CConstaterende datGouda
Koppel je AI →
Document · PDF

Onderzoeksrapport GHR Huisvesting van arbeidsmigranten in Gouda

Raadsvergadering 23 september 2026, gemeente GoudaBij agendapunt: GHR Rekenkamer - Huisvesting Arbeidsmigranten - GEAMENDEERD20.531 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Tegelijkertijd wordt benadrukt dat ook binnen dit kader nog geen sprake is van uitgewerkt en concreet beleid dat specifiek is toegespitst op de huisvesting van arbeidsmigranten. Daarbij benoemt een van de ambtenaren dat er meerdere grote opgaven liggen bestaan voor verschillende aandachtsgroepen: “ Ik loop er tegenaan dat er gewoon zo’n enorme krapte is op de woningmarkt. Ik ben elke dag aan het vergaderen over een andere groep in nood. Arbeidsmigranten ook. We willen als gemeente eigenlijk heel graag deze groep helpen” De wethouder stelt dat het college de noodzaak onderkent van adequate huisvesting en wijst op de kwetsbare positie van arbeidsmigranten. Daarnaast onderschrijft het college het belang van een meer integrale benadering en samenhangend beleid over meerdere beleidsdomeinen heen. In lijn hiermee geven ambtenaren aan dat een intensievere samenwerking tussen verschillende domeinen noodzakelijk is om te komen tot een effectieve, integrale dienstverlening op het terrein van huisvesting en bescherming van arbeidsmigranten. Binnen de gemeentelijke organisatie is geen centraal aangewezen beleidsambtenaar verantwoordelijk voor dit dossier. Hoewel verschillende afdelingen in uiteenlopende mate bij arbeidsmigratievraagstukken betrokken zijn, ontbreekt het aan structurele afstemming en overzicht.

Medewerkers weten elkaar wel goed te vinden waardoor er stappen worden gezet op het agenderen van onderwerpen rondom arbeidsmigranten, zoals huisvesting, dak- en thuisloosheid en zorg. Uit de interviews blijkt dat versterking van coördinatie en kennisdeling kan bijdragen aan betere signalering en doelgerichtere beleidsvorming. Motie en verkenning woon-, werk- en zorgsituatie arbeidsmigranten in Gouda Op 13 november 2024 is een motie van de Partij van de Arbeid (PvdA) en mede-indieners aange- nomen, waarin wordt opgeroepen tot het uitvoeren van een verkenning naar de woon-, werk- en zorgsituatie van arbeidsmigranten in Gouda. Aanleiding voor deze motie is dat onvoldoende inzicht bestaat in het exacte aantal arbeidsmigranten dat in Gouda woonachtig en werkzaam is. Daarnaast is er behoefte aan een beter en meer systematisch inzicht in hun feitelijke woon-, werk- en zorgomstandigheden, om passende bescherming en ondersteuning te kunnen bieden. Tevens wordt benadrukt dat een integrale aanpak noodzakelijk is om de positie van arbeidsmigranten te versterken, waarbij samenwerking met regionale partners en andere betrokken partijen een centrale plaats inneemt. De verkenning is afgerond en op 16 december 2025, samen met een raadsmemo (1440651), toegezonden aan de gemeenteraad van Gouda.

In het memo wordt geconcludeerd dat de verken- ning duidelijke opgaven en verbeterpunten blootlegt met betrekking tot zowel lokale als regio- nale vraagstukken rondom arbeidsmigratie. Het opstellen van een concreet plan van aanpak is daarbij afhankelijk gesteld van politieke keuzes ten aanzien van het gewenste ambitieniveau en de beschikbaarheid van financiële middelen. Ook is benoemd dat de uitkomsten van onderhavig rekenkameronderzoek richtinggevend kunnen zijn en kunnen dienen als inhoudelijke onderbou- wing voor eventuele vervolgstappen. Het college adviseert om het thema, inclusief de mogelijke inzet van een coördinerend ambtenaar met specifieke verantwoordelijkheid voor huisvesting en bescherming van arbeidsmigranten, te betrekken bij de onderhandelingen in het kader van een nieuw bestuursakkoord. Het college stelt dat een gerichte en integrale aanpak op dit dossier maatschappelijke baten kan opleveren. Hierbij wordt gewezen op de verbetering van de leef- en werkomstandigheden van arbeidsmigranten, evenals op de potentiële positieve effecten voor de stad op het gebied van sociale cohesie, integratie, veiligheid en welzijn. 2.2. | Verbeteren kwaliteit bestaande en nieuwe huisvesting | De Wgv De Wgv heeft een landelijke basisnorm voor goed verhuurderschap geïntroduceerd met regels waaraan verhuurders en verhuurbemiddelaars zich moeten houden.

Voor de verhuur aan arbeids- Achtergrond | migranten zijn specifieke regels opgesteld: Volgens het Aanjaagteam wisselt de kwaliteit van de huisvesting van arbeidsmigranten sterk. Sommige huisvesting voldoet aan de kwaliteitseisen, maar daarnaast leeft een deel | „ | De huur- en arbeidsovereenkomst staan los van elkaar. van de arbeidsmigranten in ondermaatse huisvesting met weinig faciliteiten, waarvoor zij | „ | Huurders ontvangen hun rechten en plichten op schrift in een taal die zij begrijpen. veel geld moeten betalen. Ook worden er regelmatig te veel arbeidsmigranten in te kleine | „ | Gemeenten kunnen een verhuurdersvergunning instellen voor verhuur aan arbeidsmi- ruimtes gehuisvest of op plekken die daar niet voor zijn bedoeld.[33] Gemeenten hebben | granten. Zij kunnen extra voorwaarden stellen aan verhuurders, zoals een maximaal aantal beperkt zicht op misstanden in de huisvesting van arbeidsmigranten en hadden, voor de | personen per kamer en voorwaarden ten aanzien van sanitaire, was- en kookvoorzieningen. inwerkingtreding van de Wet Goedverhuurderschap (Wvg), weinig instrumenten in handen | „ | Iedere gemeente is vanaf 1 januari 2024 verplicht om een meldpunt te hebben waar anoniem om te handhaven op misstanden.[34] | en kosteloos meldingen kunnen worden gedaan van ongewenst huurgedrag.

„ | Gemeenten krijgen structureel 12,4 miljoen euro voor toezicht en handhaving van de wet.[38] Maatregelen en aanbevelingen | Aanscherpen normen en integratie private keurmerken SNF en AKF De meeste aanbevelingen van het Aanjaagteam op het gebied van wonen hebben betrekking op | SNF en AKF zijn private keurmerken waar huisvesters van arbeidsmigranten zich bij aan kunnen het verbeteren van de kwaliteit van huisvestingslocaties. Hierbij is de Wet goed verhuurderschap | sluiten. SNF is bezig met het aanscherpen van de normen. AKF heeft haar keurmerk per 15 (Wgv) die op 1 juli 2023 in werking trad een van de belangrijkste instrumenten.[35] Het doel van de | augustus 2024 aangescherpt – de leefruimte voor arbeidsmigranten moet vanaf 1 januari 2026 Wgv is ongewenste verhuurpraktijken tegen te gaan en woningzoekenden, huurders en arbeids- | 15 m2 zijn, sanitair dient onder hetzelfde dak als het slaapverblijf te zijn en er mogen maximaal migranten, en de leefbaarheid te beschermen.[36] Hieronder zetten we de maatregelen uiteen en | twee personen per kamer wonen. Vanwege verschillen in opvatting over seizoenshuisvesting zijn benadrukken we wanneer hier een verplichting of optionele vertaling naar lokaal beleid uit voort- | de keurmerken nog niet geïntegreerd.[39] Gemeenten wordt geadviseerd om alleen huisvesters in komt.

Om gemeenten te ondersteunen bij de implementatie is een ‘Handreiking goed verhuur- | de gemeente toe te staan met keurmerk. derschap’ opgesteld door de VNG en het ministerie van Binnenlandse zaken.[37] Decentralisatie gebruiksoppervlaktenorm in Omgevingswet Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet in 2024 is de gebruiksoppervlaktenorm gedecen- traliseerd naar het omgevingsplan van gemeenten. Gemeenten kunnen nu het minimumopper- vlak per persoon aanpassen en bekijken welke norm lokaal wenselijk is.[40] 33 | Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2024, p. 34. 34 | Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten (2020), p. 38. 35 | Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten (2020). 36 | In hoofdstuk 4 gaan we verder in op twee onderdelen van de Wvg: 1) de verplichting die de wet gemeenten oplegt om te handhaven op negen wettelijk vastgelegde algemene regels voor goed verhuurderschap die betrekking hebben op alle fases van het verhuurproces (werving, beoordeling, bezichtiging, selectie en de uiteindelijke verhuur) en 2) de verplichte inrichting van een laagdrempelig meldpunt waar meldingen of | 38 | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (2024). Jaarrapportage arbeidsmigranten 2024., p. 35. verzoeken tot handhaving gedaan kunnen worden. 39 | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (2024). Jaarrapportage arbeidsmigranten 2024.

