Jaarstukken 2023
Tekst van het document
Concernstaf
Kosten die gemaakt worden ten behoeve van interne controle en advies.
Informatisering en Automatisering
Kosten die gemaakt worden voor het aanschaffen van hard- en software, licenties, onderhoud, systeem- en netwerkbeheer, helpdesk, applicatiebeheer en ondersteuning van medewerkers in het primaire proces. Ook vallen hier de telefoonkosten, de kopieerkosten en de kosten van DIV onder. Hiervoor zijn alle automatiserings- en ICT-kosten doorgelopen en indien van toepassing direct toegerekend aan een taakveld. De overgebleven kosten zijn verantwoord onder overhead.
HRM
Kosten die gemaakt worden voor het personeelsbeheer, zoals de salariskosten van de HRM-medewerkers, de kosten van het personeelssysteem, concernbrede opleidingskosten en trainingen, werving en selectie, arbodienst, OR, detachering en kosten organisatieontwikkeling.
Huisvesting
Kapitaallasten en onderhoud die betrekking hebben op het Huis van de Stad, alsmede waterverbruik, energiekosten, schoonmaakkosten, beveiliging en het onderhoud binnen het Huis van de Stad.
Facilitaire zaken
Kosten die betrekking hebben op het callcentrum, catering/kantine en portokosten.
Financiën
Kosten voor het voeren van de administratie, de planning- en controlfunctie en adviesfunctie op het gebied van financiën, treasury en fiscale zaken.
Inkoop
Kosten die worden gemaakt ten behoeve van inkoop, waaronder ondersteuning aanbestedingen, ontwikkelen contractenbank en contractmanagement en de verzekeringen.
Juridische Zaken
Kosten die betrekking hebben op juridische zaken, zoals juridische advieskosten, proceskosten en schadevergoeding.
In het BBV is voor de grondexploitaties, investeringen en voorzieningen een uitzondering gemaakt voor wat betreft het centraal begroten en verantwoorden van overheadkosten. Deze uitzondering is gemaakt omdat het niet toerekenen van de overhead zou leiden tot een nadelig resultaat. De jaarlijkse last zou dan namelijk ineens ten laste van het begrotingsresultaat moeten worden gebracht in plaats van deze toe te rekenen aan het grondbedrijf, de onderhoudsvoorzieningen en de investeringen. Toerekening overhead aan heffingen en tarieven Doordat de overhead kosten sinds de BBV-wijziging op een apart overzicht worden verantwoord en niet worden doorbelast aan de producten in het primaire proces, ontstaat een beter inzicht in de directe kosten die de gemeente maakt voor het leveren van haar producten binnen de programma's. Dit betekent niet dat dat de overhead buiten beschouwing wordt gelaten bij de berekening van de heffingen en tarieven. Deze wordt namelijk extracomptabel (buiten de boekhouding om) berekend ten behoeve van de tariefstelling en om aan te tonen dat de gemeente met deze heffingen geen winst maakt. De toegerekende overhead aan de heffingen en tarieven maken onderdeel uit van de in dit onderdeel gepresenteerde kosten van overhead.
3.7.5.3 Specificatie overhead Exploitatie - Lasten (bedragen * € 1.000)
Beheer openbare ruimte
Begroting 2023 (basis)
Begroting 2023 (na wijzigingen)
Rekening 2023
Verschil rekening t.o.v. begroting na wijzigingen
123
211
222
0
89
87
2
1.594
1.965
2.375
-410
Centraal juridische afdeling
654
645
965
-320
Concernstaf
646
903
935
-33
Cultuur, vastgoed en ontwikkeling
2.625
2.802
2.808
-6
Dienstverlening
1.539
1.866
1.875
-10
Directie algemeen
956
246
394
-147
Directie Maatschappelijke Ontwikkeling
140
144
178
-34
Directie Ruimtelijke Ontwikkeling
168
296
327
-32
2.633
3.140
3.226
-86
955
1.772
1.777
-5
Human resource management
2.653
3.706
3.542
163
Informatievoorziening en automatisering
8.678
9.554
8.563
992
Leerlingzaken
1.280
164
169
-5
Maatschappelijk beleid
170
243
268
-25
Opgroeien en start arbeidsmarkt
124
127
15
112
Bestuur Veiligheid en Dienstverlening Bestuurs- en managementondersteuning
Facilitaire Zaken Financiën
58
Jaarstukken 2023
-11
Exploitatie - Lasten (bedragen * € 1.000)
Begroting 2023 (basis)
Projecten openbare ruimte
Begroting 2023 (na wijzigingen)
Rekening 2023
Verschil rekening t.o.v. begroting na wijzigingen
138
144
143
0
0
1.567
2.653
-1.085
Ruimtelijk beleid en advies
167
169
214
-45
Stadstoezicht
137
125
117
8
Veiligheid en wijken
230
133
131
1
Werk en financiën
159
162
393
-231
Regionale Werkorganisatie Sociaal Domein in opr.
Zorg en Ondersteuning Totaal Exploitatie - Baten (bedragen * € 1.000)
162
167
106
61
25.933
30.340
31.484
-1.143
Begroting 2023 (basis)
Begroting 2023 (na wijzigingen)
Rekening 2023
Verschil rekening t.o.v. begroting na wijzigingen
Beheer openbare ruimte
0
0
0
Bestuur Veiligheid en Dienstverlening
0
0
-3
3
Bestuurs- en managementondersteuning
0
0
-26
26
-28
-28
0
-28
0
0
0
0
-174
-174
-181
6
Dienstverlening
0
0
0
0
Directie algemeen
0
0
0
0
Directie Maatschappelijke Ontwikkeling
0
0
0
0
Directie Ruimtelijke Ontwikkeling
0
0
0
0
-546
-507
-566
60
Financiën
0
0
0
0
Human resource management
0
0
-14
14 -425
Centraal juridische afdeling Concernstaf Cultuur, vastgoed en ontwikkeling
Facilitaire Zaken
Informatievoorziening en automatisering
0
-2.925
-2.916
-2.491
Leerlingzaken
-799
0
0
0
Maatschappelijk beleid
-18
-18
0
-18
Opgroeien en start arbeidsmarkt
0
0
0
0
Projecten openbare ruimte
0
0
0
0
Regionale Werkorganisatie Sociaal Domein in opr.
0
-1.295
-1.679
384
Ruimtelijk beleid en advies
0
0
0
0
Stadstoezicht
0
0
0
0
Veiligheid en wijken
0
0
0
0
Werk en financiën
0
0
-6
6
Zorg en Ondersteuning
0
0
-10
10
-4.490
-4.938
-4.976
38
Totaal
3.7.5.4 Overheadpercentage Het BBV schrijft voor dat een indicator moeten worden opgenomen in de begroting, welke de totale overheadkosten uitdrukt in een percentage van de totale lasten exclusief toevoegingen aan reserves. Omschrijving (bedragen * € 1.000)
Begroting 2023 (na wijzigingen)
Rekening 2023
Totale overheadkosten (programma totaal)
30.340
31.484
Toerekening externe kostendragers
-4.938
-4.976
Totale overheadkosten (excl toerekening)
25.403
26.508
Totale lasten (exclusief toevoegingen aan reserves)
374.205
367.331
6,8%
7,2%
Berekend overheadpercentage
Jaarstukken 2023
59
3.8 Financiering en algemene dekkingsmiddelen Waar staat het programma voor? In de zeven programma’s van deze jaarstukken zijn de specifieke lasten en baten per programma opgenomen. Daarnaast heeft de gemeente ook lasten en baten die niet aan een programma zijn toe te rekenen. Het betreft de inkomsten uit het gemeentefonds en de algemene belastingen maar ook de financiering/treasury, de post voor onvoorziene uitgaven en de vennootschapsbelasting. Deze posten komen aan de orde in dit onderdeel van de jaarstukken Financiering en Algemene dekkingsmiddelen.
60
Jaarstukken 2023
3.8.1 Inleiding Algemene dekkingsmiddelen zijn gelden die geen vooraf bepaald bestedingsdoel hebben. Voorbeelden zijn de uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten van gemeentelijke belastingen (OZB, precariobelasting et cetera) en de treasury. Binnen de algemene dekkingsmiddelen wordt geen directe koppeling gelegd tussen middelen en doelstellingen. Daarom bevat dit onderdeel van de jaarstukken geen overzicht met indicatoren. De volgende algemene dekkingsmiddelen worden onderscheiden: • Financiering/treasury; • Lokale heffingen waarvan de besteding niet gebonden is; • De uitkering uit het gemeentefonds; • Overige baten en lasten.
