Kadernota 2025-2028

Kadernota 2025-2028

Inhoudsopgave Introductie en leeswijzer

3

1 Samenvatting

4

1.1 Bestuurlijke samenvatting

5

1.2 Financiële samenvatting

6

1.3 Uitgangspunten voor de begroting 2025

7

1.4 Specifieke kaderstelling voor de begroting 2025

8

2 Landelijke ontwikkelingen

9

3 Ontwikkelingen per programma

11

3.1 Economie, werk en onderwijs

12

3.2 Energie en klimaat

17

3.3 Wonen en leefomgeving

21

3.4 Sociaal domein

26

3.5 Cultuur, sport en recreatie

31

3.6 Leefbaarheid en veiligheid

35

3.7 Bestuur en organisatie

38

4 Ontwikkeling meerjarenperspectief 2025 - 2028

43

4.1 Overzicht meerjarenperspectief 2025 - 2028

43

5 Algemene (overall) financiële ontwikkelingen

44

5.1 Inflatie/ prijsontwikkeling 2025

45

5.2 Cao 2024

46

5.3 Inflatieontwikkeling gemeenschappelijke regelingen 2025

47

5.4 Geactualiseerd concern investeringsplan (CIP) 2024 - 2028

48

6 Ontwikkeling financiële positie

50

6.1 Ontwikkeling reserves en weerstandsvermogen

50

6.2 Ontwikkeling leningportefeuille (schuldquote en solvabiliteit)

50

2

Kadernota 2025-2028

Introductie en leeswijzer Hierbij presenteert het college van BenW de kadernota 2025. Dit is een belangrijk document, omdat de raad hiermee de beleidsmatige en financiële kaders vaststelt voor de komende begrotingsperiode 2025-2028. Het is een moment van integrale afweging tussen wensen en ambities in relatie tot de beschikbare financiële middelen. Deze nota laat zien waar het college de komende tijd op wil (bij)sturen en is een eerste stap om te komen tot een begroting voor 2025.

Leeswijzer • Hoofdstuk 1 bevat een bestuurlijke en financiële samenvatting. De kaders en uitgangspunten voor deze kadernota worden in dit hoofdstuk uiteengezet. Dat wordt opgebouwd vanuit het meerjarig saldo na de effecten van de begrotingswijzigingen en aangevuld met de (financiële) impact van ontwikkelingen en specifieke kaderstelling. • In hoofdstuk 2 wordt een aantal belangrijke landelijke ontwikkelingen behandeld. Dit betreft overkoepelende ontwikkelingen met potentiële gevolgen voor de wijze waarop lokaal invulling gegeven kan worden aan het realiseren van Goudse ambities. • Hoofdstuk 3 gaat in op relevante ontwikkelingen per programma, de bijbehorende doelen en indicatoren en een tabel met intensiveringen (wettelijk/onontkoombaar en/of overig). In dit hoofdstuk wordt per programma eveneens aangegeven welke onderwerpen nadere afweging behoeven richting de begroting 2025 -2028. • Daarop aansluitend staat in hoofdstuk 4 de ontwikkeling van het meerjarenperspectief 2025 - 2028 weergegeven. • Hoofdstuk 5 benoemt de algemene (overall) financiële ontwikkelingen, zoals: prijsontwikkeling, CAO ontwikkeling en de actualisatie van het Concern InvesteringsPlan (CIP). • In hoofdstuk 6 wordt ingegaan op het weerstandsvermogen en de ontwikkeling van de leningenportefeuille.

Kadernota 2025-2028

3

1 Samenvatting

4

Kadernota 2025-2028

1.1 Bestuurlijke samenvatting Gouda staat er goed voor en de stad is continu in beweging. Het aantal inwoners van de stad blijft toenemen en daarmee groeit ook het aantal uitdagingen voor Gouda. Het college wil deze uitdagingen het hoofd bieden door voort te bouwen aan de stad. Het blijven investeren in de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van Gouda is van belang, waarbij solide financieel beleid het uitgangspunt is. Het in samenwerking met de gemeenteraad en de stad waarmaken van de gestelde doelen uit het bestuursakkoord ‘’Geef Gouda Door 2022 - 2026" staat ook het komend jaar centraal. Het college is goed op weg met het realiseren van de ambities. De Goudse Spoorzone en Westergouwe zijn zichtbaar in ontwikkeling, Gouwenaars zijn gastvrij voor vluchtelingen, het gemeentelijk vastgoed wordt verduurzaamd en het cultuurhistorisch erfgoed wordt versterkt en toekomstbestendig gemaakt. Net als in 2024 zal 2025 het jaar van de uitvoering worden. Gouda staat er financieel ten opzichte van andere gemeenten relatief goed voor. Het ravijnjaar is zichtbaar in ons begrotingsperspectief, maar er is ruimte om grotendeels invulling te geven aan bestaande plannen en ambities. Het college is zich er eveneens van bewust dat de jaarrekening 2023 een budgettair overschot toont.

Dit is kleiner dan vorig jaar en grotendeels wordt dit overschot veroorzaakt door onderbesteding op het terrein van uitvoering van centrumtaken en andere regionale taken. Deze budgetten blijven beschikbaar voor de regio en worden in de jaarrekening overgeheveld dan wel bestemd in de daarvoor beschikbare bestemmingsreserve. Tegelijkertijd opereert de gemeente in een onzekere context. Niet alleen als het gaat om de onrustige geopolitieke situatie en de voortgang van de formatie richting een nieuw kabinet, maar ook aangaande de inkomsten vanuit het rijk. Dit laatste blijft een punt van aandacht, waarbij het college het rijk oproept om voor structurele taken ook structureel budget beschikbaar te stellen. Daarnaast zorgen nieuwe uitdagingen voor de stad ervoor dat investeringen noodzakelijk blijven. In deze kadernota worden kaders voorgesteld om ook in de toekomst investeringen op financieel verantwoorde wijze vorm te kunnen geven. Het college gaat graag met de raad in gesprek over het maken van afspraken voor het sturen op onze schuldpositie en een robuust investeringsprogramma.

Kadernota 2025-2028

5

1.2 Financiële samenvatting Samenvatting financiële positie De opgave is om een goede balans te vinden tussen het doen van noodzakelijke investeringen in en voor de stad en het voeren van een prudent en solide financieel beleid. Hiervoor worden keuzes afgewogen aan de hand van strakke financiële kaders voor de begroting 2025: • Er wordt een sluitend meerjarenperspecfief opgeleverd. • De geactualiseerde verhouding tussen risico's en de mogelijkheid om deze te kunnen opvangen vanuit het weerstandvermogen is "ruim voldoende/uitstekend" voor de periode 2025 - 2028. • De omvang van de algemene reserve neemt toe van 32 miljoen in 2025 naar 36 miljoen in 2028.

Financieel perspectief 2025 - 2028 In de onderstaande tabel is op hoofdlijnen de ontwikkeling van het perspectief 2025 - 2028 opgenomen. Het uitgangspunt hierbij is de programmabegroting 2024-2027, aangevuld met de wijzigingen die door de raad zijn vastgesteld (t/m de raadsvergadering van 10 april). De nadere uitwerking en toelichting van de onderdelen B t/m E (ontwikkelingen) zijn opgenomen in de afzonderlijke hoofdstukken. Bedragen in € x 1.000

2025

2026

2027

2028

Saldo begroting 2024 - 2027

-9.219

-2.948

-8.181

-12.033

400

200

200

200

Beheerplan groot- en vervangingsonderhoud openbare ruimte 2023 - 2029 (raadsbesluit 27-09-2023)

2.413

2.387

2.711

3.074

Herbestemming stadhuis: definitief ontwerp (raadsbesluit 01-11-2023)

-128

-123

589

581

Nota reserves en voorzieningen (raadsbesluit 13-12-2023)

-751

-752

-943

-1.342

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed (raadsbesluit 07-02-2024)

-369

149

333

65

Verbetering toegankelijkheid gemeentelijk vastgoed (raadsbesluit 07-02-2024)

-133

-91

-50

-31

Subsidieregeling Groenblauw schoolpleinen (raadsbesluit 07-02-2024)

200

Lokale inclusie agenda (raadsbesluit 13-03-2024)

155

0

0

0

Startnotitie burgerparticipatie (raadsbesluit 10-04-2024)

813

813

543

543

(A) Startsaldo Kadernota 2025

-6.619

-365

-4.798

-8.943

(B) Subtotaal algemene financiële ontwikkelingen

1.900

420

-740

-1.000

(C) Subtotaal wettelijke ontwikkelingen / onontkoombaar

2.240

2.240

2.240

2.240

880

880

3.070

3.070

(E) Prognose ontwikkeling inkomsten Rijk *

1.000

-3.200

-3.200

-3.200

Doorkijk Kadernota 2025 (A t/m E)

-599

-25

-3.428

-7.833

Integraal veiligheidsbeleid (raadsbesluit 27-09-2023)

(D) Subtotaal overige ontwikkelingen

(+ = nadeel / last | - = voordeel / baat)

* Vooruitlopend op de meicirculaire 2024 is de voorjaarsnota van het rijk gepubliceerd. Deze voorjaarsnota is voorzichtig vertaald naar het financieel effect voor de gemeente Gouda.

