Nota Verkeerslichten Gouda v1.2.pdf
Tekst van het document
RAPPORT Nota Verkeerslichten Gouda
Klant:
gemeente Gouda
Referentie: BI3571-MI-RP-220512-0931 Status:
Definitief/1.2
Datum:
19 augustus 2022
Projectgerelateerd
HASKONINGDHV NEDERLAND B.V.
Laan 1914 no.35 3818 EX Amersfoort Industry & Buildings Trade register number: 56515154 +31 88 348 20 00 T +31 33 463 36 52 F info@rhdhv.com E royalhaskoningdhv.com W
Titel document: Nota Verkeerslichten Gouda Sub titel: Referentie: BI3571-MI-RP-220512-0931 Status: 1.2/Definitief Datum: 19 augustus 2022 Projectnaam: Nota (i)VRI's Gouda Projectnummer: BI3571 Auteur(s): Walter Fransen, Heidi Kempers
Opgesteld door: Heidi Kempers Gecontroleerd door: Walter Fransen Datum: 18-8-2022 Goedgekeurd door: Walter Fransen Datum: 19-8-2022
Classificatie Projectgerelateerd
Behoudens andersluidende afspraken met de Opdrachtgever, mag niets uit dit document worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt of worden gebruikt voor een ander doel dan waarvoor het document is vervaardigd. HaskoningDHV Nederland B.V. aanvaardt geen enkele verantwoordelijkheid of aansprakelijkheid voor dit document, anders dan jegens de Opdrachtgever. Let op: dit document bevat mogelijk persoonsgegevens van medewerkers van HaskoningDHV Nederland B.V.. Voordat publicatie plaatsvindt (of anderszins openbaarmaking), dient dit document te worden geanonimiseerd of dient toestemming te worden verkregen om dit document met persoonsgegevens te publiceren. Dit hoeft niet als wet- of regelgeving anonimiseren niet toestaat. 19 augustus 2022
BI3571-MI-RP-220512-0931
ii
Projectgerelateerd
Inhoud Management samenvatting
v
1
Inleiding
1
1.1
Aanleiding
1
1.2
Doelstelling en gebruik Nota Verkeerslichten
1
1.3
Leeswijzer
2
1.4
Stakeholders
2
2
Plaatsingsstrategie
3
2.1
Kruispuntoplossingen
3
2.2
Plaatsingscriteria
4
2.3
Einde levensduur
5
3
Regelstrategie
6
3.1
Gemeentelijk en regionaal beleid
6
3.2
Wensbeeld fietsverkeer
6
3.3
Wensbeeld openbaar vervoer
7
3.4
Wensbeeld autoverkeer
7
3.5
Wensbeeld vrachtverkeer
7
3.6
Wensbeeld voetgangers
7
3.7
Prioritering doelgroepen
8
3.8
Streefwaarden en kwaliteitseisen
10
4
Ontwerpstrategie
11
4.1
Juridisch kader
11
4.2
Eisen en uitgangspunten
12
4.3
Basisfunctionaliteiten
13
4.4
Aanvullende functionaliteiten
14
4.5
De iVRI in Gouda
15
4.6
Veiligheid
16
5
Beheerstrategie
18
5.1
Kwaliteit van het beheer van (i)VRI’s
18
5.2
Vervangingen en nieuwe (i)VRI’s
19
5.3
Technisch beheer
19
5.4
Functioneel beheer
20
19 augustus 2022
BI3571-MI-RP-220512-0931
iii
Projectgerelateerd
5.5
Technisch ketenbeheer
21
5.6
Benodigde systemen
22
5.7
(i)VRI-beheerder gemeente Gouda
23
5.8
Energie en duurzaamheid
23
6
Uitvoeringsprogramma
24
Tabellen Tabel 1
Prioriteitsvolgorde doelgroepen Gouda
9
Tabel 2
Kwaliteitseisen per doelgroep
10
Tabel 3
Vigerende wet- en regelgeving
11
Tabel 4
Frequentie van belangrijkste maatregelen voor (i)VRI's (in jaren)
19
Tabel 5
Evaluatiemomenten functioneel beheer
21
Tabel 6
Uitvoeringsprogramma Nota Verkeerslichten Gouda
25
Bijlagen BIJLAGE 1A
Intensiteitscriterium
BIJLAGE 1B
Verkeersveiligheidscriterium
BIJLAGE 2A:
Wensbeeld fietsverkeer en doorstroomroutes
BIJLAGE 2B:
Wensbeeld openbaar vervoer
BIJLAGE 2C:
Wensbeeld autoverkeer
BIJLAGE 2D:
Wensbeeld vrachtverkeer
BIJLAGE 2E:
Wensbeeld voetgangers
BIJLAGE 3:
Overzicht (i)VRI’s met prioritering
BIJLAGE 4:
Overzicht routes brandweer
19 augustus 2022
BI3571-MI-RP-220512-0931
iv
Projectgerelateerd
Management samenvatting Deze Nota Verkeerslichten richt zich op zowel bestaande verkeersregelinstallaties (VRI’s) als op nieuw aan te leggen intelligente verkeersregelinstallaties (iVRI’s) in de komende jaren. Deze Nota brengt de toepassing en werking van verkeerslichten in lijn met de mobiliteitsambities van Gouda en heeft de volgende doelstellingen: • Vertalen van de doelen en kaders vanuit het Mobiliteitsplan Gouda 2017-2026 naar concrete randvoorwaarden en uitgangspunten voor het regelen van verkeer bij (i)VRI’s; • Aansluiten bij het Verkeerscirculatieplan ‘Aantrekkelijk en toegankelijk Gouda’, waarin al een aantal projecten tot op kruispunt- en strengniveau zijn benoemd; • Praktische aanknopingspunten bieden voor de verschillende keuzes met betrekking tot het plaatsen, ontwerpen, regelen en beheren van kruispunten met (i)VRI’s; • De basis leggen binnen de gemeente voor een consistente en kwalitatief hoogwaardige toepassing en ontwikkeling van (intelligente) (i)VRI’s en dynamisch verkeersmanagement. Daarnaast geeft de Nota inzicht in de manier waarop de gemeente de komende jaren met (i)VRI’s gaat bijdragen aan de doelstellingen uit Mobiliteitsplan en het Verkeerscirculatieplan. Achtereenvolgens komen aan de orde: • De plaatsingsstrategie: criteria die Gouda toepast bij het plaatsen en verwijderen van (i)VRI’s.
Daarbij heeft Gouda ook voorkeuren voor het niet toepassen van (i)VRI’s; • De regelstrategie: de op het beleid gebaseerde prioritering omtrent de afwikkeling van de aanwezige doelgroepen op een geregeld kruispunt en de vertaling ervan naar meetbare criteria; • De ontwerpstrategie, nadere detaillering van ontwerpeisen en randvoorwaarden: het juridisch kader, randvoorwaarden en uitgangspunten, basisfunctionaliteiten van de regeling en eventuele aanvullende functionaliteiten per doelgroep. Ook wordt aandacht besteed aan privacy- (AVG) en security-aspecten (BIO) van (i)VRI’s; • De beheerstrategie, de wijze waarop Gouda het beheer van het (i)VRI-areaal vormgeeft: het algehele kwaliteitsniveau van beheer, de cyclus van vervangingen, technisch en functioneel beheer en technisch ketenbeheer (beheer van datastromen en interactie tussen systemen). De Nota Verkeerslichten resulteert in een uitvoeringsprogramma. Dit programma bevat 13 concrete stappen die Gouda nu moet zetten om de doelen en kaders vanuit het Mobiliteitsplan Gouda 2017-2016 te vertalen in concrete randvoorwaarden en uitgangspunten voor het regelen van verkeer bij (i)VRI’s. Enerzijds gaat het om te ondernemen acties/maatregelen per kruispunt. Anderzijds worden ook meer algemene en organisatorische stappen beschreven. Het uitvoeringsprogramma is in Tabel 6 op pagina 25 en 26 weergegeven.
Om aan te sluiten bij het landelijk beleid dat elke nieuwe VRI een iVRI moet zijn, is voor de komende twee jaar een eenmalig budget benodigd van € 388.600,- en een jaarlijks budget van € 61.600,-. Dit bedrag gaat ervan uit dat ook gebruik gemaakt wordt van de Tijdelijke regeling specifieke uitkeringen intelligente verkeersregelinstallaties van het Ministerie van I&W. De concept-subsidieaanvraag hiervoor is inmiddels bij het Ministerie van I&W ingediend. Daarnaast is er 0,5 extra personele inzet (FTE) benodigd, waarvan 0,3 FTE tijdelijk voor de komende twee jaar. Om daarnaast optioneel het VRI-beheer naar een hoger niveau te tillen (‘wens Gouda’, zoals vermeld in tabel 4 op bladzijde 20) is nog een jaarlijks extra budget van € 90.000,- nodig met een jaarlijkse extra inspanning van 0,2 FTE. Het logische vervolg op deze Nota Verkeerslichten is het op korte termijn oppakken van de werkzaamheden die in het uitvoeringprogramma benoemd zijn. Pas dan geeft Gouda concreet uitvoering aan de Nota en daarmee aan de doelen en kaders vanuit het Mobiliteitsplan Gouda 2017-2026 voor de komende jaren.