3.8.2 Toelichting op financiering Treasury Dit taakveld betreft de activiteiten van de gemeente voor de treasuryfunctie en voor het beheer van deelnemingen. Op dit taakveld verantwoordt het college de rentelasten voor aangetrokken gelden, de rentebaten van de uitzettingen, de ontvangsten uit doorbelaste omslagrente, de ontvangsten op aan derden verstrekte leningen, garantiepremies op verstrekte borgstellingen en de ontvangen dividenden uit deelnemingen. In de paragraaf Financiering wordt uitgebreid ingegaan op de ontwikkelingen met betrekking tot de treasury. Op grond van het besluit BBV wordt in dit ‘programma’ specifiek ingegaan op het saldo van de financieringsfunctie en op de dividenden. Saldo financieringsfunctie Het saldo van de financieringsfunctie bestaat uit de ontvangen rente over de uitzettingen, alsmede de betaalde rentelasten over de aangegane leningen en over de aangetrokken middelen in rekening-courant. Saldo financieringsfunctie (bedragen * € 1.000)
Begroting 2023 (basis)
Begroting 2023 (na wijzigingen)
Rekening 2023
Verschil rekening t.o.v. begroting na wijzigingen
Lasten
-2.279
-1.984
-1.628
Baten
-75
-75
-137
62
-2.354
-2.060
-1.765
-294
Saldo van baten en lasten
-356
Toelichting op de tabel Het werkelijk saldo van de financieringsfunctie wijkt ten opzichte van de begroting na wijziging per saldo af met € 294.000 nadelig. Oorzaken: • Hogere rentebaten van € 62.000 als gevolg van stijgende rente • Lagere doorbelasting van rente aan producten investeringen en grondexploitaties € 253.000 • Hogere rente kosten op kasgeldleningen van € 99.000 • Overige verschillen, per saldo nadelig € 4.000. Dividenden De dividendinkomsten van de gemeente Gouda komen uit het aandelenbezit in de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG). Oasen en Cyclus keren geen dividend uit. Dividend (bedragen * € 1.000)
Begroting 2023 (basis)
Begroting 2023 (na wijzigingen)
Rekening 2023
Verschil rekening t.o.v. begroting na wijzigingen
Lasten
0
0
0
0
Baten
-125
-206
-206
0
Saldo van baten en lasten
-125
-206
-206
0
Toelichting op de tabel Het werkelijke saldo van de ontvangen dividenden wijkt ten opzichte van de begroting na wijziging per saldo niet af.
Jaarstukken 2023
61
3.8.3 Toelichting op overige algemene dekkingsmiddelen De overige onderdelen van de algemene dekkingsmiddelen worden als volgt toegelicht.
3.8.3.1 Lokale heffingen In de gemeentewet is aangegeven welke belasting mag worden geheven. De gemeente bepaalt zelf hoe dat gebeurt. De gemeenteraad stelt de hoogte van tarieven van gemeentelijke belastingen vast. Een deel van de belastinginkomsten heeft een bestemming, zoals de riool- en afvalstoffenheffing. Deze inkomsten worden in de betreffende programma’s verantwoord. Verder zijn er belastingen die worden gebruikt als algemene dekking voor uitgaven in de verschillende programma’s. Deze paragraaf gaat over de belastingen met algemene dekking. Onroerende zaakbelasting (woningen en niet-woningen) De onroerende zaakbelasting (OZB) is een belasting die gemeenten mogen heffen over woningen en niet-woningen. De OZB maakt onderdeel uit van de groep lokale heffingen (rioolheffing, OZB, afvalstoffenheffing, leges, parkeeropbrengsten, precariobelasting, hondenbelasting en toeristenbelasting) en genereert voor de gemeente Gouda binnen de lokale heffingen de op één na hoogste belastingopbrengst. De OZB kan worden gesplitst in een eigenarenbelasting en een gebruikersbelasting. De aanslagen OZB worden berekend op basis van de waarde van de onroerende zaken. Deze waardering dient de gemeente uit te voeren op grond van de Wet WOZ. Het tarief voor de heffing van de OZB wordt jaarlijks gewijzigd.
De aanslag OZB wordt berekend naar een percentage van de waarde van de onroerende zaken, zoals die op de voet van de Wet WOZ wordt vastgesteld. Voor het jaar 2023 werden de onroerende zaken gewaardeerd naar waardepeildatum 1 januari 2022. In de paragraaf Lokale heffingen is een uitgebreide toelichting opgenomen. De opbrengst van de OZB wordt verantwoord op de taakvelden 0.61 OZB woningen en 0.62 OZB niet-woningen. Aan de lastenkant van deze taakvelden staan de kosten voor het innen van de opgelegde belastingen, de zogenaamde perceptiekosten. Feitelijk zijn dit alle personele en materiële kosten die verband houden met de oplegging en inning van de belastingaanslagen, afhandeling bezwaarschriften en de kosten van de uitvoering van de Wet WOZ. Parkeerbelastingen Tot dit taakveld behoren de heffing en invordering van parkeerbelasting, de opbrengsten van parkeerfaciliteiten en de opbrengsten uit boetes. In Gouda zorgt met name het betaalde straatparkeren rondom de binnenstad voor jaarlijkse inkomsten. In de paragraaf Lokale heffingen is een toelichting opgenomen. Overige belastingen Tot dit taakveld behoren overige gemeentelijke belastingen, zoals de precariobelasting en de hondenbelasting. In de paragraaf Lokale heffingen is een toelichting opgenomen.
De opbrengst van de belastingen heeft ten opzichte van de begroting een positief resultaat (zie verder het financiële overzicht in dit hoofdstuk). Dit komt vooral door de hogere opbrengst van de parkeerbelasting. De betalingsbereidheid van de parkeerders blijkt hoger te zijn dan was verwacht. Met name bij straatparkeren leidt de inzet van de scanauto tot een stijging van de parkeerinkomsten. Ook de opbrengst naheffingsaanslagen is gestegen door de inzet van de scanauto. Waarschijnlijk zijn meer mensen bereid om parkeerbelasting te betalen door de betere handhaving.
3.8.3.2 Uitkering uit het gemeentefonds De uitkering uit het gemeentefonds is de grootste algemene inkomstenbron van de gemeente. De uitkering bestaat uit verschillende onderdelen die veelal zijn gebaseerd op objectieve maatstaven zoals bijvoorbeeld het aantal inwoners, huishoudens, bijstandsontvangers en woonruimten. In principe is de gehele uitkering vrij te besteden. De decembercirculaire 2023 en enkele recente bijstellingen over voorgaande jaren konden niet meer worden verwerkt in een begrotingswijziging. Daardoor vallen de ontvangen middelen uiteindelijk ruim € 4 miljoen hoger uit dan geraamd bij de laatste begrotingswijziging.
3.8.3.3 Overige baten en lasten Onderdeel van de overige baten en lasten is de post voor onvoorzien. Daarnaast zijn er andere (stel)posten. Tevens worden binnen dit onderdeel de loonkosten verantwoord voor bovenformatief personeel dat niet meer aan het werk is en de lasten en baten van gedetacheerd personeel. Onvoorziene uitgaven Wettelijk is bepaald dat in de programmabegroting een post voor onvoorziene uitgaven is opgenomen. Gebruik ervan is alleen onder voorwaarden toegestaan. In de oorspronkelijke programmabegroting 2023 was een bedrag van € 151.000 geraamd. De gemeenteraad heeft met de vaststelling van de 2e bestuursrapportage 2023 besloten tot aframing van de post onvoorzien naar nihil.
62
Jaarstukken 2023
3.8.3.4 Vennootschapsbelasting (VPB) De gemeente Gouda heeft een voorlopige inventarisatie van het financieel resultaat 2023 uitgevoerd, waarbij de gemeentelijke activiteiten zijn beoordeeld op VPB-plicht. In totaal is van 40 clusters bepaald of ze door de ondernemerspoort komen voor de VPB en zo ja, wat het fiscaal resultaat is. Uit deze analyse blijkt dat in ieder geval de clusters Parkeergarage, Kermis, Straatparkeren en Bedrijfsafval door de ondernemerspoort gaan. Bovendien heeft de Belastingdienst aangegeven dat de concessie van reclameborden ook onder de VPB-plicht valt. De grexen moeten nog worden beoordeeld. De optelsom van de clusterresultaten die door de ondernemerspoort gaan, gaat resulteren in een aangifte van € 822.500 bij de belastingdienst over 2023. Dit resulteert in een VPB-druk 2023 van ongeveer € 199.000. • voor het Straatparkeren en de kermis kan een vrijstelling worden toegepast, waardoor geen VPB-druk ontstaat; • voor de cluster Bedrijfsafval geldt geen vrijstelling en ontstaat een VPB-druk van ongeveer € 9.000; • voor de cluster Parkeergarage geldt geen vrijstelling en ontstaat een VPB-druk van ongeveer € 68.000; • voor de concessie reclameborden geldt geen vrijstelling en ontstaat een VPB-druk van ongeveer € 122.000. De gemeente Gouda heeft van de Belastingdienst naheffingsaanslagen opgelegd gekregen voor de concessie reclameborden.
Hiertegen is bezwaar aangetekend. Enkele gemeenten zijn een gerechtelijke procedure gestart inzake deze casus. De eerste uitspraken zijn in het voordeel van de Belastingdienst uitgevallen maar er is hoger beroep aangetekend door de gemeenten. De uitspraak daarvan kan nog wel jaren op zich laten wachten. Voor toekomstige aanslagen inzake de concessie reclameborden zal ook bezwaar worden aangetekend. De Belastingdienst heeft toegezegd dat de gemeente de lopende beroepsprocedures mag afwachten en geen aparte procedure hoeft te starten.
