Document · PDF

Kadernota 2024-2027

Raadsvergadering 28 juni 2023, gemeente GoudaBij agendapunt: Kadernota 2024 - 2027 1e termijn18.646 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Kadernota 2024-2027

Inhoudsopgave Introductie en leeswĳzer

1 Samenvatting

1.1 Bestuurlĳke samenvatting

1.2 Financiële samenvatting

1.3 Kaders en uitgangspunten voor de begroting 2024

2 Landelĳke ontwikkelingen

3 Ontwikkelingen per programma

3.1 Economie, werk en onderwĳs

3.2 Energie en klimaat

3.3 Wonen en leefomgeving

3.4 Sociaal domein

3.5 Cultuur, sport en recreatie

3.6 Leefbaarheid en veiligheid

3.7 Bestuur en organisatie

4 Ontwikkeling meerjarenperspectief 2024 - 2027

4.1 Overzicht meerjarenperspectief 2024 - 2027

5 Algemene (overall) financiële ontwikkelingen

5.1 Inhaalslag inflatie 2022 - 2023

5.2 Nieuwe Cao 2023

5.3 Inflatieontwikkeling gemeenschappelĳke regelingen

5.4 Geactualiseerd concern investeringsplan (CIP) 2023 - 2027

6 Ontwikkeling financiële positie

6.1 Ontwikkeling reserves en weerstandsvermogen

6.2 Ontwikkeling leningportefeuille

7 Totaaloverzicht doelen en indicatoren

Kadernota 2024-2027

Introductie en leeswĳzer Hierbĳ presenteert het college van BenW de kadernota 2024. Dit is een belangrĳk document, omdat de raad hiermee de beleidsmatige en financiële kaders vaststelt voor de komende begrotingsperiode 2024-2027. Het is een moment van integrale afweging tussen wensen en ambities in relatie tot de beschikbare financiële middelen. Deze nota laat zien waar het college de komende tĳd op wil (bĳ)sturen en is een eerste stap om te komen tot een begroting voor 2024. In deze nota is ook de nieuwe set (concept) aan eigen indicatoren opgenomen. Deze zĳn mede gebaseerd op de Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties. De programmadoelstellingen zĳn daarnaast voor het eerst verbonden aan deze Duurzame Ontwikkelingsdoelen. Dit maakt inzichtelĳk aan welke ontwikkelingsdoelen de activiteiten in de programma´s bĳdragen. Voor de indicatoren geldt dat deze altĳd slechts een indicatie zĳn voor de realisatie van de doelstellingen. De nieuwe eigen indicatoren en de koppeling met de Duurzame Ontwikkelingsdoelen zĳn bedoeld om de raad een betere informatiepositie te geven en op een doelmatige manier invulling te geven aan datagedreven werken.

Leeswĳzer • Hoofdstuk 1 bevat een bestuurlĳke en financiële samenvatting. De kaders en uitgangspunten voor deze kadernota worden in dit hoofdstuk uiteengezet. Dat wordt opgebouwd vanuit het meerjarig saldo na de effecten van de begrotingswĳzigingen en aangevuld met de (financiële) impact van ontwikkelingen en intensiveringen uit deze kadernota. • In hoofdstuk 2 wordt een aantal belangrĳke landelĳke ontwikkelingen behandeld. Dit betreft overkoepelende ontwikkelingen met gevolgen voor de wĳze waarop lokaal invulling gegeven kan worden aan het realiseren van Goudse ambities. • Hoofdstuk 3 gaat in op relevante ontwikkelingen per programma, de bĳbehorende doelen en indicatoren en een tabel met intensiveringen (wettelĳk en/of overig). In dit hoofdstuk wordt per programma eveneens aangegeven welke onderwerpen nadere uitwerking behoeven ichting begroting 2024 -2027. • Daarop aansluitend staat in hoofdstuk 4 de ontwikkeling van het meerjarenperspectief 2024 - 2027 weergegeven. • Hoofdstuk 5 benoemt de algemene (overall) financiële ontwikkelingen, zoals: prĳsontwikkeling, CAO ontwikkeling en de actualisatie van het Concern InvesteringsPlan (CIP). • In hoofdstuk 6 wordt ingegaan op het weerstandsvermogen en de ontwikkeling van de leningenportefeuille. • Afsluitend zĳn in hoofdstuk 7 het totaaloverzicht aan indicatoren en de Duurzame Ontwikkelingsdoelen opgenomen.

Kadernota 2024-2027

1 Samenvatting

Kadernota 2024-2027

1.1 Bestuurlĳke samenvatting Gouda is al ruim 750 jaar een prachtige stad met een rĳke historie. De stad staat er goed voor en Gouda groeit. De bouw van Westergouwe is in volle gang, Gouwenaars zĳn gastvrĳ voor vluchtelingen en ook de Goudse Spoorzone is volop in ontwikkeling. Het aantal inwoners van de stad neemt toe en daarmee groeit ook het aantal uitdagingen voor onze stad. Dit vraagt om een goed uitgeruste en robuuste organisatie, die meegroeit met de opgaven waar Gouda voor staat. Het college wil voortbouwen aan de stad door te blĳven investeren in de aantrekkelĳkheid en leefbaarheid van Gouda. De samenleving verwacht dat de grote problemen van deze tĳd worden aangepakt en het is van belang dat de overheid daaraan bĳdraagt. In de realisatie verwachten inwoners terecht dat er naar hen geluisterd wordt. Uit de Staat van het Bestuur 2022 blĳkt dat het vertrouwen in de landelĳke politiek laag is. Dit is al langere tĳd aan de orde, en dat heeft inmiddels ook effect op het vertrouwen van mensen in het functioneren van de democratie. Eind 2019 had 81% van de Nederlanders vertrouwen in het functioneren van de democratie. Momenteel is dat gedaald naar 62%. Een signaal dat het college ter harte neemt. Het in samenwerking met de gemeenteraad en de stad waarmaken van de gestelde doelen uit het bestuursakkoord ‘’Geef Gouda Door 2022 - 2026" staat de komende jaren centraal.

Het college wil laten zien dat in Gouda problemen worden opgelost en dat er gewerkt wordt aan de uitdagingen voor de langere termĳn. Hierbĳ wordt ingezet op een duurzame, groene, inclusieve en sociale stad. Bĳ het verwezenlĳken van de Goudse ambities is en blĳft een solide financieel beleid het uitgangspunt. Dat is ook de reden dat het college voorstelt om in 2024 een inflatiecorrectie toe te passen aan zowel de inkomsten- als uitgavenkant. Dit is een consistente gedragslĳn en zorgt ervoor dat de financiële positie van de gemeente op de lange termĳn sterk, stabiel en voorspelbaar blĳft. Het college is zich er daarbĳ van bewust dat in het jaar 2022 niet het volledige budget is uitgegeven. Deels doordat budgetten pas in 2023 uitgegeven konden worden of doordat de verwachting is dat het budget in de komende jaren alsnog benodigd zal zĳn. Tegelĳkertĳd benadrukt het college dat 2022 een bĳzonder jaar was met forse impact op de uitvoeringscapaciteit van de organisatie als gevolg van externe schokken, zoals de gevolgen van de oorlog in Oekraïne voor de realisatie van de opvang van Oekraïners en het tegengaan van energiearmoede in de stad.

Kadernota 2024-2027

1.2 Financiële samenvatting Samenvatting financiële positie De opgave is om een goede balans te vinden tussen het doen van noodzakelĳke investeringen in en voor de stad en het voeren van een prudent en solide financieel beleid. Hiervoor worden keuzes afgewogen aan de hand van strakke financiële kaders: • We leveren een sluitend meerjarenperspecfief op. • De geactualiseerde verhouding tussen risico's en de mogelĳkheid om deze te kunnen opvangen vanuit het weerstandvermogen is "ruim voldoende/uitstekend" voor de periode 2024 - 2027. • De omvang van de algemene reserve neemt toe van 34 miljoen in 2024 naar 46 miljoen in 2027.