37 | VNG – Handreiking: Goed verhuurderschap https://vng.nl/sites/default/files/2024-07/handreiking_goed_ verhuurderschap.pdf. | 40 | Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (2024). Jaarrapportage arbeidsmigranten 2024. 10 De vertaling naar lokaal beleid in Gouda | binding tussen de bewoners is. Voor arbeidsmigranten betekent dit dat zij niet zomaar in reguliere woningen kunnen worden gehuisvest. Het parapluplan staat huisvesting van meerdere personen Wet goed verhuurderschap | of huishoudens alleen toe als hiervoor een omgevingsvergunning kamerverhuur wordt verleend. De Wgv biedt gemeenten de mogelijkheid om eisen te stellen aan verhuurders via het instellen | Permanente huisvesting voor arbeidsmigranten met tijdelijke huurcontracten is dus niet toege- van een extra verhuurdersvergunning voor arbeidsmigranten. De gemeente Gouda heeft dit (nog) | staan. Wel is er expliciet een uitzondering gemaakt voor logiesfuncties voor 60 dagen per kalen- niet ingesteld. De gemeente heeft sinds 1 januari 2024 een meldpunt Klacht over Huren, waar | derjaar en bed & breakfasts, deze vallen onder de vergunningsvrije regeling. Toeristische verhuur meldingen gemaakt kunnen worden over misstanden bij verhuurgedrag, ook als het gaat om | kan hierdoor vergunningsvrij worden voortgezet voor een beperkte periode per jaar. arbeidsmigranten.

Het Huurteam van de gemeente Gouda helpt huurders met klachten over hun verhuurder. Hiermee voldoet Gouda aan de wettelijke plicht om een meldpunt te hebben waar | Omgevingsvergunning anoniem en kosteloos meldingen kunnen worden gedaan. De ODMH voert toezicht en handha- | Het paraplubestemmingsplan reguleert dat woningen niet zonder meer gebruikt kunnen worden ving op de Wgv. Zij doen dit sinds 1 januari 2025 voor vier gemeenten: Bodegraven-Reeuwijk, | voor kamerverhuur. Voor het gebruik van woonvormen voor meer dan één huishouden moet Waddinxveen, Zuidplas en Gouda. Er is gekozen voor een gezamenlijke aanpak vanwege de hier- | een omgevingsvergunning worden aangevraagd. De voorwaarden waar ten minste aan voldaan voor benodigde specialistische kennis. In hoofdstuk 4 gaan we hier verder op in. | moeten worden zijn: In het kader van de Wgv heeft de gemeente Gouda ook een jaarlijkse communicatiecampagne | 1. | De onzelfstandige woonruimte wordt gevestigd binnen een woning met een bestemming opgezet voor verhuurders, verhuurbemiddelaars, huurders en woningzoekenden. In 2025 zijn er | ‘Wonen’. in dit kader duizenden brieven verzonden naar huurders van particuliere huurwoningen, make- | 2. | Het totaal aantal onzelfstandige woonruimtes is niet meer dan vier per woning. laars en verhuurders van particuliere huurwoningen. Het doel van deze campagne is particuliere | 3.

| Een onzelfstandige woonruimte heeft een minimale gebruiksoppervlakte van 12 m². verhuurders, verhuurmakelaars en huurders kennis laten nemen van de regels voor goed verhuur- | 4. | De belangen van de eigenaren en/of gebruikers van betrokken en nabijgelegen gronden derschap en deze correct in de praktijk brengen, weten dat ze bij vragen of klachten op een laag- | worden niet onevenredig geschaad. Deze belangen worden aantoonbaar meegenomen in drempelige manier geholpen kunnen worden, en huurders informeren dat ze met een klacht over | de aanvraag. de verhuurder of huurprijs, die er niet uitkomen met de verhuurder, hulp kunnen zoeken bij de | 5. | Er wordt voorzien in voldoende parkeergelegenheid voor auto’s en motoren. gemeente, het Huurteam of anti-discriminatievoorziening.[41] | 6. | Er wordt voorzien in voldoende ruimte voor (brom- en snor-)fietsen en containers voor huis- houdelijk afval op eigen terrein ten behoeve van bewoners van de woning.[43] Parapluplan Wonen Voor de huisvesting van arbeidsmigranten is het Parapluplan Wonen van belang dat op 1 juni | Flexwonen 2022 is vastgesteld.[42] Dit plan is vastgesteld om duidelijk te maken wat precies onder wonen | De gemeente Gouda heeft een SNF-normering toegepast op vergunningen voor flexwonen.[44] wordt verstaan en om kamerverhuur te reguleren.

Wonen wordt in het plan gedefinieerd als ‘een | Door aan de norm voor huisvesting van arbeidsmigranten te voldoen, kan een onderneming complex van ruimten, uitsluitend bedoeld voor de huisvesting van één afzonderlijk huishouden’. | opgenomen worden in het register van SNF. Deze zogeheten SNF-norm is in 2024 geactualiseerd Hierbij wordt een huishouden gedefinieerd als een of meer personen die samenleven en een econo- | en aangescherpt,[45] en betreft de onderdelen bezetting, ruimte, daglicht, verwarming, sanitair, misch-consumptieve eenheid vormen. Van een huishouden is slechts sprake indien er bloedver- | hygiëne, voorzieningen, brandveiligheid, onderhoud en beheer en informatievoorziening.[46] wantschap, huwelijksbinding of een daaraan in intensiteit en continuïteit gelijk te stellen mate van 43 | Gouda (2022). Parapluplan Wonen, p. 27. 44 | Gemeente Gouda (2025). Verkenning Arbeidsmigranten gemeente Gouda. 41 | Zie ook: Gemeente Gouda (2024). Memo aan de gemeenteraad. Informeren over uitvoering Wet Goed Verhuurderschap en Wet betaalbare Huur. Dossiernummer 8532. | 45 | Verkenning arbeidsmigranten gemeente Gouda, 16 december2025. 42 | Gouda (2022). Parapluplan Wonen, p. 6. | 46 | https://www.normeringflexwonen.nl/de-norm.

11 12 Verbeteren kwaliteit van huisvesting in de praktijk in Gouda De geïnterviewde wethouder benadrukt dat de gemeente sterk inzet op het verbeteren van de kwaliteit van huisvesting: “Iedereen die in onze stad woont, moet kunnen rekenen op fatsoen- lijke huisvesting. Daar horen bepaalde normen bij.” Deze normen hebben volgens hem niet alleen betrekking op woonoppervlak en privacy, maar omvatten ook leefbaarheid en een goede ruim- telijke inpassing in de omgeving – met voldoende voorzieningen en groen – zodat alle inwoners kunnen deelnemen aan de samenleving. De wethouder erkent dat in het paraplubestemmingsplan beleidsregels zijn opgenomen die gericht zijn op het tegengaan van overbewoning en misstanden, maar geeft aan dat dit plan inmiddels achterhaald is. In de praktijk blijkt dat er, naast regulering van kamerverhuur, juist behoefte bestaat aan meer facilitering van kamerverhuur en het versoepelen van regels, mede gezien de huidige woningnood. De gemeente onderzoekt in overleg met de woningcorporaties hoe zij woningdelen in de stad beter mogelijk kunnen maken. 2.3. Meer huisvesting realiseren voor arbeidsmigranten In deze paragraaf worden eerst de beleidsmaatregelen uiteengezet die naar aanleiding van de aanbevelingen van het Aanjaagteam zijn ingezet. Vervolgens wordt ingegaan op de lokale uitvoe- ringspraktijk in Gouda.