19 augustus 2022
BI3571-MI-RP-220512-0931
v
Projectgerelateerd
1
Inleiding
1.1
Aanleiding
De gemeente Gouda heeft in het Mobiliteitsplan Gouda 2017-2026 de kaders voor het mobiliteitsbeleid van de gemeente Gouda geschetst, met daarbij de volgende speerpunten: • Beter benutten van bestaande infrastructuur; • Een goede balans vinden tussen bereikbaarheid, leefbaarheid en verkeersveiligheid; • Verminderen van negatieve effecten van verkeershinder door stringente keuzes; • Verbeteren verkeersveiligheid; • Gebruik van de fiets vergroten door een uitstekend fietsklimaat; • Versterken van beeld en beleving van de historische binnenstad; • Optimaal benutten van parkeercapaciteit en verdelen onder gebruikers (parkeerregulering). Bij het uitwerken van deze speerpunten op het gebied van verkeersregelinstallaties (VRI’s), komt naar voren dat deze doelen soms tegenstrijdig zijn. Bij het ontwerpen van een VRI dienen daarom keuzes gemaakt te worden, zoals het realiseren van groene golven voor het autoverkeer versus doorstroming van het openbaar vervoer en prioriteit voor het openbaar vervoer versus doorstroming van het fietsverkeer. Aan de andere kant vraagt de toenemende afwikkelingsproblematiek op de wegen in en om Gouda om een adequate en toekomstbestendige inzet van middelen, dus ook van VRI’s.
Voor de gemeente is het in toenemende mate belangrijk om: • VRI’s optimaal af te stemmen op de verkeersituatie; • Snel te anticiperen op veranderende omstandigheden rond VRI’s; • VRI’s in te zetten als instrument van beleid; • Efficiënt te werken aan rationeel wegbeheer van VRI’s. De verkeerslichtenwereld in Nederland maakt momenteel een verandering door, vanwege de komst van de intelligente VRI’s (iVRI’s). De iVRI is verbonden met internet en maakt digitale communicatie tussen individuele weggebruikers en de iVRI mogelijk. Vanwege deze communicatie en de nieuwe mogelijkheden voor data-inwinning die daarbij ontstaan, regelen iVRI’s slimmer en efficiënter dan op de traditionele manier. Landelijk is afgesproken dat het Rijk en wegbeheerders in de regio zich inspannen om ervoor te zorgen dat elke nieuwe VRI een iVRI wordt. Dit is overigens geen verplichting, maar gemeente Gouda beschouwt dit als een uitgangspunt en heeft in deze Nota Verkeerslichten doelen geformuleerd ten aanzien van de innovaties rond de iVRI. Deze Nota richt zich op zowel de bestaande VRI’s als op de nieuw aan te leggen iVRI’s in de komende jaren. Daarom spreken we in deze nota over (i)VRI’s.
1.2
Doelstelling en gebruik Nota Verkeerslichten
Met de Nota Verkeerslichten zijn de volgende doelstellingen beoogd: • Vertalen van de doelen en kaders vanuit het Mobiliteitsplan Gouda 2017-2026 naar concrete randvoorwaarden en uitgangspunten met betrekking tot het regelen van verkeer bij (i)VRI’s; • Aansluiten bij het Verkeerscirculatieplan ‘Aantrekkelijk en toegankelijk Gouda’, waarin al een aantal projecten tot op kruispunt- en strengniveau zijn benoemd; • Praktische aanknopingspunten bieden voor de verschillende keuzes met betrekking tot het plaatsen, ontwerpen, regelen en beheren van kruispunten met (i)VRI’s; • De basis leggen binnen de gemeente voor een consistente en kwalitatief hoogwaardige toepassing en ontwikkeling van (intelligente) (i)VRI’s en dynamisch verkeersmanagement. 19 augustus 2022
BI3571-MI-RP-220512-0931
1
Projectgerelateerd
Deze Nota geeft inzicht in de manier waarop de gemeente de komende jaren de vastgestelde doelstellingen gaat realiseren en hoe het in de toekomst invulling geeft aan deze doelstellingen, op basis van een optimale balans tussen prestaties, risico’s en kosten.
1.3
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 beschrijft de plaatsingsstrategie die gemeente Gouda toepast bij het plaatsen en verwijderen van (i)VRI’s. Hierbij zijn de criteria benoemd, die deel uitmaken van de plaatsingsstrategie. De regelstrategie is uiteengezet in hoofdstuk 3, waarbij de prioritering van de verschillende modaliteiten een rol speelt. In hoofdstuk 4 is de ontwerpstrategie beschreven aan de hand van de verschillende kaders en randvoorwaarden. Hoofdstuk 5 gaat over de beheerstrategie en gaat in op de wijze waarop gemeente Gouda het (i)VRI-areaal beheert. Ten slotte is in hoofdstuk 6 het uitvoeringsprogramma opgenomen.
1.4
Stakeholders
Bij de totstandkoming van deze Nota zijn de volgende medewerkers van de gemeente Gouda en de volgende externe stakeholders (d.m.v. interviews en het becommentariëren van de concept Nota Verkeerslichten) betrokken: Betrokkenen
Organisatie
Fedde Kuperus
Gemeente Gouda-RBA1
Mette Corsel
Gemeente Gouda-RBA
Peter Akerboom
Gemeente Gouda-BOR2
Marcel Swagemakers
Gemeente Gouda-POR3
Debbie Brenkman
Gemeente Gouda
Michel van Lookeren
Adviseur namens mensen met een beperking
Jaap Rijnsburger
Fietsersbond
Marco Kroon
Politie
Remco Anders
Brandweer
Willem Nomen
Ambulance
Kees Vos
Arriva
Berend Feddes
Provincie Zuid-Holland
Jan Willem van der Wolf
Gouda onderneemt!
Carla Weller-Steijn
GAB4
1
Afdeling Ruimtelijk Beleid en Advies Afdeling Beheer Openbare Ruimte 3 Afdeling Projecten Openbare Ruimte 4 Goudse Adviesraad voor mensen met een Beperking 2
19 augustus 2022
BI3571-MI-RP-220512-0931
2
Projectgerelateerd
2
Plaatsingsstrategie
De plaatsingsstrategie gaat over het plaatsen of verwijderen van een (i)VRI en welke criteria daarbij gehanteerd worden. Daarbij heeft de gemeente Gouda ook voorkeuren voor het niet toepassen van (i)VRI’s. Voordat tot plaatsing van (i)VRI’s wordt overgegaan wordt eerst een analyse gemaakt van de problemen, zoals lange wachttijden of verkeersveiligheidsproblemen. Een van de mogelijke maatregelen voor deze problemen is het plaatsen van een (i)VRI. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op verschillende kruispuntoplossingen en de plaatsingscriteria bij nieuwe (i)VRI’s en bij bestaande (i)VRI’s.
2.1
Kruispuntoplossingen
Bij problemen met de doorstroming, verkeersveiligheid of oversteekbaarheid wordt eerst onderzocht of kleinschalige maatregelen tot een verbetering leiden, zoals: • het verbeteren van het uitzicht op verkeerstromen onderling; • het aanbrengen van snelheidsremmende maatregelen; • het verbieden van linksafbewegingen; • het realiseren van een middengeleider voor overstekend (langzaam) verkeer; • het aanbrengen van extra opstelstroken; • het aanbrengen van voldoende lange middengeleiders bij bushaltes voor kruispunten om onveilig inhaalgedrag te voorkomen. Wanneer bovenstaande maatregelen geen oplossing bieden voor verkeersproblemen, past de gemeente meer ingrijpende maatregelen toe, zoals: • het plaatsen van een (i)VRI (niet bij 30 km/u-wegen); • het aanleggen van een rotonde/voorrangsplein (dit heeft binnen de gemeente Gouda de voorkeur op de randwegen en stadswegen); • het ongelijkvloers maken van de kruising. Daarnaast plaatst de gemeente Gouda ook (i)VRI’s met de volgende redenen: • sturingswens (beïnvloeden van de routekeuze); • uniformiteit in kruispuntoplossingen op een route; • prioriteren van openbaar vervoer of hulpdiensten; • veilig kunnen oversteken door mensen met een visuele beperking.
