Eindrapport terugblik en vooruitblik aanpak radicalisering in Gouda

Geraadpleegd van https://www.ad.nl/gouda/extreemrechts-in-gouda-ik-ben-een-vijand-van-de-staat~a83797f1/ 72 Idem.

DSP-groep

Terugblik en vooruitblik op de aanpak radicalisering in Gouda

44

met de hakenkruizen, of dat het onbenullige kwajongensstreken zijn. Hoe serieus signalen zijn is dus de vraag. Alhoewel er weinig zicht is op welke inwoners daadwerkelijk rechtsextremistisch zijn, hoort een respondent op straat en bij sportclubs mensen wel ‘uitspraken’ doen. Deze uitspraken moeten niet onderschat worden, aldus een respondent. Vooralsnog worden deze signalen nog ‘weinig serieus genomen’, maar dit was aanvankelijk met uitreizende jihadisten ook het geval, aldus een respondent.

In 2019 bleken gemeente en politie zicht te hebben op enkele tientallen mensen met extreemrechtse sympathieën, verbonden aan extreemrechtse groeperingen als de Nederlandse Volksunie (NVU), Pegida en Identitair Verzet.73 In hoeverre dit aantal nog actueel is, is niet duidelijk. Ook is het de vraag hoe sterk de verbondenheid tussen die inwoners en de groeperingen is, aangezien rechtsextremisten doorgaans niet verbonden zijn aan formele groeperingen en het doorgaans gaat om lone wolfs. Wel is bekend dat laatstgenoemde groepering landelijk opereert, maar een zeer actieve internationale tak heeft waarvan het landelijke (post)adres gevestigd is (of was) in Gouda. 74

Door respondenten worden ook de Soevereinen genoemd. Dit is een groepering die zich niet wil onderwerpen aan wetten en regels. Ze gelden als aanhangers van complottheorieën, die zich aangetrokken voelen tot ideeën van extreemrechts.75 Door verschillende partners wordt aangegeven dat de Soevereinen in Nederland toenemen. In Gouda zijn er nog geen concrete signalen dat ook hier aanhangers wonen, maar de respondenten hebben het idee dat de landelijke trend mogelijk kan overwaaien naar het Goudse. Bovendien zijn er volgens de politie veel Soevereinen in Alphen aan den Rijn, ‘dus waarom zouden ze hier niet zijn?’.

Antisemitisme Het aantal antisemitische acties in Gouda dat wordt genoemd in de media is beperkt – afgezien van de eerdergenoemde hakenkruizen. In november 2022 werden op een muur van de sporttunnel antisemitische leuzen aangetroffen. Er stond ‘stop globalisme’ en een davidster op de muur. 76 En een jaar eerder werden leuzen als ‘eigen volk eerst’ op muren gespoten samen met hakenkruizen.

Bedreigingen van moskeeën Afgelopen jaren hebben ook diverse acties plaatsgevonden richting moskeeën die door politici en media in verband worden gebracht met extreemrechtse aanhangers. Vanuit de partners van de PGA wordt aangegeven dat er momenteel te weinig informatie is om te kunnen stellen dat de bedreigingen uit rechtsextremistische hoek komen.

73 Gemeente Gouda. (22 januari 2019). Beantwoording artikel 38-vragen. 74 Gemeente Gouda. (10 maart 2020). Beantwoording artikel 38-vragen. 75 Trouw (28 september 2022). Dode bij acties tegen rechts-extremisme in België. Geraadpleegd van: Dode bij acties tegen rechts-

extremisme in België | Trouw 76 Nesselaar. F. (8 november 2022). Tunnel in Gouda beklad met antisemitische leus: ‘Haal het niet weg, laat het aan alle kinderen zien’. Geraadpleegd van: https://www.ad.nl/gouda/tunnel-in-gouda-beklad-met-antisemitische-leus-haal-het-niet-weg-laat-het-aan-allekinderen-zien~abc36626/

DSP-groep

Terugblik en vooruitblik op de aanpak radicalisering in Gouda

45

In 2020 hebben twee Goudse moskeeën – naast diverse andere gebedshuizen in de rest van het land – een dreigbrief gekregen met een figuur van een galg 77 en ook in 2022 hebben verschillende moskeeën in Gouda dreigbrieven ontvangen.78 Bij deze dreigbrief was ook een zakdoekje “voor het gejank” toegevoegd. 79 Daarnaast heeft een brandstichting bij een moskee plaatsgevonden, veroorzaakt door een dakloze man. 80 Het is onduidelijk in hoeverre de brandstichting een gerichte anti-islam actie was of voortkwam uit verward gedrag. En recent, in februari 2023, werden de ruiten van moskee Nour ingegooid. 81 Hierdoor is de (on)veiligheid van moskeeën in de gemeente opnieuw een punt van discussie. Ook in het geval van het laatste incident is niet bekend in hoeverre het om een gerichte actie gaat, vanuit een bepaalde ideologische hoek.

3.3.3

Polarisatie Net als de toenemende polarisatie op landelijk niveau, zijn er binnen de gemeente Gouda enkele voorbeelden van polarisatie te benoemen. Deze hebben onder andere betrekking op de boerenprotesten tegen het landelijke stikstofbeleid. Zo zorgden protesten in 2019 voor oponthoud op de wegen langs Gouda 82, maar ook voor verstoringen van de openbare orde in het centrum van Gouda. 83 Volgens Reclassering Nederland heeft dit in Gouda (nog) niet geleid tot een strafrechtelijke casus. Wel worden mensen met anti-overheidssentimenten als belangrijke doelgroep voor de PGA gezien door de reclassering. Het is echter een doelgroep waar moeilijker mee te werken is. Het is moeilijk om met betrokkenen in contact te komen en als je als professional niet aan de kant van de anti-overheidsactivist/extremist staat ben je al snel de zondebok.