Financieel perspectief 2024 - 2027 In de onderstaande tabel is op hoofdlĳnen de ontwikkeling van het perspectief 2024 - 2027 opgenomen. Het uitgangspunt hierbĳ is de programmabegroting 2023-2026, aangevuld met de wĳzigingen die door de raad zĳn vastgesteld of nog ter besluitvorming voorliggen (t/m de raadsvergadering van 7 juni). De nadere uitwerking en toelichting van de onderdelen B t/m E (ontwikkelingen) zĳn opgenomen in de afzonderlĳke hoofdstukken. Bedragen in € x 1.000

2024

2025

2026

2027

Saldo begroting 2023 - 2026

-4.144

-9.802

-3.485

-1.062

Aanvullend krediet mobiele werkplek (raadsbesluit 30-11-2022)

134

198

194

189

Technische begrotingswĳziging (raadsbesluit 21-12-2022)

Uitvoeringsplan onderwĳshuisvesting 2020 – 2024 1e tranche IHP (raadsvoorstel 07-06-2023)

275

389

-3.984

-9.577

-2.989

-456

(A) Startsaldo Kadernota 2024 (B) Subtotaal algemene financiële ontwikkelingen

771

678

563

784

1.505

1.398

964

(D) Subtotaal overige ontwikkelingen

836

596

(E) Prognose extra inkomsten Rĳk - aangekondigde compenstatie inflatie ontwikkeling 2022 *

-2.000

Doorkĳk Kadernota 2024 (A t/m E)

-2.872

-8.905

-2.432

-112

(+ = nadeel / last | - = voordeel / baat)

* Het kabinet heeft in de Najaarsnota 2022 aangekondigd bĳ de Voorjaarsnota 2023 een extra prĳsbĳstelling over 2022 uit te keren. Deze prĳsbĳstelling geldt ook voor het Gemeentefonds. De extra structurele prĳsbĳstelling wordt gebaseerd op cĳfers van het Centraal Planbureau (CPB), het zogenoemde Centraal Economisch Plan (CEP) 2023. Daarbĳ wordt gekeken naar de inflatieontwikkeling over 2022 ten opzichte van CEP 2022 (T-1). Op basis van deze gegevens zĳn de extra nog te ontvangen inkomsten Rĳk over 2022 ingeschat op structureel 2 miljoen euro.

Ontwikkeling gemeentefonds Begin juni ontvangen we de meicirculaire van het rĳk. In deze meicirculaire wordt duidelĳk welke middelen wĳ in 2023-2027 ontvangen van het rĳk. Deze circulaire is direct van invloed op ons financieel meerjarenperspectief. Om die reden ontvangt de raad een geactualiseerd meerjarenperspectief in het raadsvoorstel van de Kadernota 2024. Op dit moment is de verwachting dat de meicirculaire leidt tot een hogere bĳdrage van het rĳk aan gemeenten. Onder andere vanwege de loon- en prĳsontwikkeling 2024 -2027 (naast de aangekondidge structurele compensatie over 2022), die onder andere nodig is om de meerjarenbegroting op voldoende niveau te behouden.

Kadernota 2024-2027

1.3 Kaders en uitgangspunten voor de begroting 2024 Kaders meerjarenraming 2024 - 2027 De basis van de meerjarenraming 2024-2027 wordt gevormd door: de programmabegroting 2023-2026, 1e bestuursrapporage 2023 en de voorliggende kadernota 2024. De meicirculaire 2023 zal worden verwerkt in de meerjarenraming 2024-2027. Dit is ook van toepassing op de financiële afwĳkingen in de reguliere beleidsuitvoering (raadsbesluiten) tot en met juli 2023. De septembercirculaire 2023 zal worden betrokken bĳ het raadsvoorstel van de programmabegroting 2024 en als separate begrotingswĳziging - na vaststelling van de begroting 2024 - worden verwerkt.

Uitgangspunten voor de begroting 2024 Naast de richtlĳnen en toetsingsaspecten van de toezichthouder, de provincie, wordt voorgesteld een aantal uitgangspunten te hanteren als kaderstelling voor de programmabegroting 2024 - 2027: 1. Per 2024 een inflatie inhaalslag (over 2022 + 2023) van 7,3% te verwerken op de prĳsgevoelige budgetten, belastingen en heffingen (met uitzondering van de afvalstoffenheffing en rioolheffing); 2. De lokale woonlasten en de belastingen/heffingen voor het jaar 2024 te indexeren op basis van de verwachte prĳsontwikkeling conform de meicirculaire 2023; 3. Prĳs- en loongevoelige budgetten voor 2024 e.v. regulier indexeren, conform de meicirculaire 2023; 4. Het per 2024 toepassen van een "loon mix 80/20" voor de meer loongevoelige budgetten, conform de meicirculaire 2023*; 5. Het per 2024 toepassen van het OVA/PPC indexcĳfer (zorgindexering) voor zorgaanbieders (Wmo & Jeugd) binnen het Sociaal Domein**; 6. De prĳs- en loonontwikkeling (conform meicirculaire 2023) grotendeels te bekostigen vanuit de rĳksbĳdragen (algemene uitkering); 7. Een gedegen meerjaren investeringsprogramma (CIP – concern investering plan), waarbĳ een stabiele schuldenpositie van belang is; 8. Conform de richtlĳnen van de provincie (financieel toezicht) wordt in oktober 2023 een sluitende meerjarenbegroting aangeboden; 9.

De bĳstelling van de begrotingen 2024 van de verbonden partĳen wordt verwerkt conform de vastgestelde (collegebesluit 29 november 2022) Financiële Kaderstelling Gemeenschappelĳke Regelingen (FKGR) voor de begroting 2024 – dit betreft een toegestane prĳsindexatie van 6,4% voor beloning werknemers en 9% voor netto materieel. *Het toepassen van een mix-percentage (80% loon / 20% prĳs) op alle loongevoelige subsidies (zie uitgangspunt nr. 4) is nieuw. Loonkosten zĳn binnen de subsidie instellingen het belangrĳkste onderdeel van hun kostenopbouw. Door deze methodiek worden de gesubsidieerde instellingen in staat gesteld om hun activiteiten op hetzelfde niveau voort te zetten, waardoor het voorzieningenniveau op peil blĳft. **De VNG heeft geadviseerd om de zorgcontracten voor WMO en Jeugd te indexeren op basis het percentage "Overheidsbĳdrage in de Arbeidskostenontwikkeling" ook wel OVA-percentage genoemd en op basis van het "Prĳsindexcĳfer particuliere consumptie" ook wel PPC-percentage genoemd. Loonkosten zĳn binnen de meeste vormen van zorg het belangrĳkste onderdeel van de kostenopbouw van aanbieders. Binnen de Wmo en jeugdzorg geldt dit ook. Op basis van de zorgsoort wordt bekeken welke verhouding loon/prĳs van toepassing is.

Kadernota 2024-2027

2 Landelĳke ontwikkelingen In dit hoofdstuk wordt een aantal overkoepelende landelĳke ontwikkelingen geschetst met direct voelbare consequenties voor Gouda. Alle hieronder geschetste ontwikkelingen kunnen effect hebben op de uitvoering van werkzaamheden en daarmee de lokale invulling van ambities en opgaven in de komende jaren op meerdere beleidsterreinen. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op feiten en achtergronden van deze ontwikkelingen. In de volgende hoofdstukken zal op hoofdlĳnen nader ingegaan worden op de wĳze waarop de genoemde ontwikkelingen invloed hebben op de uitvoering van ambities en doelen per programma, al dan niet met financiële consequenties.

Inflatie In de loop van 2021 werd Nederland, net als grote delen van de wereld, geconfronteerd met toenemende inflatiecĳfers. Een combinatie van diverse factoren heeft ertoe geleid dat de inflatie over 2022 en 2023 opgeteld oploopt tot ongeveer 11%. Een dergelĳk percentage is ongebruikelĳk. De Europese Centrale Bank (ECB) streeft naar een inflatiecĳfer van 2% op de middellange termĳn om stabiele economische groei en werkgelegenheid te realiseren. Ondanks dat het lastig is om de inflatiecĳfers van de toekomst te voorspellen, is de verwachting dat dit streefgetal voorlopig nog niet binnen bereik is. Onder meer het Centraal Planbureau, diverse banken en verschillende economen geven aan dat de inflatie hoogstwaarschĳnlĳk ook in 2024 boven de 2% zal uitkomen. De verwachting is dat de prĳzen voor bĳvoorbeeld voedsel, bouwmaterialen en grondstoffen gemiddeld genomen blĳven stĳgen, of dat prĳsstabilisaties voorlopig nog niet verwerkt zullen zĳn in de consumentenprĳzen. Op dit moment worden de inflatiecĳfers bovendien enigszins gedrukt door incidentele maatregelen van de rĳksoverheid, zoals het prĳsplafond voor gas, stroom en stadsverwarming. De vraag is in hoeverre de rĳksoverheid in staat zal zĳn om de incidentele maatregelen op te kunnen vangen met structurele oplossingen om te voorkomen dat de hoge inflatiecĳfers in 2024 zullen terugkeren.