19 augustus 2022
BI3571-MI-RP-220512-0931
3
Projectgerelateerd
2.2
Plaatsingscriteria
Voor het plaatsen van (i)VRI’s worden de volgende algemene plaatsingscriteria gehanteerd: • Intensiteitscriterium; • Wachttijdcriterium; • Veiligheidscriterium. Wanneer uit één van de criteria blijkt dat een (i)VRI noodzakelijk is, wordt een (i)VRI geplaatst. Intensiteitscriterium Een hoge belasting van een kruispunt is een reden voor het plaatsen van (i)VRI’s. Op basis van de volgende gegevens wordt met het intensiteitscriterium berekend of het noodzakelijk is om een (i)VRI te plaatsen: • intensiteit op de verschillende richtingen; • aantal rijstroken en opstelstroken; • de geldende maximum snelheid. Doordat in Gouda diverse maatregelen worden genomen t.a.v. een aantrekkelijke binnenstad en het verbeteren van de leefbaarheid en gezondheid van mensen, gaan intensiteiten in de toekomst veranderen. Bij toepassing van het intensiteitscriterium dient hiermee rekening te worden gehouden. Het intensiteitscriterium wordt berekend met de methode van Slop (Bron: CROW (2021) ASVV 2021, Wegontwerp bibeko met ASVV. CROW, Ede). De formule en uitwerking is te vinden in bijlage 1A. Afhankelijk van het resultaat zijn drie conclusies mogelijk: 1. (i)VRI’s zijn ongewenst; 2. (i)VRI’s zijn gewenst, maar niet noodzakelijk; 3. (i)VRI’s zijn noodzakelijk. Het is belangrijk dat een (i)VRI geloofwaardig is voor de verkeersdeelnemers.
Een ongeloofwaardige (i)VRI kan leiden tot onnodig wachten, wat weer kan leiden tot roodlichtnegatie en dus een afname van de verkeersveiligheid. Wachttijdcriterium (oversteekbaarheid) Lange wachttijden voor langzaam verkeer op een kruispunt kan een criterium zijn voor het plaatsen van een (i)VRI. Het wachttijdcriterium speelt met name een rol voor de oversteekbaarheid van langzaam verkeer. Maar ook of een oversteek onderdeel is van een belangrijke loop- of fietsroute speelt hierin mee. In geval van een rustige zijweg en een drukke hoofdweg kan het wachttijdcriterium voor gemotoriseerd een rol spelen voor het verkeer op de rustige zijweg. Het wachttijdcriterium houdt rekening met het aantal overstekende verkeersdeelnemers, de gemiddelde wachttijd en of de oversteek onderdeel is van een belangrijke loop of fietsroute. De gemiddelde wachttijd kan zowel gemeten worden (buiten op straat) of berekend met VRI-analysetools. Het wachttijdcriterium geeft aan dat moet worden overgegaan tot het plaatsen van (i)VRI’s als: • gedurende minstens één uur per dag de gemiddelde wachttijd voor langzaam verkeer groter is dan 15 seconden; • of gedurende minstens één uur per dag, minimaal 15% van het langzaam verkeer langer moet wachten dan 30 seconden. Onder de volgende voorwaarden: • de betreffende oversteek vormt een logisch onderdeel van een loop- (of fiets-)route;
19 augustus 2022
BI3571-MI-RP-220512-0931
4
Projectgerelateerd
• er zijn minstens 100 voetgangers of fietsers in het uur waarin aan het criterium wordt voldaan. Als een weg in twee gedeelten kan worden overgestoken, dan wordt de som van de afzonderlijke gemiddelde wachttijden aan het criterium getoetst. Verkeersveiligheidscriterium Verkeersveiligheid is een randvoorwaarde, een kruispunt mag immers nooit verkeersonveilig zijn. (i)VRI’s worden geplaatst om bepaalde verkeersongevallen te voorkomen, maar een (i)VRI kan ook een negatief effect hebben op de verkeersveiligheid, zoals een toename van kop-staartongevallen. Vanuit verkeersveiligheid kan plaatsing van (i)VRI’s worden overwogen als: • er geen andere maatregelen mogelijk zijn voor het terugbrengen van ongevallen; • in een periode van 12 maanden vijf of meer letselongevallen zijn voorgekomen die voorkomen kunnen worden door (i)VRI’s; • de gemiddelde wachttijd voor langzaam verkeer groter is dan 12 seconden, of als 10% van het langzaam verkeer langer moet wachten dan 30 seconden. In bijlage 1B is een schema voor het veiligheidscriterium opgenomen. Aanvullende plaatsingscriteria Met bovengenoemde criteria wordt geconcludeerd of (i)VRI’s gewenst of noodzakelijk zijn. Met een aantal aanvullende criteria wordt vervolgens een afweging gemaakt voor het al dan niet plaatsen van een (i)VRI.
Sturingswens Wanneer de gemeente Gouda vanuit verkeersmanagement de verkeersafwikkeling wil sturen, biedt een (i)VRI uitkomst. Dit kan door middel van doseren op bewuste locaties of het verminderen van doorgaand verkeer in de binnenstad of juist het sturen van verkeer via de doorstroomroutes. Prioritering doelgroepen Door het plaatsen van een (i)VRI wordt het mogelijk om bepaalde voertuigen met prioriteit af te wikkelen. Deze prioriteit wordt landelijk op dit moment toegepast voor openbaar vervoer en hulpdiensten. Een (i)VRI is gewenst bij (zij)wegen waar deze voertuigen zonder de aanwezigheid van (i)VRI’s onverantwoorde vertragingen kunnen oplopen. Daarnaast kan met (i)VRI’s ook prioritering worden gegeven aan andere modaliteiten, zoals elektrische voertuigen en fietsers. Duurzaamheid De gemeente Gouda wil het gebruik van de fiets vergroten door een uitstekend fietsklimaat te bewerkstelligen. Dit is niet alleen gezond en duurzaam, maar betekent ook een verbetering van de leefbaarheid in de stad. Dit kan door elektrische voertuigen en fietsers te prioriteren bij (i)VRI’s. Het toepassen van groene golven voor autoverkeer heeft ook een positief effect op de leefbaarheid (minder CO2-uitstoot). Bij de afweging of een (i)VRI geplaatst of verwijderd moet worden, dient dus ook rekening te worden gehouden te worden met de leefbaarheid en uitstoot CO2.
De gemeente Gouda doet dit door op de singels het aantal (i)VRI’s te verminderen.
2.3
Einde levensduur
Wanneer na verloop van tijd de verkeerssituatie is veranderd, kan een (i)VRI overbodig zijn geworden. Bij het einde van de levensduur van een (i)VRI (ca 15 jaar) wordt daarom niet standaard uitgegaan van vervanging, maar worden dezelfde afwegingen gemaakt als bij het plaatsen van een (i)VRI (paragraaf 2.2). Als de (i)VRI daadwerkelijk verwijderd wordt, dient een duurzaam veilige oplossing te worden gerealiseerd om een goede en veilige verkeersafwikkeling te garanderen. Op belangrijke routes voor hulpdiensten wordt daarbij gekeken of de doorstroming niet in het geding komt, zoals bijvoorbeeld een verhoogde rijbaanscheiding waardoor hulpdiensten niet kunnen inhalen.
19 augustus 2022
BI3571-MI-RP-220512-0931
5
Projectgerelateerd
3
Regelstrategie
Op drukke kruispunten binnen de gemeente Gouda zorgen (i)VRI’s ervoor dat alle verkeersdeelnemers veilig en vlot een kruispunt kunnen passeren. Maar een (i)VRI is ook één van de middelen om het gemeentelijke verkeer- en vervoerbeleid te realiseren. Afhankelijk van de plaats in het netwerk verschillen de instellingen per doelgroep verkeersdeelnemers van kruispunt tot kruispunt. De regelstrategie is een vooraf gemaakte prioritering omtrent de afwikkeling van de aanwezige doelgroepen op een geregeld kruispunt.. De regelstrategie vertaalt het gemeentelijke mobiliteitsbeleid naar meetbare criteria. Hoe dat is te doen en in stand moet worden gehouden, volgt in de ontwerp- en beheerstrategie.
3.1
Gemeentelijk en regionaal beleid
Bij de gemeente Gouda wordt door verschillende afdelingen aandacht besteed aan (i)VRI’s. Het voorbereiden en effectueren van de gemeentelijke beleidslijnen op het gebied van Verkeer en Vervoer wordt verzorgd door de afdeling Ruimtelijk Beleid en Advies. De afdeling Projecten Openbare Ruimte is betrokken bij de plaatsing van nieuwe intelligente (i)VRI’s en de Afdeling Beheer Openbare Ruimte is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de bestaande (i)VRI’s. Deze drie afdelingen hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid als het gaat om (i)VRI’s en alles wat daarmee samenhangt. Om verantwoord beleid te kunnen voeren is de kennis en kunde vanuit de beheersituatie nodig, en andersom zijn eenduidige beleidslijnen nodig als handvatten voor een verantwoorde invulling van de meer specialistische beheerwerkzaamheden. In deze Nota is het gemeentelijk mobiliteitsbeleid vertaald naar concrete handvatten voor de toepassing van (i)VRI’s. Het vastgesteld beleid van de gemeente Gouda is vastgelegd in de volgende documenten: • Mobiliteitsplan-Gouda 2017-2026; • Verkeerscirculatieplan-Aantrekkelijk en toegankelijk Gouda, mei 2021 • RVVP Midden-Holland, april 2017; • Memo Multidoel Tactisch Kader oplevering, september 2021; • Monitoring- en evaluatieplan VCP, januari 2022.