Verder voerde Extinction Rebellion in de zomer van 2022 actie gericht tegen financiering van fossiele brandstoffen bij het kantoor van de ING-bank aan de Wijdstraat in Gouda. 84

Tijdens het groepsgesprek met de partners van de PGA wordt aangegeven dat de acties voor de slachtoffers van de oorlog in Oekraïne wel tot de nodige onrust heeft geleid. Jongeren lieten van zich horen omdat zij het gevoel hadden dat er niks voor Syrië of Palestina werd gedaan. Ook zijn er jongeren die opmerken dat door de opname van vluchtelingen zij zelf moeilijk aan huisvesting kunnen komen.

77 Gemeente Gouda. (10 maart 2020). Beantwoording artikel 38-vragen. 78 Gemeente Gouda. (1 februari 2022). Beantwoording schriftelijke vragen over meerdere dreigbrieven geadresseerd aan de moskeeën in

Gouda. 79 Tielemans, S. (6 januari 2022). Goudse moskeeën ontvangen ‘dreigbrief’ met zakdoekje ‘voor het gejank’: ‘Een aanval op de islam’. AD. Geraadpleegd van https://www.ad.nl/gouda/goudse-moskeeen-ontvangen-dreigbrief-met-zakdoekje-voor-het-gejank-een-aanval-op-deislam~a6af0682/ 80 Gouds Dagblad. (3 april 2021). Man aangehouden voor brandstichting in Goudse moskee Assalam. Geraadpleegd van https://goudsdagblad.nl/lokaal/man-aangehouden-voor-brandstichting-in-goudse-moskee-assalam 81 Nesselaar, F. & Tielemans, S. (16 februari 2023). Zorgen om veiligheid van moskeeën in Gouda na zoveelste incident: ‘Het is vijf voor twaalf’. Geraadpleegd van: https://www.ad.nl/gouda/zorgen-om-veiligheid-van-moskeeen-in-gouda-na-zoveelste-incident-het-is-vijfvoor-twaalf~aac68038/ 82 Kool, G., & Garnier, T. (16 oktober 2019). Boerenstoet op drukke A12 al voorbij Reeuwijk, ook N11 slibt dicht met tractoren. AD. Geraadpleegd van https://www.ad.nl/alphen/boerenstoet-op-drukke-a12-al-voorbij-reeuwijk-ook-n11-slibt-dicht-mettractoren~a6e93dff/ 83 Gouds Dagblad. (18 december 2019). 160 trekkers trekken op naar de Markt in Gouda. Geraadpleegd van https://goudsdagblad.nl/Algemeen/160-trekkers-trekken-op-naar-de-markt-in-gouda 84 Witte, R. F. (9 juli 2022). Extinction Rebellion voert actie bij ING-kantoor: ‘Stop fossiele industrie financiering’.

Geraadpleegd van https://www.ad.nl/gouda/extinction-rebellion-voert-actie-bij-ing-kantoor-stop-fossiele-industrie-financiering~a8cf7341a/

DSP-groep

Terugblik en vooruitblik op de aanpak radicalisering in Gouda

46

3.3.4

Doorontwikkeling van de aanpak Met betrekking tot de doorontwikkeling komen uit de vooruitblik en het door ons uitgevoerde literatuuronderzoek verschillende punten naar voren.

Signalering door eerstelijnsprofessionals Om beter zicht te krijgen op met name het rechtsextremisme in Gouda is het volgens respondenten belangrijk om sterker in te zetten op bewustwording bij eerstelijnsprofessionals ten behoeve van de signalering. ‘Het gaat om sensitiviteit opbouwen onder ambtenaren’, aldus een respondent. Eerder kwam al aan bod dat medewerkers zoals BOA’s en klantmanagers van de afdeling Werk en Inkomen (nog) meer opgeleid kunnen worden in het herkennen van verschillende signalen en dat ingezet moet worden op het in gesprek gaan met inwoners om te weten wat er speelt. Voor jongerenwerk geldt dat het budget beperkt is, en met name wordt ingezet op overlastgevende jongeren, terwijl ook op het vlak van radicalisering en extremisme jongerenwerk een belangrijke signalerende functie kan hebben. En ook scholen als signalerende partij kunnen nog meer bij de aanpak betrokken worden, aldus respondenten. Volgens een respondent is het daarnaast zaak om op scholen ook in te zetten op bewustwording onder de jongeren zelf ten behoeve van preventie.

Signalering door eerstelijnsprofessionals is van belang omdat de politie aangeeft pas veel mogelijkheden te hebben als er al sprake is van een casus. Dit staat haaks op wat tijdens de terugblik naar voren kwam, toen werd aangegeven dat er door de politie online veel gesignaleerd wordt. Door capaciteitsproblemen is het wel voor te stellen dat er keuzes gemaakt moeten worden waarop wordt ingezet en dat daarom de online signalering door de politie zich overwegend richt op signalen rondom evenementen en concrete casussen.

Analyse op fenomeenniveau In meerdere gesprekken komt aan bod dat met name op het vlak van rechtsextremisme er weinig concrete signalen zijn, maar dat wel verondersteld wordt dat er meer speelt dan professionals zien. Een respondent zei hierover: “Ik denk dat als we beter zouden kijken, we meer zouden vinden. Ik vind het eigenlijk zorgelijk dat het lijkt alsof het er niet is. Misschien hebben wij wel te weinig zicht op wat er daadwerkelijk speelt.”