De hoge inflatie heeft grote gevolgen voor de gehele samenleving: inwoners, ondernemers, maatschappelĳke organisaties en instellingen. Ook in Gouda zĳn de stĳgende prĳzen voelbaar. In de supermarkt, bĳ afschrĳvingen van de vaste lasten of bĳ de pomp. Het Centraal Planbureau verwacht dat in 2024, mede als gevolg van de inflatie, meer mensen onder de armoedegrens terecht komen. Ook voor de gemeente geldt dat de inflatie effect heeft op de uitvoering van ambities, omdat bĳvoorbeeld het uitvoeren van werkzaamheden of het realiseren van projecten duurder wordt.

Krapte op de arbeidsmarkt Gedurende langere tĳd is er sprake van spanning op de arbeidsmarkt. Sinds 2021 zĳn er meer vacatures dan werklozen. Eind 2022 waren er 123 vacatures per 100 werklozen. De verwachting is dat werkloosheid de komende periode mogelĳk iets zal toenemen, maar dat de krapte op de arbeidsmarkt ook volgend jaar zal aanhouden. In vrĳwel alle sectoren is de krappe arbeidsmarkt merkbaar. Dit is voor gemeenten niet anders. In het laatste kwartaal van 2022 steeg de vraag naar medewerkers met 31% vergeleken met het kwartaal daarvoor. Er stonden bĳ gemeenten 11.442 vacatures uit. In 2021 was 19 procent van de gemeentelĳke vacatures moeilĳk vervulbaar. Personeelstekorten voor de functiegebieden ruimtelĳke ordening/milieu, onderwĳs, automatisering/ICT en welzĳn/ jeugdzorg belemmerden gemeenten in de uitvoering van het werk. De verwachting is dat de vraag naar gemeentemedewerkers, mede door de vergrĳzing, ook de komende jaren niet zal afnemen. De krapte op de arbeidsmarkt kan eveneens gevolgen hebben voor de uitvoering van werkzaamheden. Dat geldt niet alleen voor het vervullen van arbeidsplaatsen bĳ de gemeente, maar misschien nog wel meer voor tekorten bĳ uitvoerders. Diverse gemeenten hebben reeds projecten moeten uitstellen vanwege tekorten bĳ bĳvoorbeeld bouwprojecten, wegwerkzaamheden of de aanleg van kabels en leidingen.

Het is daarom voor gemeenten van belang te zoeken naar creatieve oplossingen om voor de langere termĳn posities in de organisatie te vullen en de positionering van gemeenten als werkgever te versterken.

Vluchtelingenstroom als gevolg van geopolitieke onrust De wereld blĳft in toenemende mate onrustig als gevolg van (geopolitieke) conflicten. Het is de verwachting dat ook de komende jaren veel mensen op de vlucht zullen zĳn. Halverwege 2022 moesten circa 103 miljoen mensen gedwongen hun huis verlaten als gevolg van vervolging, conflicten, geweld, mensenrechtenschendingen en gebeurtenissen die de openbare orde ernstig verstoren. Dit is een stĳging van 15% ten opzichte van eind 2021 en een verdubbeling sinds 2012. Een logisch gevolg is dat ook meer mensen de grens oversteken om op zoek te gaan naar een veilig onderkomen. De grote vluchtelingenstromen hebben eveneens gevolgen voor Nederland. Het is de verwachting dat de asielinstroom dit jaar zal toenemen naar 76.000 mensen en dat het totaal aantal Oekraïnse vluchtelingen in Nederland eind dit jaar uitkomt rond de 135.000. Het rĳk vraagt nadrukkelĳk de hulp van gemeenten. De taakstellingen voor de opvangcapaciteit van asielzoekers en het aantal opvangplekken voor Oekrainers zĳn verhoogd. Zo is de prognose dat de opvangcapaciteit voor asielzoekers moet groeien naar 77.089 in 2024. Het aantal opvangplekken voor Oekraïners dient de komende periode te stĳgen tot 90.000.

Kadernota 2024-2027

Vooralsnog hebben vluchtelingen uit Oekraïne tot maart 2024 recht op opvang, medische hulp en onderwĳs voor minderjarige kinderen. De verwachting is niet dat de oorlog aldaar spoedig tot een eind zal komen. Daarom is het kabinet bezig met structurele plannen voor vrĳwillige inburgering van Oekraïners. Daarnaast is de verwachting dat de spreidingswet voor de opvang van asielzoekers niet eerder dan in 2024 in werking zal treden.

Ruimtelĳke puzzel Nederland staat voor grote opgaven en uitdagingen met forse impact op de wĳze waarop de ruimte wordt ingericht. Een stuk grond kan immers maar één keer ingezet worden. Vanuit verschillende perspectieven neemt het aantal eisen voor ruimtegebruik toe. Of het nu gaat om het aantal te bouwen woningen, de bodem- en waterkwaliteit, het aanpassen aan klimaatverandering, verduurzaming van bestaande gebouwen, het inspelen op toekomstige mobiliteitsbehoeften of het reduceren van stikstof- en CO2-uitstoot: de druk op de ruimte neemt toe. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) ondersteunt de besluitvorming hierover, onder andere in de Ruimtelĳke Verkenning 2023. Daarin worden scenario’s beschreven voor de inrichting van Nederland in 2050: • Mondiaal Ondernemend (een toekomstscenario waarin grote bedrĳven her voortouw nemen) • Snelle Wereld (de nog verder toegenomen digitalisering doet afstanden verdwĳnen) • Groen Land (veel ruimte voor de natuur) • Regionaal Geworteld (burgers nemen het initiatief in hun eigen leefomgeving). Voor elk scenario zĳn gedetailleerde kaarten van het bĳbehorende Nederland van 2050 gemaakt. Deze scenariokaarten brengen in beeld welke gevolgen verschillende keuzes hebben. Het rĳk en de provincies maken eind dit jaar bestuurlĳke afspraken over de ruimtelĳke inpassing van alle ruimtelĳke opgaven.

Zĳ doen dit samen met regio's, gemeenten en waterschappen. De focus ligt hierbĳ in eerste instantie op 2030, maar de plannen geven tegelĳkertĳd alvast een doorkĳk richting 2050. Uiteindelĳk dienen de afspraken uit te monden in een nieuwe nota ruimte in 2024. Verder treedt op 1 januari 2024 de Omgevingswet in werking, met als doel om regels voor ruimtelĳke ontwikkelingen samen te voegen en te vereenvoudigen. De verwachting is dat de inwerkingtreding de dienstverlening (o.a. vergunningverlening) aan inwoners en bedrĳven in eerste instantie niet zal verbeteren vanwege ingroeieffecten.

Kadernota 2024-2027

3 Ontwikkelingen per programma In dit hoofdstuk worden per programma een aantal relevante (externe) ontwikkelingen, richting de begroting 2024 nader uit te werken onderwerpen, doelen & indicatoren en financiële intensiveringen/bĳstellingen aangegeven. Bĳ de financiële intensiveringen/bĳstellingen gaat het om mutaties als gevolg van wettelĳke ontwikkelingen (onontkoombaar) en overige ontwikkelingen. De mutaties zĳn ingedeeld per programma en voorzien van een toelichting.

Kadernota 2024-2027

3.1 Economie, werk en onderwĳs Ambitie De gemeente Gouda streeft naar een vitale Goudse economie en een goed ondernemers- en vestigingsklimaat, inclusief een goede aansluiting tussen onderwĳs en arbeidsmarkt. Bedrĳven, onderwĳs en overheid (triple helix) maken zich sterk voor meer hoger onderwĳs in Midden-Holland. Samenwerking zorgt voor innovatieve oplossingen voor maatschappelĳke vraagstukken in de zorg en bĳ bodemdaling. De relatie van mens met technologie is daarin de rode draad. Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen voor alle kinderen op Basis-, Voortgezet- en Speciaal(voortgezet) onderwĳs in Gouda en sterk onderwĳs, waarin wordt samengewerkt om gelĳke kansen te creëren. En actief werk maken van het terugdringen van laaggeletterdheid.

Wat wil de gemeente Gouda bereiken? 1) Uitvoeren Economische Agenda Samen met ondernemers en onderwĳs gaat de gemeente Gouda aan de slag met de uitvoering van prioriteiten uit de Economische Agenda 2021-2024 en de regionale triple helix innovatieprojectenagenda.

2) Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen Het realiseren en onderhouden van toekomstbestendige, kostenefficiënte en duurzame schoolgebouwen.

3) Terugdringen laaggeletterdheid Het terugdringen van laaggeletterdheid. Het bevorderen van kansengelĳkheid door sterk onderwĳs en ontwikkeling van de basisvaardigheden op het gebied van taal, lezen en rekenen, en in toenemende mate digitale vaardigheden.