Ontwikkeling gemeentefonds Begin juni wordt de meicirculaire van het rijk gepubliceerd. In deze meicirculaire wordt duidelijk welke middelen Gouda in 2024-2028 exact zal ontvangen van het rijk. Om die reden ontvangt de raad een geactualiseerd meerjarenperspectief in het raadsvoorstel van de kadernota 2025.

6

Kadernota 2025-2028

1.3 Uitgangspunten voor de begroting 2025 Basis meerjarenraming 2025 - 2028 De basis van de meerjarenraming 2025-2028 wordt gevormd door: de programmabegroting 2024-2027, de 1e bestuursrapportage 2024 en de voorliggende kadernota 2025. De meicirculaire 2024 zal worden verwerkt in de meerjarenraming 2025-2028. Dit is ook van toepassing op de financiële afwijkingen in de reguliere beleidsuitvoering (raadsbesluiten) tot en met 10 april 2024. De septembercirculaire 2024 zal worden betrokken bij het raadsvoorstel van de programmabegroting 2025 en als separate begrotingswijziging - na vaststelling van de begroting 2025 - worden verwerkt.

Uitgangspunten voor de begroting 2025 Naast de richtlijnen en toetsingsaspecten van de toezichthouder, de provincie, wordt voorgesteld een aantal uitgangspunten te hanteren als kaderstelling voor de programmabegroting 2025 - 2028: 1. De lokale woonlasten en de belastingen/heffingen voor het jaar 2025 te indexeren op basis van de verwachte prijsontwikkeling conform de meicirculaire 2024; 2. Met ingang van 2025 in de begrote opbrengst OZB ook rekening te houden met de verwachte areaaluitbreiding OZB-woningen voor dat jaar*; 3. Prijs- en loongevoelige budgetten voor 2025 e.v. regulier indexeren, conform de meicirculaire 2024; 4. Het - in lijn met de begroting 2024 - toepassen van een "loon mix 80/20" voor de meer loongevoelige budgetten, conform de meicirculaire 2024; 5. Het - in lijn met de begroting 2024 - toepassen van het OVA/PPC indexcijfer (zorgindexering) voor zorgaanbieders (Wmo & Jeugd) binnen het Sociaal Domein; 6. De prijs- en loonontwikkeling (conform meicirculaire 2024) grotendeels te bekostigen vanuit de rijksbijdragen (algemene uitkering); 7. Een gedegen meerjaren investeringsprogramma (CIP – concern investering plan), binnen de afgesproken ratio's; 8. Conform de richtlijnen van de provincie (financieel toezicht) wordt in oktober 2024 een sluitende meerjarenbegroting aangeboden; 9.

De bijstelling van de begrotingen 2025 van de verbonden partijen wordt verwerkt conform de vastgestelde (collegebesluit 30 januari 2024) Financiële Kaderstelling Gemeenschappelijke Regelingen (FKGR) voor de begroting 2025 – dit betreft een toegestane prijsindexatie van 11,1% voor beloning werknemers en 3,7% voor netto materieel. * De woningvoorraad in de gemeente Gouda breidt jaarlijks uit als gevolg van nieuwbouw. Deze nieuwbouw leidt enerzijds tot extra kosten ten aanzien van openbare ruimte, burgerzaken, onderwijs etc, maar anderzijds tot extra inkomsten onroerendezaakbelasting woningen. De opbrengst OZB wordt jaarlijks geïndexeerd met het inflatiepercentage, maar de extra opbrengst als gevolg van de areaaluitbreiding werd hier niet in meegenomen. Om hier structureel rekening mee te houden wordt per 2025 de extra opbrengst, als gevolg van areaaluitbreiding, apart meegenomen in de begrote opbrengst OZB-woningen.

Kadernota 2025-2028

7

1.4 Specifieke kaderstelling voor de begroting 2025 Nieuwe uitdagingen voor de stad zorgen ervoor dat investeringen noodzakelijk blijven. Het college wil ook in de toekomst investeringen op financieel verantwoorde wijze vormgeven en gaat daarom graag met de raad in gesprek over de sturing op onze schuldpositie en een robuust investeringsprogramma. In deze kadernota wordt voorgesteld om de afspraken over het sturen op onze schuldpositie aan te laten sluiten op de omvang van de begroting (baten). Dit door middel van de zogenaamde schuldquote, in combinatie met het sturen op een gezonde solvabiliteit. Tevens worden kaders uiteengezet om een robuust investeringsprogramma 2024-2034 richting de begroting 2025 mogelijk te maken.

Ratio voor het monitoren van de schuldontwikkeling Tijdens de informatiesessie op 15 april jl. is er als opmaat naar de kadernota 2025 verder ingezoomd op het monitoren van de gemeentelijke schulden. In 2014 is in Gouda het schuldenplafond ingevoerd. Dit plafond heeft als doel om de gemeentelijke schulden strak te monitoren en terug te dringen. Het plafond is in 2014 ingesteld op 350 miljoen en is in het bestuursakkoord 2022 ingesteld op 285 miljoen. Aan de andere kant is, mede als gevolg van de uitbreiding van taken, inflatie en ambities, de omvang van de gemeentelijke begroting de afgelopen jaren fors gegroeid, van 260 miljoen in 2019 naar 360 miljoen in 2024. De gemeente heeft sinds 2014 goed gewerkt aan het terugdringen van de schulden (schuldquote 157% in 2014 naar 69% in 2023). Het schuldenplafond is hierin een goed en strak sturingsinstument geweest. De huidige context vraagt echter om nieuwe afspraken te maken rondom het sturen op onze schuldpositie. Hieraan liggen diverse constateringen ten grondslag: • Nu de schulden fors zijn afgebouwd en er een financiële gezonde situatie is, is investeren - binnen verantwoorde kaders - mogelijk; • In de periode 2016 - 2022 is de omvang van de materiële vaste activa (investeringen) nauwelijks gestegen, wat inhoudt dat er minimaal is geïnvesteerd, terwijl het gezond is om te blijven investeren (m.u.v.

de rioolprojecten); • De begrotingsomvang is fors gegroeid in de afgelopen 10 jaar. Dit vraagt om een sturingsinstument dat aansluit/ meebeweegt met onze begrotingsomvang (baten); • De schuldquote is een landelijk verantwoorde ratio om gemeentelijke schuldontwikkeling te monitoren, waarbij 130% de maximale grenswaarde is; • Er liggen nieuwe investeringsplannen, die nodig zijn om de (noodzakelijke) uitdagingen in de stad mogelijk te maken. Gelet op bovenstaande uiteenzetting wordt voorgesteld om het huidige schuldenplafond van 285 miljoen euro te vervangen door een maximale netto schuldquote van 110% en te sturen op een gezonde solvabiliteit van >20%.

Kaders voor herijking investeringsprogramma 2025-2034 De investeringsplannen richting de toekomst zijn omvangrijk (doorkijk t/m 2034) en passen niet binnen een schuldquote van 110%. Onderdeel hiervan zijn onder andere de vervangingsinvesteringen (tranche 2 en 3) in het kader van het Integraal HuisvestingsPlan (IHP), het verkeerscirculatieplan (tranche 2), het voorzieningencluster in Westergouwe, de verduurzaming van het vastgoed (periode 2029 - 2040) en de reguliere vervangingsinvesteringen in ICT, sport en het beheer van de openbare ruimte. De investeringsplannen zijn niet uniek. Veel gemeenten hebben te maken met een zogenaamde "boeggolf" aan investeringen. Deze investeringen hebben een afschrijvingsduur van +/- 40 jaar en zorgen de komende jaren voor een grote opgave. Om keuzes te maken en het investeringsprogramma in een langere planningshorizon > 2034 verder uit te werken is kaderstelling noodzakelijk. Het college vraagt de raad om de herijking van het investeringsprogramma 2024-2034 aan de hand van de volgende kaderstelling verder uit te werken, waarbij het herijkte investeringsprogramma 2034-2034 bij de besluitvorming van de begroting 2025 zal worden voorgelegd. Voorgestelde kaderstelling herijking investeringsprogramma 2024-2034 - binnen de algemene kaders van schulden en dekking: 1. Primaire wettelijke taken borgen; 2. Voorkomen van achterstallig onderhoud; 3.