3.8.4 Wat heeft het gekost? 3.8.4.1 Overzicht exploitatie Exploitatie (bedragen * € 1.000)
Begroting 2023 (basis)
Begroting 2023 (na wijzigingen)
Rekening 2023
Verschil rekening t.o.v. begroting na wijzigingen
Lasten
6.976
-528
-603
75
Baten
-218.564
-223.068
-228.491
5.424
Saldo van baten en lasten
-211.588
-223.596
-229.095
5.499 0
Toevoegingen aan reserves (lasten)
0
0
0
Onttrekkingen aan reserves (baten)
-478
-848
-848
0
-212.066
-224.444
-229.943
5.499
Gerealiseerd resultaat
3.8.4.2 Taakvelden De volgende taakvelden maken deel uit van dit programma. Per taakveld is het saldo van lasten en baten weergegeven. Een positief bedrag (+) laat zien hoeveel geld dit taakveld de gemeente per saldo heeft gekost. Taakvelden (bedragen * € 1.000)
Begroting 2023 Begroting 2023 (basis) (na wijzigingen)
Rekening 2023
Verschil rekening t.o.v. begroting na wijziging -298
0.5 Treasury
-2.450
-2.237
-1.940
0.61 OZB woningen
-8.697
-8.671
-9.091
420
0.62 OZB niet-woningen
-8.485
-8.460
-8.120
-341
0.63 Parkeerbelasting
-3.782
-3.737
-4.611
874
0.64 Belastingen overig
-451
-449
-511
62
-195.897
-200.594
-204.794
4.200
7.811
189
-214
403
363
363
185
178
-211.588
-223.596
-229.095
5.499
0.7 Alg uitk en ov uitk gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten 0.9 Vennootschapsbelasting (VPB) Totaal
3.8.4.3 Verschillenverklaring exploitatie Omschrijving (bedragen * € 1000) 0.5 Treasury
297
N
Het nadeel op dit taakveld wordt voornamelijk veroorzaakt door een lagere doorbelasting van rente op de produkten investeringen en grondexploitaties.
253
N
Diverse kleine verschillen.
44
N
0.61 OZB woningen
421
V
Jaarstukken 2023
63
Omschrijving (bedragen * € 1000) De hogere opbrengst wordt verklaard doordat er nog aanslagen voor oude jaren zijn opgelegd in 2023. Daarnaast blijkt de gemiddelde waardestijging van de woningen hoger te zijn dan geschat bij het vaststellen van de belastingtarieven.
405
V
Diverse kleine verschillen.
16
V
0.62 OZB niet-woningen
341
N
De lagere opbrengst OZB-eigendom niet-woningen wordt voornamelijk verklaard doordat de gemiddelde waardestijging van niet-woningen lager blijkt te zijn dan waar bij het vaststellen van de belastingtarieven vanuit is gegaan. Daarnaast moeten er nog aanslagen worden opgelegd omdat een aantal niet-woningen nog niet van een WOZ-waarde is voorzien.
341
N
0.63 Parkeerbelasting
874
V
Parkeren in Gouda: de betalingsbereidheid van parkeerders blijkt hoger te geweest zijn dan verwacht. De inzet van de scanauto leidt tot een stijging van zowel de reguliere parkeerinkomsten bij met name straatparkeren als ook de inkomsten uit naheffingsaanslagen.
874
V
0.64 Belastingen overig
62
V
Het voordeel op belasting overig wordt voornamelijk verklaard doordat er na de weggevallen inkomsten in 2020 en 2021 van de precario voor terrassen in verband met corona, de aanslagen in 2023 weer opgelegd zijn. In de begroting zelf is hiermee geen rekening gehouden. Ten opzichte van de begroting is zodoende een positief verschil ontstaan.
62
V
0.7 Alg uitk en ov uitk gemeentefonds
4.200
V
De decembercirculaire gemeentefonds 2023 heeft geleid tot € 4,0 miljoen extra baten. Het college heeft de raad daarover geïnformeerd bij memo van 30 januari 2024. Diverse nacalculaties van het Rijk over 2020-2022 hebben per saldo geleid tot € 0,2 miljoen aanvullende baten. Van de ontvangen middelen dient € 3,8 miljoen ter dekking van uitgaven voor de energietoelage aan mensen met een laag inkomen (zie programma 4). € 0,3 miljoen is bestemd voor de invoering van de Omgevingswet. Aan de raad wordt voorgesteld dit bedrag vanuit de resultaatbestemming toe te voegen aan de gelijknamige bestemmingsreserve. Daarnaast wordt aan de raad voorgesteld om € 9.000 vanuit de resultaatbestemming toe te voegen aan de Reserve Programma vluchtelingenopvang.
4.200
V
0.8 Overige baten en lasten
403
V
De organisatie moet soms kosten maken voor organisatieontwikkeling. Ter dekking van deze kosten heeft de raad de Reserve Organisatieontwikkeling in het leven geroepen. Hierop kan een beroep worden gedaan als het gaat om incidentele (re)organisatiekosten die niet uit reguliere budgetten kunnen worden betaald. Voor 2023 zijn minder kosten gemaakt dan vanuit de reserve als onttrekking begroot is. Veel kon binnen bestaande budgetten worden opgelost. Hierdoor is in 2023 een beperkt beroep gedaan op de Reserve Organisatieontwikkeling en kan de reserve worden aangewend voor wanneer dat meer nodig is. De kosten die gedekt mogen worden uit de Reserve staan ook op taakveld 0.4.
232
V
De afwikkeling over de jaren 2021 en 2022 met betrekking tot de BTW en het BTW-compensatiefonds heeft per saldo geleid tot een financiële meevaller.
123
V
Diverse kleine verschillen.
48
V
0.9 Vennootschapsbelasting (VpB)
178
V
Op grond van de meest actuele inzichten blijkt het geraamde bedrag voor dit taakveld aan de hoge kant te zijn geweest. Dat verklaart in belangrijke mate het voordelige resultaat op realisatiebasis.
178
V
Verschil
V/N
0
V
3.8.4.4 Verschillenverklaring reserves Omschrijving (bedragen * € 1000) Geen toe te lichten mutaties op reserves onder dit programma Totaal
3.8.5 Verbonden partijen Verbonden partijen
Doel
Belastingsamenwerking Gouwe Rijnland De BSGR verzorgt de heffing en de invordering van de onroerendezaakbelastingen, hondenbelasting en de precariobelasting als algemeen dekkingsmiddel. NV Bank Nederlandse Gemeenten
De BNG draagt met gespecialiseerde financiële dienstverlening bij aan zo laag mogelijke kosten van maatschappelijke voorzieningen voor de burger.
Oasen NV
Oasen voorziet op een efficiënte, effectieve en duurzame wijze de aangesloten gemeenten van drinkwater.
Cyclus N.V.
Cyclus NV voert taken uit op het gebied van Afvalbeheer (onder meer inzameling en verwerking), Reiniging en Gladheidsbestrijding.
64
Jaarstukken 2023
4 Jaarverslag: paragrafen 4.1 Lokale heffingen 4.1.1 Inleiding Gemeentelijke belastingen en heffingen vormen een belangrijke inkomstenbron voor de gemeente. Inwoners en ondernemers dragen hiermee bij aan de goede voorzieningen in de stad (denk aan zorg, onderwijs, winkels, wegen, riolering en afvalvoorziening). Heffingssoorten Er is onderscheid tussen belastingen, rechten en bestemmingsheffingen. • Belastingen zijn verplichte bijdragen aan de gemeente waar geen directe tegenprestatie tegenover staat. De opbrengst van de gemeentelijke belastingen gaan naar de algemene middelen. • Rechten zijn vergoedingen voor kosten die verband houden met een individuele dienst, zoals het verstrekken van een vergunning. De opbrengst mag niet meer dan 100 procent kostendekkend zijn. • Bestemmingsheffingen zijn vergoedingen die een gemeente vraagt voor het beschikbaar stellen/onderhouden van een collectieve voorziening. De opbrengst mag niet meer dan 100 procent kostendekkend zijn. Lokale heffingen Gouda Gouda kent de volgende lokale heffingen: • Belastingen: onroerende zaakbelastingen (OZB), hondenbelasting, toeristenbelasting, parkeerbelasting en precariobelasting. • Rechten: Leges, marktgelden, havengelden, staangelden. • (Bestemmings)heffingen: rioolheffing, afvalstoffenheffing, reinigingsrechten.