4) Doorontwikkelen Campus Gouda Via Campus Gouda hoger onderwĳs duurzaam aan Midden-Holland verbinden in samenwerking met bedrĳven en maatschappelĳke organisaties.

5) Terugdringen jeugdwerkloosheid Het terugdringen van de jeugdwerkloosheid in de periode 2022-2026 met 50 personen tot 209 jongeren (februari 2022: 259 jongeren) door een sluitende aanpak.

Kadernota 2024-2027

3.1.1 Ontwikkelingen Toekomstbestendige economie Een toekomstbestendige economie betekent dat er samen met ondernemers systeemveranderingen gemaakt moeten worden, onder meer op het vlak van circulair, klimaatadaptief en energieneutraal. Deze ambities vragen om ruimte. De ruimte is echter al schaars en niet altĳd goed benut. Zo ontstaan knelpunten voor werklocaties die transities naar een duurzame economie in de weg kunnen staan. Het rĳk komt dit jaar met een programma Werklocaties. De provincie Zuid-Holland bereidt dit voor met het opstellen van een ruimtelĳk-economische visie en het leggen van de ruimtelĳke puzzel waarin ruimte voor werken ook aandacht heeft. Daarnaast is er zowel regionale als lokale inzet om te werken aan een toekomstbestendige economie, onder andere via de Economische Agenda en de regionale kwalitatieve bedrĳvenstrategie. Krapte op de arbeidsmarkt: leven lang ontwikkelen Twee derde van alle werkgevers verwacht dit jaar matige of grote problemen vanwege de krapte op de arbeidsmarkt. Om vacatures zo goed mogelĳk in te kunnen vullen, is een leven lang ontwikkelen een belangrĳke pĳler. Een leven lang ontwikkelen betekent dat werkgevers kunnen beschikken over zowel huidige werknemers als toekomstige werknemers met de juiste scholing en skills.

In de laatste Staat van het mkb (Nederlands Comité voor Ondernemerschap) wordt gesteld dat investeren in innovatie belangrĳker is dan ooit. Het comité pleit voor ‘meer structuur, samenhang en samenwerking’, bĳvoorbeeld in triple-helix verband op lokaal en regionaal niveau. Dit sluit aan bĳ de brede opgaven voor ondernemers om te kunnen blĳven innoveren, te verduurzamen en digitaliseren met voldoende personeel. Onzekerheid door inflatie voor ondernemers De toegenomen inflatie als gevolg van geopolitieke spanningen zorgt voor onzekerheid bĳ ondernemers over de Nederlandse economie. Bovendien moeten werkgevers onterecht ontvangen NOW-subsidies uit de coronaperiode nu gaan terugbetalen. Stĳgende (bouw)kosten onderwĳshuisvesting Door COVID-19 en de oorlog in Oekraïne zĳn alle prĳzen (bouwkosten en adviseurs) sterk gestegen. Dit geeft, zoals reeds gerapporteerd in het voortgangsmemo onderwĳshuisvesting, uitdagingen in de uitvoering van het Uitvoeringsplan van de 1e tranche van het Integraal Huisvestingsplan (IHP) 2020-2024. De ruimte in het totale 1e tranche IHP-programmabudget is benut om financiële tekorten in de eerste lopende projecten op te vangen. Bovendien werkt het rĳk aan een wetsvoorstel rond onderwĳshuisvesting, waarbĳ integrale huisvestingsplannen worden verankerd.

Ook wordt gewerkt aanaanvullende beleidseisen voor schoolgebouwen (bĳvoorbeeld voor verduurzaming en inclusiviteit). Hiervoor stelt het rĳk vooralsnog geen aanvullende financiële middelen ter beschikking. Internationale Schakelklas (ISK) Door de grote toestroom van Oekraïense vluchtelingen en de komst van AZC's in Gouda en omliggende gemeenten is extra ruimte nodig voor de Internationale Schakelklas (ISK) in het Voortgezet Onderwĳs. In samenhang met de reeds in het totale IHP voorziene herhuisvesting van de ISK (Aakwerflocatie) wordt een investeringsvoorstel voorbereid voor de raad. Nationaal Programma Onderwĳs (NPO) In 2024 eindigt het Nationaal Programma Onderwĳs (NPO). Dit programma heeft als doel om leerachterstanden als gevolg van de coronapandemie in te lopen. Met deze extra middelen heeft de gemeente ook extra inzet gefinancierd, die niet kan worden gedekt uit de reguliere budgetten. Indien deze inzet gecontinueerd moet worden in het schooljaar 2024/2025, is extra budget nodig. Vergroenen van schoolpleinen In het huidige Groenfonds is het vergroenen van schoolpleinen niet opgenomen. Wel is een verkenning aangekondigd hoe het vergroenen van schoolpleinen buiten het Groenfonds om verder kan worden gestimuleerd. Schoolbesturen hebben een aantal initiatieven aangemeld.

Nader uit te werken richting de begroting 2024 Internationale Schakelklas (ISK) • Om een bestaand pand geschikt te maken voor de ISK is een investering nodig. Wanneer de eerste ontwerpen en stichtingskosten bekend zĳn, wordt de raad om een apart investeringsbudget gevraagd voor de benodigde verbouwing. Hierin zal ook, indien mogelĳk, eventuele dekking vanuit rĳksmiddelen worden meegenomen. Investeringsbudget IHP • In juni wordt de raad een voorstel voorgelegd voor het ophogen van het totale investeringsbudget van het programma Uitvoeringsplan 1e tranche IHP 2020-2024. Bĳ akkoord worden de financiële gevolgen verwerkt in de begroting van 2024. 2e tranche van het Integraal Huisvestingsplan (IHP) • In het bestuursakkoord is het belang van duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen voor alle kinderen in Gouda opgenomen. Er volgt dit jaar een raadsvoorstel voor een 2e tranche van het Integraal Huisvestingsplan (IHP) met bĳbehorende financiering. Daarnaast wordt onderzocht of en hoe versnelling van verduurzaming van schoolgebouwen parallel kan plaatsvinden.

Kadernota 2024-2027

3.1.2 Doelen en indicatoren

Doelen Onderstaand zĳn de Global Goals weergegeven die van toepassing zĳn op dit beleidsprogramma.

Indicatoren In de onderstaande tabel zĳn de concept indicatoren weergeven die samenhangen met doelstellingen binnen dit programma. Doelstelling

Toelichting

Indicator

Databron

Uitvoeren Economische Agenda

Samen met ondernemers en onderwĳs gaat de gemeente Gouda aan de slag met de uitvoering van prioriteiten uit de Economische Agenda 2021-2024 en de regionale innovatieprojectenagenda

Aantal vestigingen per sector

Handelsregister KVK

Uitvoeren Economische Agenda

Samen met ondernemers en onderwĳs gaat de gemeente Gouda aan de slag met de uitvoering van prioriteiten uit de Economische Agenda 2021-2024 en de regionale innovatieprojectenagenda

Banen naar sector

LISA

Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen

Het realiseren en onderhouden van toekomstbestendige, kostenefficiënte en duurzame schoolgebouwen

Energieverbruik onderwĳs

Omrekening energiedragers naar TeraJoules

Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen

Het realiseren en onderhouden van toekomstbestendige, kostenefficiënte en duurzame schoolgebouwen

CO2-uitstoot onderwĳs

RVO

Terugdringen laaggeletterdheid

Het terugdringen van laaggeletterdheid. Het bevorderen van kansengelĳkheid door sterk onderwĳsen ontwikkeling van de basisvaardigheden op het gebied van taal, lezen en rekenen, en in toenemende mate digitale vaardigheden.

Aantal inwoners dat een Gemeente Gouda traject basisvaardigheden (taal, rekenen, digitale vaardigheden) heeft gevolgd

Doorontwikkelen Campus Gouda

Via Campus Gouda hoger onderwĳs Aantal studenten duurzaam aan Midden-Holland verbinden in samenwerking met bedrĳven en maatschappelĳke organisaties.

Terugdringen jeugdwerkloosheid

Het terugdringen van de jeugdwerkloosheid in de periode 2022-2026 met 50 personen tot 209 jongeren (februari 2022: 259 jongeren) door een sluitende aanpak.

Gemeente Gouda

Aantal jongeren zonder werk t/m UWV (werk.nl) 27 jaar

3.1.3 Intensiveringen en bĳstellingen Binnen dit programma zĳn er - buiten de algemene financiële ontwikkelingen - geen specifieke intensiveringen/ bĳstellingen.