Door een andere respondent wordt aangegeven dat er behoefte is aan een fenomeenanalyse waarin uitgebreider wordt ingegaan op wat er op fenomeenniveau speelt in Gouda. Er zijn wel signalen, zoals stickers en bekladdingen, maar wat hiervoor de motivatie is blijft onduidelijk: zijn het kwajongensstreken of serieuze signalen van rechtsextremisme? En wat speelt er op het vlak van andere fenomenen, zoals anti-institutioneel extremisme? Het gebrek aan inzicht in fenomenen is onder andere het gevolg van de beperkte informatieuitwisseling tussen organisaties op fenomeenniveau; er vindt geen systematische informatie-uitwisseling en duiding plaats van fenomenen. En mede als gevolg van personeelswisselingen, onder andere van de netwerkregisseur die (mede) verantwoordelijk is voor signalering, heeft de signalering van fenomenen tijdelijk

DSP-groep

Terugblik en vooruitblik op de aanpak radicalisering in Gouda

47

minder prioriteit gekregen. Daarnaast blijken professionals verschillende beelden te hebben. Waar door sommige respondenten wordt aangegeven dat rechtsextremisten doorgaans hoger opgeleide jongeren zijn, uit een welvarende omgeving, schetst de reclassering een ander beeld. Deze respondent heeft juist de indruk dat het vaker om lager opgeleiden gaat, afkomstig uit beschadigde (vaak eenouder-)gezinnen.

Voor het uitvoeren van een fenomenenanalyse is het echter wel de vraag op basis van welke informatie deze analyse kan worden uitgevoerd. De politie geeft zelf aan dat de informatiepositie nog niet optimaal is. Bovendien geldt als randvoorwaarde – zoals in vorig hoofdstuk al aan bod kwam – dat er tussen professionals dezelfde definities van fenomenen en radicale stromingen worden gehanteerd zodat helder is op wat en wie signalering betrekking moet hebben. Dit is nog niet altijd het geval waardoor het nog onduidelijk is voor professionals wat precies met bijvoorbeeld anti-institutioneel extremisme wordt bedoeld. En per stroming of doelgroep is het belangrijk om beter in kaart te krijgen waar ze precies voor of tegen zijn, om gerichte interventies in te kunnen zetten. Ook daar is nog onvoldoende zicht op.

DSP-groep

Terugblik en vooruitblik op de aanpak radicalisering in Gouda

48

4

Vooruitblik

4.1

Aanbevelingen In het onderzoek zijn verschillende punten naar voren gekomen die vragen om doorontwikkeling van de aanpak. In dit hoofdstuk vatten we deze samen in de vorm van aanbevelingen. Een aantal punten vullen we aan met inzichten uit de literatuur. Overige inzichten uit de literatuur zijn genoemd in bijlage 2.

Algemeen Ontwikkel concreet, meetbaar, integraal beleid op de aanpak van (polarisatie), radicalisering en extremisme. Ontwikkel beleid waarin omschreven staat waar de komende jaren binnen dit beleid prioriteit aan wordt gegeven, wat er op korte en langere termijn wordt beoogd, hoe die doelen behaald gaan worden (door inzet van welke acties), welke partijen daarbij een rol hebben en wie waarvoor verantwoordelijk is. Ontwikkel dit beleid samen met het sociaal domein, zowel op polarisatie als de aanpak van specifieke fenomenen omdat extremisme nauw verweven is met een brede onvrede en maatschappelijk ongenoegen.85 Ontwikkel een visie gericht op het herstellen en versterken van het vertrouwen van inwoners in de gemeente, gericht op het aanpakken van polarisatie als voedingsbodem voor radicalisering. Bepaal met elkaar welke rol de gemeente – en de afdeling Veiligheid en Wijken – speelt in het herstellen en versterken van het vertrouwen van inwoners. Faciliteer de dialoog tussen gemeente en bewoners om inzicht te krijgen op polariserende ontwikkelingen onder bewoners die mogelijk kunnen leiden tot radicalisering en extremisme en daarmee een risico vormen voor de openbare orde en veiligheid.

In de literatuur wordt aangegeven dat het van belang is om niet alleen te focussen op de extremistische ideologieën, maar ook te kijken wat de behoeften en klachten zijn van mensen die leiden tot politieke en sociale spanningen, met extremisme tot gevolg. 86 Welke klachten hebben ze? Waar lopen ze tegenaan in hun contact met de gemeente en andere organisaties? Waar hebben ze behoefte aan? Zie bijlage 2 voor aanvullende inzichten uit de literatuur.

Zicht krijgen op fenomenen Onderstaande stappen moeten eraan bijdragen dat een fenomeenanalyse gedaan kan worden om concreter in kaart te brengen wat er op het thema radicalisering en extremisme in Gouda speelt. Investeer in verbinding met sleutelfiguren binnen verschillende gemeenschappen. Ten behoeve van het zicht krijgen op fenomenen die spelen (en eventueel signalering op persoonsniveau) is het van belang warme contacten te ontwikkelen en te onderhouden binnen verschillende gemeenschappen. Het gaat hierbij niet alleen om Islamitische gemeenschappen waar reeds contact mee is, maar ook 85

Nanninga, P., De Jonge, L., & Valk, F. (2022). Fenomeenanalyse Extremisme Noord-Nederland. Rijksuniversiteit Groningen.

86 RAN Practioners. (2022). Pulse Taking: What are local effects of recent developments on P/CVE ?

DSP-groep

Terugblik en vooruitblik op de aanpak radicalisering in Gouda

49

gemeenschappen waar ongenoegen bestaat over maatschappelijke tegenstellingen. Zet in op het begrijpen van de sociale spanningen die binnen de verschillende gemeenschappen leven door met mensen hierover in gesprek te gaan. Zie bijlage 2 voor zaken die hierbij van belang zijn, zoals blijkt uit de literatuur. Investeer in duurzame deskundigheidsbevordering en bewustwording bij professionals. Breng in kaart welke professionals een belangrijke rol spelen of kunnen spelen in de signalering van fenomenen en train hen in het herkennen van signalen van deze fenomenen en doelgroepen. Bied naar behoefte trainingen aan die aansluiten op nieuwe ontwikkelingen, zodat de kennis en kunde op peil blijft. Zorg daarbij voor brede deelname aan deskundigheidsbevordering binnen relevante organisaties, afdelingen en/of beroepsgroepen. Bepaal met elkaar van welke fenomenen je meer wil/moet weten. Uit het onderzoek komt de wens naar voren een fenomenenanalyse uit te voeren. Om hierin stapsgewijs te werk te gaan, is het van belang met elkaar scherp te stellen van welke fenomenen men meer wil weten, zodat hier gericht actie op kan worden ondernomen. Omdat definities van bepaalde fenomenen nog niet altijd helder zijn, kan worden aangesloten bij de landelijk gangbare definities van o.a. AIVD, Politie en NCTV.