In de volgende paragraaf wordt de bredere regionale en provinciale context betrokken, waarbij ontwikkelingen en beleidskaders op bovenlokaal niveau worden besproken. Achtergrond Door een tekort aan huisvestingslocaties worden arbeidsmigranten gedwongen om in huisvesting te wonen die niet altijd voldoet aan de kwaliteitseisen. Het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten adviseert om, naast het verbeteren en borgen van de kwaliteit van de bestaande huisvestingsvoorraad, actief in te zetten op de realisatie van aanvullende huisvestingscapaciteit voor arbeidsmigranten. Dit moet leiden tot een struc- turele verruiming van het aanbod en een verhoging van het aandeel kwalitatieve en gere- guleerde huisvesting.[47] 47 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (2024). Jaarrapportage arbeidsmigranten 2024, p. 36. De maatregelen en aanbevelingen Het ministerie van VRO heeft verschillende initiatieven geïnitieerd die ondersteunen bij het reali- seren van meer (betaalbare) woningen voor aandachtsgroepen, waaronder arbeidsmigranten. 1. Landelijk, regionaal en lokaal wordt met het programma ‘Een thuis voor iedereen’ gewerkt aan voldoende betaalbare sociale huurwoningen voor alle aandachtsgroepen, waaronder arbeidsmigranten. Het programma beoogt een evenwichtige spreiding over gemeenten en passende zorg, ondersteuning en begeleiding voor kwetsbare groepen.

In woonzorgvisies brengen regio’s en gemeenten de behoefte aan woonruimte én de benodigde ondersteu- ning en voorzieningen voor de verschillende aandachtsgroepen systematisch in kaart. Op basis daarvan worden bindende prestatieafspraken gemaakt tussen gemeenten, woning- corporaties, huurdersorganisaties, zorgaanbieders en andere betrokken partijen. Aan het programma werken de ministeries van VRO, VWS, JenV, SZW en OCW samen met bran- cheorganisaties als IPO, VNG, Aedes, de G4 en de G40, met als doel de huisvesting struc- tureel te verbeteren. 2. Het wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting stelt het Rijk, provincies en gemeenten verplicht tot het opstellen van een volkshuisvestingsprogramma, waarbij expliciet aandacht wordt besteed aan aandachtsgroepen, waaronder arbeidsmigranten. Onder dit wetsvoor- stel worden de (regionale) woonzorgvisies onderdeel van het wettelijk verplichte gemeente- lijke volkshuisvestingsprogramma. De inwerkingtreding van de wet vindt naar verwachting plaats in 2026.[48] Vanaf dat moment rust op gemeenten een expliciete wettelijke opgave om arbeidsmigranten structureel te betrekken in hun lokale volkshuisvestingsbeleid. Dit betekent dat gemeenten niet alleen beleidsmatig, maar ook juridisch verplicht worden om de huisvestingsbehoefte van deze groep in kaart te brengen en hierop passende maatre- gelen te formuleren. 3.

Gemeenten, provincies, corporaties en het Rijk pakken binnen het programma ‘Woningbouw’, onderdeel van de Nationale Woon- en Bouwagenda, verantwoordelijkheid voor het ontwikkelen van voldoende betaalbare woningen. Onderdeel van het Programma Woningbouw zijn de regionale woondeals die de gebiedsgerichte uitwerking vormen van de landelijke woningbouwopgave zoals vastgelegd in het Programma Woningbouw. Waar het programma de nationale doelen bepaalt leggen de woondeals deze opgave vast per regio in bindende afspraken tussen Rijk, provincies en gemeenten. In deze regio- nale afspraken worden aantallen, locaties, het aandeel betaalbare en sociale huurwoningen 48 Wet Versterking regie volkshuisvesting | Home | Volkshuisvesting Nederland. 13 en de huisvesting van aandachtsgroepen, waaronder arbeidsmigranten, geconcretiseerd, evenals gezamenlijke opgaven op het gebied van infrastructuur en leefomgeving. 4. Het Expertteam Woningbouw, onderdeel van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland geeft advies en ondersteunt gemeenten, provincies en woningcorporaties om woningbouw- projecten te versnellen. 5. In mei 2024 leverde de VNG de handreiking ‘effectrapportage bij nieuwe bedrijvigheid’ op. Deze handreiking ondersteunt gemeenten bij beleids- en besluitvorming rondom nieuwe bedrijvigheid.

Het ondersteunt gemeenten in beeld te brengen wat het aandeel verwachte arbeidsmigranten zal zijn en wat de gevolgen hiervan zijn voor de huisvestingsbehoefte van deze groep.[49] De vertaling naar lokaal beleid in Gouda De gemeente Gouda ziet het als haar verantwoordelijkheid om zorg te dragen voor (tijdelijke) adequate huisvesting voor arbeidsmigranten. Ze hebben echter geen beleid ontwikkeld rondom de realisatie van nieuwe huisvesting van arbeidsmigranten. Dit zal plaats gaan krijgen binnen het te ontwikkelen Volkshuisvestingsbeleid. De gemeente heeft het gebruik van de handreiking ‘effectrapportage bij nieuwe bedrijvigheid’ niet verankerd in beleid. Flexwonen In het Intern Uitgangspuntenkader Flexwonen worden arbeidsmigranten benoemd als doelgroep die in aanmerking kunnen komen voor nieuw te ontwikkelen flexwoningen.[50] Dit kader betreft een intern document van de gemeente Gouda en wordt hier niet verder beschreven. Realiseren van huisvesting in de praktijk in Gouda In de gemeente Gouda verblijven momenteel meer arbeidsmigranten dan er werkzaam zijn. Om die reden ligt de prioriteit niet bij de ontwikkeling van nieuwe huisvesting voor deze doelgroep volgens de geïnterviewden. De wethouder bevestigt dat het gemeentelijk beleid zich richt op het verbeteren van de kwaliteit van bestaande woonvoorzieningen, en niet op het realiseren van extra huisvestingscapaciteit.

49 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (2024). Jaarrapportage arbeidsmigranten 2024. 50 Intern Uitgangspuntenkader Flexwonen Gemeente Gouda, 30 januari 2024. Het volkshuisvestingsprogramma is momenteel in ontwikkeling in het kader van de Wet versterking regie volkshuisvesting, die in 2026 in werking treedt. De wethouder geeft in het interview aan dat de huisvestingsopgave voor arbeidsmigranten expliciet moet worden opgenomen in dit programma. Dit sluit aan bij de wettelijke verplichting dat gemeenten arbeidsmigranten als doelgroep benoemen en beleid formuleren rondom hun huisvesting. Ook de gesproken ambtenaren benadrukken het belang van het verankeren van dit thema in het volkshuisvestingsprogramma. In dit programma worden gemeentelijke doelstellingen en acties vastgelegd; op basis hiervan kan vervolgens een uitvoeringsplan worden opgesteld, onder meer voor de huisvesting van arbeidsmigranten. Initiatief nieuwe huisvesting Hoewel de gemeente inzet op het verbeteren van de kwaliteit van huisvesting, zijn er enkele initi- atieven in behandeling geweest bij de gemeente gericht op de realisatie van nieuwe huisvesting. Een concreet voorbeeld betreft een initiatief van een vleesverwerkingsbedrijf dat veel arbeids- migranten in dienst heeft. De werknemers worden dagelijks met een touringcar opgehaald bij verschillende huisvestingslocaties in de regio.

Het bedrijf wilde huisvesting op eigen terrein reali- seren, onder meer om medewerkers die goed functioneren aan zich te kunnen binden. De gemeente liep hierbij echter tegen meerdere belemmeringen aan. Allereerst staat de Provincie Zuid-Holland geen uitzondering toe voor woningbouw op bedrijventerreinen. Een eventuele onthef- fing zou bovendien maximaal tien jaar mogen gelden, wat volgens de gemeente geen haalbare businesscase oplevert. Daarnaast is (vooralsnog) de Wet tijdelijke huurcontracten van toepas- sing: arbeidsmigranten mogen geen tijdelijk huurcontract krijgen en het huurcontract mag niet worden gekoppeld aan het arbeidscontract. Deze wettelijke bescherming is bedoeld om de kwets- bare positie van arbeidsmigranten te versterken, maar kan volgens de wethouder ook tot gevolg hebben dat mensen op de locatie blijven wonen wanneer zij niet langer bij het bedrijf werken. Ambtenaren geven aan dat de ontkoppeling van huur- en arbeidscontract nu de gedeelde verant- woordelijkheid voor werkgevers en huisvesters en verhuurders is. Uiteindelijk heeft de gemeente, op basis van een combinatie van bovengenoemde factoren, besloten dat het project toch niet passend was voor de gemeente. Grootschalige huisvesting zou volgens hen leiden tot een verstoorde balans tussen wonen en werken.