Kadernota 2024-2027

3.2 Energie en klimaat Ambitie De ambitie is om Gouda duurzaam door te geven aan de volgende generaties. Gouda wil in 2040 CO2-neutraal zĳn en in 2050 moet de leefomgeving bestand zĳn tegen klimaatveranderingen. De gemeente wil zelf het goede voorbeeld geven door extra te investeren in de verduurzaming van het gemeentelĳk vastgoed. Het speerpunt komende periode is verdere vergroening afgestemd op de bodemgesteldheid. Kwalitatief groen met een hoge biodiversiteit maakt de stad leefbaar en aantrekkelĳk voor mens en dier. Duurzaamheid gaat over alle beleidsterreinen en is een gezamenlĳke verantwoordelĳkheid.

Wat wil de gemeente Gouda bereiken? 1) Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen Het verminderen van de gevolgen van hittestress, droogte en wateroverlast door extra vierkante meters biodivers groen in de stad. Ook het infiltreren, vasthouden en vertraagd afvoeren van water helpt hierbĳ.

2) Verbetering van de biodiversiteit en waterkwaliteit De gemeente zet zich in voor een groener Gouda. Het bestaande groen krĳgt gaandeweg meer kwaliteit, met kansen voor biodiversiteit en klimaatadaptatie. De gemeente gaat beginnen met het verbinden en uitbreiden van groene structuren.

3) Inwoners en ondernemers helpen energie te besparen en aardgasvrĳ te worden Extra impuls geven aan het verduurzamen van huizen en gebouwen om zoveel mogelĳk energie te besparen. Het ontzorgen van inwoners en bedrĳven en de opwek van duurzame energie stimuleren.

4) Sneller verduurzamen gemeentelĳk vastgoed De gemeente geeft zelf het goede voorbeeld. De ambitie voor het verduurzamen van gemeentelĳk vastgoed wordt aangescherpt. In 2030 is tenminste 55% van het gemeentelĳk vastgoed verduurzaamd. Waar mogelĳk nemen we stappen om ook de toegankelĳkheid van de gemeentelĳke gebouwen te verbeteren.

5) Investeren in de kwaliteit en toegankelĳkheid van de openbare ruimte Integraal en duurzaam investeren in de kwaliteit en toegankelĳkheid van de inrichting van de openbare ruimte. Ook de inzet voor de aanpak van de problematiek van bodemdaling wordt voortgezet.

Kadernota 2024-2027

3.2.1 Ontwikkelingen Krapte op de arbeidsmarkt Er lĳken keuzes nodig omdat de uitvoering van de ambities uit het bestuursakkoord, naast de bestaande wettelĳke taken, onder druk staat door krapte op de arbeidsmarkt en de stĳgende kosten voor mensen en materialen. Door de betrokkenheid en bevlogenheid van veel mensen binnen en buiten de organisatie worden er stappen gezet, maar de signalen over een (te) hoge werkdruk nemen toe. De vacatures voor de watertaken en riolering bĳ beleid en beheer zĳn moeilĳk te vervullen. Het is een uitdaging om kennis te betrekken en te borgen, én om mee te bewegen met wettelĳke ontwikkelingen (zie hieronder). Er is in 2024 waarschĳnlĳk een inhaalslag nodig. Bĳ het voorstel voor het Water- en rioleringsplan 2024-2028 worden de mogelĳke keuzes inzichtelĳk gemaakt. De verwachte gevolgen van de krapte op de arbeidsmarkt en de stĳgende (bouw)kosten als gevolg van inflatie op het verduurzamen van gemeentelĳk vastgoed worden meegenomen in het voorstel voor de routekaart voor de verduurzaming van gemeentelĳk vastgoed. Ook wordt er een plan gemaakt voor het toegankelĳker maken van gemeentelĳk vastgoed. Het aantal en de kwaliteit van initiatieven van inwoners voor de energietransitie ontwikkelt zich sneller dan verwacht. Dit betekent dat de gemeente zich moet bezinnen op haar inspanningen en rol.

Dit om draagvlak te behouden en gewenste ontwikkelingen te ondersteunen. Nieuwe wet- en regelgeving Het kabinet maakt water en bodem sturend bĳ ruimtelĳke keuzes. De Kamerbrief van november 2022 beschrĳft diverse maatregelen. Dit zal ook iets van de gemeenten gaan vragen. De rĳksoverheid publiceerde daarnaast eind maart 2023 de Maatlat klimaatadaptieve groene gebouwde omgeving. Deze richtlĳnen maken duidelĳk hoe klimaatadaptief bouwen en inrichten eruit kan zien. Als partner in het Convenant klimaatadaptief bouwen geeft Gouda de Maatlat mee als vertrekpunt voor nieuwbouw. Dit vraagt ook dat de gemeente de Maatlat toepast bĳ het inrichten van de openbare ruimte en vastgoed, met daarbĳ een andere aanpak en raming van projecten. Overigens stelt ook het Hoogheemraadschap van Rĳnland sinds kort klimaatbestendige regels verplicht bĳ nieuwe grote gebiedsontwikkelingen. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 is er naar verwachting vaker een omgevingsvergunning nodig bĳ de (her)inrichting van de openbare ruimte. Dit vanwege de regels op gebied van bodem en geluid. Dit kan invloed hebben op de planning en raming van projecten.

Nader uit te werken richting de begroting 2024 Nulmeting CO2-reductie • In 2023 wordt berekend wat de verwachte CO2-reductie is op basis van het bestaande beleid. Er is mogelĳk bĳstelling nodig van beleid om in 2040 CO2-neutraal te zĳn. Dit zal invloed hebben op de benodigde capaciteit, budgetten en/of planning. Eind 2023 wordt een eerste beeld verwacht. Nulmeting biodiversiteit • In 2023 wordt de nulmeting biodiversiteit en waterkwaliteit vertaald naar beleid en vervolgens naar uitvoering. Bĳ het bestuursakkoord zĳn middelen beschikbaar gesteld op basis van het koploperscenario. Verwachte investeringen om biotopen te verbinden en beheer te optimaliseren zĳn echter nog niet meegenomen. Bĳ het voorstel voor groen-, bomen en biodiversiteitsbeleid eind 2023 worden de mogelĳke keuzes inzichtelĳk gemaakt. • In de begroting 2024 zal de financiële correctie van € 60.000 zoals opgenomen in het amendement "Verbeteren biodiversiteit in Gouda" worden verwerkt. Hittestress • Maatregelen uit de klimaatadaptatiestrategie hangen nauw samen met het Gemeentelĳk Rioleringsplan (GRP) 2019-2023. Maar maatregelen om hittestress te verminderen, mogen hier niet uit worden gedekt. Tot nu toe is het toevoegen van groen, vanuit het groenfonds en de structuurvisie groen, de belangrĳkste maatregel om de kwetsbaarheid van de stad voor hittestress te verminderen.

Omdat het zomers vaker warm wordt, zou de aanpak verbreed moeten worden. Bĳ nieuwbouw en (her)inrichting van straten kan bĳvoorbeeld worden gestuurd op het creëren van schaduw en de keuze voor lichte kleuren. Het vraagt extra inzet om deze kansen te onderzoeken en te benutten. Bĳ het voorstel voor het Water- en rioleringsplan 2024-2028 eind 2023 wordt eveneens ingegaan op hoe met dit vraagstuk om te gaan. Kaderplan Bodemdaling Binnenstad • Vanuit Gouda Stevige Stad - Kaderplan Bodemdaling Binnenstad is onderzoek gedaan naar riolering en hemelwaterafvoer op privéterrein met oog op de geplande vernieuwing van de riolering in de Binnenstad. Met bewoners van een proefgebied zĳn de mogelĳkheden onderzocht. Samenwerking tussen gemeente en bewoners en tussen bewoners onderling bieden kansen. Momenteel wordt de haalbaarheid van de mogelĳke oplossingen onderzocht. De bedoeling is de resultaten te betrekken bĳ het voorstel voor het Water- en Rioleringsplan 2024-2028 en wanneer nodig volgt er een apart voorstel.

Kadernota 2024-2027

3.2.2 Doelen en indicatoren

Doelen Onderstaand zĳn de Global Goals weergegeven die van toepassing zĳn op dit beleidsprogramma.

Indicatoren In de onderstaande tabel zĳn de concept indicatoren weergeven die samenhangen met doelstellingen binnen dit programma. Doelstelling

Toelichting

Indicator

Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen

Het verminderen van de gevolgen van hittestress, droogte en wateroverlast door extra vierkante meters biodivers groen in de stad. Ook het infiltreren, vasthouden en vertraagd afvoeren van water helpt hierbĳ.

