zero Emissie zone. In het proces van het opstellen van dit stappenplan is met belanghebbenden gesproken. Ook na vaststelling van dit stappenplan dient nauw samengewerkt te worden met de omgeving. Hiervoor dient een strategisch communicatieplan te worden opgesteld voor de periode na vaststelling van dit stappenplan tot en met implementatie in 2025.

28

Buck Consultants International

Belangrijke mijlpalen voor daadwerkelijke invoering van de zonering zijn het (1) verkeersbesluit en (2) de beleidsregels voor het ontheffingenbeleid. Hierbij is participatie van ondernemers en burgers wenselijk. Door ondernemers en overige belanghebbenden vroegtijdig te betrekken bij de implementatie van de Zero Emissie zone worden zij ook gestimuleerd na te denken over de vervanging van of investering in nieuwe voertuigen. Ook kan nu al verder worden nagedacht over andere logistieke concepten zoals de inzet van lichte elektrische voertuigen (LEV, zoals de cargobike), gebruik van hubs, of uitbesteding, zodat één op één vervanging door eigen elektrische voertuigen niet nodig is.

F

Zero Emissie stimuleren & faciliteren

Ondernemers vragen om een flankerend pakket met stimulerende en faciliterende maatregelen als randvoorwaarde voor het welslagen van de transitie naar ZES. Dit hoeft de gemeente niet volledig zelf uit te werken en moet in afstemming met andere publieke partners regionaal (landsdeel Zuid-West / regio Midden-Holland) uitgewerkt worden (zie succesfactor G). Voorliggend stappenplan concentreert zich op schone logistiek. Maar een flankerend pakket moet ook gericht zijn op slimme logistiek dat gericht is op minder ritten en lagere belasting van de meest kwetsbare straten in het centrum (bijv. via gewichtsbeperking). In de omgevingsanalyse zijn de volgende ideeën gepresenteerd: • • • •

• • • •

Het faciliteren en stimuleren van de realisatie van City Hubs (stadsdistributiehubs). Het verlenen van incentives & privileges voor Zero Emissie voertuigen. Bijvoorbeeld via venstertijden. Het stimuleren van de inzet van andere vervoersvormen, zoals de inzet van lichte elektrische vrachtvoertuigen (zoals cargobikes). Randvoorwaardelijk, het pro-actief en op verzoek van gebruikers plaatsen dan wel faciliteren van laadpalen voor elektrische bestel- en vrachtwagens (zowel op privaat (depot) als in publieke ruimte). Bijvoorbeeld door te starten met de uitwerking van een regionale logistieke laadstrategie. Stimuleren van innovatie in mobiliteitsoplossingen. De inzet van een communicatie- en gedragscampagne, bijvoorbeeld rondom het informeren van bedrijven op het beschikbare aanbod van ZE voertuigen. Een aankoopregeling voor elektrische voertuigen (vanuit het Rijk, RVO). Branding & Imago: benutten van de kracht van een “centrum zonder uitlaatgassen”.