Ambities bestuursakkoord als leidraad (heroverwegingen, zoals fasering of wijziging budgetten, zijn mogelijk) met ruimte voor urgente maatschappelijke ontwikkeling; 4. Ruimte houden voor actiever grondbeleid (conform nota grondbeleid) en vastgoedbeleid

8

Kadernota 2025-2028

2 Landelijke ontwikkelingen In dit hoofdstuk wordt een aantal overkoepelende landelijke ontwikkelingen geschetst met mogelijk toekomstige consequenties voor Gouda. Alle hieronder geschetste ontwikkelingen kunnen effect hebben op de uitvoering van werkzaamheden en de lokale invulling van ambities en opgaven in de komende jaren op meerdere beleidsterreinen. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de achtergronden van deze ontwikkelingen.

Onzekerheden nieuw kabinet Op 22 november 2023 vonden de verkiezingen voor de Tweede Kamer plaats. In totaal verschoof ruim een derde van het aantal zetels van partij. Deze zetelverschuiving leidt er mede toe dat onder leiding van een nieuw kabinet een substantiële koerswijziging te verwachten is. De formatie voor een nieuw kabinet is momenteel nog in volle gang. Het hoofdlijnenakkoord 'Hoop, lef en trots' 2024-2028 is gepresenteerd. Uit het akkoord blijkt dat er koerswijzigingen van een nieuw kabinet te verwachten zijn op een aantal voor gemeenten relevante onderwerpen. Voorgestelde wetswijzigingen of inperkingen van budgetten kunnen effect hebben op de haalbaarheid van de ambities op diverse lokale beleidsterreinen. Hierbij kan onder meer gedacht worden aan koerswijzigingen op het gebied van de energietransitie, interbestuurlijke (financiële) verhoudingen, bestaanszekerheid, woningbouw en migratie. De uiteindelijke vorm van het nieuwe kabinet en de mate waarin ambities worden uitgewerkt in een regeerprogramma spelen bij deze formatie een aanvullende rol van betekenis. Het akkoord op hoofdlijnen heeft als consequentie dat er meer vrijheid voor bewindspersonen is om zaken nader uit te werken. Dit leidt ertoe dat op meerdere domeinen in een later stadium bekend is wat de concrete koers van het nieuwe kabinet zal zijn.

Op het moment dat het regeerprogramma gepresenteerd wordt, zullen de concrete gevolgen voor gemeenten en Gouda beoordeeld kunnen worden.

Overheidsfinanciën De nationale overheidsfinanciën staan onder druk, mede als gevolg van de stijgende rente. Eerder dit jaar heeft de president van De Nederlandse Bank de formerende partijen opgeroepen om 17 miljard euro te bezuinigen. Dit om de stijgende rentes op te vangen en het begrotingstekort te beperken tot 2%. Op basis van het hoofdlijnenakkoord lijken de formerende partijen in te zetten op een minder omvangrijke besparingsoperatie. De belangrijkste voorgestelde wijziging met effect op het gemeentefonds is de overheveling van de specifieke uitkeringen naar de algemene uitkering. Deze overheveling gaat gepaard met een budgetkorting van 10%. Daar tegenover staat het schrappen van de besparing op jeugdzorg. Een aanvullende onzekerheid is de verandering van de normeringssystematiek voor het gemeentefonds. Bij de Voorjaarsnota heeft het demissionaire kabinet aangekondigd dat de nieuwe normeringssystematiek in plaats van in 2027 reeds met terugwerkende kracht wordt ingevoerd. Bij deze systematiek is het accres gekoppeld aan de ontwikkeling van het bruto binnenlands product in plaats van aan de uitgaven van het rijk. Op de korte termijn betekent dit een nadeel voor gemeenten, dat in 2024 volledig door het rijk wordt gecompenseerd.

In 2025 wordt deze overgang door het rijk slechts deels gecompenseerd, waardoor er in dat jaar een nadeel van 675 miljoen euro op het totale gemeentefonds ontstaat. Vanaf 2026 neemt de omvang van het gemeentefonds, ook mede door de afschaffing van de opschalingskorting, toe. Bovenstaande ontwikkelingen laten (opnieuw) zien dat de voorspelbaarheid van de rijksinkomsten voor gemeenten beperkt is. Ook in de mei- en septembercirculaire zijn later dit jaar schommelingen te verwachten. De aangekondigde nieuwe normeringssystematiek en het reduceren van het aantal specifieke uitkeringen zouden kunnen helpen bij het terugdringen van de onvoorspelbaarheid, maar het is vooralsnog onbekend op welke wijze het nieuwe kabinet de interbestuurlijke en financiële verhoudingen concreet zal uitwerken.

Vluchtelingenstroom als gevolg van geopolitieke onrust De wereld blijft, net als afgelopen jaren, in toenemende mate onrustig als gevolg van (geopolitieke) conflicten. Het aantal vluchtelingen neemt inmiddels wereldwijd minstens tien jaar op rij toe. Het is de verwachting dat ook de komende jaren veel mensen op de vlucht zullen zijn. Naar schatting hebben momenteel meer dan 110 miljoen mensen gedwongen hun huis verlaten als gevolg van vervolging, conflicten, geweld, mensenrechtenschendingen en gebeurtenissen die de openbare orde ernstig verstoren. De grote vluchtelingenstromen hebben ook gevolgen voor Nederland en Gouda. Het is de verwachting dat de asielinstroom dit jaar tussen de 49.000 en 76.000 mensen bedraagt. Het rijk vraagt nadrukkelijk om hulp van gemeenten en provincies om 96.000 opvangplekken te realiseren, mede als gevolg van de prognose dat op 1 januari 2025 ruim 21.000 statushouders nog in de opvang verblijven. Sinds 1 februari 2024 is de Spreidingswet inwerking getreden. Tot 1 november 2024 hebben provincies in overleg met gemeenten de tijd om afspraken te maken over de benodigde opvang. De formerende partijen hebben aangegeven de Spreidingswet te willen intrekken. Het is afhankelijk van de komst van een nieuw kabinet op welke wijze en wanneer deze intrekking definitief zal zijn.

Kadernota 2025-2028

9

Ook het totaal aantal Oekraïense vluchtelingen in Nederland blijft toenemen. Op dit moment hebben bijna 110.000 Oekraïners zich bij gemeenten geregistreerd. Dit aantal stijgt al geruime tijd met enkele honderden per week. Vooralsnog hebben vluchtelingen uit Oekraïne tot maart 2025 via de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming recht op opvang, medische hulp en onderwijs voor minderjarige kinderen. De staatssecretaris heeft onlangs aangegeven dat hij verwacht dat de Tijdelijke Richtlijn in werking zal blijven tot het moment dat de situatie in Oekraïne zodanig is dat mensen veilig kunnen terugkeren.

Invoering Omgevingswet en het uitvoeringsstelsel Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden. De Omgevingswet is een omvangrijke wet, die gaat over de ruimte waarin mensen wonen, werken en ontspannen. Met deze wet zijn bestaande wetten met regels voor wat er buiten te zien, horen en ruiken samengevoegd en vernieuwd. Het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) voorziet in een digitaal loket (Omgevingsloket) waar initiatiefnemers, overheden en belanghebbenden snel kunnen zien wat is toegestaan in de fysieke leefomgeving en aanvragen kunnen worden ingediend. Vanwege de complexiteit van het stelsel bestond de angst dat het systeem op 1 januari onvoldoende zou werken. Dit blijkt in de praktijk mee te vallen. Tot op heden zijn er geen onoverkomelijke problemen of verstoringen geconstateerd. Monitoring laat zien dat de prestatie van het DSO-LV ruim binnen de gedimensioneerde capaciteit ligt. In lijn met de voorschriften van de Omgevingswet zal het komende jaar in het teken staan van de beleidsagenda, visie en programma (zie ook programma 3), het opstellen van het eerste deel van het nieuwe omgevingsplan, het werken met de nieuwe participatieleidraad en samen met initiatiefnemers al in een vroeg stadium werken aan nieuwe plannen via de Intake- en Omgevingstafel.