Bepaal vervolgens met elkaar op welke manier informatie verzameld en uitgewisseld gaat worden ten behoeve van de fenomeenanalyse. Faciliteer informatie-uitwisseling over fenomenen. Om zicht te krijgen welke fenomenen in Gouda spelen, is het belangrijk dat niet alleen signalen op casusniveau worden uitgewisseld maar ook over fenomenen (dus zonder namen en rugnummers). De PGA is hier geen geschikt gremium voor omdat het gericht is op het bespreken van casuïstiek. Bovendien zitten de partners uit het sociaal domein niet bij de PGA, terwijl zij een belangrijke rol (kunnen) spelen bij het in kaart brengen van fenomenen in de gemeente en omgeving die mogelijk kunnen leiden tot radicalisering en extremisme. Om op fenomeenniveau informatie uit te wisselen is het daarom van belang een geschikt gremium te ontwikkelen. Uit de literatuur blijkt dat voor het opbouwen van vertrouwen bij inwoners in de (lokale) overheid en aan de overheid gerelateerde instanties het van belang is dat er mogelijkheden gecreëerd worden voor mensen om vragen te stellen en dat zij zich gehoord en gezien voelen. 87 Overweeg daarom of het wenselijk en zinvol is bewoners de gelegenheid te bieden, bijvoorbeeld door middel van een meldpunt, zorgen en eventuele signalen te delen.

Werk vervolgens uit wat een passende manier is om dit in te richten, waarbij rekening gehouden wordt met de mogelijke negatieve neveneffecten van een meldpunt. Zie bijlage 2 voor aanvullende inzichten uit de literatuur. Investeer in online signalering van radicalisering. Verkrijg inzicht in de online leefwereld van jongeren die het risico lopen te radicaliseren en mensen die reeds aan het radicaliseren zijn. Zet (meer) digitale jongerenwerkers en wijkagenten in en zet in op deskundigheidsbevordering onder professionals over bijvoorbeeld de werking van online platforms.

87 RAN Practioners. (2022). Pulse Taking: What are local effects of recent developments on P/CVE ?

DSP-groep

Terugblik en vooruitblik op de aanpak radicalisering in Gouda

50

Persoonsgerichte aanpak radicalisering Investeer in een duidelijke signaleringsstructuur ten behoeve van casuïstiek. Verhelder voor professionals waar en hoe zij melding kunnen maken van signalen van (mogelijke) extremisme en radicalisering. Investeer in online signalering van radicalisering. Ook voor de signalering op persoonsniveau is het van belang beter zicht te krijgen op wat er online afspeelt. Zodoende geldt ook hier: verkrijg inzicht in de online leefwereld van jongeren die het risico lopen te radicaliseren en mensen die reeds aan het radicaliseren zijn. Zet (meer) digitale jongerenwerkers en wijkagenten in en zet in op deskundigheidsbevordering onder professionals over bijvoorbeeld de werking van online platforms.

Opstellen werkproces Een overkoepelende aanbeveling heeft betrekking op het ontwikkelen en opstellen van een werkproces. Investeer in het opstellen van een concreet werkproces met rollen, taken en verwachtingen. Ten behoeve van de toekomstbestendigheid in relatie tot personele wisselingen is het van belang dat er een werkproces ligt dat als leidraad voor de aanpak geldt en helder maakt wat van professionals die nieuw bij de aanpak zijn verwacht wordt. Hierin kunnen voorgenoemde punten met betrekking tot definities, weging, monitoring en afsluiting worden verwerkt. Heb hierbij expliciet aandacht voor wat ieders rollen en taken zijn en wat van eenieder verwacht wordt in de uitvoering van die rollen en taken.

In dit werkproces is het van belang dat een aantal zaken nader worden uitgewerkt: Investeer in gestructureerde weging van signalen. De duiding binnen de regiegroep van de politie én het afstemmingsoverleg met politie, gemeente en OM gebeurt nu nog niet op basis van vastgestelde criteria. Er is reeds geïnvesteerd in het ontwikkelen van een duidingstool voor het afstemmingsoverleg en casusoverleg. Hier moeten professionals nog in getraind worden. Stem de duiding binnen het afstemmingsoverleg en casusoverleg af met de wijze waarop de ‘voor’weging door de politie wordt gedaan– met daarbij de inachtneming van de taakstelling van de verschillende organisaties. Gebruik de duiding om regelmatig op systematische wijze te beoordelen of de situatie van de betrokkene verbeterd, verslechterd of onveranderd is. Investeer in actieve evaluaties van casuïstiek ten behoeve van doelbereik. In navolging van voorgaand punt is het belangrijk om helder te beargumenteren welke (sub)doelen worden nagestreefd, nagestreefd en welke interventies worden ingezet (en door wie) en hoe deze beogen bij te dragen aan de gestelde doelen. Dit draagt niet alleen bij aan het verbeteren van de aanpak door de weloverwogen inzet van interventies, maar helpt ook bij de bestuurlijke en ambtelijke verantwoording van de aanpak. Bepaal als gemeente (i.s.m.

ketenpartners) welke interventiemogelijkheden er wel zijn bij dreigende intrekking Nederlanderschap. De PGA dreigt regelmatig vast te lopen als het intrekken van het Nederlanderschap van een inwoner dreigt. Breng als gemeente en partners in kaart welke mogelijkheden er zijn om de betrokkene zo goed en zo kwaad bij te staan om de situatie op de leefgebieden te