Het Mobiliteitsplan bevat een richtinggevend kader voor het mobiliteitsbeleid van de gemeente Gouda, waarbij het Verkeerscirculatieplan een concretisering van die mobiliteitsvisie is. De ambities die hierin worden benoemd moeten leiden tot een duurzame en gezonde mobiliteit.
3.2
Wensbeeld fietsverkeer
Vanuit het Verkeerscirculatieplan is de wens om het fietsgebruik in Gouda te stimuleren door een uitstekend fietsklimaat te bieden. Hiervoor worden (i)VRI’s fietsvriendelijk ingericht en streefwaarden t.a.v. de maximale wachttijd bij (i)VRI’s benoemd. Wanneer de maximale wachttijd wordt overschreden kan de gemeente Gouda bij traditionele VRI’s dubbele realisaties voor fietsers toepassen. Bij iVRI’s kan ook prioriteit bepaald worden op basis van het aantal passanten: dat biedt mogelijkheden om bijvoorbeeld een peloton fietsers meer prioriteit te geven dan een enkele fietser. In het Mobiliteitsplan zijn doorstroomroutes benoemd en in het 19 augustus 2022
BI3571-MI-RP-220512-0931
6
Projectgerelateerd
Verkeerscirculatieplan wordt in het wensbeeld fiets onderscheid gemaakt naar regionale fietsroutes en hoofdfietsroutes en stedelijke fietsroutes. In bijlage 2A is het wensbeeld voor de fiets en de doorstroomroutes weergegeven. Dit wensbeeld is tot stand gekomen in samenwerking met de Fietsersbond en 1-op-1 overgenomen uit het Verkeerscirculatieplan.
3.3
Wensbeeld openbaar vervoer
Het OV is een belangrijk onderdeel van de mobiliteitstransitie, waarbij Gouda kiest voor het stimuleren van gezonde en duurzame mobiliteit. De trein- en busverbindingen moeten zo goed mogelijk concurreren met de auto. Bij (i)VRI’s wordt het OV versneld afgewikkeld via (korte) busstroken en/of beïnvloeding van de (i)VRI’s; zowel stad- en streeklijnen als bussen op de R-Net-verbindingen krijgen daardoor prioriteit. In het Verkeerscirculatieplan wordt in het wensbeeld OV onderscheid gemaakt naar RNet (buslijn) en Basis OV (stad en streek). In bijlage 2B is het wensbeeld voor het OV weergegeven. Dit wensbeeld is tot stand gekomen in samenwerking met Rover, Provincie Zuid-Holland en Vervoerbedrijf Arriva en 1-op-1 overgenomen uit het Verkeerscirculatieplan.
3.4
Wensbeeld autoverkeer
Door het autoverkeer te bundelen op de Randwegen, ontstaat binnen Gouda meer ruimte voor wandelen, fietsen en OV. Om het hoofdwegennet (stadswegen en randwegen) voor autoverkeer aantrekkelijker te maken en goed af te kunnen wikkelen dienen de (i)VRI’s daar op aangepast te worden. Denk aan groene golven en daarmee samenhangend korte wachttijden. In het Verkeerscirculatieplan wordt in het wensbeeld auto onderscheid gemaakt naar hoofd- en randwegen en wijkstraten. In bijlage 2C is het wensbeeld voor de auto weergegeven dat 1-op-1 is overgenomen uit het Verkeerscirculatieplan.
3.5
Wensbeeld vrachtverkeer
Het vrachtverkeer wordt gebundeld op de stadswegen tussen de rand van de stad en de bedrijventerreinen. Op de singels wordt het vrachtverkeer juist verminderd. Bij (i)VRI’s krijgen grote voertuigen de mogelijkheid om langer groen te krijgen, wat leidt tot een vermindering van het brandstofverbruik, de uitstoot en de geluidbelasting. In bijlage 2D is het wensbeeld voor grote voertuigen weergegeven dat 1-op-1 is overgenomen uit het Verkeerscirculatieplan. In grote lijnen is het wensbeeld vrachtverkeer gelijk aan het wensbeeld voor autoverkeer.
3.6
Wensbeeld voetgangers
Voor voetgangers wordt aandacht besteed aan specifieke loopverbindingen (voetgangerscorridors). Hierbij worden bij (i)VRI’s streefwaarden t.a.v. maximale wachttijden gehanteerd, worden gekoppelde voetgangersoversteken toegepast en worden kwetsbare verkeersdeelnemers en personen met een lichamelijke beperking gefaciliteerd d.m.v. extra groen en rateltikkers. In het Verkeerscirculatieplan wordt in het wensbeeld voetganger onderscheid gemaakt naar A-milieu (in en rond de binnenstad), B-milieu (stadswijken) en C-milieu (bedrijventerreinen, buitenwijken en buitengebied). 19 augustus 2022
BI3571-MI-RP-220512-0931
7
Projectgerelateerd
In bijlage 2E is het wensbeeld voor de voetganger weergegeven dat 1-op-1 is overgenomen uit het Verkeerscirculatieplan. Voorzieningen voor mensen met een beperking Bij het afhandelen van voetgangers in de verkeersregeling spelen ook maatregelen voor mensen met een beperking een belangrijke rol. Met name voor mensen met een visuele beperking zijn extra voorzieningen nodig om hen te attenderen op het verkeerslicht. Het gebruik van rateltikkers is de meest toegepaste techniek. Deze worden in Gouda ook toegepast. Echter, hierbij zijn Uitvoeringsactie 1: nog wel verschillende keuzes te maken: rateltikkers Aanpassen van het Programma van continu aan of tijdens bepaalde perioden, al dan niet Eisen (bijlage van het LIOR) aan de tijdelijke aanpassingen aan het geluidsniveau, en Nota Verkeerslichten. Bij de dergelijke. In de ontwerpstrategie wordt aangegeven dat basisfunctionaliteiten van een (i)VRI, rateltikkers behoren tot de standaard functionaliteiten in worden de instellingen voor rateltikkers Gouda. in Gouda nader uitgewerkt. Verder bieden iVRI’s de mogelijkheid voor serviceproviders om apps te ontwikkelen die communiceren met de iVRI en die mensen met een beperking kunnen helpen met oversteken. Te denken valt aan het indrukken van de drukknop via de app of groenverklikking via een trilsignaal.
Maar ook het aanvragen van (extra) groen bij iVRI’s kan door middel van een app op smartphones plaatsvinden. Dergelijke apps zijn nog niet beschikbaar, maar het is denkbaar dat ergens de komende jaren dit soort ontwikkelingen op gang komen.
3.7
Prioritering doelgroepen
Bij het operationaliseren van algemene beleidsdoelstellingen komt het geregeld voor dat verschillende beleidsdoelstellingen met elkaar conflicteren. Niet op alle kruispunten is het mogelijk om aan alle ambities van de verschillende doelgroepen te voldoen. De positie van de doelgroep in de hiërarchie of prioriteiten volgorde bepaalt dan welke doelgroep boven de andere wordt gesteld. Er wordt dus alleen gekeken naar deze prioriteitenlijst als op het betreffende kruispunt niet aan alle ambitieniveaus kan worden voldaan. Hiermee is de prioritering van doelgroepen vastgesteld. Algemeen principe (i)VRI’s moeten in de spitsperioden vaak het verkeer regelen als er sprake is van schaarste. Zij moeten de beschikbare tijd optimaal verdelen over alle weggebruikers. De basisprincipes veiligheid en geloofwaardigheid leiden ertoe dat voor alle doelgroepen minimaal een bepaalde basiskwaliteit moet worden geborgd. Raakt het kruispunt overbelast en komt de kwaliteit onder die grens, dan ligt het voor de hand om de kwaliteit voor alle weggebruikers op een evenwichtige wijze te laten afwijken van de basiskwaliteit. Door voor de hoger geprioriteerde groepen of rijrichtingen een hogere basiskwaliteit aan te houden, kan bij het ‘verdelen van het leed’ enigszins rekening worden gehouden met de verschillen in prioriteit. Buiten de spitsen kunnen (i)VRI’s regelen bij ruimte.
Ook dan moet eerst aan alle weggebruikers minimaal het basisniveau worden geboden, alvorens prioriteit verleend kan worden.
19 augustus 2022
Uitvoeringsactie 2: De aangegeven prioriteitsvolgorde wordt doorgevoerd in alle (i)VRI’s in Gouda. Voor de bestaande VRI’s betekent dit een extra eenmalige activiteit om te beoordelen of de regelingen op dit punt aangepast moeten worden (afstemming met VCP). Voor nieuwe iVRI’s betekent dit dat de hier vastgestelde prioriteiten in het ontwerp van een nieuwe iVRI meegenomen worden.