Genomen maatregelen tegen Stadspeiling effecten van klimaatverandering

Databron

Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen

Na een hevige regenbui blĳft langer dan 2 uur water in de straat staan

Stadspeiling

Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen

Maatregelen willen nemen om overlast door hitte en water rondom woning tegen te gaan

Stadspeiling

Verbetering van de biodiversiteit en waterkwaliteit

De gemeente zet zich in voor een Schaduwplekken voor groener Gouda. Het bestaande groen krĳgt verkoeling tĳdens een periode gaandeweg meer kwaliteit, met kansen van warm weer voor biodiversiteit en klimaatadaptatie. De gemeente gaat beginnen met het verbinden en uitbreiden van groene structuren.

Stadspeiling

Verbetering van de biodiversiteit en waterkwaliteit

De gemeente zet zich in voor een Groenbalans (oppervlakte groen Gemeente Gouda groener Gouda. Het bestaande groen krĳgt in beheer van de Gemeente gaandeweg meer kwaliteit, met kansen Gouda in m2) voor biodiversiteit en klimaatadaptatie. De gemeente gaat beginnen met het verbinden en uitbreiden van groene structuren.

Inwoners en ondernemers helpen energie te besparen en aardgasvrĳ te worden

Extra impuls geven aan het verduurzamen Aantal bereikte huishoudens van huizen en gebouwen om zoveel mogelĳk met campagne, acties en energie te besparen. Het ontzorgen van maatregelen energietransitie. inwoners en bedrĳven en opwek van duurzame energie stimuleren.

Gemeente Gouda

Inwoners en ondernemers helpen energie te besparen en aardgasvrĳ te worden

Inwoners en ondernemers helpen energie te Percentage bekende besparen en aardgasvrĳ te worden hernieuwbare energie

RVO

Kadernota 2024-2027

Doelstelling

Toelichting

Sneller verduurzamen gemeentelĳk vastgoed

De gemeente geeft zelf het goede Reductie van de CO2-uitstoot voorbeeld. De ambitie voor het van de gemeentelĳke verduurzamen van gemeentelĳk vastgoed vastgoedporteuille wordt aangescherpt: in 2030 is tenminste 55% van het gemeentelĳk vastgoed verduurzaamd. Waar mogelĳk nemen we stappen om ook de toegankelĳkheid van de gemeentelĳke gebouwen te verbeteren.

Indicator

Databron Energiemonitor gemeente Gouda

Investeren in de kwaliteit en toegankelĳkheid van de openbare ruimte

Integraal en duurzaam investeren in Ik vind mĳn buurt goed/ de kwaliteit en toegankelĳkheid van de slecht onderhouden inrichting van de openbare ruimte. Ook de inzet voor de aanpak van de problematiek van bodemdaling wordt voortgezet

Stadspeiling

3.2.3 Intensiveringen en bĳstellingen Binnen dit programma zĳn er - buiten de algemene financiële ontwikkelingen - geen specifieke intensiveringen/ bĳstellingen.

Kadernota 2024-2027

3.3 Wonen en leefomgeving Ambitie In Gouda kan iedereen prettig wonen en leven en dat moet zo blĳven. Een goede bereikbaarheid en woningaanbod voor elke doelgroep zĳn daarvoor van belang. Er komen nieuwe woningen in Westergouwe, de Spoorzone en andere plekken in de stad. De norm is betaalbaar bouwen, natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen, en aandacht voor duurzame mobiliteit. De goede bereikbaarheid en centrale ligging zĳn een onbetwistbare kracht van Gouda. Om Gouda in de toekomst duurzaam bereikbaar te houden en goed te ontsluiten, wordt het Verkeerscirculatieplan uitgevoerd. Met meer ruimte voor fietsers, wandelaars en het openbaar vervoer. De binnenstad wordt autoluw. Het omgevingsbeleid biedt duidelĳke richting en regelgeving voor een gezonde en veilige fysieke leefomgeving.

Wat wil de gemeente Gouda bereiken? 1) Een toekomstbestendige woningvoorraad Het zorgen voor een toekomstbestendige woningvoorraad met aanbod voor elke doelgroep. Door het uitvoeren van de eind 2020 vastgestelde Woon(zorg)visie. Samen met andere betrokken partĳen en in samenspraak met de buurt.

2) Actieve sturing op het woningbouwprogramma Met het programma Versnellen woningbouw stuurt de gemeente op kansrĳke ontwikkelingen en transformatie. Zĳ benut alle instrumenten om te sturen. Als de wetgever nieuwe mogelĳkheden introduceert, vertaalt de gemeente deze naar de Goudse situatie.

3) Uitvoeren van het Verkeerscirculatieplan Met de uitvoering van het VCP creëert de gemeente meer ruimte voor fietsers, wandelaars en het openbaar vervoer. De binnenstad maakt zĳ autoluw.

4) Meer duurzame mobiliteit en bevoorrading Het blĳven inzetten voor meer duurzame mobiliteit en bevoorrading. Faciliteren van de openbare laadinfrastructuur en deelmobiliteit. Bevorderen van het gebruik van schonere en lichtere transportmiddelen. En de komst van een distributiehub.

5) Invoering van de Omgevingswet Het invoeren van de Omgevingswet zo soepel als mogelĳk laten verlopen. Door ervoor te zorgen dat er zo min mogelĳk negatieve gevolgen zĳn voor de dienstverlening aan bedrĳven, organisaties en inwoners.

Kadernota 2024-2027

3.3.1 Ontwikkelingen Wonen De huidige mondiale ontwikkelingen maken het realiseren van woningen lastiger dan afgelopen periode. Factoren die hierop invloed hebben zĳn onder anderen de stĳgende bouwkosten, de toenemende inflatie, maar zeker ook de stĳgende rentes. Dit in combinatie met de snel afkoelende woningmarkt zorgt voor een afnemend vertrouwen om tot nieuwe woningbouwontwikkelingen te komen. Vanuit het rĳk volgen de initiatieven, regelingen en wetgevingsvoorstellen elkaar in hoog tempo op zonder dat daarbĳ altĳd de benodigde financiering geleverd wordt. Ook in 2024 wordt er nieuwe wetgeving verwacht op het gebied van wonen. Deze regelgeving heeft als doel om regie te krĳgen op de betaalbaarheid van woningen en zal zĳn weerslag hebben op lokaal niveau. Pas bĳ verdere uitwerking zal de impact hiervan duidelĳk zĳn. Deelname aan de regionale realisatieagenda wonen vraagt om extra inzet, aangezien hierin meerdere vraagstukken aandacht nodig hebben. Hierbĳ kan gedacht worden aan de huisvesting van vluchtelingen en arbeidsmigranten. Ook het toewĳzen van urgenties is een taak die mogelĳkerwĳs naar de gemeente komt. Al deze taken vragen om extra inzet vanuit het ambtelĳk apparaat. Mobiliteit en Verkeer Voor de realisatie van het Verkeerscirculatieplan (VCP) ziet het college twee grote uitdagingen. De eerste is de krapte op de arbeidsmarkt.

De tweede is de stĳgende kosten voor Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW). Sinds het vaststellen van het plan zĳn deze met circa 25% gestegen. Ook blĳkt de opdracht om dergelĳke grootschalige projecten binnen de bestaande organisatie uit te voeren tot zowel capaciteits- als uitvoeringknelpunten te leiden. Hoewel de huidige trend is om zoveel mogelĳk in te zetten op duurzame mobiliteit om autoverkeer te minimaliseren en het verbeteren van de verkeersveiligheid, heeft de minister uitgesproken dat het beste tĳdperk voor de auto nog voor ons ligt. Hoofdzakelĳk omdat de auto steeds schoner, stiller en veiliger wordt. Deze wĳziging ten opzichte van de mobiliteitsvisie 2050 ‘het zo benutten, versterken en verbinden van de krachten van de verschillende modaliteiten dat de bereikbaarheidsdoelen doeltreffend en doelmatig behaald worden: de juiste mobiliteit op de juiste plaats en tĳd’ gaat invloed hebben op het lokaal te voeren beleid en de mogelĳke kosten. Juist omdat deze indruist tegen de inzet om autoverkeer te minimaliseren. Ook zien we dat vastgestelde beleidsdoelen botsen of zorgen voor extra kosten binnen de projecten.