DSP-groep

Terugblik en vooruitblik op de aanpak radicalisering in Gouda

51

verbeteren. Hiermee wordt voorkomen dat er een volledige verharding van de betrokkene ontstaat richting instanties. En informeer de betrokkene en diens netwerk goed over de situatie. Bepaal met elkaar criteria voor het monitoren en afsluiten van casuïstiek. De criteria om over te gaan tot monitoring en afsluiting zijn niet eenduidig. Bepaal met elkaar wat onder monitoring wordt verstaan, in welke gevallen monitoring in ieder geval moet worden overwogen, wie daarin een rol heeft en wat en hoe lang gemonitord wordt. Doe hetzelfde voor de beslissing tot afsluiting: in welke gevallen moet afsluiten worden overwogen en welke stappen moeten daarin genomen worden door wie. Leg dit per casus vast.

4.2

Doorontwikkeling Door de partners van de PGA zijn in de focussessie drie aanbevelingen geselecteerd die de komende periode prioriteit vragen. De partners hebben daarnaast met elkaar gebrainstormd over hoe invulling gegeven kan worden aan deze prioriteiten.

1.

Het ontwikkelen van concreet, meetbaar, integraal beleid op de aanpak van (polarisatie), radicalisering en extremisme, met daarin een visie gericht op het herstellen en versterken van het vertrouwen van inwoners in de gemeente. •

De ambitie is om eind 2023 een nieuw beleidsvoorstel voor te leggen aan de gemeenteraad. De aanbeveling vraagt komende maanden prioriteit van de gemeente en inzet van verschillende partners. Om te komen tot een gedragen beleidsstuk, zijn de volgende stappen/randvoorwaarden van belang: o Stel een visie op waaruit blijkt waar de gemeente zich de komende jaren op gaat richten. Maak hierin onderbouwde keuzes en maak het concreet en meetbaar. Het vraagt nadere uitwerking wie betrokken is bij het opstellen en concretiseren van de doelen en de besluitvorming daarover en wie verantwoordelijk is voor het opstellen van het beleidsstuk. o Betrek de juiste partners (extern) en afdelingen (intern). Breng in kaart welke partners in de (preventieve) aanpak een rol spelen en betrek hun tijdig bij het opstellen van de visie en het stellen van doelen. o Maak een koppeling met bestaande aanpakken en netwerken, bijvoorbeeld de inzet van jongerenwerk op de aanpak van criminele netwerken. o Stel een beknopte publiekssamenvatting van het beleid op waaruit blijkt waar de gemeente de komende jaren op gaat inzetten en welke rol inwoners daarbij kunnen spelen.

DSP-groep

Terugblik en vooruitblik op de aanpak radicalisering in Gouda

52

2.

Investeer in gestructureerde weging van signalen. •

Er is een concept duidingstool beschikbaar, maar de partners van de PGA moeten in het gebruik ervan nog getraind worden. Het is van belang dat bepaald wordt welke professionals met de tool moeten werken en dus getraind moeten worden.

•

Daarnaast is de duidingstool slechts een onderdeel van het overkoepelend werkproces voor het afstemmingsoverleg en de PGA. Dit werkproces moet nog ontwikkeld worden, waarin ook helder wordt wanneer de duidingstool moeten worden ingezet, door wie en op welke manier.

•

De duidingstool richt zich alleen op het aspect ‘ideologie’. Naast ideologie spelen ook andere risicofactoren een rol in de mate waarin iemand een bedreiging vormt voor de openbare orde en veiligheid, zoals de situatie op de leefgebieden (denk aan schulden, werkloosheid en isolement door een beperkt sociaal netwerk). Hoe deze risicofactoren systematisch worden meegewogen, vraagt verdere uitwerking.

•

Verder moet in het werkproces concreet worden gemaakt wat de uitkomsten van de weging aan de hand van de duidingstool kunnen zijn en wat per uitkomst de vervolgstappen zijn. Zo kan het voorkomen dat na weging met de duidingstool blijkt dat er op ideologisch vlak geen sprake is van een bedreiging van de openbare orde en veiligheid, maar de situatie op de leefgebieden wel aanleiding geeft tot zorgen. In dat geval moet worden vastgesteld of iemand binnen de PGA radicalisering wordt besproken of dat iemand in een ander gremium besproken dient te worden. Dit vraagt verdere uitwerking in het werkproces, onder andere wie betrokken is bij de beslissing over de vervolgstappen.

3.

Uitvoeren van een fenomeenanalyse. Deze aanbeveling is het ‘eindpunt’ van meerdere aanbevelingen die uit het onderzoek naar voren zijn gekomen. Om tot een fenomeenanalyse te komen zijn de volgende stappen van belang: •

Een eenduidige definitie van fenomenen hanteren. Hierbij kan onder andere worden aangesloten bij de landelijke DTN van de NTCV.

•

Vervolgens zal moeten worden gekeken in hoeverre er voldoende informatie is om een beeld van de fenomenen in Gouda te krijgen. Op basis van welke informatie nog ontbreekt is het van belang om een onderzoeksvraag te formuleren aan de hand waarvan ontbrekende informatie verzameld zal worden.

•

Een derde stap is het samenbrengen van de beschikbare informatie. Dit vraagt om een inventarisatie van personen, afdelingen en organisaties die relevante informatie hebben en een inventarisatie van welke informatie ontbreekt. Op basis van de beschikbare informatie kan vervolgens een analyse worden uitgevoerd.

•

Het is van belang dat de fenomeenanalyse regelmatig (bijv. jaarlijks tot tweejaarlijks afhankelijk van de snelheid van maatschappelijke ontwikkelingen) opnieuw uitgevoerd wordt om te toetsen of het beleid en de (preventieve) aanpak nog aansluiten bij de Goudse situatie of dat het beleid en de aanpak moeten worden aangescherpt.