BI3571-MI-RP-220512-0931
8
Projectgerelateerd
Eventuele ‘restruimte’ wordt aanvullend ‘verdeeld’ onder de geselecteerde doelgroepen, te beginnen met de doelgroepen in de hoogste prioriteringsklassen. Prioriteitsvolgorde Vanuit de algemene beleidskaders is de generieke prioriteitsvolgorde voor doelgroepen bij (i)VRI’s opgesteld zoals te zien is in onderstaande tabel. Op basis van deze generieke prioriteitsvolgorde is in bijlage 3 op een GIS-laag per kruispunt de prioriteitsvolgorde aangegeven.
Prio klasse 1
Wie?
Waar?
Doelgroep
Subgroepen
Netwerken
Nood- en hulpdiensten
Officiële voorrangsvoertuigen, dringende taak
Overal
fiets
Alle subgroepen
(regionale) hoofdfietsroutes (zwarte lijnen op wensbeeld fiets VCP)
Openbaar vervoer
HOV/R-net (te laat)
HOV net (dikke rode lijn op wensbeeld OV VCP)
Nood- en hulpdiensten
Officiële voorrangsvoertuigen, geen dringende taak
Overal
Openbaar vervoer
HOV/R-net (op tijd) en Basis OV (te laat/op tijd)
HOV net (dikke rode lijn op wensbeeld OV VCP)
auto
Alle subgroepen
Hoofd- en randwegen (dikke lijnen op wensbeeld auto)
fiets
Alle subgroepen
Stedelijk netwerk (groene lijnen op wensbeeld fiets VCP)
voetgangers
Alle subgroepen
Bijzondere wandelroutes en oversteeklocaties (dikke lijnen op wensbeeld wandelen van VCP)
vrachtauto
Alle subgroepen
Route grote voertuigen (zwarte lijnen op wensbeeld grote voertuigen VCP)
Openbaar vervoer
HOV/R-net (te vroeg) en Basis OV (te vroeg), treinvervangend vervoer
Basis OV net (rode lijnen op wensbeeld OV VCP)
auto
Alle subgroepen
Wijkstraten en overige 30 km/u wegen in wensbeeld auto VCP
voetgangers
Alle subgroepen
Overige locaties
fiets
Alle subgroepen
Overige locaties
vrachtauto
Alle subgroepen
Overige locaties
Openbaar vervoer
Besloten vervoer
Overige locaties
2
3
4
5
Tabel 1
Prioriteitsvolgorde doelgroepen Gouda
19 augustus 2022
BI3571-MI-RP-220512-0931
9
Projectgerelateerd
3.8
Streefwaarden en kwaliteitseisen
In het Mobiliteitsplan zijn enkele streefwaarden benoemd met betrekking tot de wachttijden bij kruispunten met (i)VRI’s. In deze nota zijn deze streefwaarden verder uitgewerkt om te bepalen of de beleidsambities gerealiseerd worden. Streefwaarden zijn meetbaar zodat de realisatie van beleid kan worden gemonitord en verbeterd. Ze geven het ambitieniveau weer: het gewenste kwaliteitsniveau waarbij voldaan wordt aan de beleidswensen. Dit is het na te streven kwaliteitsniveau. Aangezien streefwaarden in de praktijk niet altijd haalbaar zijn (bij conflicterende prioriteiten), Uitvoeringsactie 3: heeft de gemeente Gouda ook kwaliteitseisen In het kader van functioneel beheer gedefinieerd. Dit is het niveau dat minimaal behaald moet wordt een monitoringsprogramma worden. Bij het functioneel beheer (paragraaf 5.4) zijn opgesteld, waarin aangegeven wordt ook de streefwaarden en kwaliteitseisen tegen het licht op welke wijze deze streefwaarden en gehouden en waar nodig aangescherpt of juist verruimd. kwaliteitseisen worden gemonitord. De streefwaarden en kwaliteitseisen zelf zijn daarmee zelf ook onderwerp van evaluatie en verbetering.
Prio
Doelgroep
Kwaliteitseisen5 (minimumniveau)
Streefwaarden (wensniveau)
1
Nood- en hulpdiensten met een dringende taak
Absolute prioriteit
Absolute prioriteit
Fiets hoofdfietsroutes
Max. wachttijd < 45 sec.
Max. wachttijd < 30 sec.
HOV/R-net (te laat)
Max. verliestijd < 30 sec.
Max. verliestijd < 15 sec.
Nood- en hulpdiensten zonder een dringende taak
Max. verliestijd < 45 sec.
Max. verliestijd < 30 sec.
HOV/R-net (op tijd) en Basis OV (te laat/op tijd)
Max. verliestijd < 45 sec.
Max. verliestijd < 30 sec.
Auto hoofd- en randwegen
Gem. wachttijd < 60 sec.
Gem. wachttijd < 45 sec.
Fiets stedelijk netwerk
Max. wachttijd < 60 sec.
Max. wachttijd < 45 sec.
Voetgangers wandelroutes
Max. wachttijd < 60 sec.
Max. wachttijd < 45 sec.
Vrachtauto route grote voertuigen
Gem. wachttijd < 60 sec.
Gem. wachttijd < 45 sec.
HOV/R-net en Basis OV (te vroeg)
Max. verliestijd < 60 sec.
Max. verliestijd < 45 sec.
Auto wijkstraten
Gem. wachttijd < 90 sec.
Gem. wachttijd < 60 sec.
Voetgangers overig
Max. wachttijd < 90 sec.
Max. wachttijd < 60 sec.
Fiets overig
Max. wachttijd < 90 sec.
Max. wachttijd < 60 sec.
Vrachtauto overig
Gem. wachttijd < 90 sec.
Gem. wachttijd < 60 sec.
Collectief besloten vervoer
Max. wachttijd < 90 sec.
Max. wachttijd < 60 sec.
2
3
4
5
Tabel 2
Kwaliteitseisen per doelgroep
5
Bij de kwaliteitseisen en streefwaarden gaan we uit van gemiddelde wachttijd en maximale verliestijd. De gemiddelde wachttijd is de optelsom van wachttijden van alle gepasseerde voertuigen, welke vervolgens gedeeld is door het aantal gepasseerde voertuigen. Voor het langzaam verkeer is een gemiddelde wachttijd niet meetbaar, omdat alleen de eerstwachtende zich aanmeldt bij de VRI. Daarom is voor het langzaam verkeer uitgegaan van een maximale verliestijd. 19 augustus 2022
BI3571-MI-RP-220512-0931
10
Projectgerelateerd
4
Ontwerpstrategie
De ontwerpstrategie bevat een nadere detaillering van zaken, waarmee bij het ontwerp van een (i)VRI rekening moet worden gehouden. Uiteindelijk moet er sprake zijn van een veilige en geloofwaardige regeling die het verkeer op een efficiënte wijze conform de regelstrategie laat doorstromen. In dit hoofdstuk wordt eerst ingegaan op het juridisch kader en de eisen en uitgangspunten waaraan bij het ontwerp voldaan moet worden en vervolgens komen de basisfunctionaliteiten en aanvullende functionaliteiten aan bod. Daarbij wordt ook aandacht besteed aan de komst van de iVRI’s en de bijbehorende privacy en security-aspecten.
4.1
Juridisch kader
Een landelijk beleid voor het plaatsen of onderhouden van (i)VRI’s bestaat niet. Elke wegbeheerder is in principe vrij om op een bepaald kruispunt een (i)VRI te plaatsen als de verkeersafwikkeling en/of verkeersveiligheid daartoe aanleiding geeft. De wegbeheerder heeft daarbij wel wettelijke verplichtingen om de (i)VRI’s veilig in de openbare ruimte te plaatsen, in stand te houden en voldoende veilig te onderhouden. Wet/richtlijn
Inhoud
Effect op (i)VRI’s
Wegenwet (WW)
Verantwoordelijkheden voor het beheer van openbare wegen.
Zorg van de overheid gericht op een veilige inrichting van wegen en kruispunten.
Wegenverkeerswet (WVW 1994)
De basis voor de regelgeving van het wegverkeer in Nederland.
Reglement Verkeersregels en Verkeerstekens (RVV 1990)
De geldende verkeersregels en -tekens, die Uitvoeringsbesluit bij de Wegenverkeers- de weggebruiker dient na te leven op door de wet 1994, waarin de verkeersregels en overheid ingerichte wegen en kruispunten. verkeerstekens te vinden die in Nederland van toepassing zijn.
Besluit inzake Administratieve Bepalingen Wegverkeer (BABW 1991)
Voorschriften met betrekking tot de toepassing van verkeerstekens.
Deze voorschriften richten zich tot de wegbeheerder, gericht op de zorg voor een goede vormgeving van verkeerstekens langs wegen en op kruispunten.
Regeling Verkeerslichten (2019)
Uitvoeringsbesluit bij de Wegenverkeerswet 1994, waarin de voorschriften met betrekking tot de toepassing van verkeerslichten opgenomen.
Deze voorschriften richten zich tot de wegbeheerder, gericht op de zorg voor een goede vormgeving en werking van kruispunten met verkeerslichten.
Burgerlijk Wetboek
Hierin is de aansprakelijkheid geregeld voor schade als gevolg van een onrechtmatige daad.