In deze paragraaf staan de opbrengsten en het beleid voor de diverse gemeentelijke belastingen en heffingen in 2023. De paragraaf geeft inzicht in de effecten van diverse gemeentelijke belastingen van het afgelopen jaar en de lokale lastendruk voor de inwoners en bedrijven. Tevens worden de verschillen tussen de werkelijke opbrengst en de begroting 2023 verklaard. De Belastingsamenwerking Gouwe-Rijnland verzorgt voor Gouda de heffing en invordering van de lokale belastingen en heffingen. Ook bepaalt de BSGR de hoogte van de WOZ-waarde voor alle onroerende zaken in de gemeente Gouda. Meer informatie over de BSGR is te vinden in de paragraaf Verbonden partijen en op de website van de BSGR (https://www.bsgr.nl)
4.1.2 Beleid Algemeen In het Coalitieakkoord 2022-2026 is aangegeven dat het streven is om de OZB niet meer te laten stijgen dan het inflatiepercentage. Daarom zijn de tarieven voor de meeste belastingen verhoogd met het inflatiepercentage van 2,3%, zoals aangegeven in de meicirculaire 2022. Daarnaast is het streven om om alle huishoudens ervan te laten profiteren als de lokale lasten worden verlaagd. Dat is voor 2023 gelukt voor het gebruikersdeel van de rioolheffing want het tarief is voor 2023 verlaagd van € 247,40 naar € 218,25. Tariefontwikkeling De OZB-tarieven stijgen in 2023 met het inflatiepercentage van 2,3% (2022: 1,4%) evenals de tarieven rioolheffing. Uitzondering hierop is het tarief voor het gebruikersdeel van de rioolheffing dat is verlaagd met € 29,15 naar € 218,25. De afvalstoffenheffing is gestegen om de heffing kostendekkend te houden. Het vaste tarief afvalstoffenheffing is opgehoogd met € 46,05 naar € 318. Dit is inclusief het inflatiepercentage van 2,3%. Woonlasten (lokale lastendruk) Tot de woonlasten worden gerekend de onroerende zaakbelastingen, rioolheffing en afvalstoffenheffing. De woonlasten worden berekend voor een eigenaar of huurder van een woning die de woning bewoont met meerdere personen.
In 2023 stijgen de woonlasten voor de eigenaar (die tevens gebruiker is) van een woning met een WOZ-waarde van € 323.000 (gemiddelde WOZ-waarde van woningen in Gouda in 2023) met 3,1%. De woonlasten voor de huurder stijgen in 2023 met 2,99% De woonlasten stijgen daarmee iets meer dan het inflatiepercentage van 2,3%. De stijging van de gemiddelde woonlasten is een klein percentage hoger als gevolg van de verhoging van de afvalstoffenheffing. Deze heffing is met meer dan het inflatiepercentage gestegen om de heffing kostendekkend te houden.
4.1.3 Aanslagoplegging, kwijtschelding en bezwaarschriften In onderstaande tabel is de totale productie van de BSGR in 2023 voor de gemeente Gouda opgenomen. Ter vergelijking zijn de cijfers 2022 toegevoegd.
Jaarstukken 2023
65
Omschrijving (bedragen * € 1.000) Aantal aanslagregels belastingjaar
2023
2022 186.286
216.116
Aantal aanslagregels 2 voorliggende belastingjaren
9.515
4.347
Bruto opgelegd
54.401
51.992
Correcties
-1.097
-753
Kortingen (afvalstoffenheffing diftar)
-14
-16
Kwijtscheldingen (inclusief voorgaande belastingjaren)
-1.649
-1.629
Netto
51.641
49.594
De bedragen in bovenstaande tabel betreffen ook oudere belastingjaren. Zo is in het nettobedrag van € 51.641.000 een bedrag van € 4.409.000 opgenomen dat betrekking heeft op belastingjaren vóór 2023. Het verschil in aantal aanslagregels tussen 2023 en 2022 wordt verklaard doordat de BSGR met ingang van 2023 niet meer de naheffingsaanslag parkeren oplegt. Dit wordt verzorgd door de Parkeerservice. In 2022 waren dat er 31.712.
Opbrengsten Onroerende zaakbelastingen Onroerende zaakbelastingen worden betaald door eigenaren en/of gebruikers van onroerende zaken zoals woningen, bedrijfspanden en grond. De opbrengsten van de OZB gaan naar de algemene middelen. De heffingsmaatstaf van de onroerende zaakbelastingen is de WOZ-waarde van de woning/niet-woning. Er wordt belasting geheven naar een percentage van deze vastgestelde WOZ-waarde. Bij het vaststellen van de tarieven is rekening gehouden met een gemiddelde stijging van circa 14,52 % van de WOZ-waarden van de woningen en circa 2,40% van de WOZ-waarden niet-woningen per waarde peildatum 1 januari 2022. Gezien het uitgangspunt om de totale opbrengst OZB te verhogen met het inflatiepercentage, heeft dit zowel voor het OZB-tarief woningen als voor het OZB-tarief niet-woningen geleid tot een verlaging. De opbrengst OZB voor woningen is 4,5% (€ 406.000) hoger dan de raming. Dit verschil heeft meerdere oorzaken. Er zijn aanslagen betreffende de voorgaande belastingjaren opgelegd in 2023. De gemiddelde stijging van de woningen blijkt hoger te zijn dan geschat bij het vaststellen van de belastingtarieven. Hierdoor is de totale WOZ-waarde hoger. De OZB-opbrengst voor het eigendom niet-woningen is ca 7,4% (€ 383.000) lager dan geraamd.
Dit wordt deels verklaard doordat de gemiddelde waardestijging van niet-woningen lager blijkt te zijn dan waar bij het vaststellen van de belastingtarieven vanuit is gegaan. Daarnaast moeten er nog aanslagen worden opgelegd omdat een aantal niet-woningen nog niet van een WOZ-waarde is voorzien. Reinigingsheffingen Afvalstoffenheffing is een heffing voor huishoudens waar de gemeente de plicht heeft om huisvuil op te halen. Met de opbrengst wordt de inzameling en verwerking van het huishoudelijk afval bekostigd. Bij de vaststelling van het tarief van de afvalstoffenheffing is uitgegaan van 100% kostendekkendheid. De afvalstoffenheffing wordt opgelegd aan gebruikers van woningen voor het inzamelen en verwerken van huishoudelijk afval. Het tarief bestaat uit een vast tarief en een variabel tarief. Het aanslagbedrag betreffende het variabele tarief is afhankelijk van het aantal maal dat restafval wordt aangeboden door een huishouden in het voorgaande belastingjaar. De opbrengst afvalstoffenheffing is € 11.000 (0,1%) lager dan geraamd. Rioolheffingen Rioolheffing is een heffing voor huishoudens en bedrijven die water direct of indirect op de gemeentelijke riolering afvoeren. Rioolheffing is een bestemmingsheffing.
De opbrengsten worden dan ook alleen gebruikt om de kosten te dekken die samenhangen met de wettelijke zorgplicht die de gemeente heeft voor de afvoer van afvalwater, de afvoer van regenwater en het beheer van het grondwaterpeil. De basis voor de tarieven rioolheffing is het GRP. Het uitgangspunt is 100% kostendekkendheid. Uiteindelijk worden op basis van de actualisatie baten en lasten bij de begroting de tarieven vastgesteld. De tariefvoorstellen voor de rioolheffing zijn door de raad goedgekeurd. De opbrengst rioolheffingen is € 24.000 (0,1%) lager dan geraamd. Marktgelden Marktgelden worden bij de marktkoopman in rekening gebracht als vergoeding voor het gebruik van gemeentegrond en voor het dagelijks toezicht op de markt door de marktmeester en het reinigen van het marktterrein. De opbrengst marktgelden zijn € 4.000 (3,4%) hoger dan begroot. Toeristenbelasting Toeristenbelasting wordt geheven voor overnachtingen van niet-ingezetenen. Uitbaters van overnachtingsmogelijkheden zoals bijvoorbeeld hotels en bed&breakfast betalen een bedrag per overnachting. Per 1 januari 2022 is in Gouda een registratieplicht ingevoerd voor toeristische verhuur van woonruimte. Met de invoering van deze registratieplicht kan een verhuurder niet langer vrijblijvend via bijvoorbeeld een digitaal platform zijn woning voor
66
Jaarstukken 2023
toeristisch gebruik aanbieden. De gemeente krijgt toeristische verhuur van woonruimte ook beter in beeld. Dat is van belang om te kunnen beoordelen of het niet te veel druk op de woningmarkt geeft, om (brand) veiligheidseisen te kunnen handhaven en om toeristenbelasting te innen. De opbrengst toeristenbelasting is € 3.000 (1,8%) lager dan geraamd. Precariobelasting Precariobelasting is een belasting voor personen of bedrijven die voorwerpen hebben onder, op of boven voor de openbare dienst bestemde gemeentegrond. Voorwerpen waarvoor de gemeente Gouda precariobelasting heft zijn onder andere bouwmaterialen, terrassen en winkeluitstallingen. De opbrengst precariobelasting is € 56.000 (24,8%) hoger dan begroot. Deze hogere opbrengst wordt met name veroorzaakt door de precariobelasting voor terrassen. In 2020 en 2021 was geen precariobelasting verschuldigd voor terrassen in verband met de coronacrisis. Hierop is de opbrengst aangepast. Inmiddels worden de aanslagen voor de terassen weer opgelegd, maar hier is de begrote opbrengst nog niet op aangepast. Hondenbelasting De hondenbelasting is een belasting voor houders van honden. De opbrengst hondenbelasting is € 5.000 (1,8%) meer dan begroot. Dit heeft te maken met belastingaanslagen 2022 die in 2023 zijn opgelegd. Havengelden Havengelden worden betaald voor vaartuigen die in gemeentewater aanleggen of verblijven.