DSP-groep

Terugblik en vooruitblik op de aanpak radicalisering in Gouda

53

5

Conclusie In dit onderzoek hebben wij ons gericht op drie centrale vragen: Op welke fenomenen en/of doelgroepen met betrekking tot radicalisering is de afgelopen jaren (20192022) jaren ingezet? En wat hield de aanpak hierop in? Wat is het huidige veiligheidsbeeld met betrekking tot polarisatie en radicalisering? Welke fenomenen/doelgroepen vragen de komende jaren prioriteit gelet op de gemeentelijke verantwoordelijkheid?

In dit hoofdstuk geven we een concluderende samenvatting van de bevindingen op de drie onderzoeksvragen. We sluiten dit hoofdstuk af met een beknopt overzicht van de aanbevelingen uit voorgaand hoofdstuk.

Terugblik De afgelopen jaren was radicalisering en extremisme een van de veiligheidsprioriteiten in het Integraal Veiligheidsbeleid (IVB) van de gemeente Gouda. Dit betekent dat op dit onderwerp een aantal pijlers zijn vastgesteld met bijbehorende doelen en acties ten behoeve van het bereik van die doelen. Hoewel dit beleidskader er lag, komt in dit onderzoek – en de vorig jaar uitgevoerde evaluatie van het IVB - naar voren dat het beleid weinig concreet was en onvoldoende helderheid gaf over wat beoogd werd en hoe interventies daaraan moesten bijdragen. De doelen zijn niet SMART geformuleerd, waardoor het doelbereik niet kan worden vastgesteld. Aan een concrete, praktijkgerichte beschrijving van het werkproces vanaf de signalering van mogelijke radicalisering, het wegen van signalen, de inzet van interventies en het monitoren en afsluiten van een casus ontbreekt het. Hierdoor is het niet helder wat in de praktijk van welke partner op welke moment wordt verwacht, wat belangrijke beslismomenten zijn (denk aan wel/niet start PGA, wel/niet afsluiten van een casus) én hoe die besluiten onderbouwd genomen kunnen worden.

De afgelopen jaren bestond – en bestaat - het grootste deel van de Goudse casuïstiek uit het monitoren en begeleiden van de terugkeer van uitreizigers. In 2022 hadden 11 van de 13 casussen betrekking op jihadisme – waarvan een deel ging om inwoners die afgelopen jaren zijn uitgereisd. Er ligt een goed plan van aanpak voor de terugkeer van deze uitreizigers. Dit is een helder en concreet werkproces, dat in de praktijk voor ketenpartners goed werkbaar is. Een belangrijk kritiekpunt waar specifiek terugkeerders met een dubbele nationaliteit mee te maken hebben is het intrekken van het Nederlanderschap. Deze interventie wordt ingezet door de IND en valt daarmee buiten de invloedssfeer van de partners van de PGA radicalisering van de gemeente. Het zorgt ervoor dat de reintegratie van terugkeerders (ernstig) wordt bemoeilijkt doordat gemeente en lokale ketenpartners in hun interventiemogelijkheden worden beperkt. In toenemende mate hebben de afgelopen jaren nieuwe fenomenen de kop op gestoken. Het gaat dan vooral om rechtsextremisme en anti-institutioneel extremisme. Hier is de afgelopen jaren geen specifieke aanpak op

DSP-groep

Terugblik en vooruitblik op de aanpak radicalisering in Gouda

54

ontwikkeld, grotendeels doordat er nog onvoldoende zicht is op wat deze fenomenen inhouden en wat ze vragen aan interventies.

Veiligheidsbeeld Gouda Hoewel de verschijningsvormen zijn veranderd – van apolitieke naar politieke vormen van het uitdragen van het gedachtengoed - blijkt de dreiging vanuit het jihadisme nog het grootst. In Gouda veronderstellen de partners van de PGA dat er niet zozeer een directe dreiging uitgaat vanuit het jihadisme, maar wel zijn zij bang voor de verharding die ontstaat bij terugkeerders die in afwachting zijn van het intrekken van hun Nederlanderschap. Zowel landelijk, regionaal als lokaal, dat er in toenemende mate een dreiging ontstaat vanuit het rechtsextremisme. Er bestaat echter een grote blinde vlek over dit fenomeen, doordat misdrijven worden miskend als zijnde rechtsextremistisch waardoor het lijkt te gaan om incidenten terwijl het wel degelijk gaat om een trend. Nederland kent veel (zeer) kleine rechtsextremistische organisaties, die worden gekenmerkt door een slechte organisatie, onderlinge verdeeldheid, minimale aanhang en weinig politieke slagkracht. De grootste dreiging vanuit het rechtsextremisme gaat volgens de NCTV uit van het accelerationisme. In Gouda zijn de afgelopen drie jaar een tot enkele casussen geweest van rechtsextremisme. Er is nog weinig zicht op wat de daadwerkelijke omvang is van mensen die extreemrechtse sympathieën hebben of al geradicaliseerd zijn naar het rechtsextremisme.

Wel is duidelijk dat er afgelopen jaren met regelmaat leuzen, stickers en hakenkruizen worden aangetroffen op openbare plekken. Daarnaast kent rechtsextremisme een grote overlap met complotdenken. Inmiddels is het soms lastig om rechtsextremisten te onderscheiden van anti-overheidsextremisten. Er is sprake van een vormloze groep, waarbij onduidelijke, veranderende en gemengde denkbeelden vaak samengaan met persoonlijke grieven en psychische problemen. In Nederland zijn ongeveer twintig (online) agitatoren, tien- tot vijftigduizend aanhangers die content verspreiden en ongeveer 100.000 ad hoc aanhangers. Een deel van de antioverheidsextremisten omarmt complottheorieën. Onderzoek laat zien dat ruim een van de vijf Nederlanders gelooft in complottheorieën.