De wegbeheerder moet aantonen wat hij heeft gedaan om risico’s voor de weggebruiker te beperken en dat hij structureel aan monitoring en onderhoud doet.
Tabel 3
Vigerende wet- en regelgeving
In de Wegenwet en de Wegenverkeerswet (WVW 1994) worden de rechten en verantwoordelijkheden voor het beheer van openbare wegen geregeld ten aanzien van de weg (Wegenwet) en aspecten met betrekking tot een vlotte en veilige verkeersafwikkeling (Wegenverkeerswet 1994). In dit kader zijn de bepalingen betreffende de verplichting voor de wegbeheerder om de verkeerstekens ten uitvoering van verkeersbesluiten (bebording en belijning) te beheren, van belang. Een nadere invulling hieraan wordt gegeven in het Reglement Verkeersregels en Verkeerstekens (RVV 1990), waarin omschreven staat welke verkeerstekens waar moeten worden geplaatst. In de artikelen 68 tot en met 75 wordt de betekenis van
19 augustus 2022
BI3571-MI-RP-220512-0931
11
Projectgerelateerd
(i)VRI’s uiteengezet. Het Besluit Administratieve Bepalingen inzake het Wegverkeer (BABW) bevat voorschriften over de toepassing van de instrumenten die door het RVV ter beschikking zijn gesteld voor de regeling van het verkeer. Het BABW richt zich voornamelijk tot de wegbeheerder. Voor het plaatsen, ontwerpen en beheren van (i)VRI’s is eigenlijk vooral de Regeling Verkeerslichten van belang. De Regeling Verkeerslichten berust op artikel 14 van de WVW 1994, en gaat met name in op de regels ten aanzien van de plaatsing, de inrichting, de kleur en de afmetingen van (i)VRI’s. De Regeling Verkeerslichten is in 1997 herzien en op 1 juli 2019 voor het laatst gewijzigd.
4.2
Eisen en uitgangspunten
Bij het ontwerpen van een (i)VRI moet aan een aantal voorwaarden worden voldaan die een algemene geldigheid hebben en die niet ter discussie staan. Het gaat om: • Het juridisch kader: de (i)VRI inclusief alle onderdelen voldoet aan de vigerende wet- en regelgeving. • De vormgeving van het kruispunt voldoet aan de basiseisen en kenmerken zoals beschreven in CROW-publicatie Basiskenmerken kruispunten en rotondes. Dit heeft vooral betrekking op duidelijkheid en herkenbaarheid. De civieltechnische vormgeving van het kruispunt is zo compact mogelijk, de ligging van de voetpaden is zodanig dat conflicten tussen fietsers en voetgangers buiten de regeling kunnen worden gehouden, voor voetgangersoversteken wordt in principe een middenberm toegepast (tenzij dit ruimtelijk niet inpasbaar is), en opstelstroken zijn voldoende lang om het gewenste detectieveld toe te kunnen passen. Ook moeten voor weggebruikers de voorrangsregels duidelijk zijn op het moment dat de (i)VRI buiten werking is. • Er is in alle gevallen sprake van een veilige en geloofwaardige regeling. Dit houdt niet alleen in dat de regeling voldoet aan de richtlijnen beschreven in de vigerende CROW-publicatie Handboek Verkeerslichtenregelingen.
Bij een geloofwaardige regeling is het voor de weggebruiker in alle gevallen duidelijk waarvoor wordt gewacht: groenfasen duren niet onnodig lang door gebruik te maken van adequate detectievoorzieningen en/of CAM-berichten6, de regeling kan het verwachte verkeersaanbod tijdens reguliere maatgevende situaties zonder afwikkelingsproblemen verwerken zonder dubbele stops (tenzij er sprake is van het begin van een groene golf of doseren), en overslaan van richtingen wordt voorkómen. • Met het oog op veiligheid regelen de Goudse (i)VRI’s het verkeer van 06:00 uur ‘s morgens tot Uitvoeringsactie 4: 23:00 uur ’s avonds en met het oog op Een eenmalige activiteit om te duurzaamheid staan de (i)VRI’s in de nachtelijke beoordelen of de werkingstijden van alle uren op (geel) knipperen. Bij uitzondering kan de (i)VRI’s nog passend zijn. wegbeheerder beslissen om (i)VRI’s gedurende 24 uur te laten regelen. Op dit moment zijn er een viertal kruispunten die 24 uur per dag regelen. • Bij het ontwerp van een optimale kruispuntvormgeving en (i)VRI’s wordt gebruik gemaakt van in Nederland gangbare regeltechnische software (zoals Cocon). Ontruimingstijden (of intergroentijden) worden geautomatiseerd berekend in een in Nederland gangbaar softwareprogramma (zoals OTTO) conform de vigerende CROW-richtlijn Ontruimingstijden Verkeersregelinstallaties.
En voor het toetsen van de verkeersafwikkeling op complexe solitaire kruispunten of kruispunten in een netwerk worden microsimulaties gebruikt (zoals met Vissim). • Een (i)VRI heeft altijd een verbinding met de beheercentrale en genereert data voor het analysetool dat de gemeente gebruikt voor functioneel beheer en analyse. Daarbij wordt gebruik gemaakt van in Nederland gangbare en gecertificeerde protocollen (IVERA, en bij een iVRI TLC-FI, RIS-FI). 6
CAM = Coöperative Awareness Message. Voertuigen met een app (zoals Flitsmeister of Onderweg) sturen deze CAM-berichten naar een iVRI. De ITS-applicatie verwerkt dit als extra detectie-input. 19 augustus 2022
BI3571-MI-RP-220512-0931
12
Projectgerelateerd
4.3
Basisfunctionaliteiten
Voor het ontwerp van een (i)VRI is een breed scala aan functionaliteiten beschikbaar. Uit oogpunt van uniformiteit bevat een Goudse (i)VRI altijd de volgende basisfunctionaliteiten: • Een (i)VRI is altijd voertuigafhankelijk of verkeersafhankelijk bij solitaire kruispunten. Een regeling zorgt ervoor dat richtingen de mogelijkheid hebben om meerdere keren groen te krijgen (door middel van alternatieve realisaties of op basis van gewichtsinstellingen). • Bij groene golven (waar afstemming tussen VRI’s gewenst is voor de doorstroming) wordt gebruik gemaakt van netwerkregelingen of gekoppelde (halfstarre) regelingen. Bij iVRI’s wordt dit coördinatie genoemd. • Er wordt altijd gebruik gemaakt van regelingen, die gebaseerd zijn op hardware onafhankelijke regelalgoritmen. • In principe worden altijd conflictvrije regelingen toegepast. Deelconflicten worden alleen overwogen als het uit capaciteitsoverwegingen noodzakelijk wordt geacht.
•
Elke regeling kent een wachtstand, waarbij de (i)VRI in eenzelfde stand blijft staan zolang er geen verkeer is. Dergelijke situaties treden vooral in rustige situaties op, zoals ’s nachts en in dalperiodes overdags. In de basis zijn er twee typen wachtstand: wachtstand rood (waarbij alle richtingen rood licht houden zolang er geen verkeer is) of wachtstand groen (waarbij het Uitvoeringsactie 5: groen van hoofdrichtingen wordt vastgehouden Een eenmalige activiteit om te zolang er geen conflicterend verkeer is). Op dit beoordelen of, en op welke moment kennen de meeste regelingen in Gouda kruispunten, wachtstand rood of een wachtstand groen. In de omgeving van wachtstand groen toegepast moet uitruklocaties van nood- en hulpdiensten is worden (zie ook Bijlage 4). wachtstand rood echter een betere keuze om sneller ter plaatse te zijn (als er geen spoed is).
Naast de algemene basisfunctionaliteiten gelden er ook een aantal basisfunctionaliteiten per vervoerwijze. Uit oogpunt van uniformiteit bevat een Goudse (i)VRI altijd deze basisfunctionaliteiten per doelgroep: • Voor het autoverkeer: een detectieveld bestaande uit minimaal een koplus en een lange lus, en waar wenselijk verwegdetectie. • Voor fietsers: een detectieveld bestaande uit een drukknop, een koplus en verwegdetectie. Bij detectie op in twee richtingen bereden fietspaden wordt richtingsgevoelige detectie toegepast.
19 augustus 2022
BI3571-MI-RP-220512-0931
13
Projectgerelateerd
•
•
•
•
4.4
Daarnaast worden voor fietsers altijd onderlichten en wachttijdvoorspellers toegepast. In de regeling krijgen fietsers een meeaanvraag (en worden groen) als er groen op een parallelle voetgangersrichting wordt gegeven. Voor voetgangers: een detectie bestaande uit drukknoppen, eventueel aangevuld met radardetectie of videodetectie op drukke oversteken. In de regeling moet een voetganger in één keer kunnen oversteken, met uitzondering van oversteken met een brede middenbermen (> circa 5 meter) of bij aanwezigheid van een bushalte in de middenberm. De verkeerslantaarns voor voetgangers worden voorzien van akoestische signaalgevers (rateltikkers). Voor openbaar vervoer: gebruik van selectieve detectie (SRM/CAM en KAR) en voorzieningen voor prioriteitsverlening in het regelprogramma. Bij aparte busbanen wordt altijd een detectielus bij de stopstreep neergelegd, voor het geval de selectieve detectie niet werkt. Nood- en hulpdiensten (in ieder geval brandweer en ambulance) zijn eveneens uitgerust met selectieve detectie (KAR). Ambulances krijgen bij (i)VRI’s automatisch absolute prioriteit op basis van SRM/CAM7-berichten. Voor vrachtverkeer worden geen verdere basisfunctionaliteiten aangebracht.