Het te betalen bedrag is afhankelijk van de duur van het verblijf en de lengte (in strekkende meters) van het vaartuig. De opbrengsten van havengelden worden onder andere gebruikt voor het onderhoud van aanlegsteigers en voorzieningen ten behoeve van de recreatievaart. Er is € 3.000 (2,7%) meer havengelden geïnd dan begroot. Staangelden Staangeld wordt opgelegd aan de hoofdbewoner van een woonwagen voor het hebben van een standplaats voor een woonwagen. Het te betalen bedrag is afhankelijk van de oppervlakte van de staanplaats. De opbrengst staangelden is € 18.000 lager (24,6%) dan begroot. De opbrengst voor staangelden is al jaren stabiel. De begroting zal hierop worden aangepast. Leges Leges zijn vergoedingen voor een product dat bij de gemeente wordt aangevraagd of voor een dienst die door de gemeente op verzoek wordt uitgevoerd. Daarbij valt te denken aan een paspoort, bouwvergunning, vergunning voor het hebben van een terras. De opbrengsten van de leges burgerzaken zijn € 14.000 (1,5%) hoger dan begroot. Dit komt wordt met name veroorzaakt doordat er meer akten van de burgerlijke stand en rijbewijzen zijn verstrekt dan is. Daarentegen zijn het aantal gesloten huwelijken en partnerschap lager dan is aangenomen. De opbrengsten van de bouwleges zijn 2,0 miljoen hoger dan begroot. Dit wordt veroorzaakt door drie grote projecten die niet voorzien waren.
Daarnaast zijn er in 2023 bouwleges opgelegd betreffende voorgaande jaren. Parkeerbelastingen De parkeeropbrengsten in 2023 zijn € 652.000 (14,4%) hoger dan begroot. De betalingsbereidheid van de parkeerders blijkt hoger te zijn dan verwacht. Met name bij straatparkeren leidt de inzet van de scanauto tot een stijging van de parkeerinkomsten. Ook de opbrengst naheffingsaanslagen is gestegen door de inzet van de scanauto. Meer mensen zijn bereid om parkeerbelasting te betalen door de betere handhaving. Kwijtschelding In Gouda komen de volgende heffingen in aanmerking voor kwijtschelding: onroerende zaakbelastingen, rioolheffing en afvalstoffenheffing. De kwijtscheldingsnorm is 100% van de bijstandsnorm (dit is het wettelijk maximum). Voor het variabele tarief afvalstoffenheffing is een maximale kwijtschelding van € 75 mogelijk. In het kalenderjaar 2023 is een bedrag van € 1.649.000 kwijtgescholden. Dit is € 47.000 minder dan begroot. Hiervan had € 1.599.000 betrekking op het belastingjaar 2023 en € 50.000 op voorliggende belastingjaren. In de drie daaraan voorafgaande kalenderjaren bedroeg de kwijtschelding als volgt: € 1.1621.000 (2020); € 1.693.000 (2021) en € 1.629.000 (2022). In het onderstaande overzicht zijn alle kwijtscheldingsverzoeken over 2023, die in 2023 zijn binnengekomen en eventueel al zijn afgehandeld, opgenomen. Omschrijving (Geheel of gedeeltelijk) toegewezen
Aantal 2023
Bedrag 2023
Aantal 2022
Bedrag 2022
3.058
1.649
2.833
1.629
Jaarstukken 2023
67
Aantal 2023
Bedrag 2023
Aantal 2022
Bedrag 2022
Afgewezen
Omschrijving
621
-
593
-
In behandeling
21
-
32
-
3.700
1.649
3.458
1.629
Totaal ingediende kwijtscheldingsverzoeken
Bezwaarschriften tegen WOZ-beschikkingen Bezwaar tegen WOZ-waarde Openstaand 31-12-2022 ingediend Openstaand 31-12-2023
2023
Bezwaar tegen WOZ-waarde
38
2022
Openstaand 31-12-2021
2.537
233
ingediend
948
1.002
Openstaand 31-12-2022
38
Per 1 januari 2023 waren bij de BSGR met betrekking tot Gouda nog 38 bezwaarschriften tegen WOZ-beschikkingen in behandeling. In 2023 zijn er 2.537 nieuwe bezwaarschriften bijgekomen. Het aantal nog af te handelen bezwaarschriften per 31 december 2023 bedroeg 948. Het aantal ingediende bezwaarschrifen tegen de WOZ-waarde is in 2023 meer dan verdubbeld. Hierin is Gouda niet uniek. Dit zie je terug in heel Nederland. De oorzaak van de gestegen aantallen is een combinatie van factoren. Hierbij moet gedacht worden aan een sterke stijging van de WOZ-waarde, maar ten tijde van de bekendmaking waren de verkoopprijzen op de woningmarkt aan het dalen. Daarnaast een intensieve reclamecampagne van de no-cure-no-pay-bureaus om bezwaar in te dienen.
4.1.4 Overzichten In deze paragraaf staan de volgende overzichten: 1. Overzicht lokale lastendruk eigenaar/gebruiker en huurder; 2. Overzicht lokale heffingen. ad 1. Overzicht woonlasten (lokale lastendruk) eigenaar/gebruiker en huurder In onderstaande tabel is de lastendruk in Gouda in het jaar 2023 voor zowel een eigenaar-gebruiker als een huurder aangegeven. Ter vergelijking zijn de cijfers 2022 toegevoegd. Zoals gebruikelijk in het woonlastenoverzicht worden hierbij de OZB, de afvalstoffenheffing en de rioolheffingen betrokken. Verder is als uitgangspunt genomen een meerpersoonshuishouden. Voor de berekening van de OZB 2023 is uitgegaan van € 323.000 (gemiddelde WOZ-waarde van woningen in Gouda per 1 januari 2022 (bron: Waarderingskamer). De gemiddelde WOZ-waarde voor 2022 is € 276.000. omschrijving
2023
2023
eigenaar/ gebruiker OZB eigenaar
271,64
Afvalstoffenheffing
363,05
Rioolheffing eigenaar
258,50
Rioolheffing gebruiker Totaal
2022
2022
huurder eigenaar/ gebruiker
huurder
259,99 363,05
317,00
317,00
252,70
218,25
218,25
247,40
247,40
1.111,44
581,30
1.077,09
564,40
ad 2. Overzicht lokale heffingen Belasting (bedragen * € 1.000)
Opbrengst 2022
Opbrengst 2023 begroting na wijziging
Opbrengst 2023 rekening
Kwijtschelding Kwijtschelding begroot 2023 rekening 2023
Tarieven 2023
OZB-eigenaren woningen
8.909
8.946
9.352
2
1
0,0841%
OZB-eigenaren niet-woningen
4.836
5.143
4.760
0
0
0,3451%
OZB-gebruikers niet-woningen
3.352
3.577
3.610
Afvalstoffenheffing
10.368
12.083
12.072
976
1.024
363,05
Rioolheffing eigenaren
8.992
9.319
9.310
Rioolheffing gebruikers
8.990
8.228
8.213
719
626
218,25
Totaal Belastingen en heffingen
45.447
47.296
47.318
1.697
1.650
Belastingen en heffingen
0,2752% 258,50
Overige belastingen Hondenbelasting
267
276
281
Parkeerbelastingen
5.082
4.531
5.183
Toeristenbelasting
90
149
146
Precariobelasting
267
225
281
68
Jaarstukken 2023
80,95 div. 1,68 div.
Belasting (bedragen * € 1.000)
Totaal Overige belastingen
Opbrengst 2022
Opbrengst 2023 begroting na wijziging
Opbrengst 2023 rekening
5.706
5.181
5.891
Kwijtschelding Kwijtschelding begroot 2023 rekening 2023
0
Tarieven 2023
0
Overige rechten Leges burgerzaken
1.085
980
994
div.
Leges bouwvergunningen
4.735
2.906
4.964
div.
Leges overig
208
153
177
div.
Marktgelden
132
130
134
div.
Havengelden
101
111
114
div.
Staangelden
48
73
55
div.
Reinigingsrechten
-17
25
36
Totaal Overige rechten
6.292
4.378
6.474
0
0
Totaal Lokale heffingen
57.446
56.855
59.683
1.697
1.650
div.