Aanbevelingen en doorontwikkeling Het onderzoek resulteert in 13 aanbevelingen voor doorontwikkeling van de aanpak. -

Ontwikkel concreet, meetbaar, integraal beleid op de aanpak van (polarisatie), radicalisering en extremisme.

-

Ontwikkel een visie gericht op het herstellen en versterken van het vertrouwen van inwoners in de gemeente, gericht op het aanpakken van polarisatie als voedingsbodem voor radicalisering.

DSP-groep

-

Investeer in verbinding met sleutelfiguren binnen verschillende gemeenschappen.

-

Investeer in duurzame deskundigheidsbevordering en bewustwording bij professionals.

-

Bepaal met elkaar van welke fenomenen je meer wil/moet weten.

Terugblik en vooruitblik op de aanpak radicalisering in Gouda

55

-

Faciliteer informatie-uitwisseling tussen de partners in de aanpak van radicalisering over fenomenen.

-

Investeer in online signalering van radicalisering ten behoeve van fenomenen en signalering van casuïstiek.

-

Investeer in een duidelijke signaleringsstructuur ten behoeve van casuïstiek.

-

Investeer in het opstellen van een concreet werkproces met rollen, taken en verwachtingen.

-

Investeer in gestructureerde weging van signalen.

-

Investeer in actieve evaluaties van casuïstiek ten behoeve van doelbereik.

-

Bepaal als gemeente (i.s.m. ketenpartners) welke interventiemogelijkheden er wel zijn bij dreigende intrekking Nederlanderschap.

-

Bepaal met elkaar criteria voor het monitoren en afsluiten van casuïstiek.

De aanbevelingen houden voor een deel verband met elkaar. Zo zijn stappen die gezet worden voor een duidelijke signaleringsstructuur, de gestructureerde weging van signalen, actieve evaluaties van casuïstiek en het vaststellen van criteria voor het monitoren en afsluiten van casuïstiek, onderdelen die aan bod moeten komen als een concreet werkproces wordt opgesteld. En het opstellen van een concreet, meetbaar en integraal beleid is leidend in het bepalen van wie sleutelfiguren zijn, wie trainingen aangeboden moeten krijgen en op welke fenomenen gericht wordt ingezet. Tevens is het van belang dit beleid regelmatig te evalueren aan de hand van een fenomenenanalyse waaruit blijkt in hoeverre bepaalde fenomenen en doelgroepen in het Goudse spelen om te bepalen of nog het juiste wordt gedaan.

Het is van belang om de komende periode in te zetten om het expliciteren, zowel op beleidsniveau als uitvoerend niveau – wat beoogd wordt, met wie en waarom. Dit draagt bij aan de toekomstbestendigheid van de aanpak en zorgt voor een stevige basis om van daaruit gericht en integraal in te zetten op het voorkomen en tegengaan van radicalisering en extremisme.

DSP-groep

Terugblik en vooruitblik op de aanpak radicalisering in Gouda

56

Bijlage 1 beleidsdoelen 2019-2022 Algemeen hoofddoel

2019

2020

2021

2022

Minimaal 2 trainingen aan professionals,

Idem

Minimaal 2 trainingen aan professionals,

Idem

minimaal 1 stadsdebat, 2

minimaal 2 netwerkbijeenkomsten

netwerkbijeenkomsten Aanpak radicalisering

weerbaarheid

Er is een persoonsgerichte aanpak

Via de persoonsgerichte aanpak wordt het

radicalisering door de casusregisseur samen

bestaande netwerk in beeld gebracht en

met het Zorg- en Veiligheidshuis

gehouden, maar wordt ook ingezet op het

Idem

Idem

Er is samenwerking met betrokken inwoners en

Idem

voorkomen van nieuwe aanwas. Hierbij geldt een integrale benadering en wordt samengewerkt met diverse organisaties. Deze aanpak wordt vormgegeven in het Zorg- en Veiligheidshuis. De netwerkregisseur werkt samen met

Idem

sleutelpersonen en strategische netwerken

organisaties ter voorkoming van radicalisering, problematisch gedrag en polarisatie. Er vindt structureel overleg plaats tussen de drie moskeeën van Gouda, wethouder en burgemeester.

Gouda neemt deel aan de landelijke Taskforce

Idem

Idem

Idem

De gemeente richt zich verder op de aanpak

X

X

problematisch gedrag en ongewenste buitenlandse financiering

van problematisch gedrag vanuit diverse vormen van extremisme. Onder problematisch gedrag wordt verstaan mensenrechten

DSP-groep

VERTROUWELIJK RAPPORT ─ Terugblik en vooruitblik op de aanpak radicalisering in Gouda

57

2019

2020

Vervolg

belemmerend, antidemocratisch, anti-

Aanpak radicalisering

integratief gedrag en/of strafbaar gedrag. De gemeente blijft zich inzetten op voorlichting

2021

2022

X

X

aan en bewustwording van haar inwoners als het gaat om de gevaren van radicalisering en extremisme. Zo zijn er allerlei samenwerkingen met invloedrijke en betrokken inwoners en maatschappelijke en religieuze organisaties in de stad en vindt er een structureel overleg plaats tussen de drie moskeeën van Gouda, wethouder en burgemeester. Er vindt structureel overleg plaats tussen de drie moskeeën van Gouda, wethouder en burgemeester. Casusregisseur voert regie op complexe

x

casuïstiek op het snijvlak van straf en zorg op het gebied van radicalisering, overlastgevend of crimineel gedrag en de realisatie van de persoonsgerichte aanpak. Inzet op verschillende vormen van extremisme i.s.m. partners van het Zorg- en Veiligheidshuis (links- rechts- en Islamistisch extremisme)

DSP-groep

VERTROUWELIJK RAPPORT ─ Terugblik en vooruitblik op de aanpak radicalisering in Gouda

58

Idem

Preventie

2019

2020

2021

2022

Delen van kennis en expertise in het netwerk

Idem

Idem

idem

Idem

X

X

Idem

Het bieden van weerbaarheidstrainingen voor

Idem

van professionals en deskundigheidsbevordering Er wordt dit jaar opnieuw een stadsdebat georganiseerd. Het bieden van weerstandstrainingen voor moeders en opvoeders door Oumnia works en

opvoeders (ontwikkeling eigen identiteit,

preventieve activiteiten in meidengroepen.

omgaan met verschillen).