Aanvullende functionaliteiten
Naast de basisfunctionaliteiten per vervoerwijze wil de gemeente ook extra functionaliteiten toevoegen, die verkeerskundig bijdragen aan het halen van de gewenste kwaliteitsniveaus uit de regelstrategie of het comfort verhogen. Het streven is om hierbij zoveel mogelijk uniforme aanvullende functionaliteiten toe te kennen, die bijdragen aan de mobiliteitsdoelen van de gemeente. In Gouda gaat het om: • Uniforme maatregelen om nood- en hulpdiensten bij spoed het kruispunt zo vlot en veilig mogelijk te laten passeren. De Use Case prioriteren bij een iVRI is hiervoor de meest geschikte methode. • Extra voorzieningen om (HOV) bussen te detecteren. Ook hiervoor is de Use Case prioriteren bij een iVRI de meest toekomstvaste methode, gecombineerd met het gebruik van Uitvoeringsactie 6: ‘connected’ voertuigen in het OV (uitsturen Een eenmalige activiteit om te CAM/SRM berichten van bus naar iVRI). beoordelen of, en op welke locaties: • Met (i)VRI’s beveiligen van een • de mogelijkheid zich voordoet voetgangersoversteek over een vrijliggende om kruispunt lay-out en/of busbaan (volgens het monitoring- en regeling te verbeteren; evaluatieplan VCP bij stadswegen en • de voorzieningen voor mensen stadsstraten).
met een beperking verbeterd • Vormen van coördinatie voor doorgaand verkeer moeten worden; op doorstroomroutes, bijvoorbeeld op basis van • aanvullende functionaliteiten vrije koppelingen voor doorgaande richtingen of nodig of gewenst zijn. door de Use Case optimaliseren bij een iVRI. Vervolgens een actieplan opstellen • Doseren van inkomend verkeer op de randen om deze aanpassingen ook te van een (deel)netwerk. realiseren. • Verbeteren van de positie voor fietsverkeer in Deze uitvoeringsactie wordt in verkeersregelingen, zoals extra realisaties en/of samenspraak met stakeholders extra verwegdetectie voor fietsverkeer, door ingevuld. coördinatie van fietsrichtingen voor linksafslaande fietsers (bij voldoende aanbod),
7
SRM = Signal Request Message. Hiermee kan een voertuig prioriteit vragen aan een iVRI. Voor ambulances is dit een aanvraag voor absolute prioriteit. CAM = Coöperative Awareness Message. De ITS-applicatie verwerkt dit als extra detectie-input. 19 augustus 2022
BI3571-MI-RP-220512-0931
14
Projectgerelateerd
•
•
4.5
of door toepassing van de Use Case prioriteren voor fietsverkeer bij iVRI’s. Gebruik van apps door autoverkeer en fietsverkeer voor aanvraag of verlenging van het groen. Bij iVRI’s biedt dit voor fietsers ook de mogelijkheid om grotere groepen fietsers (pelotons) te detecteren en eventueel met prioriteit af te handelen. Op belangrijke routes voor voetgangers groenverlenging met videodetectie of radardetectie.
De iVRI in Gouda
Met de komst van de iVRI verandert er veel. Gouda kiest ervoor om, conform de landelijke trend, bij vervanging van bestaande VRI’s en realisatie van nieuwe VRI’s enkel nog iVRI’s te plaatsen. Een iVRI is geschikt voor een aantal toepassingen die niet met huidige VRI’s mogelijk zijn: prioriteren van doelgroepen (via nieuwe architectuur en eenvoudigere devices), informeren (zoals de status van het verkeerslicht bij een iVRI op een app of dashboard van een auto) en optimaliseren (nieuwe generatie ITS applicaties waarbij gebruik wordt gemaakt van CAM-data). Deze toepassingen worden Use Cases genoemd: de verkeerskundige functies van een iVRI. Qua ontwerp bestaat een iVRI uit: • Een gecertificeerde automaat (iVRI) die voldoet aan de vigerende standaarden en CROWrichtlijnen iVRI; • Koppeling met het landelijk dataplatform UDAP 8 (communicatie tussen weggebruiker en iVRI); • Een goedgekeurd Topologiebestand. Dit betreft de digitale weergave van het kruispunt; • Verbindingen en onderdelen (componenten) die voldoen aan de vigerende wet- en regelgeving met betrekking tot privacy en security. De verkeerskundige functionaliteiten die met een iVRI kunnen worden ingezet zijn: • Use Case Prioriteren: het prioriteren van specifieke doelgroepen bij iVRI’s, zoals hulpdiensten, lijnbussen, groepen auto’s en (groepen) vrachtauto’s.
Gouda wil deze Use Case in ieder geval inzetten voor prioriteitsverlening aan nood- en hulpdiensten en openbaar vervoer. Daarnaast denkt Gouda erover na om ook voor fietsers de Use Case Prioriteren te gaan gebruiken. Overigens, om doelgroepen als hulpdiensten en het openbaar vervoer gebruik te laten maken van de iVRI, moeten zij ook beschikken over de juiste devices om hun digitale aanwezigheid door te kunnen geven (CAM- en SRM-berichten kunnen verzenden). • Use Case Informeren: deze use case betreft het in-car verstrekken van actuele informatie vanuit de iVRI’s of berekende informatie van het in-car systeem dat (deels) is gebaseerd op informatie uit de iVRI’s. Deze Use Case voorziet op dit moment, conform de landelijke standaarden, vooralsnog alleen in het tonen van de status van een naderende iVRI (rood, geel, groen). De vorm en nauwkeurigheid hoe deze informatie wordt getoond is sterk afhankelijk van de service providers (op dit moment vooral Flitsmeister en Onderweg). De wegbeheerder is enkel verantwoordelijk voor de informatie die vanuit de iVRI’s naar UDAP wordt gestuurd. Hierdoor is de wegbeheerder nog maar deels verantwoordelijk voor hoe de informatie aan de weggebruikers wordt getoond.
• Use Case Optimaliseren: Deze Use Case betreft het optimaliseren van de afwikkeling op een lokaal kruispunt of een netwerk (van meerdere kruispunten), door het beschikbaar stellen van data uit voertuigen aan de iVRI (CAM-berichten). Op dit moment zijn er nog maar een beperkt aantal ITS-applicaties die gebruik maken van individuele voertuigberichten (CAM) bij de optimalisatie. Gouda wil hier inzetten op deze vooruitstrevende en innovatieve ITS-applicaties, die zich de afgelopen jaren bewezen hebben. Gemeente Gouda vervangt de komende 2 jaar 9 VRI’s door iVRI’s. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de ‘Regeling van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat, van 20 mei 2022, nr. IENW/BSK-2022/48111,
8
UDAP = Urban Data Access Platform. Dit is het platform dat landelijk als uitwisselingspunt fungeert voor het doorgeven van data uit onder meer iVRI’s richting weggebruikers en omgekeerd. 19 augustus 2022
BI3571-MI-RP-220512-0931
15
Projectgerelateerd
houdende regels voor toekenning van specifieke uitkeringen voor intelligente verkeersregelinstallaties (Tijdelijke regeling specifieke uitkeringen intelligente verkeersregelinstallaties)’.
Uitvoeringsactie 7: De komende twee jaar vervangen van 7 VRI’s door iVRI’s en aanleg van 4 nieuwe iVRI’s, om daarmee ook gebruik te kunnen maken van de Tijdelijke (4 jaar durende) regeling specifieke uitkeringen intelligente verkeersregelinstallaties van het Ministerie van I&W.
Alle kruispunten waar iVRI’s toegepast worden, vormen onderdeel van het gecategoriseerde wegennet conform het Mobiliteitsplan. Op dit wegennet treden de grootste reistijdproblemen tijdens de spitsen op rond de Goudse Poort (zie afbeelding). Vijf van de negen locaties waar iVRI’s geprojecteerd zijn, bevinden zich op dit deel van het Goudse wegennet. Voor deze iVRI’s geldt, naast de prioritering voor fietsverkeer, dat de doorstroming van het autoverkeer een belangrijk doel is. Met de Use Case Optimaliseren gaan de iVRI’s hier bijdragen aan vermindering van de reistijdproblemen. Communicatie Verder worden iVRI’s ingezet om fietsverkeer beter te faciliteren en verder te prioriteren. De gemeente gaat samen met een communicatiebureau de komende 2 jaar via gerichte informatiecampagnes inzetten op gedragsverandering, waaronder het promoten van fietsapps (Ring, Schwung). Hoe meer fietsers dergelijke apps gebruiken, hoe meer fietsers ‘digitaal zichtbaar’ zijn voor iVRI’s en met prioriteit afgewikkeld kunnen worden. Naast deze informatiecampagnes kunnen ook scholen gericht benaderd worden om het gebruik van fietsapps onder scholieren te promoten. Daarmee kunnen ook pelotons fietsers met voorrang bij iVRI’s afgehandeld worden.