NB: Het tarief voor afvalstoffenheffing is als volgt opgebouwd: Vast tarief (€ 318,05) + Variabel tarief 140 liter container (€ 1,50) x Gemiddeld aantal inzamelingen (30). Vergelijking met andere gemeenten Jaarlijks brengt het COELO de atlas van de lokale lasten uit. Deze atlas bevat een overzicht van de heffingen van gemeenten, provincies en waterschappen. Hoewel het COELO rekent met andere waarden voor het bepalen van de woonlasten (bijv. afwijkende gemiddelde waarde van een woning en een gemiddelde OZB-aanslag), geeft deze atlas een inzicht in de positie van Gouda met de omliggende gemeenten. Het gebruikersdeel van de rioolheffing is voor 2023 verlaagd, maar dit heeft niet kunnen voorkomen dat Gouda het hoogste tarief voor de rioolheffing heeft (eigenarendeel + gebruikersdeel) (COELO, 2023, p. 91). Desondanks is Gouda gedaald naar plek 25 van duurste gemeenten voor wat betreft de woonlasten van een eigenaar van een woning. Waar Gouda in 2022 nog op plek 22 stond en in 2021 op plek 14. In vergelijking met Bodegraven-Reeuwijk betaalt een eigenaar € 131,00 minder aan woonlasten. Ten opzichte van Alphen aan den Rijn betaalt een eigenaar van een woning € 248,00 meer aan woonlasten. Ten opzichte van Krimpenerwaard betaalt een eigenaar € 250,00 en ten opzichte van Zuidplas betaalt een eigenaar van een woning € 169,00 meer aan woonlasten.
De relatief hoge woonlasten worden met name veroorzaakt door de rioolheffing. In onderstaand overzicht wordt uiteengezet hoe de hoogte van de belastingen zich verhouden tot de rest van Nederland (COELO, 2023). Woonlasten 2023 (meerpersoons huishouden)
Gouda
In % totale lasten
Nederland
In % Positie in Coelo ranglijst alle gemeenten (n=342)
Rioolheffing
€ 477,00
40%
€ 213,00
22%
1
Afvalstoffenheffing
€ 373,00
32%
€ 329,00
35%
63
OZB
€ 326,00
28%
€ 402,00
43%
293
Totale woonlasten
€ 1.176,00
100%
€ 944,00
100%
25
Voor wat betreft huurders van een woning is Gouda gestegen naar plek 39 van duurste gemeenten waar dat in 2022 nog plek 42 was. Dit wordt veroorzaakt door de stijging van het tarief afvalstoffenheffing met € 46,05. De netto woonlasten voor meerpersoonshuishoudens bedragen in Gouda € 1.220 (COELO 2023 p. 108). Netto woonlasten zijn de woonlasten gecorrigeerd voor de lagere Algemene Uitkering (AU). Gemeenten met een hogere gemiddelde OZBwaarde ontvangen namelijk minder uit de AU. Om dit te compenseren heffen zij doorgaans meer OZB. Deze extra OZB, die het directe gevolg is van een lagere AU, kan per gemeente berekend worden en kan worden afgetrokken van de OZB (COELO, 2023, p. 108). Voor de netto woonlasten is Gouda nummer 9 (in 2022 nummer 6) in Nederland. Bloemendaal, Voorschoten, Bodegraven-Reeuwijk, Meerssen, West Betuwe, Opmeer, Oegstgeest en Montfoort zijn duurder. Voor de bruto woonlasten is Gouda zoals hierboven aangegeven nummer 25 in Nederland (COELO, 2023, p. 108).
4.1.5 Kostenonderbouwing tarieven Voor gemeentelijke heffingen geldt de wettelijke eis van maximaal kostendekkende tarieven. Bij de berekening van de tarieven van de heffingen mogen de geraamde baten de geraamde lasten niet overschrijden. In deze paragraaf is op basis van de realisatie 2023 de kostendekking van de belangrijkste gemeentelijke heffingen voor 2023 inzichtelijk gemaakt. Leges Per titel en per hoofdstuk wordt onderstaand, gebaseerd op de realisatie 2023, de kostendekkendheid van de legesgerelateerde tarieven aangegeven. De afzonderlijke onderdelen van de legesverordening mogen per titel en
Jaarstukken 2023
69
per hoofdstuk een kostendekkendheid hebben van meer dan 100%. De legesverordening mag in zijn geheel op begrotingsbasis niet boven de 100% kostendekkendheid uit komen. In de realisatie treden afwijkingen op. Titel 1 Algemene dienstverlening - Realisatie 2023 (bedragen * € 1.000) Legesverordening Totale lasten
Totale baten
Kostendekkendheid
1.1 Burgerlijke stand
262
79
30,3%
1.2 Reisdocumenten en NL ID-kaart
377
440
116,6%
1.3 Rijbewijzen
169
217
127,8%
1.4 Verstrekking Basisreg Personen
21
36
170,5%
1.5 Publiekszaken ov
22
32
145,4%
1.7 Gemeentearchief
0
0
0,0%
1.11 Huisvestingswet
35
1
3,5%
1.13 Verkeer en Vervoer
87
50
57,8%
1.14 Leegstandswet
0
0
60,0%
1.16 Kansspelen
0
1
263,6%
1.18 Diversen
9
9
99,6%
Totaal titel 1
982
865
88,1%
Titel 2 Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving (FLO)/Omgevingsvergunning - Realisatie 2023 (bedragen * € 1.000) Legesverordening Totale lasten Totale baten Kostendekkendheid 2.1 Begripsomschrijvingen
0
0
0,0%
2.2 Vooroverleg/beoordeling bouwinitiatief
53
47
88,2%
2.3 Omgevingsvergunning
2.755
5.011
181,9%
2.4 Vermindering
0
-7
0,0%
2.5 Teruggaaf
0
-18
0,0%
2.6 Intrekking omgevingsvergunning
0
0
0,0%
2.7 Wijziging omgevingsvergunning als gevolg van wijziging project
2
1
48,8%
2.8 Bestemmingswijzigingen zonder activiteiten
0
0
0,0%
2.9 omgevingsvergunningen uit de verordening fysieke leefomgeving
120
64
53,2%
2.10 In deze titel niet benoemde vergunning, ontheffing of andere beschikking
6
8
133,0%
2.937
5.106
173,9%
Totaal titel 2
Titel 3 Dienstverlening vallend onder Europese dienstenrichtlijn - Realisatie 2023 (bedragen * € 1.000) Legesverordening Totale lasten Totale baten
Kostendekkendheid
3.1 Horeca
53
12
22,4%
3.2 Organiseren evenementen of markten
8
13
147,8%
3.3 Prostitutiebedrijven
0
0
0,0%
3.4 Winkeltijdenwet
0
0
0,0%
3.6 In deze titel niet benoemde vergunning, ontheffing of andere beschikking
0
0
0,0%
Totaal titel 3
61
24
39,7%
Totale lasten
Totale baten
Recapitulatie (bedragen * € 1.000) Titel
Kostendekkendheid
Titel 1 - Algemene Dienstverlening
982
865
88,1%
Titel 2 - FLO - Omgevingsvergunning
2.937
5.106
173,9%
Titel 3 - Europese Dienstenrichtlijn
61
24
39,7%
Totaal kostendekkendheid
3.980
5.995
150,6%
Voor de berekening van de kostendekkendheid van de legestarieven uit de legesverordening worden aan de kostenkant alle directe lasten die op de betreffende taakvelden staan, betrokken in de berekening. Het gaat hierbij om de taakvelden Burgerzaken, Openbare orde en veiligheid, Parkeren, Openbaar groen en (openlucht) recreatie, Milieubeheer en Wonen en bouwen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de kosten voor afdrachten van rijksleges voor rijbewijzen en reisdocumenten, inzet van de medewerkers van de Omgevingsdienst, maar ook aan automatiseringskosten en uren van medewerkers die direct kunnen worden toegerekend aan de betreffende producten.