Kunstmatige intelligentie De ontwikkeling van kunstmatige intelligentie (AI) gaat snel. Innovaties volgen elkaar in rap tempo op, met steeds nieuwe mogelijkheden die de samenleving ingrijpend kunnen veranderen. Zo kunnen AI-modellen zoals Sora nu al bewegende video's creëren met realistische interactie met de omgeving. Tegelijkertijd roept de ontwikkeling van AI ethische en juridische vragen op. Hoe wordt AI op een verantwoorde manier ingezet, met respect voor privacy en zonder discriminatie? En wat betekent de komst van AI voor de arbeidsmarkt van de toekomst? De Europese Unie heeft met de AI-verordening een kader gecreëerd om de risico's van AI te beperken en tegelijkertijd ruimte te bieden voor innovatie. De verordening, die dit jaar in werking treedt en in 2026 volledig van kracht wordt, stelt strenge regels aan het gebruik van AI-systemen. Zo dient onder andere voorkomen te worden dat mensen de dupe worden van het onjuist gebruik van algoritmes door zowel overheid als bedrijven en zijn er transparantievereisten voor AI-systemen. Ook wordt het gebruik van gezichtsherkenning en de mogelijkheid tot het automatisch aflezen van gezichten ingeperkt. De Vereniging Nederlandse Gemeenten heeft aandacht gevraagd voor de uitvoerbaarheid van de verordening.

De ontwikkeling van AI biedt kansen voor gemeenten om processen efficiënter te maken, nieuwe inzichten te vergaren en de dienstverlening aan burgers te verbeteren. Tegelijkertijd is het belangrijk om de risico's van AI te onderkennen en de ethische en juridische aspecten van de inzet van AI zorgvuldig te belichten. De Europese AI-verordening vormt hierbij een belangrijk kader. De komende jaren gaat blijken hoe de AI-verordening en de verdere ontwikkeling van AI de impact zal hebben op Gouda en andere gemeenten.

10

Kadernota 2025-2028

3 Ontwikkelingen per programma Dit hoofdstuk bevat per programma de volgende elementen: • Een aantal relevante (externe) ontwikkelingen, die specifiek voor dat programma effect kunnen hebben op de uitvoering van werkzaamheden en het vormgeven van ambities. • Onderwerpen die richting de begroting 2025 nader onderzocht en afgewogen kunnen worden. Op dit moment ziet het college onvoldoende financiële ruimte om deze onderwerpen te verwerken in de kadernota. • Een overzicht van doelen & indicatoren in lijn met de Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties. • Financiële intensiveringen/bijstellingen als gevolg van wettelijke en/of onontkoombare ontwikkelingen. Deze mutaties zijn ingedeeld per programma en voorzien van een toelichting.

Kadernota 2025-2028

11

3.1 Economie, werk en onderwijs Ambitie De gemeente Gouda streeft naar een vitale Goudse economie en een goed ondernemers- en vestigingsklimaat, inclusief een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Bedrijven, onderwijs en overheid (triple helix) maken zich sterk voor Leven Lang Ontwikkelen, waaronder meer hoger onderwijs in Midden-Holland. Samenwerking zorgt voor innovatieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken in de zorg en bij bodemdaling, transport en logistiek. De relatie van mens met technologie is daarin de rode draad. Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen voor alle kinderen op basis-, voortgezet en speciaal (voortgezet) onderwijs in Gouda en sterk onderwijs, waarin wordt samengewerkt om gelijke kansen te creëren. En actief werk maken van het terugdringen van laaggeletterdheid.

Wat wil de gemeente Gouda bereiken? 1) Uitvoeren Economische Agenda Samen met ondernemers en onderwijs gaat de gemeente Gouda aan de slag met de uitvoering van prioriteiten uit de Economische Agenda 2021-2024 en de regionale triple helix innovatieprojectenagenda. Er wordt een start gemaakt met het opstellen van een nieuwe Economische Agenda 2025-2030. Daarnaast wordt gewerkt aan acties uit het meerjarenprogramma binnenstad en het horecaconvenant.

2) Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen Het realiseren en onderhouden van toekomstbestendige, kostenefficiënte en duurzame schoolgebouwen, inclusief groene schoolpleinen.

3) Terugdringen laaggeletterdheid Sterk onderwijs, waarin wordt samengewerkt en kansengelijkheid wordt bevorderd door het beschikken over voldoende basisvaardigheden op het gebied van taal, lezen en rekenen, en in toenemende mate digitale vaardigheden. Daarom wordt ingezet op het terugdringen van laaggeletterdheid.

4) Doorontwikkelen Campus Gouda Via Campus Gouda hoger onderwijs duurzaam aan Midden-Holland verbinden in samenwerking met bedrijven en maatschappelijke organisaties. Ook wordt een bijdrage geleverd aan Leven Lang Ontwikkelen in de regio met een krachtig mbo en techniekonderwijs.

5) Terugdringen jeugdwerkloosheid Het terugdringen van de jeugdwerkloosheid in de periode 2022-2026 met 50 personen tot 209 jongeren (februari 2022: 259 jongeren) door een sluitende aanpak.

12

Kadernota 2025-2028

3.1.1 Ontwikkelingen Ruimte voor economie Het rijk heeft in het Nationaal Programma ‘Ruimte voor Economie’ becijferd dat de komende jaren meer betaalbare ruimte nodig is voor werk- en maaklocaties, de energietransitie en circulaire economie. In 2050 zal circa drie procent van het land nodig zijn voor economie, werk en ondernemers (momenteel 2,6%). Onder meer de circulaire economie gaat ruimte vragen. Het Planbureau voor de Leefomgeving stelt dat het gaat om 40% meer ruimtevraag. De provincie Zuid-Holland werkt aan een ruimtelijk-economische visie. In het Ruimtelijk Voorstel van de provincie moet de vraag naar meer ruimte voor werken na 2030 gevonden worden in het beter en slimmer benutten van binnenstedelijke locaties. Dit is voor Gouda extra van belang vanwege het sterk verstedelijkt weefsel. De Raad voor de Leefomgeving adviseert daarnaast het kabinet in het rapport ‘Samen Werkt’ om aan de slag te gaan met een toekomstbeeld duurzame bedrijventerreinen, het verleidelijk maken van georganiseerde samenwerking op de terreinen en een heldere rolverdeling tussen overheid en uitvoeringsinstanties. Een betere regionale afstemming draagt bij aan deze toekomstbestendige duurzame bedrijventerreinen.

Triple helix samenwerking: samen oplossen van problemen onder de motorkap In de laatste Staat van het mkb (Nederlands Comité voor Ondernemerschap) blijkt dat herstel van het mkb na de coronacrisis doorzet, maar dat de groei door inflatie lager uit valt. Het mkb heeft problemen ‘onder de motorkap”: o.a. achterblijvende productiviteitsgroei, marktdynamiek, investeringen in innovatie, aanhoudend krappe arbeidsmarkt en afnemend politiek en maatschappelijk vertrouwen in bedrijven. Personeel dat zich hun leven lang blijft ontwikkelen, is een vereiste om mee te blijven draaien in de huidige maatschappij. Campus Gouda is hét vliegwiel in de regio op het gebied van Leven Lang Ontwikkelen en het versterken van hbo, mbo en techniekonderwijs. Dit gebeurt via modulair onderwijs en innovatietrajecten rondom de thema’s Zorg en Bodem. De komende periode gaat Campus Gouda, met steun van de provincie, na of het thema Transport, Logistiek & Distributie kan worden toegevoegd. Hiervoor is steun vanuit de regio(-gemeentes) een vereiste. Samenwerking in triple-helix verband op lokaal en regionaal niveau sluit zodoende aan bij de ambities om te kunnen blijven innoveren, te verduurzamen en te digitaliseren met voldoende personeel. Onderwijshuisvesting Onderwijshuisvesting is een wettelijke verplichting voor de gemeente. Echter, de rijksbijdragen zijn tot nu toe onvoldoende gebleken.