Nader uit te werken richting de begroting 2024 Omgevingswet • De financiële impact van de komst van de Omgevingswet is nog niet volledig duidelĳk. Wel is duidelĳk dat met de komst van de Omgevingswet de bodemtaken, die nu bĳ de provincie liggen, naar gemeenten worden overgeheveld. De regelgeving op gebied van bodem, maar ook ten aanzien van geluid, vraagt daarom waarschĳnlĳk extra inzet van de gemeente. Daarnaast is er de komst van de Wet-Kwaliteitsborging waarbĳ er geen exact beeld is van de gevolgen voor de lege-inkomsten. Het gevolg is dat de financiële gevolgen in de praktĳk duidelĳk moeten worden. Beheerplan Groot onderhoud en vervangingsonderhoud (GOVO) • Door inflatie, intensivering van regelgeving en samenloop van onderhoudsmomenten nemen de kosten voor grooten vervangingsonderhoud toe. Hiertoe wordt ook het meerjaren plan groot- en vervangingsonderhoud geactualiseerd en voor raadsbespreking geagendeerd. Een deel van de kosten betreft investeringen en wordt gekapitaliseerd. Kwaliteitsverbetering en toegankelĳkheid is een speerpunt. De hiervoor beschikbaar gestelde investeringsmiddelen zĳn opgenomen in het meerjarenplan groot- en vervangingsonderhoud. Hierdoor zal komende jaren eerder en integraler vervangingsonderhoud worden uitgevoerd waarbĳ specifiek aandacht is voor verbetering van de toegankelĳkheid. Daarnaast worden stadsbreed speelplekken toegankelĳker gemaakt.

Zero Emissie Zone & Distributiehubs • Op dit moment is een logistiek makelaar aan de slag om de ondernemers voor te bereiden op de Zero Emissie Zone voor de binnenstad van Gouda in 2025. Er vindt daarnaast in de regio onderzoek plaats naar de kansen en mogelĳkheden voor stadsdistributiehubs die hierin een rol moeten vervullen. In 2024 moet helder worden welke financiële gevolgen deze ontwikkeling heeft voor de ondernemers en welke rol de gemeente hierin wil spelen.

Kadernota 2024-2027

3.3.2 Doelen en indicatoren

Doelen Onderstaand zĳn de Global Goals weergegeven die van toepassing zĳn op dit beleidsprogramma.

Indicatoren In de onderstaande tabel zĳn de concept indicatoren weergeven die samenhangen met doelstellingen binnen dit programma. Doelstelling

Toelichting

Indicator

Databron

Een toekomstbestendige woningvoorraad

Het zorgen voor een toekomstbestendige woningvoorraad met aanbod voor elke doelgroep. Door het uitvoeren van de eind 2020 vastgestelde Woon(zorg)visie. Samen met andere betrokken partĳen en in samenspraak met de buurt.

Eigendomsvormen op wĳkniveau, met uitsplitsing naar corporatiehuur, particuliere huur en koop. Uitlichten corporatiehuur

Gouda in Cĳfers of Waarstaatjegemeente.nl

Een toekomstbestendige woningvoorraad

Eigendomsvormen op Waarstaatjewĳkniveau, met uitsplitsing naar gemeente.nl middenhuur en betaalbare koop (verdient nog (WOZ-waarde < 355.000) wel een verdere uitwerking)

Actieve sturing op het woningbouwprogramma

Met het programma Versnellen Alternatieve woonvormen woningbouw stuurt de gemeente op kansrĳke ontwikkelingen en transformatie. Zĳ benut alle instrumenten om te sturen. Als de wetgever nieuwe mogelĳkheden introduceert, vertaalt de gemeente deze naar de Goudse situatie.

Monitor ouderenhuisvesting

Actieve sturing op het woningbouwprogramma

Met het programma Versnellen Aantal nieuwbouwwoningen woningbouw stuurt de gemeente op en overige toevoegingen kansrĳke ontwikkelingen en transformatie. (o.a. transformatie) Zĳ benut alle instrumenten om te sturen. Als de wetgever nieuwe mogelĳkheden introduceert, vertaalt de gemeente deze naar de Goudse situatie.

Waarstaatjegemeente.nl / CBS voor historische ontwikkeling, Planregistratie Wonen voor toekomst

Uitvoeren van het Verkeerscirculatieplan

Met de uitvoering van het VCP creëert de gemeente meer ruimte voor fietsers, wandelaars en het openbaar vervoer. De binnenstad maakt zĳ autoluw.

Intensiteiten gemotoriseerd verkeer (stadsbreed)

Periodieke verkeerstellingen

Uitvoeren van het Verkeerscirculatieplan

Met de uitvoering van het VCP creëert de gemeente meer ruimte voor fietsers, wandelaars en het openbaar vervoer. De binnenstad maakt zĳ autoluw.

Aantal (ernstige) verkeersslachtoffers

Geregistreerde verkeersongevallen (Viastat)

Meer duurzame mobiliteit en bevoorrading

Het blĳven inzetten voor meer duurzame mobiliteit en bevoorrading. Faciliteren van de openbare laadinfrastructuur en deelmobiliteit. Bevorderen van het gebruik van schonere en lichtere transportmiddelen. En de komst van een distributiehub.

Vervoerwĳzekeuze (marktaandeel fiets en OV)

CBS ODiN

Meer duurzame mobiliteit en bevoorrading

Laadpalen en waterstoftankvoorzieningen

CROW Duurzaamheidsscore/ energiecĳfers ENGIE

Kadernota 2024-2027

3.3.3 Intensiveringen en bĳstellingen In de onderstaande tabel zĳn de financiële mutaties (intensiveringen/ bĳstellingen) opgenomen en toegelicht. Nr.

Onderwerp (bedragen in € x 1.000)

2024

2025

2026

2027

Kwaliteit populieren

405

Totaal

405

Wettelĳke ontwikkelingen: 1

(+ = nadeel / last | - = voordeel / baat)

Toelichting op de mutaties 1. Kwaliteit populieren Op basis van een kwaliteitsbeoordeling en een second opinion moet de gemeente vanuit veiligheidsoogpunt 709 populieren kappen met herplantplicht en 1.178 populieren fors terugsnoeien. Voor het snoeien is vier jaar lang (2023 tot en met 2026) een bedrag van € 405.000 benodigd. Het herplanten zelf is een investering en is in het Concern InvesteringsPlan (CIP) 2023 - 2027 opgenomen.

Kadernota 2024-2027

3.4 Sociaal domein Ambitie De ambitie is een inclusief en sociaal Gouda, waarin iedereen gelĳkwaardig is en iedere Gouwenaar mee kan doen. Ongeacht leeftĳd, culturele achtergrond, gender, inkomen, seksuele voorkeur, talent of beperking. Dit betekent dat we de juiste zorg en ondersteuning betaalbaar en beschikbaar houden voor Gouwenaars die dit nodig hebben. Ook hebben we meer aandacht voor armoede en schuldhulp. Om mee te kunnen doen in de samenleving moeten mensen kunnen beschikken over bestaanszekerheid. Daarom worden gezinnen met een laag inkomen die dat nodig hebben ondersteund met specifieke aandacht voor kinderen.

Wat wil de gemeente Gouda bereiken? 1) Iedereen kan meedoen Een inclusief en sociaal Gouda, waarin iedereen gelĳkwaardig is en iedere Gouwenaar mee kan doen. Ongeacht leeftĳd, culturele achtergrond, gender, inkomen, seksuele voorkeur.

2) Inzetten op kansengelĳkheid Het aanpakken van financiele problemen en voorkomen van armoede door het structureel verbeteren van de positie van gezinnen en kinderen.

3) Passende zorg en ondersteuning Passende zorg en ondersteuning betaalbaar en beschikbaar houden voor Gouwenaars die dit het meest nodig hebben.

4) Integrale dienstverlening De dienstverlening is integraal en gaat uit van de menselĳke maat. Dienstverlening wordt continu verbeterd.

Kadernota 2024-2027

3.4.1 Ontwikkelingen Principeakkoord Hervormingsagenda jeugd De VNG en het rĳk hebben na anderhalf jaar onderhandelen een financieel principeakkoord bereikt voor de Hervormingsagenda jeugd. De komende tĳd werkt de VNG met de betrokken partners aan de afronding van het inhoudelĳke akkoord. Het principeakkoord ligt in lĳn met de uitspraak van de Commissie van Wĳzen. Het rĳk erkent de noodzaak van het aanpassen van het ingroeipad. De eerder ingeboekte bezuiniging wordt met ingang van 2023 tot en met 2025 bevroren. Daarnaast blĳft de doelstelling van € 1 miljard overeind, maar erkent het akkoord dat een deel onderbouwd en ‘mogelĳk haalbaar’ is en een deel met onzekerheden omgeven is. Op het vlak van risicodeling is het rĳk de gemeente tegemoetgekomen. Onvoorziene omstandigheden en autonome groei vallen onder verantwoordelĳkheid van het rĳk. Om het akkoord definitief te maken zĳn nog twee dingen nodig: instemming van de VNG-leden bĳ de algemene ledenvergadering op 14 juni en voldoende structurele financiële middelen voor gemeenten vanaf 2026. Het is daarmee op dit moment nog te voorbarig om de exacte financiële consequenties volledig in te schatten. Hier zal het college in een volgend P&C document op terugkomen. Verdeelmodel 2023 Als gevolg van wĳzigingen in het verdeelmodel 2023 ontvangt de gemeente Gouda minder budget voor de inkomensondersteuning en loonkostensubsidies (BUIG) .