70
Jaarstukken 2023
Aan de batenkant worden de werkelijke inkomsten in 2023 in beeld gebracht. Wanneer de baten worden afgezet tegen de lasten, resulteert de kostendekkendheid. Een kostendekkendheid van minder dan 100% impliceert dat de geraamde lasten de geraamde baten overschrijden. De afzonderlijke onderdelen van de legesverordening mogen per titel en per hoofdstuk een kostendekkendheid hebben van meer dan 100%. De kostendekkendheid van de totale legesverordening van 2023 is 143%. Dit betekent dat de legestarieven op basis van de realisatie 2023 meer dan kostendekkend zijn. De opbrengst bouwleges geeft in 2023 in feite een vertekend beeld. Er zijn een aantal grote bouwprojecten vergund die de opbrengst van de leges hebben verhoogd Kostenonderbouwing afvalstoffenheffing 2023 Uitgangspunt bij de bepaling van de hoogte van de afvalstoffenheffing 2023 is 100% kostendekking. Dit percentage is uiteindelijk in 2023 gerealiseerd. Omschrijving (bedragen * € 1.000)
Begroting 2023 na wijzigingen
Rekening 2023
Kosten taakveld afval
10.762
11.159
Inkomsten exclusief heffingen
-744
-1.233
inzet reserve afval (taakveld 0.10) Netto kosten
0
0
10.018
9.926
Toe te rekenen kosten: Reinigingsinspectie
33
34
Compensabele btw
2.049
2.148
Totaal kosten
12.100
12.108
Opbrengst afvalstoffenheffing
12.108
12.109
Dekking
100,1%
100,0%
Begroting 2023 na wijzigingen
Rekening 2023
17.158
14.838
Kostenonderbouwing rioolheffing 2023 Bij riolering realiseert de gemeente ook 100% kostendekking. Omschrijving (bedragen * € 1.000) Kosten taakveld riolering Inkomsten exclusief heffingen Netto kosten
0
-480
17.158
14.358
Toe te rekenen kosten: Overhead
-
-
Compensabele btw
3.779
3.164
Totaal kosten
20.937
17.522
Opbrengst rioolheffing
17.547
17.523
Dekking
83,8%
100,0%
De voorziening riool bestaat uit een spaardeel voor de investeringen en een egalisatiedeel. De voorziening zal gesplitst gepresenteerd worden. In onderstaande tabel is de stand voor de beide onderdelen en op het totaal zichtbaar. Voorziening riool (bedragen * € 1.000) Voorziening riolering (spaardeel) Voorziening riolering (egalisatiedeel) Totaal
Saldo 1-1-2023
Toevoeging Vrijval
Aanwending Saldo 31-12-2023
16.819
7.360
0
8.190
0
10.163
0
10.084
80
16.819
17.523
0
18.274
16.068
Jaarstukken 2023
15.988
71
4.2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing 4.2.1 Inleiding De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing geeft inzicht in de ontwikkeling van risico’s en daarmee inzicht in de financiële weerbaarheid van de gemeente. In de kern gaat het om de vraag in welke mate de gemeente in staat is om financiële gevolgen van risico’s op te vangen. Deze paragraaf geeft aanvullend de stand van zaken van een zestal financiële kengetallen: netto schuldquote, netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen, solvabiliteitsratio, structurele exploitatieruimte, grondexploitatie en belastingcapaciteit. De paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing is opgesteld volgens het Besluit Begroting en Verantwoording, de nota risicomanagement en weerstandsvermogen en de nota reserves en voorzieningen. Daarnaast is gebruik gemaakt van de inzichten die vanuit het ministerie van BZK worden aangereikt (Financiële Regelgeving en Toezicht Decentrale Overheden).
4.2.2 Weerstandscapaciteit Weerstandscapaciteit is het vermogen van de gemeente om financiële tegenvallers op te kunnen vangen zonder dat dit invloed heeft op het uitvoeren van de programma’s. De weerstandscapaciteit wordt doorgaans uitgedrukt in een weerstandsratio. Weerstandsratio = beschikbaar weerstandsvermogen : benodigd weerstandsvermogen
4.2.2.1 Beschikbaar weerstandsvermogen Het beschikbaar weerstandsvermogen bestaat uit de middelen waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om financiële risico’s (niet begrote kosten of tegenvallende opbrengsten) op te vangen. Dit is de som van de algemene reserve, de reserve sociaal domein en het saldo van mutaties in de exploitatiesfeer, voor zover dit saldo wordt toegevoegd aan de algemene reserve of de reserve sociaal domein. In onderstaande tabel is de ontwikkeling van het beschikbare weerstandsvermogen in 2022 en 2023 weergegeven. Aangezien de bestemming van het rekeningresultaat voorbehouden is aan de gemeenteraad, kan het beschikbare weerstandsvermogen wijzigen als gevolg van besluitvorming in de gemeenteraad. 2023
2022
Algemene reserve (31/12)
Omschrijving (bedragen * € 1.000)
31.604
39.565
Subtotaal voor resultaatbestemming
31.604
39.565
Resultaatbestemming AR
6.390
19.242
Beschikbaar weerstandsvermogen (31/12)
37.994
58.807
De startpositie per 1 januari 2023 correspondeert met de jaarstukken 2022, na verwerking van de besluitvorming ten aanzien van het rekeningresultaat 2022. Voor 2023 is al rekening gehouden met de voorgestelde besluitvorming ten aanzien van de resultaatbestemmingen. Dit besluit pas genomen wordt bij de vaststelling van het rekeningresultaat en kan wijzigingen indien de raad anders besluit. Dit leidt tot een beschikbaar weerstandsvermogen van € 6.390 ultimo 2023.
4.2.2.2 Benodigd weerstandsvermogen Het benodigd weerstandsvermogen is een optelsom van alle risico’s waarvoor geen beheersmaatregelen zijn getroffen. Voor het berekenen van het benodigd weerstandsvermogen maakt de gemeente Gouda een onderscheid tussen risico’s verbonden aan grondexploitaties en overige risico’s. De risico’s verbonden aan grondexploitaties worden gekwantificeerd met behulp van de IFLO-methode. Daarbij wordt een risico-opslag van 10% gehanteerd met betrekking tot de toekomstige opbrengsten en de toekomstige kosten. De overige risico’s (going concern) worden gekwantificeerd met behulp van een Monte Carlo simulatie. In onderstaand tabel worden de top 10 risico’s met de grootste financiële impact toegelicht. Het totaaloverzicht is te vinden in de bijlage. Naam
Omschrijving
Risico-gebied
De Haastrechtsebrug is een beweegbare brug (type basculebrug) en vormt de verbinding tussen Gouda en de Krimpenerwaard. De brug is gebouwd omstreeks 1954 en kan door het treffen van levensduur verlengend onderhoud nog tot minimaal 2054 goed functioneren. Omdat er diverse problemen zijn moet de brug gerenoveerd worden.
Beheer Openbare Ruimte
Kansper- Maximaal centage (*€1.000)
Top 10 risico´s Haastrechtse brug
Omwille van de zorgvuldigheid worden de eerder uitgevoerde onderzoeken geverifieerd en gevalideerd door een gespecialiseerd
72
Jaarstukken 2023
40%
€ 12.000
Naam
Omschrijving
Risico-gebied
Kansper- Maximaal centage (*€1.000)
ingenieursbureau. Onder andere door het uitvoeren van bureauonderzoek, aanvullend gericht materiaalonderzoek en verificatieberekeningen. Het risico is dat dit kan leiden tot heroverweging van de renovatie waarbij de maatregelen worden opgewaardeerd naar volledige vervanging van de brug. Open einde regeling Jeugd
De Wet Jeugdzorg is een open-einde regeling en kent daardoor geen Jeugdzorg bestedingsplafond. Hierdoor moet de gemeente ondersteuning blijven leveren aan haar inwoners, ook als het budget voor het betreffende jaar niet toereikend is. De toegang tot jeugdhulp is belegd binnen de gemeente (afdeling OSA). Daarnaast hebben externe verwijzers wettelijke bevoegdheid. Er wordt met lokale en regionale partners samengewerkt, waarbij gemeente Gouda toegang tot maatwerkvoorzieningen levert en optreedt op als financier. De maatwerkvoorzieningen worden regionaal gecontracteerd in de regio Midden-Holland. Daar is ook het contractmanagement belegd. In verband met de nieuwe inkoop Jeugdzorg en Wmo per 2025 is er ook een risico op hogere kosten door een stijging van de tarieven.
70%
€ 3.500
Extra groei , bovenop de geraamde groei, van de jeugdzorguitgaven blijft een risico. Als de zorgvraag hoger ligt dan geraamd is de gemeente wettelijk verplicht deze te leveren. Inflatie
Door de onvoorspelbare inflatie kunnen de prijzen voor afgenomen diensten en producten hoger uitpakken dan verwacht, en meer dan de uitkering uit het Gemeentefonds meestijgt door de loon-prijsindexatie.
Financiën
70%
€ 2.500
Toename beroep op borgstellingen en garanties
Gemeenten staan borg voor de rente- en aflossingsverplichtingen van Treasury organisaties zoals culturele instellingen, voetbalclubs, bibliotheek, etc. Als een partij niet kan voldoen aan de verplichting jegens de bank dan zal de bank de gemeente aanspreken de betalingsverplichting over te nemen of de schuld over te nemen bij een faillissement (afhankelijk van de gevestigde zekerheden). Borgstellingen met het hoogste risicoprofiel zijn de Schouwburg en de Cheese Experience.
20%
€ 7.000
Financiën
50%
€ 2.500
Werk en inkomen
70%
€ 1.500
Lagere uitkeringen Rijk en VNG zijn in 2022 overeengekomen om het volumedeel van vanuit het Rijk het accres in het gemeentefonds voor 2022-2025 vast te zetten. Dit betekent dat de accresstanden voor de jaren 2022 tot en met 2025 voor gemeenten slechts nog zullen wijzigen als gevolg van loon- en prijsontwikkelingen. Hiermee wordt een eerste belangrijke stap gezet richting een meer stabiele financiering voor gemeenten. Het biedt hen voor de komende jaren zekerheid over hun inkomsten en beschikbare vrije ruimte, ook wanneer de uitgaven van het Rijk achterblijven bij de ramingen. Het kabinet heeft besloten om vanaf 2026 de trap-op-trap-af-systematiek te beëindigen en het accres van het gemeentefonds vast te stellen op € 840 miljoen boven op de stand uit de Miljoenennota 2022. De inkomsten uit het gemeentefonds zullen vanaf dat jaar aanzienlijk lager uitvallen, maar het risico op lagere rijksuitkeringen neemt daardoor af. Hiermee samenhangend is het van belang om op te merken dat Rijk, IPO en VNG in een gezamenlijk proces werken aan een nieuwe financieringssystematiek van de medeoverheden vanaf 2026. Ten tijde van het opstellen van de voorliggende jaarstukken ontbreekt een concreet beeld van de mogelijke financiële effecten voor de gemeente.