In Gouda is dit extra relevant vanwege het rijke onderwijslandschap en de opgave in de verduurzaming van de schoolgebouwen. Aanvullende risico’s zijn de druk op de investeringslasten en de kapitaallasten van de gemeente Gouda. De breed gedragen wens om te versnellen, zoals ook blijkt uit de evaluatie van de 1e tranche, schuurt met de aanwezige investeringsruimte. Ook tijdelijke huisvesting is een complexe uitdaging in de puzzel. Externe factoren kunnen daarnaast de vraag naar onderwijshuisvesting in Gouda beïnvloeden. Het gaat hierbij met name om de groei van de Internationale Schakelklas (ISK), mede als gevolg van de op dit moment nog geldende Spreidingswet en de relatieve vrijheid voor het stichten scholen. Van belang is dat de samenwerking rond nieuwkomersonderwijs tussen de gemeenten in de regio daarbij wordt versterkt.

Nader te onderzoeken & af te wegen richting de begroting 2025 2e en 3e tranche onderwijshuisvesting • Het Integraal Huisvestingsplan (IHP) kent een reikwijdte van 15 jaar, waarbij de 1e tranche in de komende periode wordt afgerond. Intussen is gestart met de voorbereidingen van de 2e tranche. De vraag naar adequate onderwijshuisvesting en gymzalen in Gouda is nog steeds groot. Naast een grote financiële vraag ligt er een fysieke en logistieke vraag onder. De ruimte in Gouda is beperkt en tijdens de realisatie moet het onderwijsproces toch doorgang kunnen vinden. Naast de 2e tranche ligt er de uitdaging om al inzicht te geven in de 3e tranche om de schoolbesturen hiermee duidelijkheid te geven bij de planning van het eigen onderhoud en de eigen investeringen. Versterken vastgoedmanagement sport- en onderwijshuisvesting • Sportgebouwen wordt afgesplitst van sportbeleid vanwege de aard van de werkzaamheden en zoals binnen de organisatie gebruikelijk. Bij deze splitsing blijkt dat voor sportgebouwen geen capaciteit beschikbaar is. Het accountmanagement, de aansturing van SPORT.GOUDA (gebouwbeheer), het financieel beheer en strategisch gebouwbeheer vraagt om versterking. Het onderdeel Onderwijshuisvesting heeft versterking nodig om aanvragen voor het programma voorzieningen volgens vastgestelde procedures en termijnen te kunnen behandelen en nieuwe wettelijke taken op (oa.

monitoring MJOP’s) in te kunnen richten. Het inzicht in de onderhoudstoestand voor het kunnen beoordelen van claims/aanvragen van schoolbesturen wordt hiermee verbeterd. De taken op Onderwijshuisvesting en Sporthuisvesting zijn goed te combineren. Voorziening onderwijshuisvesting • Gouda is financieel verantwoordelijk voor het groot onderhoud, renovatie, vandalisme (glasschade), initiële investeringen, bouwkundige aanpassingen, etc van schoolgebouwen. Dit is een wettelijk kader. De aard en omvang van de claims

Kadernota 2025-2028

13

varieert door de jaren heen sterk, waardoor het lastig is hierop te begroten. Voor het lopende boekjaar wordt een stevige investering verwacht. Techniekwerkplaats • De Techniekwerkplaats draagt bij aan een betere toestroom naar technische opleidingen en is zodoende een belangrijke schakel in verbeterde doorgaande leerlijnen voor techniek. De totstandkoming van de Techniekwerkplaats is onderdeel van het Techniekakkoord Gouda, Sterk Techniekonderwijs Gouda, de Goudse onderwijsagenda en de Economische Agenda. Bij de totstandkoming en exploitatie van de Techniekwerkplaats zijn onder andere het onderwijs, de bibliotheek, de gemeente en het bedrijfsleven nauw betrokken. Zo is recent het programma Vrienden van Techniektalent Gouda gelanceerd, bestaande uit bedrijven die zich verbinden aan techniekonderwijs. Ondanks het enthousiasme en grote belang dat wordt gehecht aan de Techniekwerkplaats hebben de partners langer de tijd nodig om hun betrokkenheid bij de Techniekwerkplaats om te zetten in financiële betrokkenheid. Daarom is continuering van de huidige bijdrage in 2025 en 2026 gewenst. Het niet verlengen van de financiële ondersteuning aan de Techniekwerkplaats door de gemeente betekent desinvesteren op de lange termijn.

14

Kadernota 2025-2028

3.1.2 Doelen en indicatoren

Doelen Onderstaand zijn de Global Goals weergegeven die van toepassing zijn op dit beleidsprogramma.

Indicatoren In de onderstaande tabel zijn de indicatoren weergeven die samenhangen met doelstellingen binnen dit programma. Doelstelling

Toelichting

Indicator

Databron

Uitvoeren Economische Agenda

Samen met ondernemers en onderwijs gaat de gemeente Gouda aan de slag met de uitvoering van prioriteiten uit de Economische Agenda 2021-2024 en de regionale innovatieprojectenagenda

Aantal vestigingen per sector (top 5)

(CBS, Vestigingen van bedrijven; bedrijfstak, gemeente) https:// opendata.cbs.nl/#/ CBS/nl/dataset/ 81575NED/table

Uitvoeren Economische Agenda

Samen met ondernemers en onderwijs gaat de gemeente Gouda aan de slag met de uitvoering van prioriteiten uit de Economische Agenda 2021-2024 en de regionale innovatieprojectenagenda

Banen naar sector (top 5)

(Landelijk InformatieSysteem Arbeidsplaatsen (LISA), bewerkt door gemeente Gouda)

Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen

Het realiseren en onderhouden van toekomstbestendige, kostenefficiënte en duurzame schoolgebouwen

Energieverbruik onderwijs

(Regionale Klimaatmonitor, Energieverbruik naar maatschappelijke sector) https:// klimaatmonitor. databank.nl/ dashboard/ dashboard/ publiekedienstverlening

Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen

Het realiseren en onderhouden van toekomstbestendige, kostenefficiënte en duurzame schoolgebouwen

CO2-uitstoot onderwijs

(Regionale Klimaatmonitor, Rapportage CO2uitstoot) https:// klimaatmonitor. databank.nl/ content/co2-uitstoot

Terugdringen laaggeletterdheid

Het terugdringen van laaggeletterdheid. Het bevorderen van kansengelijkheid door sterk onderwijsen ontwikkeling van de basisvaardigheden op het gebied van taal, lezen en rekenen, en in toenemende mate digitale vaardigheden.

Aantal inwoners dat een Gemeente Gouda, traject basisvaardigheden (taal, sociaal domein rekenen, digitale vaardigheden) heeft gevolgd

Doorontwikkelen Campus Gouda

Via Campus Gouda hoger onderwijs Aantal studenten duurzaam aan Midden-Holland verbinden in samenwerking met bedrijven en maatschappelijke organisaties.

Gemeente Gouda, Campus Gouda

Kadernota 2025-2028

15

Doelstelling

Toelichting

Indicator

Terugdringen jeugdwerkloosheid

Het terugdringen van de jeugdwerkloosheid in de periode 2022-2026 met 50 personen tot 209 jongeren (februari 2022: 259 jongeren) door een sluitende aanpak.

Aantal jongeren zonder werk tot UWV 27 jaar

Databron

3.1.3 Intensiveringen en bijstellingen Binnen dit programma zijn er - buiten de algemene financiële ontwikkelingen - geen specifieke intensiveringen/ bijstellingen.

16

Kadernota 2025-2028

3.2 Energie en klimaat Ambitie De ambitie is om Gouda duurzaam door te geven aan de volgende generaties. Gouda wil in 2040 CO2-neutraal zijn en in 2050 moet de leefomgeving bestand zijn tegen klimaatveranderingen. De gemeente wil zelf het goede voorbeeld geven door extra te investeren in de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed. Het speerpunt komende periode is verdere vergroening afgestemd op de bodemgesteldheid. Kwalitatief groen met een hoge biodiversiteit maakt de stad leefbaar en aantrekkelijk voor mens en dier. Duurzaamheid gaat over alle beleidsterreinen en is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Er vindt een doorrekening plaats om inzicht in de CO2-impact te krijgen.

Wat wil de gemeente Gouda bereiken? 1) Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen Het verminderen van de gevolgen van hittestress, droogte en wateroverlast door extra vierkante meters biodivers groen in de stad. Ook het infiltreren, vasthouden en vertraagd afvoeren van water helpt hierbij.

2) Verbetering van de biodiversiteit en waterkwaliteit De gemeente zet zich in voor een groener Gouda. Het bestaande groen krijgt gaandeweg meer kwaliteit, met kansen voor biodiversiteit en klimaatadaptatie. De gemeente begint met het verbinden en uitbreiden van groene structuren.