Verder waren er geen voorzieningen in de buurt van het beoogde industrieterrein, wat niet bevorderlijk zou zijn voor de leefbaarheid van de locatie. Ook in het kader van ruimtelijke inpassing en bereikbaarheid van de locatie was het project uiteindelijk niet passend voor de gemeente. 14 2.4. Voorbij de gemeente – de provincie en regionale samenwerking De huisvestingsopgave van arbeidsmigranten gaat voorbij de grenzen van de gemeente. Wat er op het gebied van huisvesting op gemeentelijk niveau in Gouda mogelijk is, wordt mede bepaald door provinciaal beleid. Daarnaast adviseert het Aanjaagteam om de huisvestingsopgave van arbeidsmigranten regionaal op te pakken. In deze paragraaf kijken we voorbij de gemeentelijke grenzen, beschrijven we eerst het beleid van de provincie Zuid-Holland op het gebied van huis- vesting van arbeidsmigranten. Vervolgens bespreken we de regionale afspraken die zijn gemaakt rondom de huisvesting van arbeidsmigranten. Deze paragraaf eindigt met een korte uiteenzetting hoe het provinciale en regionale beleid op gemeentelijk niveau wordt ervaren. Beleid provincie Zuid-Holland op gebied van arbeidsmigranten De provincie Zuid-Holland benadrukt dat arbeidsmigranten een belangrijke rol spelen, vooral in sectoren zoals tuinbouw, logistiek en industrie.

In de uitwerking van het Omgevingsbeleid wordt aandacht besteed aan arbeidsmigranten – Beleidskeuzes paragraaf 6.1.1 ‘Voldoende en betaal- bare huisvesting voor iedereen’.[51] De provincie heeft in deze paragraaf arbeidsmigranten aangewezen als een specifieke aandachts- groep. De provincie wil gemeenten ondersteunen bij de huisvesting van arbeidsmigranten. Gemeenten kunnen vroegtijdig overleg voeren met de provincie bij plannen voor nieuwe huis- vesting. Verder zijn voorwaarden opgenomen waar huisvesting plaats kan vinden en waaraan het moet voldoen: „ Huisvesting van arbeidsmigranten vindt in principe binnen het bestaande stads en dorps- gebied plaats, via bestaande woningen, transformatie van leegstaande panden of op nog niet ontwikkelde locaties. „ Aan de (buiten)rand van het bestaand stads- en dorpsgebied is er in beperkte mate moge- lijkheid voor huisvesting van arbeidsmigranten indien er binnen de randen geen ruimte beschikbaar is. Hierbij moet voldaan worden aan het ruimtelijke kwaliteitsbeleid waarin mogelijkheden voor inpassen, aanpassen en transformeren van locaties op perceelniveau. Maatwerk op grond van de Omgevingsverordening is mogelijk. „ Short en midstay is onder voorwaarden mogelijk in de glastuinbouw, bollen-, boom- en sierteelt zodat arbeidsmigranten dichtbij het werk kunnen worden gehuisvest. Het herbe- stemmen van kassen is niet mogelijk.

Huisvesting van arbeidsmigranten op bedrijven - terreinen is toegestaan op percelen die incourant zijn voor bedrijven of bij meervoudig ruimtegebruik. 51 Omgevingsbeleid Zuid-Holland. Beleidskeuzes. 6.1.1 Voldoende en betaalbare huisvesting voor iedereen - Omgevingsbeleid Provincie Zuid-Holland. „ Bij piekbehoefte kan tijdelijke huisvesting van arbeidsmigranten voor maximaal drie maanden worden gerealiseerd bij het bedrijf dat arbeidskrachten nodig heeft. Daarna moet de bebou- wing weer worden verwijderd. „ Gemeenten blijven verantwoordelijk voor voldoende planologische ruimte en moeten bij nieuwe bedrijvigheid onderzoeken hoe extra huisvestingsbehoefte wordt opgevangen. „ Huisvesting moet voldoen aan minimaal SNFnormen, losstaande huurcontracten zijn verplicht onder de Wvg en misstanden kunnen via het meldpunt worden gemeld. Regionale woonzorgvisie en regionale woondeal De regio Midden-Holland, bestaande uit Gouda, Zuidplas, Waddinxveen, Bodegraven-Reeuwijk en Krimpenerwaard, heeft een regionale woonzorgvisie opgesteld waarin arbeidsmigranten expliciet worden genoemd als aandachtsgroep. Er is echter nog geen concrete beleidslijn of uitvoerings- trategie voor deze groep ontwikkeld in de woonzorgvisie.

Wel is in het document benoemd dat het belangrijk is om de visie verder uit te werken, zodat zowel op regionaal als op lokaal niveau duidelijkheid ontstaat over de aanpak en sturing van de huisvesting van arbeidsmigranten. Er wordt gesteld dat dit opgepakt dient te worden onder de Wet Versterking regie volkshuisvesting. Ook zet de gemeente zich in om in het Regionaal Afsprakenkader bij de Woonzorgvisie Midden- Holland, welke momenteel wordt opgesteld, regionale afspraken te maken over beleid t.a.v. de huisvesting van arbeidsmigranten. De gemeenteraad van Gouda heeft het college hier in een wensen en bedenkingenprocedure in 2025 – vergadering van 10 december 2025 agendapunt 17a - toe opgeroepen. Arbeidsmigranten zijn eveneens opgenomen in de regionale woondeal Midden-Holland die is opge- steld in 2023 en ondertekend door het college van Gedeputeerde Staten van de provincie Zuid- Holland, de colleges van Burgemeesters en Wethouders van de gemeenten, het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) en bestuurders van woningcorporaties. Hierin worden arbeidsmigranten genoemd als aandachtsgroep. De verantwoordelijkheid voor het initi- eren van nieuwe huisvesting en waarborgen van kwalitatief goede huisvesting wordt expliciet bij de gemeenten belegd.

Wel wordt genoemd dat gemeenten aantallen arbeidsmigranten in kaart dienen te brengen en rekening te houden met provinciale voorwaarden voor geschikte locaties en kwaliteitsnormen zoals de SNF-normering.[52] 52 Ministerie van BZK, Provincie Zuid-Holland, Gemeenten BodegravenReeuwijk, Gouda, Krimpenerwaard, Waddinxveen & Zuidplas. (2023). Regionale realisatieagenda wonen Regio MiddenHolland (regionale woondeal). 15 Ervaringen met provinciaal beleid in de praktijk In de Verkenning arbeidsmigranten gemeente Gouda wordt beschreven dat de provincie Zuid- Holland gemeenten ondersteunt bij het ontwikkelen van huisvestingsprojecten, integrale aanpakken stimuleert en de onderlinge kennisdeling faciliteert. In de praktijk ervaart de gemeente Gouda echter dat de provincie huisvesting op eigen terrein van ondernemers niet toestaat. De geïnter- viewden geven aan begrip te hebben voor de redenering van de provincie dat het huisvesten van arbeidsmigranten aan de randen van de gemeente of op bedrijventerreinen onwenselijk is, onder meer vanwege de afstand tot voorzieningen en het risico op een eenzijdige leefomgeving. De huidige coalitie in Gouda heeft niet de ambitie om in te zetten op het creëren van nieuwe huis- vesting voor arbeidsmigranten en heeft daardoor minder direct te maken met provinciaal beleid op dit punt.

Praktijkervaringen met regionale samenwerking in Gouda Volgens de wethouder vindt er momenteel beperkt structureel regionaal overleg plaats binnen de regio Midden-Holland, mede doordat gemeenten uiteenlopende visies hebben op de huisvesting van arbeidsmigranten. Ambtenaren bevestigen dat er wel regionale gesprekken worden gevoerd over de disbalans tussen het aantal werkenden en woonachtigen, maar dat gemeenten in de prak- tijk vasthouden aan hun eigen beleidskaders en terughoudend zijn om regionale afspraken te maken. Gouda stuurt wel aan op dergelijke afspraken, omdat de gemeente een duidelijk belang ziet bij een evenwichtige verdeling van opgaven binnen de regio. De wethouder geeft aan dat Gouda graag het initiatief neemt om te komen tot een meer integrale en regionale aanpak van de huisvesting van arbeidsmigranten. Ambtenaren geven aan dat in de regionale woonzorgvisie geen specifieke afspraken over deze doelgroep zijn opgenomen die richting geven aan de regio- nale samenwerking. 2.5. Dak- en thuisloze arbeidsmigranten In de Verkenning arbeidsmigranten gemeente Gouda wordt onderstreept dat een regionale inte- grale en samenhangende aanpak voor verschillende aandachtsgroepen – waaronder arbeidsmi- granten – ook noodzakelijk is, vanwege de toenemende druk op de maatschappelijke opvang en de gemeente Gouda verantwoordelijk is voor dak- en thuislozen in de gehele regio.