Door een verdere toename van het bestand aan het begin van 2023 wordt een flink tekort verwacht in 2023. Afhankelĳk van resultaten van lopend onderzoek kan het ministerie van SZW ertoe besluiten om het verdeelmodel in 2024 aan te passen. Op voorhand is niet te zeggen welke consequenties dit heeft voor het meerjarig budget van Gouda. Verwacht wordt wel dat het tekort op de BUIG structureel is. Opvang vluchtelingen De opvang vluchtelingen statushouders en inburgeraars leidt tot een toename van de inzet van de gemeente binnen het sociaal domein. Daarnaast zĳn er ambities voor participatie in de buurt, met meer inzet van vrĳwilligers en de brede sociale basis.

Nader uit te werken richting de begroting 2024 Tekorten maatwerkvoorzieningen jeugdhulp • De moeilĳk beheersbare groei van het blĳvend hoge gebruik van jeugdhulp en de vergrĳzing leiden tot een toename van het gebruik van Wmo maatwerkvoorzieningen. Daarnaast is de gemeente eraan gehouden om prĳs- en loonindexaties door te voeren in de tariefstellingen Jeugd en Wmo. Met name de grip op het jeugdhulpgebruik blĳkt lastig en leidt naar verwachting tot tekorten op de meerjarenbegroting voor jeugdhulp. Ondanks succesvolle interventies vanuit het programma Sturen op Kosten blĳft het jeugdhulpgebruik hoog. De beweging om het jeugdhulpgebruik te verminderen naar 1 op 8 in 2024 ligt daarom niet op koers. De oorzaken hiervan zĳn nog niet volledig in beeld. Om de ambities van het Programma Sturen op Kosten te kunnen behalen, is het wel nodig om hier inzicht in te krĳgen. Hiertoe laat het college een extern onderzoek uitvoeren. De resultaten van dit onderzoek worden meegewogen bĳ de totstandkoming van de meerjarenbegroting 2024-2027. Sociaal beheer Gouwe Huse • Vanuit het vorige Nationaal Actieplan Dakloosheid uit 2021 zĳn onder andere de Gouwe Huse geïnitieerd. De verwachting was dat vanuit het nieuwe Nationaal Actieplan Dakloosheid middelen beschikbaar zouden komen voor de financiële dekking van het sociaal beheer van de Gouwe Huse ter hoogte van € 225.000 per jaar.

Recent is gebleken dat deze middelen niet toereikend zĳn. In aanloop naar de begroting 2024 wordt daarom een financieel voorstel voorbereid voor het sociaal beheer van de Gouwe Huse. Gezond en Aktief Leven Akkoord (GALA) • De gemeente Gouda heeft taken voor de uitvoering van het Gezond en Aktief Leven Akkoord (GALA). Het rĳk zal hiervoor extra middelen beschikbaar stellen, maar op het moment van schrĳven is nog niet duidelĳk in hoeverre hieruit ook de benodigde ambtelĳke formatie kan worden bekostigd. Toekomst Libertum • Onder leiding van een kwartiermaker is nader in beeld gebracht hoe Libertum kan worden doorontwikkeld naar een toekomstbestendige organisatie met een robuuste business case. De diverse toekomstscenario’s liggen ter bespreking voor bĳ de raad. Afhankelĳk van de keuzes van de raad zullen financiële consequenties worden uitgewerkt. Wanneer nodig worden financiële consequenties, op basis van besluitvorming in de raad, verwerkt in de begroting 2024-2027.

Kadernota 2024-2027

3.4.2 Doelen en indicatoren

Doelen Onderstaand zĳn de Global Goals weergegeven die van toepassing zĳn op dit beleidsprogramma.

Indicatoren In de onderstaande tabel zĳn de concept indicatoren weergeven die samenhangen met doelstellingen binnen dit programma. Doelstelling

Toelichting

Indicator

Databron

Iedereen kan meedoen

Een inclusief en sociaal Gouda, waarin iedereen gelĳkwaardig is en iedere Gouwenaar mee kan doen. Ongeacht leeftĳd, culturele achtergrond, gender, inkomen, seksuele voorkeur.

Het % inwoners dat zich thuis voelt in Gouda

Stadspeiling

Inzetten op kansengelĳkheid en preventie

Het aanpakken van financiele problemen en voorkomen van armoede door het structureel verbeteren van de positie van gezinnen en kinderen.

Het aantal uitgegeven Rotterdampassen (voor volwassenen resp. kinderen tegen het reductietarief

Gemeente Rotterdam

Inzetten op kansengelĳkheid en preventie

Het aanpakken van financiele problemen Het % kinderen met en voorkomen van armoede door het gezond gewicht structureel verbeteren van de positie van gezinnen en kinderen.

GGD MiddenHolland

Inzetten op kansengelĳkheid en preventie

Het aanpakken van financiele problemen en voorkomen van armoede door het structureel verbeteren van de positie van gezinnen en kinderen.

Het aantal kinderen dat de tegoedbonnen sport en cultuur (op de Rotterdampas) gebruikt heeft

Gemeente Rotterdam

Passende zorg en ondersteuning

Passende zorg en ondersteuning betaalbaar en beschikbaar houden voor Gouwenaars die dit het meest nodig hebben.

Het relatieve gebruik van aantal kinderen < 18 jaar van maatwerk jeugdhulp

Gemeente Gouda

Passende zorg en ondersteuning

Passende zorg en ondersteuning betaalbaar en beschikbaar houden voor Gouwenaars die dit het meest nodig hebben.

Het relatieve gebruik door 65-plussers van Hulp bĳ het Huishouden

Gemeente Gouda

Integrale dienstverlening

De dienstverlening is integraal en gaat uit Het gemiddeld rapportcĳfer voor Client Ervaringsvan de menselĳke maat. Dienstverlening de dienstverlening van de onderzoeken Jeugd, wordt continu verbeterd. medewerkers van de gemeente Wmo en werk (J, Wmo en weni) en inkomen

Integrale dienstverlening

De dienstverlening is integraal en gaat uit Het % inwoners dat weet voor Stadspeiling van de menselĳke maat. Dienstverlening welke hulp ze terecht kunnen bĳ wordt continu verbeterd. de gemeente

Kadernota 2024-2027

3.4.3 Intensiveringen en bĳstellingen In de onderstaande tabel zĳn de financiële mutaties (intensiveringen/ bĳstellingen) opgenomen en toegelicht. Nr.

Onderwerp (bedragen in € x 1.000)

2024

2025

2026

2027

600

600 158

Wettelĳke ontwikkelingen: 1

Trajecten inburgeraars Overige ontwikkelingen:

Inzet gedragswetenschappers

158

Regionale Werkorganisatie

351

1.109

Totaal (+ = nadeel / last | - = voordeel / baat)

Toelichting op de mutaties 1. Trajecten inburgeraars Sinds 1 januari 2022 is de nieuwe wet inburgering ingegaan. Gemeenten hebben onder de Wet Inburgering '21 een stevige rol te vervullen. Zowel in 2022 als in 2023 hebben we te maken met een fors hogere instroom dan verwacht. Bovendien houden we ook voor 2024 en verder rekening met een verhoogde taakstelling. Daarnaast loopt de dienstverlening aan inburgeraars die onder het oude stelsel vallen gewoon door. Dit heeft ertoe geleid dat de aandacht in 2022 uit is gegaan naar het inregelen van (maatschappelĳke) voorzieningen (inkomen, huisvestiging enz.). Vanaf 2023 wordt vol ingezet op het inburgeringstraject dat gericht is op participatie in de Goudse samenleving. Dat wil zeggen: trajecten gericht op het leren van de taal en meedoen in (vrĳwilligers)werk. De hoge instroom en bĳbehorende opdrachten - waaronder versnelde huisvesting - legt grote druk op de uitvoering. Om toe te komen aan alle - wettelĳk verplichte- elementen van de inburgering voor een toenemende groep inburgeraars, is uitbreiding van de capaciteit noodzakelĳk. Via de 1e bestuursrapportage 2023 is hiervoor al een bedrag van € 60.000 aangevraagd. Ondanks dat inmiddels een groot aantal gemeenten zorgen heeft geuit over (verwachte) tekorten op inburgering, zĳn nog geen concrete toezeggingen (aangaande extra middelen) gedaan door het rĳk.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Gouda&id=cc694537-11a2-4c3e-a08b-fb53b6741982