3) Inwoners en ondernemers helpen energie te besparen en aardgasvrij te worden Extra impuls geven aan het verduurzamen van huizen en gebouwen om zoveel mogelijk energie te besparen. Het ontzorgen van inwoners en bedrijven en de opwek van duurzame energie stimuleren.

4) Sneller verduurzamen gemeentelijk vastgoed De gemeente geeft zelf het goede voorbeeld. In 2030 is tenminste 55% van het gemeentelijk vastgoed verduurzaamd. In 2030 is tenminste 55% CO-2 gereduceerd. De gemeente neemt ook stappen om de toegankelijkheid van de gemeentelijke gebouwen te verbeteren. Hiertoe dient de uitvoering van de programma’s voor verduurzaming en toegankelijkheid van het gemeentelijk vastgoed.

5) Investeren in de kwaliteit en toegankelijkheid van de openbare ruimte Integraal en duurzaam investeren in de kwaliteit en toegankelijkheid van de inrichting van de openbare ruimte. Ook de inzet voor de aanpak van de problematiek van bodemdaling wordt voortgezet.

Kadernota 2025-2028

17

3.2.1 Ontwikkelingen Krapte op de arbeidsmarkt De uitvoering van de wettelijke taken en ambities uit het bestuursakkoord 2022-2026 staan onder druk door krapte op de arbeidsmarkt. Dit uit zich aan de ene kant door hogere kosten voor advies van (ingenieurs)bureaus en het aantrekken van nieuwe mensen. Aan de andere kant houden de signalen over (te) hoge werkdruk aan. De vacatures voor de watertaken en riolering bij beheer blijven moeilijk te vervullen. Het is een uitdaging om kennis te betrekken en te borgen én om mee te bewegen met de ontwikkelingen, zoals water en bodem sturend. De energietransitie vormt eveneens een uitdaging voor de arbeidsmarkt. Ook in Gouda, mede door de ambitie om in 2040 CO2-neutraal te zijn. Er zijn mensen nodig om inwoners en ondernemers te ontzorgen en om initiatieven te faciliteren. Het beschikbare budget wordt volledig benut. Uitvoeringskosten klimaattaken In februari 2024 heeft de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) zijn advies over de uitvoeringslasten van de klimaattaken voor decentrale overheden herijkt. De jaarlijkse kosten zijn bijna 40% hoger dan in 2021 gedacht. Dit komt o.a. door nieuwe taken op het gebied van netcongestie en soortenbescherming bij isolatie. De ROB verwacht dat een verdubbeling van de capaciteit bij gemeenten nodig is tot 2030, met name vanwege een groei in het aantal wijkaanpakken.

Op dit moment is de aanpak vrijwel volledig afhankelijk van specifieke uitkeringen van het rijk, die vooralsnog tot eind 2026 lopen. Een besluit over een betere bekostiging van alle klimaattaken wacht op nadere invulling van een nieuw kabinet. De specifieke uitkeringen van het rijk zijn bedoeld voor de uitvoering van het energie- en klimaatbeleid van gemeenten. Dus ook voor de verduurzaming van de eigen inkoop voor bijvoorbeeld de openbare ruimte. Bij het duurzaamheidsplan wordt inzicht gegeven in de verwachte kosten, de beschikbare bekostiging van alle energie- en klimaattaken en de mogelijke financiële gevolgen voor de gemeente. De rijksoverheid ziet circulaire economie als onderdeel van het klimaatbeleid, maar gaat de relatie tussen circulariteit en klimaat nog verduidelijken in het kader van groene industriepolitiek. Circulair inkopen en aanbesteden en de uitwerking van de startnotitie circulaire economie van de raad zal ook binnen de beschikbare rijksmiddelen voor de klimaattaken uitgevoerd moeten worden. Wettelijke ontwikkelingen Het is nog onduidelijk welk concreet effect de nieuwe verhoudingen in de Eerste en Tweede Kamer zullen hebben op de ambities op gebied van energie en klimaat. Mogelijk vraagt dit een herbezinning op de planning van de ambities uit het bestuursakkoord 2022-2026.

In februari 2024 presenteerde de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur zijn advies over een nationale aanpak funderingsproblematiek. Van gemeenten wordt verwacht dat zij plannen opstellen en uitvoeren om funderingsschade te voorkomen. Het nieuw te vormen kabinet moet een besluit nemen over het advies. Daarna wordt duidelijk of uitvoering mogelijk is binnen het extra budget van het bestuursakkoord 2022-2026.

Nader te onderzoeken & af te wegen richting de begroting 2025 Er zijn binnen dit programma naar verwachting richting de begroting geen nader te onderzoeken & af te wegen zaken met financiële consequenties.

18

Kadernota 2025-2028

3.2.2 Doelen en indicatoren

Doelen Onderstaand zijn de Global Goals weergegeven die van toepassing zijn op dit beleidsprogramma.

Indicatoren In de onderstaande tabel zijn de indicatoren weergeven die samenhangen met doelstellingen binnen dit programma. Doelstelling

Toelichting

Indicator

Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen

Het verminderen van de gevolgen van hittestress, droogte en wateroverlast door extra vierkante meters biodivers groen in de stad. Ook het infiltreren, vasthouden en vertraagd afvoeren van water helpt hierbij.

Genomen maatregelen tegen (Stadspeiling Gouda, effecten van klimaatverandering Duurzaamheid en klimaat)

Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen

Het verminderen van de gevolgen van hittestress, droogte en wateroverlast door extra vierkante meters biodivers groen in de stad. Ook het infiltreren, vasthouden en vertraagd afvoeren van water helpt hierbij.

Na een hevige regenbui blijft langer dan 2 uur water in de straat staan

(Stadspeiling Gouda, Duurzaamheid en klimaat)

Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen

Het verminderen van de gevolgen van hittestress, droogte en wateroverlast door extra vierkante meters biodivers groen in de stad. Ook het infiltreren, vasthouden en vertraagd afvoeren van water helpt hierbij.

Maatregelen willen nemen om overlast door hitte en water rondom woning tegen te gaan

(Stadspeiling Gouda, Duurzaamheid en klimaat)

Schaduwplekken voor verkoeling tijdens een periode van warm weer

(Stadspeiling Gouda, Duurzaamheid en klimaat)

Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen Verbetering van de biodiversiteit en waterkwaliteit

Inwoners en ondernemers helpen energie te besparen en aardgasvrij te worden

Databron

De gemeente zet zich in voor een Groenbalans (inclusief groener Gouda. Het bestaande groen krijgt percentage voor groen met gaandeweg meer kwaliteit, met kansen waarde voor biodiversiteit) voor biodiversiteit en klimaatadaptatie. De gemeente gaat beginnen met het verbinden en uitbreiden van groene structuren. Hoofdverwarmingsinstallatie woningen (aardgas)

Gemeente Gouda, Geovisia

CBS, Regionale Klimaatmonitor: https:// opendata.cbs.nl/ #/CBS/nl/ dataset/ 84948NED/

Inwoners en ondernemers helpen energie te besparen en aardgasvrij te worden

Extra impuls geven aan het verduurzamen Gouds IsolatiePlan van huizen en gebouwen om zoveel mogelijk energie te besparen. Het ontzorgen van inwoners en bedrijven en opwek van duurzame energie stimuleren.

x

Inwoners en ondernemers helpen energie te besparen en aardgasvrij te worden

Inwoners en ondernemers helpen energie te Percentage bekende besparen en aardgasvrij te worden hernieuwbare energie

RVO, Regionale klimaatmonitor

Kadernota 2025-2028

19

Doelstelling

Toelichting

Sneller verduurzamen gemeentelijk vastgoed

De gemeente geeft zelf het goede Reductie van de CO2-uitstoot voorbeeld. De ambitie voor het van de gemeentelijke verduurzamen van gemeentelijk vastgoed vastgoedporteuille wordt aangescherpt: in 2030 is tenminste 55% van het gemeentelijk vastgoed verduurzaamd. Waar mogelijk nemen we stappen om ook de toegankelijkheid van de gemeentelijke gebouwen te verbeteren.

Indicator

Databron Energiemonitor gemeente Gouda

Investeren in de kwaliteit en toegankelijkheid van de openbare ruimte

Integraal en duurzaam investeren in Ik vind mijn buurt goed/ de kwaliteit en toegankelijkheid van de slecht onderhouden inrichting van de openbare ruimte. Ook de inzet voor de aanpak van de problematiek van bodemdaling wordt voortgezet

Stadspeiling

3.2.3 Intensiveringen en bijstellingen Binnen dit programma zijn er - buiten de algemene financiële ontwikkelingen - geen specifieke intensiveringen/ bijstellingen.