Gouda vervult als centrumgemeente een regiofunctie in de opvang en begeleiding van dak- en thuisloze arbeidsmigranten. De gemeente is daarnaast samen met BodegravenReeuwijk opdracht- gever van BARKA, dat sinds 2022 ondersteuning biedt bij terugkeer of reintegratie en weke - lijks een spreekuur verzorgt. Na een proefperiode in Gouda is deze aanpak uitgebreid naar de regio. Barka begeleidt dak- en thuisloze arbeidsmigranten terug naar werk of land van herkomst. Ambtenaren stellen dat de inzet van Barka succesvol is maar niet alle dakloosheid voorkomt. Uit de evaluatie rond de permanente winteropvang 2024-2025 bleek dat de inzet van Barka bij 40% van de dakloze EU arbeidsmigranten heeft geleid tot terugkeer naar werk of land van herkomst. Door het centraal loket dakloosheid wordt geconstateerd dat er een aanzienlijke groep dakloze EU arbeidsmigranten kampt met verslavingsproblematiek en die niet naar land van herkomst terugkeert maar ook niet aan het werk kan. Voor deze groep is momenteel geen passend (zorg) aanbod beschikbaar. De toegang tot maatschappelijke opvang wordt beoordeeld aan de hand of de ‘Checklist Recht op gelijke behandeling voor de individuele EUburger’, maar de beperkte capaciteit en verschillen tussen gemeenten zorgen voor spanning in de uitvoering.

In de wintermaanden biedt Gouda bovendien permanente opvang op basis van de Winterkouderegeling, wat eveneens regionale instroom kan veroorzaken. Daarom wordt bij aanmelding streng gekeken naar regiobinding via BRP-, RNI- of (voormalig) werkgegevens. Ambtenaren en de wethouder signaleren dat arbeidsmigranten relatief vaak in de opvang belanden door verlies van werk en huisvesting. Gouda beschikt als enige gemeente in de regio over deze specifieke voorzieningen, waardoor de problematiek vooral bij Gouda neerslaat. Tegelijkertijd geven ambtenaren aan dat structurele oplossingen meer landelijke en regionale afspraken en wetgeving vereisen. Ontwikkelingen op gebied van versterken huurpositie arbeidsmigranten De maatregelen die door het Aanjaagteam zijn opgesteld om de huurpositie van arbeidsmigranten te versterken, richten zich volledig op landelijk beleid. Hier ligt geen opdracht voor de gemeenten; voor de volledigheid gaan we kort in op de inhoud van deze maatregelen. Het Aanjaagteam constateerde dat arbeidsmigranten vaak direct hun woning verliezen zodra hun arbeidsovereenkomst eindigt. Daarom werkt het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) aan een aanpassing van het huurrecht. Daarbij krijgen arbeidsmigranten een speciaal doelgroepencontract dat beter aansluit bij hun situatie en meer huurbescherming biedt.

Ook wordt het huidige gebruik van ‘verhuur naar aard van korte duur’, dat soms onterecht wordt toegepast, strenger gereguleerd door hier een maximale termijn van 30 dagen aan te koppelen.[53] 53 Nieuwe maatregelen voor betere huurbescherming arbeidsmigranten | Arbeidsmigratie in goede banen. 16 Daarnaast wil de minister tijdelijke huurcontracten voor arbeidsmigranten mogelijk maken wanneer de huisvesting voldoet aan de zogenoemde ‘Roemer-norm’, met een looptijd van maximaal twee jaar. Verder wordt voorgesteld om het Burgerlijk Wetboek uit te breiden met een extra opzeg- gingsgrond voor woningen op het terrein van de werkgever: als de arbeidsovereenkomst eindigt en de woning nodig is voor een andere werknemer, kan het huurcontract binnen een redelijke termijn worden beëindigd. Het wetsvoorstel huurcontract arbeidsmigranten wordt naar verwach- ting in de eerste helft van 2026 ter internetconsultatie aangeboden.[54] 2.6. Samenvattend Er is momenteel geen integrale of expliciete visie op de huisvesting van arbeidsmigranten in Gouda. In het bestuursakkoord van 2022 zijn geen doelstellingen of afspraken opgenomen, omdat de urgentie destijds onvoldoende werd gevoeld. Hierdoor zijn geen middelen gealloceerd en ontbreekt een beleidsaanpak, evenals een bestuurlijke visie op de rol die de gemeente wil innemen ten aanzien van de huisvesting van arbeidsmigranten.

Het ontbreken van een eensluitende aanpak op zowel gemeentelijk als regionaal niveau maakt het lastig om huisvesting, sociale ondersteu- ning en handhaving in samenhang vorm te geven. Gouda richt zich op dit moment vooral op het verbeteren van de kwaliteit van bestaande en nieuwe huisvesting, wat aansluit bij de wens om de verhouding tussen wonen en werken van arbeidsmi- granten in balans te houden. De gemeente heeft de wettelijke basistaken op dit terrein doorver- taald in lokaal beleid en reguleert verkamering om overbewoning tegen te gaan. Hoewel er gemeentelijk beleid bestaat om het woningtekort te verminderen, is dit niet specifiek gericht op arbeidsmigranten. Het realiseren van extra huisvesting voor deze doelgroep is volgens de gemeente geen op zichzelf staand doel. Het volkshuisvestingsprogramma en het Regionaal afsprakenkader Woonzorgvisie Midden-Holland zijn nog in ontwikkeling; in het kader van de Wet regie volkshuisvesting zal Gouda hierin wél beleid moeten vastleggen voor de huisvesting van arbeidsmigranten. In de regio Midden-Holland is nog geen gezamenlijke aanpak ontwikkeld. De samenwerking binnen de regio Midden-Holland bevindt zich in een opbouwfase. Gouda erkent dat regionale afstemming noodzakelijk is en wil hierop sturen, maar concrete stappen zijn vooralsnog beperkt.

54 Nieuwe maatregelen voor betere huurbescherming arbeidsmigranten | Arbeidsmigratie in goede banen. 17 3 Registratie, informatie en dienstverlening In dit hoofdstuk worden de aanbevelingen van het Aanjaagteam gepresenteerd op twee thema’s: (1) de registratie van arbeidsmigranten en (2) het verbeteren van de informatievoorziening en dienstverlening aan arbeidsmigranten. Per thema worden eerst de aanbevelingen en de daaraan gekoppelde maatregelen toegelicht. Vervolgens wordt, op basis van de afgenomen interviews, uiteengezet hoe deze maatregelen in Gouda zijn vertaald naar lokaal beleid en hoe de uitvoering daarvan in de praktijk vorm krijgt. 3.1. Registratie van arbeidsmigranten Achtergrond Een groot deel van de arbeidsmigranten staat niet ingeschreven. Als arbeidsmigranten van plan zijn langer dan vier maanden in Nederland te verblijven, moeten ze zich als ingeze- tene registreren in de BRP in de gemeente waar ze wonen. Bij een korter verblijf kunnen ze zich inschrijven bij een Registratie Niet-Ingezetenen (RNI)-loket. Hiermee ontvangen ze een burgerservicenummer (bsn). Wanneer ze vervolgens toch langer dan vier maanden in Nederland verblijven, moeten ze zich alsnog in de BRP registreren als ingezetene in de gemeente. Het komt voor dat arbeidsmigranten ten onrechte als niet-ingezetene staan geregistreerd.