Uitvoeringsactie 8: In gesprekken met de betrokken instanties (nood- en Het initiëren van acties om ervoor te hulpdiensten, OV) moet nog aan de orde komen hoe de zorgen dat voertuigen en verkeersvoertuigen en verkeersdeelnemers meer ‘connected’ deelnemers meer ‘connected’ worden en kunnen worden om geprioriteerd te worden bij de iVRI’s. daarmee ‘digitaal zichtbaar’ worden bij Met betrekking tot hulpdiensten en openbaar de iVRI’s. vervoerdiensten is dit ook een regionale aangelegenheid. Bij het autoverkeer zorgt het gebruik van Flitsmeister er al voor dat een paar procent van al het autoverkeer ‘digitaal zichtbaar’ is voor de iVRI. De verwachting is dat, als ook andere navigatieapps gekoppeld worden aan iVRI’s, dit aandeel de komende jaren zal toenemen.
4.6
Veiligheid
Verkeersveiligheid (i)VRI’s worden op een kruispunt aangelegd om de verkeersveiligheid te verbeteren of om de doorstroming van het verkeer op het kruispunt te optimaliseren. Wanneer elke (i)VRI voldoet aan de laatste richtlijnen en inzichten met betrekking tot een veilig ontwerp van de buiteninstallatie (plaatsing van verkeerslantaarns, goede zichtbaarheid en dergelijke) wordt een reductie van het aantal ongevallen op geregelde kruispunten bewerkstelligd en daarmee ook een belangrijke bijdrage geleverd aan de opgave tot het verbeteren van de verkeersveiligheid; het aantal verkeersslachtoffers met 50% verminderen en 0 verkeersdoden (speerpunt in het Mobiliteitsplan). Installatieveiligheid Daarnaast speelt ook de installatieveiligheid van de complete (i)VRI op een kruispunt. In de Regeling Verkeerslichten (zie paragraaf 4.1) wordt verwezen naar de NEN-normen waaraan (i)VRI’s dienen te
19 augustus 2022
BI3571-MI-RP-220512-0931
16
Projectgerelateerd
voldoen. Door toepassing van deze NEN-normen wordt het veilig werken met de elektrische installaties van (i)VRI’s gegarandeerd. Gebruik fietsapps Voor het gebruik van de genoemde fietsapps is het alleen nodig dat de apps vooraf geactiveerd worden (passief gebruik) en is het niet nodig dat de fietser tijdens het fietsen op de telefoon kijkt. Privacy en security Aangezien iVRI’s ook onderdeel zijn van een digitaal netwerk met continue dataverbindingen (in Gouda gaat dit via ADSL) spelen beveiligingsmaatregelen op het gebied van (cyber)security een steeds belangrijkere rol. Binnen de iVRI architectuur worden dataverbindingen (zoals met UDAP) gerealiseerd door middel van beveiligde VPN-tunnels. Daarbij wordt met TLS certificaten de beveiliging van de ICT architectuur rond de iVRI gewaarborgd. Met deze architectuur zijn de maatregelen om de iVRI’s te beschermen tegen (cyber)aanvallen van buitenaf op orde. Alleen zullen deze maatregelen ook op orde gehouden moeten worden. De taken daarvoor worden beschreven onder het technisch ketenbeheer (paragraaf 5.5). Door apps te gebruiken die zijn gecertificeerd door het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat wordt cyberveiligheid gegarandeerd en ‘spoofing’ voorkomen. Spoofing is het vervalsen van kenmerken met als doel tijdelijk een valse identiteit aan te nemen.
Hiermee kunnen hackers apps op afstand manipuleren en Uitvoeringsactie 9: daarmee zich voordoen als bijv. fietsers, zonder zich bij Het inschakelen van kennis en het betreffende verkeerslicht aan te melden. expertise op het gebied van beveiliging van ICT-verbindingen bij de uitrol van Ter bescherming van de persoonsgegevens dient een de iVRI in Gouda. Hierbij wordt de functionaris gegevensbescherming van de gemeente functionaris bescherming persoonseen verwerkingsovereenkomst af te sluiten met de gegevens vanuit de gemeente leveranciers van alle onderdelen van de iVRI-keten betrokken om privacy issues te kunnen (hardware- en softwareleveranciers). De handreiking afdekken. AVG van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat kan als basis voor deze overeenkomst dienen, maar dit kan ook een eigen verwerkingsovereenkomst zijn. Bovendien zijn er landelijk voldoende voorbeelden van zo’n verwerkersovereenkomst beschikbaar. De overeenkomst wordt ondertekend door de functionaris gegevensbescherming en de leverancier.
19 augustus 2022
BI3571-MI-RP-220512-0931
17
Projectgerelateerd
5
Beheerstrategie
Het beheren van (i)VRI’s is een taak op zich. Een (i)VRI heeft namelijk voortdurend aandacht nodig, niet in de laatste plaats vanwege het dynamisch karakter van het verkeer. De beheerstrategie beschrijft hoe de gemeente Gouda het beheer vormt geeft. Als eerste speelt het algehele kwaliteitsniveau van beheer, en de cyclus van vervangingen van (onderdelen van) (i)VRI’s een rol. Dagelijks beheer is te splitsen in technisch en functioneel beheer. Met de opkomst van de (i)VRI speelt ook het technisch ketenbeheer (beheer van datastromen en benodigde systemen) een rol. Al deze onderdelen komen in dit hoofdstuk aan de orde.
5.1
Kwaliteit van het beheer van (i)VRI’s
De kwaliteit van de werking van een (i)VRI wordt in eerste instantie bepaald door de technische kwaliteit: het voorkómen dat de (i)VRI uitvalt, waardoor de verkeersdeelnemers op het kruispunt in onveilige situaties gebracht worden. Technische problemen kunnen er voor zorgen dat de (i)VRI slecht of helemaal niet functioneert, waardoor een verkeersveiligheidsrisico kan ontstaan. Daarom is het heel belangrijk dat de technische kwaliteit van een (i)VRI in orde is en blijft (betrouwbaarheid en continuïteit). Maar naast dat de (i)VRI’s heel en veilig moeten functioneren, moeten (i)VRI’s blijvend een bijdrage leveren aan de bereikbaarheid, verkeersveiligheid en leefbaarheid van de stad. Wat bereikbaarheid betreft hebben (i)VRI’s een cruciale rol in het bereiken van hoofddoelen van het gemeentelijk mobiliteitsbeleid. Zeker omdat er nauwelijks ruimte is in de stad om extra capaciteit te creëren in de vorm van extra rijstroken, hebben de (i)VRI’s een essentiële rol om het verkeer zodanig te sturen en te geleiden, dat het stroomt op de plaatsen waar het moet en stilstaat op de plaatsen waar het kan. Uitgaande van landelijke richtlijnen (CROW beheersystematiek) moeten (i)VRI’s qua techniek minimaal onderhouden worden op een technisch kwaliteitsniveau dat veilig functioneren garandeert.
Technisch onderhoud op een lager kwaliteitsniveau is onverantwoord, omdat daarmee de (verkeers)veiligheid in gevaar komt. Om te concretiseren wat het minimaal benodigd technisch kwaliteitsniveau betekent voor het beheer en onderhoud van de technische kwaliteit van de (i)VRI’s is de CROW-publicatie ‘Beheerkosten openbare ruimte’ (publicatie 145) een leidraad. In deze leidraad staan de frequenties van meerjaarlijkse (vervangingsinvesteringen) en jaarlijkse/continue maatregelen (regulier onderhoud) voor het beheer van (i)VRI’s benoemd. Deze frequenties zijn vergeleken met wat in Gouda de laatste jaren gangbaar is (zie Tabel 4). Over het algemeen, landelijk en in de verkeerskundige wereld, is kwaliteitsniveau ‘Basis’ het minimaal benodigd niveau voor technisch beheer en onderhoud van (i)VRI’s. Uit de vergelijking blijkt dat de vervangingscyclus en het beheer in Gouda op een Uitvoeringsactie 10: aantal punten niet voldoet aan kwaliteitsniveau ‘Goed’. Het bestuurlijk bekrachtigen van de Oorzaak ligt in het feit dat op een aantal onderdelen ambtelijke keuze om (i)VRI’s te beheren (detectie, functioneel, schilderen) reactief beheer wordt zoals onder de kolom ‘Wens Gouda’ van gepleegd. De mogelijkheid bestaat dat Gouda het tabel 4. beheer meer proactief in gaat steken. Als die wens aanwezig is, zijn enkele verbeteringen nodig.