20

Kadernota 2025-2028

3.3 Wonen en leefomgeving Ambitie In Gouda kan iedereen prettig wonen en leven en dat wil de gemeente zo houden. Een goede bereikbaarheid en betaalbaar woningaanbod voor elke doelgroep zijn daarvoor van belang. Er komen nieuwe woningen in Westergouwe, de Spoorzone en andere plekken in de stad. De norm is betaalbaar bouwen, natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen, en aandacht voor duurzame mobiliteit. De goede bereikbaarheid en centrale ligging zijn een onbetwistbare kracht van Gouda. Om Gouda in de toekomst duurzaam bereikbaar te houden en goed te ontsluiten, wordt het Verkeerscirculatieplan (VCP) uitgevoerd. Met meer ruimte voor fietsers, wandelaars en het openbaar vervoer. De binnenstad wordt autoluw. Het omgevingsbeleid biedt duidelijke richting en regelgeving voor een gezonde en veilige fysieke leefomgeving.

Wat wil de gemeente Gouda bereiken? 1) Een toekomstbestendige woningvoorraad Het zorgen voor een toekomstbestendige woningvoorraad met aanbod voor elke doelgroep. Door het uitvoeren van de eind 2020 vastgestelde Woon(zorg)visie. Samen met andere betrokken partijen en in samenspraak met de buurt.

2) Actieve sturing op het woningbouwprogramma Met het programma Versnellen woningbouw stuurt de gemeente op kansrijke ontwikkelingen en transformatie. Zij benut alle instrumenten om te sturen. Als de wetgever nieuwe mogelijkheden introduceert, vertaalt de gemeente deze naar de Goudse situatie.

3) Uitvoeren van het Verkeerscirculatieplan Met de uitvoering van het VCP creëert de gemeente meer ruimte voor fietsers, wandelaars en het openbaar vervoer. De binnenstad maakt zij autoluw.

4) Meer duurzame mobiliteit en bevoorrading Het blijven inzetten voor meer duurzame mobiliteit en bevoorrading. Faciliteren van de openbare laadinfrastructuur en deelmobiliteit. Bevorderen van het gebruik van schonere en lichtere transportmiddelen. En de komst van een distributiehub.

5) Invoering van de Omgevingswet Het invoeren van de Omgevingswet zo soepel als mogelijk laten verlopen. De dienstverlening aan bedrijven, organisaties en inwoners staat centraal bij uitwerking van de wettelijke instrumenten.

Kadernota 2025-2028

21

3.3.1 Ontwikkelingen Wonen De uitdagingen voor het realiseren van voldoende en betaalbare woningen blijven groot. De in 2024 ingevoerde wetgeving op het gebied van goed verhuurderschap en de naar verwachting per 1 juli 2024 in werking treding van de Wet betaalbare huur leiden mogelijk tot extra inzet vanuit de gemeente. Sturing op realisatie van het gewenste programma voor o.a. jongeren en beschermd wonen vraagt extra inzet. Ook zal extra inspanning nodig zijn voor het inregelen van de toewijzing van urgenties. Mobiliteit en verkeer De uitvoering van de eerste tranche van het verkeerscirculatieplan vraagt meer middelen, waarbij de extra toegekende subsidies niet alle kosten kunnen dragen. Integrale aanpak van projecten vraagt in het voortraject meer afstemming en aandacht voor participatie, waarbij zoveel mogelijk recht wordt gedaan aan de verschillende belangen en ruimteclaims, zoals toevoegen van groen, parkeren en verblijfsruimte. Stapsgewijze invoering van de zero emissie zone stadslogistiek in de binnenstad en het flankerende beleid zullen de nodige inzet vragen op het gebied van communicatie, monitoring en handhaving. Actueel parkeerbeleid en bijbehorende maatregelen, zoals goede en deels gratis fietsenstallingen, dragen bij aan de doelstelling om de stad duurzaam bereikbaar te maken.

Ruimtelijke puzzel / provinciaal en landelijk beleid In het kader van het actualiseren van de nationale omgevingsvisie (NOVI/NOVEX) werkt de provincie aan actualisatie van het omgevingsbeleid. Dit beleid werkt door in het regionale en lokale beleid. De belangen op het gebied van woningbouw en mobiliteit (denk aan de lobby voor een nieuw station samen met gemeente Zuidplas, de verbreding van de N457) worden voortdurend onder de aandacht gebracht op provinciaal en landelijk niveau. Verder heeft het Bestuurlijk Platform Groene Hart (rijk, provincies, regio) in het kader van NOVEX-gebied Groene Hart een Ontwikkelperspectief Groene Hart vastgesteld. Hierin zijn opgaven en ontwikkelprincipes benoemd die worden uitgewerkt in een uitvoerings- en investeringsagenda. Gouda doet hierin mee via de regio Midden-Holland en de samenwerking Alphen-Gouda-Woerden. Netcongestie Per 1 februari geldt voor Gouda boven het spoor netcongestie voor afname van elektriciteit door grootverbruikers. Dit betekent dat er geen nieuwe aansluitingen voor grootverbruikers worden gehonoreerd en dat ook uitbreiding van bestaande aansluitingen niet meer mogelijk is. Alle verzoeken worden op een wachtlijst geplaatst. Als er in de tussentijd niet op enigerlei wijze ruimte wordt gecreëerd (e-hub, peakshaving, niet doorgaan van initiatieven) is het wachten op een nieuw middenspanningsstation in Bodegraven-Reeuwijk.

Volgens de huidige planning wordt dit station in 2029 gerealiseerd. Deze netcongestie is van invloed op het tempo van de energietransitie. Zo kunnen bedrijven op dit moment dus niet overstappen op elektrisch verwarmen of rijden omdat daar een uitbreiding van de aansluiting voor nodig is. Omgevingswet Met de ODMH zijn rondom de invoering van de Omgevingswet werkafspraken gemaakt over de processen rondom de vergunningenprocedures en de Intake- en Omgevingstafel. Ook is ODMH actief betrokken geweest bij de ketentesten voor het digitale systeem. Verder hebben ze geholpen bij het aanpassen van de verordeningen die nog vastgesteld moesten worden vóór 1 januari 2024 en zijn ze pro-actief in hun advisering over het thematisch vullen van het omgevingsplan ten aanzien van de milieu-thema’s. De werkprocessen worden continu geëvalueerd en waar nodig bijgesteld. De eerste ervaringen met gebiedsprogramma’s, buitenplanse omgevingsplan activiteit procedures (BOPA) en het opstellen van het omgevingsplan worden benut bij de voorbereiding van de begroting om de structurele kosten in beeld te brengen. Het is nog onzeker of er extra financiële middelen van het rijk komen voor implementatie van de Omgevingswet. Wet Kwaliteitsborging voor het bouwen Per 1 januari is de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen deels in werking getreden (Wkb).

Deze wet schrijft voor dat in bepaalde gevallen geen omgevingsvergunning meer is vereist voor bouwactiviteiten. Het toezichthouden op dit soort bouwwerkzaamheden gebeurt niet meer door de ODMH, maar door een private en gecertificeerde kwaliteitsborger. De ODMH moet wel inspanning leveren voor het beoordelen van de kwaliteitsborger. Deze inspanningsuren mogen niet gedekt worden uit legesinkomsten. Daarnaast blijft de ODMH wel verantwoordelijk om handhavend op te treden als er een bouwtechnisch voorschrift wordt overtreden. In de gemeentebegroting is aan de hand van een impactanalyse hier rekening mee gehouden. Echter, uit monitoring moet blijken of de uitkomst van de analyse juist is, of dat er (financieel) bijgestuurd moet worden. Vergunningverlening Door de inwerkingtreding van de Omgevingswet gelden er nieuwe procedures voor vergunningverlening. De nieuwe procedure vraagt naast een aanpassing van het werkpakket van de ODMH ook om een aanpassing van de producten en de tarieven uit de legesverordening. De nieuwe tarieven zijn verwerkt in de gemeentebegroting. Echter, uit monitoring moet blijken of deze tarieven voldoende toereikend zijn om de inspanningsuren van de ODMH en andere adviseurs te dekken, of dat er (financieel) bijgestuurd moet worden.