Omdat ze bijvoorbeeld al langer dan vier maanden in Nederland verblijven. Ook doen zij niet altijd aangifte van vertrek als ze Nederland verlaten. Wanneer arbeidsmigranten niet ingeschreven staan, lopen ze rechten en toegang tot overheidsvoorzieningen mis. Goede registratie in de BRP is essentieel om zicht te krijgen op het verblijf van arbeidsmigranten in de gemeente zodat gericht beleid ontwikkeld kan worden en contact met hen onderhouden kan worden. Verder zijn BRP registraties van belang voor effectief toezicht op en handhaving van de woonsituatie en werksituatie van arbeidsmigranten. [55] 55 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (2024). Jaarrapportage arbeidsmigranten 2024. De maatregelen en aanbevelingen Landelijk zijn diverse maatregelen en pilots geïmplementeerd ter verbetering van de registratie van arbeidsmigranten. De meest relevante initiatieven worden hieronder beschreven op basis van de Voortgang uitvoering aanbevelingen Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten.[56] Hoewel deze initiatieven geen rechtstreekse verplichtingen aan gemeenten opleggen, neemt dit het belang niet weg dat elke gemeente zich actief inzet voor het op orde brengen van de registratie van arbeidsmigranten in de BRP. 1. Sinds oktober 2022 kunnen arbeidsmigranten een tijdelijk verblijfsadres en contact- gegevens registreren in de BRP als zij zich inschrijven als niet-ingezetene.

Daarnaast wordt gewerkt aan directe communicatie met niet-ingezetenen via de in de Registratie Niet-Ingezetene (RNI) geregistreerde contactgegevens. De planning is dat zij vanaf het voorjaar van 2026, na de registratie in de RNI, een mail ontvangen met informatie over het doorgeven van wijzigingen en een attendering na vier maanden dat ze zich in moeten schrijven in de gemeente. 2. De Wet toelating terbeschikkingstelling arbeidskrachten (Wtta), die naar verwachting per 1 januari 2027 in werking zal treden, verplaatst de verantwoordelijkheid voor de inschrij- ving in de BRP van de arbeidsmigrant naar de uitlener. Uitleners zijn verplicht om arbeidsmigranten bij indiensttreding te helpen bij hun inschrijving in de BRP, en ook te controleren of zij daadwerkelijk zijn ingeschreven.[57] 3. De Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (LAA) richt zich op het verbeteren van de BRPadreskwaliteit door signalen over mogelijke foute registraties te delen en gemeenten aan te zetten tot onderzoek. De Rijksdienst voor Identiteitsgegevens onderzoekt of een specifiek LAAsignaal op basis van tijdelijk verblijfsadres kan helpen om arbeidsmigranten beter in beeld te krijgen, en werkt daarnaast aan een experiment met het profiel ‘leegstand’ om afwijkende bewoning te detecteren.

Omdat echte leegstand in de huidige woning - markt weinig voorkomt, is dit profiel bedoeld om via gemeentelijk adresonderzoek ( even- tueel met huisbezoek) te controleren of de feitelijke bewoning afwijkt van de registratie. 56 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. (2025). Bijlage 1. Monitoringsoverzicht Voorgang uitvoering aanbevelingen Aanjaagteam bescherming arbeidsmigranten. Bijlage: Monitoringsoverzicht voortgang uitvoering aanbevelingen Aanjaagteam bescherming arbeidsmigranten (Ministerie SZW, november 2025, 19 p.) - Eerste Kamer der Staten-Generaal 57 https://www.arbeidsmigratieingoedebanen.nl/thema-registratie-maatregelen/ actieve-rol-werkgevers-ten-aanzien-van-registratie. 18 4. Het ministerie van BZK onderzoekt samen met de VNG of het nachtregister kan helpen bij een betere registratie van arbeidsmigranten in de BRP. Het nachtregister bevat gegevens van locaties waar tijdelijk nachtverblijf wordt aangeboden, zoals campings, hotels en vakan- tieparken. Daarnaast stelt de VNG een instructie op met best practices voor gemeenten om RNI-gegevens effectief te benutten. De vertaling naar lokaal beleid in Gouda De gemeente Gouda heeft geen beleid ontwikkeld omtrent het stimuleren van in- en uitschrijving van arbeidsmigranten in de BRP, RNI en/of een nachtregister. Wel wordt de wet BRP uitgevoerd.

Registratie in de praktijk in Gouda Ondanks dat er geen beleid is geformuleerd gericht op de registratie van arbeidsmigranten, vinden er in de praktijk wel handelingen plaats die gericht zijn op het inschrijven van arbeidsmigranten. BRP Er is in Gouda geen vaste werkwijze voor het registreren of afhandelen van meldingen over arbeidsmigranten die niet in de BRP zijn ingeschreven. In de praktijk ziet de gemeente dat werk- gevers en verhuurders weinig belang hebben bij correcte registratie van arbeidsmigranten in de BRP, omdat dit ook samengaat met de verplichting tot het betalen van gemeentelijke belastingen. Arbeidsmigranten staan daardoor regelmatig (alleen) op een postadres ingeschreven. Om inschrij- ving in de BRP te verbeteren, heeft de gemeente verschillende acties ingezet. Huisbezoeken: De gemeente voert huisbezoeken uit om BRP-inschrijving te controleren en waar nodig te stimuleren. Het doel is dat arbeidsmigranten worden ingeschreven zodat ze toegang krijgen tot publieke voorzieningen en de gemeente meer zicht krijgt op waar arbeidsmigranten wonen. Tijdens het huisbezoek informeert de BRP-toezichthouder arbeidsmigranten over hun rechten en plichten rondom inschrijving. Daarnaast is het binnen de pilot ‘De balie staat bij u binnen’ moge- lijk om arbeidsmigranten direct in te schrijven in het BRP.

Volgens ambtenaren maken arbeidsmi- granten hier echter weinig gebruik van, mede uit onzekerheid of dit is toegestaan van hun werk- gever en vanwege afhankelijkheid van verhuurders. Inschrijving ‘light’: Inschrijving van arbeidsmigranten in het BRP is mogelijk op basis van een ‘light’ aanpak: inschrijving kan plaatsvinden met enkel een paspoort of identiteitsbewijs, zonder aanvullende documenten zoals geboorte- of huwelijksakten. Ambtenaren geven aan dat een andere werkwijze weinig effectief is vanwege het hoge verloop onder bewoners en de beperkte gemeentelijke capaciteit. Een van de ambtenaren zegt hierover: “ Ja, ik noem het altijd maar een duiventil, hè? Ik bedoel, men vliegt erin, men vliegt eruit. Als iemand zich laat inschrijven in de BRP dan passen we eigenlijk een beetje de budget methode toe, dat betekent inschrijven met alleen identiteitsbewijs en daar gaan we dan verder niet veel aan duwen en trekken. Dat is bijna vergeefse moeite, want de volgende week zijn ze alweer vertrokken. En dat kost ons veel capaciteit, wat eigenlijk niks oplevert.” LAA: Gouda neemt deel aan de Landelijke Aanpak Adreskwaliteit (LAA) en ontvangt signalen over mogelijke adresfraude van landelijke instanties zoals de Belastingdienst. Voor deze controles ontvangt de gemeente een financiële vergoeding.

Ambtenaren in het sociaal domein geven aan behoefte te hebben aan meer landelijke beleidskaders en middelen voor registratie, opvang en kostenverdeling. Afspraken met een uitzender: Met één uitzendbureau zijn afspraken gemaakt om bewoners binnen twee weken in te schrijven, ondersteund door een speciaal spreekuur. Deze aanpak wordt echter belemmerd door hoog verloop onder arbeidsmigranten en het ontbreken van een structureel registratiesysteem bij de verhuurder. Nachtregister Een langer lopend initiatief is het zogenaamde nachtregister op een vakantiepark. Bij dit systeem vindt de registratie van arbeidsmigranten plaats op het niveau van het gehele park, in plaats van per afzonderlijke woning of huisje. Het doel hiervan is om op een overzichtelijke manier inzicht te krijgen in de bezetting van arbeidsmigranten en zo het toezicht en de naleving van inschrij- vingsplicht te verbeteren. Hoewel dit register de administratieve afhandeling vereenvoudigt en een globaal overzicht biedt van het aantal aanwezige arbeidsmigranten, is nog niet vastgesteld of deze aanpak daadwerkelijk leidt tot een hogere inschrijvingsgraad in de BRP. Factoren zoals onzekerheid bij bewoners, afhankelijkheid van werkgevers of verhuurders en het hoge verloop van tijdelijke werknemers beïnvloeden de effectiviteit van deze methode aanzienlijk.