Open einde De gemeente ontvangt een BUIG uitkering voor het betalen regeling van bijstandsuitkeringen/uitkeringen Levensonderhoud en voor Participatiewet (Pw- Loonkostensubsidies. Het betreft een open einde regeling. Het budget) deelbudget voor de uitkeringen wordt toegekend op basis van het zgn. objectieve verdeelmodel (en op basis van de aantallen dak- en thuislozen en instellingsbewoners in voorgaand jaar). Drie momenten van vaststelling budget door het Rijk: voorlopige budget (september jaar t-1), nader voorlopig budget (mei in lopende jaar) en definitief budget (september in lopende jaar). Afhankelijk van de ontwikkeling van de bijstandsvraag en het definitieve budget bestaat een financieel risico. Er is een vangnetuitkering die gemeenten financiële compensatie biedt voor grote(re) tekorten op het budget. Het begrip “grote(re) tekorten” wordt bezien in meerjarig perspectief: er moet een tekort zijn in het lopende jaar én een gecumuleerd tekort van meer dan 7,5% in het lopende jaar en de 2 voorgaande jaren. Gemeenten moeten een tekort tot 7,5% op hun budget voor de Participatiewet zelf opvangen (eigen risico) uit eigen middelen; van 7,5%-12,5% is het risico 50% en bij een hoger tekort dan 12,5% wordt 100% gecompenseerd door het Rijk. Het deelbudget voor loonkostensubsidies wordt (sinds 2022) toegekend
Jaarstukken 2023
73
Naam
Omschrijving
Risico-gebied
Kansper- Maximaal centage (*€1.000)
op basis van de realisaties in het voorgaande jaar. Financiele risico’s bij sterke schommelingen in de inzet van loonkostensubsidies. Ook dit is een open einde regeling, waarbij het macrobudget vooraf wordt vastgesteld/gemaximeerd Integraal Huisvestingsplan (IHP)
De gemeente heeft de wettelijke taak scholen van adequate huisvesting te voorzien. Een deel van de schoolgebouwen is aan het eind van hun levensduur en voldoet zowel functioneel als technisch niet meer aan de eisen van deze tijd. In 2020 is door de Raad het Uitvoeringsplan Onderwijshuisvesting 2020 - 2024 IHP 1e tranche vastgesteld. Dit is momenteel in uitvoering. In 2024 zijn de nieuwe kaders voor de 2e tranche vastgesteld, in de loop van dit jaar staat ook het Uitvoeringsplan Onderwijshuisvesting IHP 2e tranche gepland.
Onderwijs
40%
€ 2.000
Stijgende Risico dat prijzen omhoog gaan voor aanbestedingen of obv. UAV 47 Beheer Materiaalkosten en afspraken na aanbesteding (ivm. onvoorspelbaar hoge prijsstijgingen). Openbare Ruimte krapte op de markt Veel materialen worden schaarser (en duurder) en veel aanbieders zitten vaak vol. Hier speelt ook de onzekerheid van de situatie in Oekraine en de stijgende energieprijzen. Prijzen gaan dan omhoog voor lopende en nieuwe beheeraanbestedingen en projectaanbestedingen. Het GOVO is aangenomen met daarin een inflatiecorrectie. Hierdoor is de kans dat het risico optreedt afgenomen.
40%
€ 1.500
Verbonden Partijen Verbonden partijen zijn gemeentelijke samenwerkingsverbanden of Verbonden deelnemingen die gevormd zijn om bepaalde taken bijvoorbeeld efficiënter partij/subsidie uit te voeren. De gemeente Gouda heeft in de rechtspersonen bestuurlijke invloed en/of financiële belangen. De gemeentelijke bijdrage van Gouda aan de publiekrechterlijke verbonden partijen bedroeg in 2023 € 26,4 miljoen.
50%
€ 1.000
15%
€ 3.000
Het organiseren en bouwen van veel schoolgebouwen levert een aantal risico’s op. Belangrijkste zijn: • Het risico dat de implementatie van het IHP-vertraging oploopt als gevolg van onvoorziene omstandigheden. • Het risico van stijgende bouw-, materiaal-, arbeid- en advieskosten door onvoorziene omstandigheden, zoals de oorlog in Oekraïne en de Covid pandemie. Afgelopen jaar heeft de raad daarom een extra bedrag van ruim €8.300.000 toegezegd, waardoor de risico’s op verdere overschrijding binnen het 1e uitvoeringsplan klein zijn geworden. Wel blijft het zaak om goed te monitoren en te blijven sturen op sober en doelmatige schoolgebouwen. De daadwerkelijke realisatie van het Uitvoeringsplan 1e tranche blijft achter op de oorspronkelijke planning, met name door de tijd die in de voorbereiding is gaan zitten (inregelen van afspraken, processen en omgaan met prijsstijgingen). De verwachting is dat met de tijdige voorbereiding van Uitvoeringsplan 2e tranche (start najaar 2023) op basis van de ‘lessons learned’ van het Uitvoeringsplan 1e tranche, de uitvoering van de 2e tranche aansluitend plaatsvindt aan de 1e tranche waardoor het huidige realisatietempo doorgaat. • Het risico ten aanzien van de 2e tranche is dat uitstel uiteindelijk zal leiden tot hogere kosten door stijgende prijzen en meer tussentijdse claims door achterstallig onderhoud.
Bij samenwerkingsverbanden kunnen risico's ontstaan door: Uittredingen van deelnemers, het verminderen van bijdragen aan regelingen door de overheid, daling van reserves waardoor tekorten binnen de verbonden partij niet meer opgevangen kunnen worden. Andere markteisen. Daarnaast kennen we ook het risico dat de gemeentelijke indexering geen gelijke tred houdt met de CAO ontwikkelingen van gemeenschappelijke regelingen. Het college van gedeputeerde staten van de provincie Zuid Holland heeft besloten om per 1 januari 2018 uit diverse recreatieschappen te treden, waaronder Groenalliantie. Het risico is dat de bijdrage van Gouda op termijn wordt verhoogd
Rampen en crises
Dit risico is de verzameling van alle veiligheidsrisico´s: overstromingen, ordeverstoringen, treinongevallen, terrorisme. Hieronder worden per categorie de belangrijkste risicoś genoemd. Natuur& Milieu: - Overstromingen (omdat Gouda een laaggelegen gebied is en aan een grote rivier ligt)
74
Jaarstukken 2023
Openbare Orde en Veiligheid
Naam
Omschrijving
Risico-gebied
Kansper- Maximaal centage (*€1.000)
- Extreme weersomstandigheden (droogte, extreme neerslag, windhozen) Voorzieningen: - Verstoring gasvoorziening - Verstoring elektriciteitsvoorziening - Verstoring drinkwatervoorziening Gebouwde omgeving: - Grote branden - Instorting Vervoer - Spoorvervoerincidenten (vervoer gevaarlijke stoffen) - Wegvervoerincidenten Gezondheid: - Pandemie Publieke veiligheid: - Extreem geweld - Verstoring openbare orde
De toekomstige kasstromen bij grondexploitaties leveren per definitie risico’s op. Opbrengsten kunnen tegenvallen, terwijl ook de kosten hoger kunnen uitvallen. Deze risico’s kunnen worden gekwantificeerd, waarbij ervan uit wordt gegaan dat er een kans bestaat dat opbrengsten en kosten met 10% tegenvallen. Het benodigd weerstandsvermogen voor grondexploitaties komt dan uit op € 7.125.203. Voor de going concern risico wordt een Monte Carlo simulatie uitgevoerd. De resultaten kunnen als volgt worden weergegeven:
De simulatie die is uitgevoerd met betrekking tot de overige procesrisico’s (going concern) levert een benodigd weerstandsvermogen op van € 11.137.292. Daarbij wordt het gebruikelijke zekerheidspercentage van 90% gehanteerd. Het benodigd weerstandsvermogen voor 2023 en verder bedraagt dan bij het opmaken van deze jaarrekening € 18.262.495.
4.2.2.3 Beoordeling weerstandsvermogen Door het beschikbaar weerstandsvermogen te delen door het benodigd weerstandsvermogen wordt de ratio weerstandsvermogen van de gemeente verkregen. Deze weerstandsratio fungeert als indicator voor de weerstandscapaciteiten kan voor Gouda ultimo 2023 als volgt worden berekend: 37.994 / 18.262 = 2,1 en kwalificeert dan ook als uitstekend. De weerstandsratio kan als volgt van een kwalificatie worden voorzien: Omschrijving (bedragen * € 1.000)