22

Kadernota 2025-2028

In sommige procedures voor een buitenplanse omgevingsplan activiteit is een advies van de gemeenteraad nodig. Er kunnen knelpunten ontstaan, omdat de wettelijke beslistermijn mogelijk niet altijd aansluit op de bestaande cyclus van de raadvergaderingen. Dit kan ertoe leiden dat er niet binnen de wettelijke beslistermijn wordt besloten. Onder de oude wetgeving (Wabo) betekende dit dat een vergunning van rechtswege verleend werd. Onder de Omgevingswet bestaat deze mogelijkheid niet meer en bestaat de kans dat men een beroep doet op de Wet dwangsom en beroep bij niet tijdig beslissen. Hiervoor is een beperkte post opgenomen in de gemeentebegroting. Echter, het moet blijken of deze post toereikend is. Bodemtaken Met de komst van de Omgevingswet per 1-1-2024 is de gemeente het bevoegd gezag geworden voor de milieubodemtaken waar dit eerst de provincie was. Voor deze nieuwe gemeentelijke taak is geen extra geld vanuit het rijk beschikbaar gesteld. De ODMH voert deze taken voor de gemeente uit. Naast deze wijziging in bevoegd gezag is onder de Omgevingswet ook de systematiek voor de bodemtaken ingrijpend veranderd. Hierdoor moet de ODMH een nieuwe werkwijze implementeren en dat kost meer tijd dan voor de Omgevingswet. Vanwege deze ontwikkeling zijn er in de begroting 2025 meer uren voor de bodemtaken opgenomen.

Uit monitoring moet blijken of deze uren voldoende zijn, of er verder gestroomlijnd kan worden of dat er (financieel) bijgestuurd moet worden.

Nader te onderzoeken & af te wegen richting de begroting 2025 Aanjagen woningbouw & invoering Omgevingswet • Een aanjager voor het woningbouwprogramma signaleert kansen en draagt met creatieve oplossingen bij aan voortgang in de realisatie. In 2024 wordt een start gemaakt met deze werkwijze. Indien hiervoor in 2025 en later aanvullende middelen nodig zijn, wordt dit uitgewerkt in de begroting. Hetzelfde geldt voor de extra kosten verbonden aan de invoering van de Omgevingswet.

Kadernota 2025-2028

23

3.3.2 Doelen en indicatoren

Doelen Onderstaand zijn de Global Goals weergegeven die van toepassing zijn op dit beleidsprogramma.

Indicatoren In de onderstaande tabel zijn de indicatoren weergeven die samenhangen met doelstellingen binnen dit programma. Doelstelling

Toelichting

Een toekomstbestendige woningvoorraad

Het zorgen voor een toekomstbestendige Eigendomsvormen, met woningvoorraad met aanbod voor elke uitsplitsing naar corporatiehuur, doelgroep. Door het uitvoeren van de particuliere huur en koop. eind 2020 vastgestelde Woon(zorg)visie. Samen met andere betrokken partijen en in samenspraak met de buurt.

Een toekomstbestendige woningvoorraad

Het zorgen voor een toekomstbestendige woningvoorraad met aanbod voor elke doelgroep. Door het uitvoeren van de eind 2020 vastgestelde Woon(zorg)visie. Samen met andere betrokken partijen en in samenspraak met de buurt.

Actieve sturing op het woningbouwprogramma

Met het programma Versnellen Alternatieve woonvormen woningbouw stuurt de gemeente op kansrijke ontwikkelingen en transformatie. Zij benut alle instrumenten om te sturen. Als de wetgever nieuwe mogelijkheden introduceert, vertaalt de gemeente deze naar de Goudse situatie.

Monitor ouderenhuisvesting: https:// 55plus.datawonen. nl/jive [geclusterde woonvormen]

Actieve sturing op het woningbouwprogramma

Met het programma Versnellen Aantal nieuwbouwwoningen woningbouw stuurt de gemeente op en overige toevoegingen kansrijke ontwikkelingen en transformatie. (o.a. transformatie) Zij benut alle instrumenten om te sturen. Als de wetgever nieuwe mogelijkheden introduceert, vertaalt de gemeente deze naar de Goudse situatie.

Waarstaatjegemeente.nl / CBS voor historische ontwikkeling, Planregistratie Wonen voor toekomst

Uitvoeren van het Verkeerscirculatieplan

Met de uitvoering van het VCP creëert de gemeente meer ruimte voor fietsers, wandelaars en het openbaar vervoer. De binnenstad maakt zij autoluw.

Intensiteiten gemotoriseerd verkeer (stadsbreed)

Gemeente Gouda, periodieke verkeerstellingen

Uitvoeren van het Verkeerscirculatieplan

Met de uitvoering van het VCP creëert de gemeente meer ruimte voor fietsers, wandelaars en het openbaar vervoer. De binnenstad maakt zij autoluw.

Aantal (ernstige) verkeersslachtoffers

Geregistreerde verkeersongevallen (Viastat)

Meer duurzame mobiliteit en bevoorrading

Het blijven inzetten voor meer duurzame mobiliteit en bevoorrading. Faciliteren van de openbare laadinfrastructuur en deelmobiliteit. Bevorderen van het gebruik van schonere en lichtere transportmiddelen. En de komst van een distributiehub.

Vervoerwijzekeuze (marktaandeel fiets en OV)

CBS ODiN, Onderzoek verplaatsingen in Nederland

Meer duurzame mobiliteit en bevoorrading

Het blijven inzetten voor meer duurzame mobiliteit en bevoorrading. Faciliteren van de openbare laadinfrastructuur en deelmobiliteit. Bevorderen van het gebruik van schonere en lichtere transportmiddelen. En de komst van een distributiehub.

Laadpalen en waterstoftankvoorzieningen

RVO, Regionale Klimaatmonitor

24

Kadernota 2025-2028

Indicator

Databron (CBS, Voorraad woningen) https:// opendata.cbs.nl/ statline/#/CBS/nl/ dataset/82900NED/

Eigendomsvormen op (CBS/WSW, Lokale wijkniveau, met uitsplitsing naar Monitor Wonen) middenhuur en betaalbare koop https:// (WOZ-waarde < 325.000) www.waarstaatje gemeente.nl/ dashboard/ dashboard/ lokalemonitor-wonen

3.3.3 Intensiveringen en bijstellingen In de onderstaande tabel zijn de financiële mutaties (intensiveringen/ bijstellingen) opgenomen en toegelicht. Nr.

Onderwerp (bedragen in € x 1.000)

2025

2026

2027

2028

Wettelijke ontwikkelingen/ onontkoombaar: 1.

Herijking MJOP gemeentelijke gebouwen (inflatie ontwikkeling)

400

400

400

400

2.

Digitalisering omgevingswet

135

135

135

135

Totaal

535

535

535

535

(+ = nadeel / last | - = voordeel / baat)

Toelichting op de mutaties 1. Herijking meerjarig onderhoudsplan gemeentelijke gebouwen Momenteel vinden de inspecties plaats om te komen tot een actueel Meerjarenonderhoudsplanning (MJOP) voor gemeentelijke gebouwen. De laatste cijfers waren gebaseerd op een doorrekening uit 2019. Gegeven de inflatie en bouwkostenontwikkeling van de afgelopen 5 jaren is een verhoging van de dotaties aan de voorziening(en) ontontkoombaar. 2. Digitalisering omgevingswet De intensivering betreft extra kosten verbonden aan de invoering van de Omgevingswet. Het gaat hier specifiek om het aantrekken van een geospecialist, die het omgevingsplan kan maken.

Kadernota 2025-2028

25

3.4 Sociaal domein Ambitie De ambitie is een inclusief en sociaal Gouda, waarin iedereen gelijkwaardig is en iedere Gouwenaar mee kan doen. Ongeacht leeftijd, culturele achtergrond, gender, inkomen, seksuele voorkeur, talent of beperking. Dit betekent dat de gemeente de juiste zorg en ondersteuning betaalbaar en beschikbaar houdt voor Gouwenaars die dit nodig hebben. Ook is er meer aandacht voor armoede en schuldhulp. Om mee te kunnen doen in de samenleving moeten mensen kunnen beschikken over bestaanszekerheid. Daarom worden gezinnen met een laag inkomen die dat nodig hebben ondersteund met specifieke aandacht voor kinderen.

Wat wil de gemeente Gouda bereiken? 1) Iedereen kan meedoen in een inclusieve en sociale stad Een inclusief en sociaal Gouda, waarin iedereen gelijkwaardig is en iedere Gouwenaar mee kan doen. Ongeacht leeftijd, culturele achtergrond, gender, inkomen, seksuele voorkeur.