RNI Uit interviews met ambtenaren blijkt dat de RNI-registratie vaak niet actueel is: arbeidsmi - granten schrijven zich doorgaans alleen in op hun eerste adres en actualiseren dit vervolgens niet. Hierdoor staan soms grote aantallen personen op één adres geregistreerd, terwijl zij feite- lijk elders verblijven. De RNI is volgens ambtenaren vooral bruikbaar om te identificeren waar in Gouda arbeidsmigranten gehuisvest zijn; de gemeente heeft daardoor wel zicht op de belang- rijkste huisvestingslocaties. 19 3.2. Verbeteren toegang tot informatie en dienstverlening Probleemschets De overheid benadrukt het belang van het effectief wegwijs maken van arbeidsmigranten in de Nederlandse samenleving en het bevorderen van hun zelfredzaamheid. Toegankelijke, juiste informatie over wonen, werken en zorg in Nederland ondersteunt dit streven. Tevens dient de toegang tot overheidsdienstverlening adequaat te zijn geregeld. Verder is het essentieel om te onderzoeken hoe arbeidsmigranten beter kunnen integreren in de samen- leving.

Het beheersen van de Nederlandse taal wordt hierbij als een cruciale factor gezien.[58] De maatregelen en aanbevelingen De landelijke maatregelen die reeds zijn doorgevoerd, zijn: de start van het project Work in NL (WIN), een landelijk netwerk voor informatie, hulp en dienstverlening aan EU-arbeidsmigranten, een meertalige publiekscampagne, betere toegang tot het rechtssysteem en de mogelijkheid om een DigiD aan te vragen bij alle RNI-punten in Nederland. Samen met publieke en private partijen, sociale partners en specialistische organisaties wordt via de alliantie WIN ingezet op ondersteuning in eigen taal en op het juiste moment, onder meer via WIN-punten, sleutelpersonen, sociale media en informatie in het land van herkomst. Ook wordt gewerkt aan betere toegang tot het recht. Om de ondersteuning dichtbij arbeidsmigranten te organiseren worden in 35 arbeidsmarktregio’s fysieke en mobiele WIN-punten gecreëerd. Regio’s bepalen zelf hoe zij het informatiepunt vormgeven.[59] De vertaling naar lokaal beleid in Gouda De gemeente Gouda heeft geen beleid ontwikkeld gericht op het verbeteren van de informatie- voorziening aan arbeidsmigranten.

Toegang tot informatie en dienstverlening in de praktijk in Gouda Een ambtenaar van de gemeente benoemt dat wanneer een toezichthouder BRP bij huisbezoeken een arbeidsmigrant aantreft, dan geven zij meteen informatie aan de deur over de noodzaak van inschrijving en rechten van arbeidsmigranten. Dit is een manier om contact te leggen met 58 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (2024). Jaarrapportage arbeidsmigranten 2024. 59 Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (2024). Jaarrapportage arbeidsmigranten 2024. arbeidsmigranten. Hoewel de positieve effecten zichtbaar zijn, benoemen ambtenaren dat de huidige inzet hierop te laag is om veel arbeidsmigranten te kunnen bereiken. Ambtenaren benoemen dat het WIN-punt zich bezighoudt met communicatie en informatie op het gebied van wonen, zorg en begeleiding. Zij bieden meertalige gidsen aan om informatie hier- over bij arbeidsmigranten te krijgen via werkgevers, de post, flyers in supermarkten en andere communicatiecampagnes. Daarnaast verspreiden de ambtenaren zelf ook de informatie van WIN in eigen taal. Ambtenaren benoemen dat zij effecten zien van de informatievoorziening: een aantal groepen arbeidsmigranten zijn beter op de hoogte van hun rechten en plichten. 3.3. Samenvattend De inschrijving in de RNI en BRP is ook in Gouda onvolledig.

Er is in de gemeente geen expliciet beleid rondom het stimuleren en verbeteren van registratie in de RNI, BRP of het gebruik van een nachtregister. Er is tot op heden ook geen vaste werkwijze voor het registreren of afhandelen van meldingen over de huisvesting van arbeidsmigranten die niet ingeschreven staan in de BRP. Wel worden huisbezoeken afgelegd om BRP-registratie te bevorderen, zodat bewoners toegang krijgen tot overheidsvoorzieningen. Dit vindt reactief plaats, op basis van meldingen rondom bijvoorbeeld leegstand, teveel inschrijvingen en afval. Ook neemt de gemeente deel aan de LAA. Daarnaast is een pilot in Gouda gestart waarbij de toezichthouder BRP langs de deuren gaat om arbeidsmigranten ter plekke in te schrijven. In de praktijk maken arbeidsmigranten hier echter nauwelijks gebruik van. Ook blijkt dat er op dit gebied weinig afspraken zijn gemaakt met werk- gevers, uitzendbureaus en huisvesters. Doordat de BRP-registraties niet op orde zijn blijft zicht op de feitelijke populatie arbeidsmigranten beperkt en is er een grote discrepantie tussen BRPregistraties en daadwerkelijke aanwezigheid van arbeidsmigranten in de gemeente. Dit belemmert niet alleen de ontwikkeling van effectief beleid, maar vergroot ook het risico op misstanden omdat toezicht en handhaving afhankelijk worden van incidentele meldingen.

Ook lopen arbeidsmigranten hierdoor mogelijk voorzieningen mis. Rondom het verbeteren van de toegang tot informatie is de gemeente Gouda geeft de toezicht- houder BRP aan de deur informatie over het belang van inschrijving en de rechten en plichten van arbeidsmigranten. Daarnaast gebruiken en verspreiden ambtenaren ook informatie van het WIN-punt. 4 Handhaving en toezicht Verder maken een begrenzing van de waarborgsom, een schriftelijkheidsvereiste, een informa- tie(verstrekkings)plicht, het tegengaan van oneigenlijk gebruik van servicekosten, een verbod op Dit hoofdstuk behandelt de maatregelen en aanbevelingen die het Aanjaagteam heeft geformu- | het vragen van dubbele bemiddelingskosten door verhuurbemiddelaars, een maximale huurprijs, leerd op het gebied van handhaving en toezicht. Vervolgens wordt uiteen gezet in welke mate de | en huurprijsverhogingspercentage deel uit van de algemene regels.[62] gemeente Gouda deze aanbevelingen heeft vertaald naar lokaal beleid, evenals de ervaringen uit de praktijk zoals beschreven door de geïnterviewden. | Daarnaast is iedere gemeente, sinds 1 januari 2024, verplicht een meldpunt te hebben waar koste- loos en anoniem meldingen van ongewenst verhuurgedrag kunnen worden gedaan.[63] Daarmee 4.1. | Belang handhaving en toezicht | vormt het meldpunt een belangrijke basis voor de gemeentelijke handhaving.

In de ‘Handreiking Goed Verhuurderschap’ van VNG wordt verder uitgelegd dat het, met het oog op laagdrempe- ligheid, voor de hand ligt de mogelijkheid tot melden en informatievoorziening aan te bieden in Achtergrond | verschillende talen.[64] Volgens het Aanjaagteam is goed toezicht en goede handhaving essentieel om naleving van de regelgeving, onder andere op het gebied van huisvesting van arbeidsmigranten, | Niet alleen de gemeente is verantwoordelijk voor de controle op de kwaliteit van huisvesting. te bevorderen en misstanden tegen te gaan.[60] | Wanneer huisvesters zijn aangesloten bij de SNF of het AFK keurmerk, controleren deze keur- merken periodiek en onaangekondigd of de huisvestingslocaties aan de voorwaarden van het keurmerk voldoen.[65] De maatregelen en aanbevelingen Gemeenten zijn verantwoordelijk voor toezicht en handhaving van de Wgv en de eventuele verhuur- | Vertaling naar lokaal beleid in Gouda dersvergunning. Zij zijn verplicht bij particuliere verhuurders te handhaven op de wettelijk vast- | Het college van de gemeente Gouda heeft, in samenwerking met de gemeenten Waddinxveen, gelegde algemene regels voor goed verhuurderschap. Handhaving vindt in ieder geval reactief | Zuidplas en Bodegraven-Reeuwijk, de Omgevingsdienst Midden-Holland gemandateerd om toezicht- plaats, naar aanleiding van meldingen.

Een deels proactieve aanpak behoort echter ook tot de | en handhavingstaken met betrekking tot de Wgv en de Wet betaalbare huur uit te voeren. Deze mogelijkheden, en wordt aanbevolen. Naast het klassieke bestuursrechtelijke instrumentarium, | taken worden verricht gedurende een pilot die van start is gegaan op 1 januari 2025.[66] Het Rijk voegt de Wgv hier in-beheername aan toe als ultimum remedium in de zogenaamde escalatielad- | heeft middelen beschikbaar gesteld voor de uitvoering van de wetten. der.[61] Gemeenten dienen te zorgen voor het inregelen van deze maatregel. Gemeenten moeten binnen de Wgv handhaven op negen wettelijk vastgelegde algemene regels voor goed verhuurderschap. Deze algemene regels hebben betrekking op alle fase van het verhuur- proces (werving, beoordeling, bezichtiging, selectie en de uiteindelijke verhuur). De regels richten zich inhoudelijk op het voorkomen en tegengaan van discriminatie en intimidatie. | 62 | VNG – Handreiking Goed Verhuurderschap, p. 6. 63 | VNG – WGV: Overzicht meldpunten en verordeningen, geraadpleegd op 31-10-2025 https://vng.nl/sites/ default/files/2023-12/wgv-meldpunten-en-verordeningen.pdf. 64 | Wever, T., Slagt, R., Van ’t Hof R. (2024). Goed verhuurderschap. Geactualiseerd naar aanleiding van de Wet betaalbare huur. Handreiking. Vereniging Nederlandse gemeenten. 60 | Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten. 2020.p. 48.

65 | Jaarrapportage Arbeidsmigranten 2024, p. 49. 61 | Het college beschikt voor de handhaving over het klassieke bestuursrechtelijke instrumentarium: waarschuwing, bestuursdwang of last onder dwangsom, en bestuurlijke boete. | 66 | ODMH. (2024) Pilot Goed verhuurderschap. 20 21 Handhaving in de praktijk in Gouda Uit interviews met gemeentelijke ambtenaren blijkt dat er nog geen integraal beleid bestaat voor handhaving en toezicht op de huisvesting van arbeidsmigranten. Verschillende afdelingen en orga- nisaties zijn betrokken bij toezicht, elk binnen hun eigen wettelijke kader: BRP-controles vallen onder toezichthouders van het sociaal domein, controles op en meldingen in het kader van de Wgv onder de Omgevingsdienst Midden-Holland (ODMH), en opkoopbescherming onder BOA’s van Toezicht en Handhaving. Deze verdeling van taken draagt bij aan de complexiteit van handhaving. De gemeente werkt momenteel aan de ontwikkeling van een proactieve aanpak en bijbehorende beleidsregels, waarin onder meer de werkwijze en mogelijke sancties worden beschreven. Tot op heden wordt echter vooral reactief gehandhaafd, op basis van meldingen of signalen voorname- lijk vanwege capaciteitstekort. Arbeidsmigranten melden niet zelf Ambtenaren benoemen dat arbeidsmigranten zelf vaak geen melding durven te maken omdat zij bang zijn hun woning te verliezen.

Ook horen ambtenaren vaak terug dat ondernemers een te hoge huur rekenen voor de woonruimte, maar dat huurders hiermee akkoord gaan omdat er geen vervangende woonruimte beschikbaar is voor dezelfde prijs. Niemand op straat Daar komt bij dat, wanneer er daadwerkelijk gehandhaafd zou worden en mensen uit huis zouden worden gezet, er een extra druk komt op de reeds overbelaste opvanglocaties in Gouda zou komen. Dit vormt een structureel dilemma: de gemeente wil voldoen aan de kaders voor handhaving, maar wil tegelijkertijd voorkomen dat mensen op straat komen, mede gezien de woningnood. Daarom richt de handhaving zich vaker op verhuurders dan op individuele bewoners. Behoefte aan coördinatie Uit het groepsinterview blijkt dat handhaving sterk persoons- en situatieafhankelijk is. Wanneer een toezichthouder tijdens een huisbezoek arbeidsmigranten aantreft die niet in de BRP staan ingeschreven, wordt dit afhankelijk van de controleur doorgegeven aan de betreffende afdeling, bijvoorbeeld Veiligheid en Wijken. Of er een vervolgcontrole plaatsvindt, hangt af van de inzet en prioritering van de toezichthouder. Ambtenaren benadrukken daarom de noodzaak van een coördinerend ambtenaar en een gestandaardiseerde aanpak voor de registratie van arbeidsmi- granten bij huisbezoeken. Op dit moment zijn er drie BRP-toezichthouder die arbeidsmigranten ter plekke kan inschrijven.

Deze toezichthouders hebben echter niet de opdracht om proactief te controleren op de Wgv. Het hoofddoel van de controles blijft het verbeteren van de leefomstandigheden van bewoners en het beschermen van de huurder. BRP-toezichthouders rapporteren wel terug aan de afdeling Veiligheid over de bezochte adressen, het aantal geconstateerde arbeidsmigranten en betrokken uitzendbureaus of tussenpersonen. Controles op leegstand Ambtenaren geven aan dat wanneer leegstand wordt geconstateerd in een woning die toch bewoond blijkt, er stappen zouden moeten worden ondernomen. In de praktijk bemoeilijkt de hoge mate van wisselingen van bewoners echter inschrijving en handhaving. Zo melden toezicht- houders bijvoorbeeld bij klachten over afvaloverlast dat zij een gesprek voeren met bewoners, maar bij een vervolgcontrole enkele weken later blijken er vaak andere personen in het pand te verblijven. Tot op heden wordt er dan ook nauwelijks gehandhaafd bij bewoning van administra- tief leegstaande panden. Controles bij verkamering De gemeente heeft de voorwaarden waaraan zij wil meewerken aan kamergewijze verhuur vast- gelegd in het parapluplan wonen. Bij nieuwe aanvragen wordt hierop getoetst. Aspecten zoals woninggrootte, geschiktheid en voldoende ventilatie worden meestal pas achteraf gecontroleerd.

Uit controles is gebleken dat enkele panden moesten worden gesloten, voornamelijk vanwege onvoldoende brandveiligheid. Rol uitzendbureaus Ambtenaren van de gemeente Gouda benoemen eveneens dat het bij hen bekend is dat er uitzend- bureaus zijn die moedwillig geld verdienen ‘over de rug van degene die ze uitzenden’. Hierbij komt eveneens kijken dat uitzendbureaus niet verplicht gecertificeerd moeten zijn wat problemen oplevert: “ Ze maken vaak niet de juiste combinatie qua werk en wat je kan. En ze zijn ook in bezit van huizen, en dat op zich is een verdienmodel. En vervolgens - als de werkgever na een paar dagen zegt van: het werkt niet – dan staan zo’n persoon op straat. Heeft hij waarschijnlijk heel veel geld moeten betalen aan het bureau, en daar hebben wij als gemeente dan vervolgens mee te maken, terwijl het allemaal anders zou kunnen als het aan de voorkant beter afgedekt zou zijn.” (Groepsinterview ambtenaren, Gouda). 22 De ambtenaren zijn dan ook van mening dat werkgevers en uitzendbureaus met name aange- pakt zouden moeten worden. Tegelijkertijd schetsen zij dat zij hier de instrumenten niet hiervoor hebben: wanneer er misstanden zijn, kunnen zij uitzendbureaus alleen opbellen en aankaarten wat niet klopt.

De vier gemeenten die zijn aangesloten bij de pilot met de ODMH hebben in 2025 beleidsregels opgesteld die aangeven hoe de gemeentes uitwerking geven aan de last onder dwangsom en het boetebeleid. Huisvestingscontroles door de ODMH De ODMH is vanuit bouw- en woningtoezicht betrokken bij integrale huisvestingscontroles – dit doen zij voor zowel Gouda als Bodegraven-Reeuwijk, Zuidplas en Waddinxveen. De ambtenaren vertellen dat zij soms meegaan op controles om te kijken of een gebouw aan de eisen van het bouwbesluit voldoet. Zij schetsen dat het hebben van een SNF-keurmerk niet hoeft te betekenen dat de huisvesting altijd voldoet aan het bouwbesluit en dat de verhuurder een omgevingsver- gunning voor de verhuur van het pand heeft aangevraagd. De ODMH kan juridisch handhaven door verhuurders een dwangsom op te leggen voor het verbe- teren van omstandigheden of kan eisen dat het pand wordt gesloten. In het kader van brandveilig- heid is dit tot op heden een enkele keer voorgekomen. De ambtenaren beamen dat de ODMH meer zou moeten doorpakken bij de bouw- en wooninspecties: wanneer een verkamerd pand bijvoor- beeld gedoogd wordt, is een controle eigenlijk verspilling van capaciteit. In 2026 zal de toezicht- houder Wgv aansluiten bij de pandencontroles zodat ook vanuit de Wgv wordt gecontroleerd.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://gouda.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/a7e025d3-fd0c-4efa-afa9-689828a8eede?agendaItemId=c752c128-5d73-4ec4-b46c-61d869235254