Samen met Centrum voor Jeugd en Gezin en de GGD. Tegengaan polarisatie

Samenwerking met Sociaal domein op het

Idem

Idem

Idem

Idem

Idem

Idem

Idem

Idem

Idem

Idem

Idem

Idem

Idem

Idem

Idem

gebied van beleid en maatregelen voor integratie. Training op links, rechts en Islamitisch extremisme voor professionals. Inzet gebiedsnetwerken en pilot opbouwwerk om polarisatie in buurten tegen te gaan door versterken gemeenschapszin en betrekken van gesprekspartners. Voorbereid op

Voorbereid zijn op terugkeerders uit

terugkeerders

strijdgebieden door dossiervorming en plan van aanpak. Informatievoorziening en ondersteuning aan familieleden en betrokkenen van uit reizigers.

DSP-groep

VERTROUWELIJK RAPPORT ─ Terugblik en vooruitblik op de aanpak radicalisering in Gouda

59

Bijlage 2 inzichten uit literatuur Inzichten met betrekking tot de dialoog tussen inwoners en gemeenten. Uit de literatuur komt een aantal zaken naar voren die van belang zijn als inwoners en professionals met elkaar in gesprek gaan88: Wanneer je als ambtenaar in gesprek gaat met inwoners, toon interesse en luister met aandacht naar het verhaal, zonder eigen agenda. Speel in op de motieven van mensen die zich niet gehoord voelen. Empathische communicatie is hierbij van belang. Door je te verdiepen in deze motieven, is het makkelijker om te communiceren en een juiste toon te vinden. Bovendien kan het zorgen voor gedragen beleid en besluitvorming. Reflecteer of/hoe je als lokale overheid burgers het gevoel geeft dat je ze vertrouwt of juist wantrouwt. Dit kan leiden tot ontdekkingen over wat er beter kan. Maak duidelijk hoe je als overheid rekening houdt met de zorgen, inzichten en belangen van burgers of groepen in de samenleving en zorg voor verwachtingsmanagement over wat de overheid kan/mag/invloed op heeft. Vaak is dit voor inwoners niet helder. Deze transparantie versterkt het vertrouwen. Voorkom schijninspraak. Betrek inwoners vroegtijdig en actief bij beleid en zoek naar nieuwe vormen van co-creatie. Blijf in gesprek. Niet alle problemen zijn op te lossen en niet alle afstanden zijn te overbruggen, waardoor in gesprek blijven het hoogst haalbare blijft.

En investeer in de relatie tijdens rustige periodes, zodat je hierop kan terugvallen in spannender tijden.

Inzichten met betrekking tot opzetten netwerk sleutelfiguren In de literatuur wordt gesproken van drie fasen die van belang zijn voor het opzetten van een netwerk van sleutelfiguren89. 1.

Voorbereiding • Stel vast wat het concrete maatschappelijke vraagstuk is dat je samen met anderen wil aanpakken. Betrek hierbij verschillende partners uit verschillende domeinen, (potentiële) sleutelfiguren en lokale maatschappelijke organisaties. • Zorg voor bestuurlijk draagvlak. • Bepaal de functie en rol van het netwerk en maak een duidelijke taakomschrijving voor sleutelfiguren. Bepaal aan de hand daarvan de omvang van het netwerk en een profiel van een sleutelfiguur.

88 Expertise-unit Sociale Stabiliteit. (2022). Infoblad bijeenkomst 2 leernetwerk polarisatie voor gemeenten. Ministerie van Sociale Zaken

en Werkgelegenheid. 89 ESS (2018). Handreiking lokaal netwerk van sleutelfiguren.

DSP-groep

VERTROUWELIJK RAPPORT ─ Terugblik en vooruitblik op de aanpak radicalisering in Gouda

60

• Bepaal de samenstelling van het netwerk. Kies voor een passende naam (gericht op solidariteit of verbinding). • Investeer in het netwerk ook tijdens periode van rust. • Bepaal de rol van de gemeente in relatie tot het netwerk. 2.

Werving • Wees gelijk helder over verwachtingen met betrekking tot taken en competenties. • Let erop dat alle competenties uit het profiel van een sleutelfiguur gedekt worden door het netwerk (verbinders, vertegenwoordigers, resultaatgerichte doeners, ‘luis in de pels’). Zorg voor diversiteit en representativiteit. • Heb oog voor eventuele ‘stoorzenders’ zoals persoonlijke – of organisatiebelangen die voor een sleutelfiguur voorrang krijgen op het belang van het netwerk.

3.

Uitvoering • Richt een eenduidig proces in zodat sleutelfiguren weten hoe, waar en wanneer zij melding kunnen maken van signalen over polarisatie en radicalisering en waar ze zorgen kunnen uiten. Communiceer hier helder over. • Investeer in het winnen of behouden van het vertrouwen onder sleutelfiguren (aangezien zij het op vrijwillige basis doen). Dit kan door hen ook iets te bieden (denk aan opbouw van kennis en vaardigheden, geld beschikbaar stellen voor activiteiten). Uit ook waardering en erkenning voor hun inzet, bijvoorbeeld door de burgemeester in gesprek te laten gaan met sleutelfiguren. • Ga zorgvuldig om met vertrouwelijke informatie. • Investeer in kennis en vaardigheden door het aanbieden van bijvoorbeeld trainingen die aansluiten op de behoeften van sleutelfiguren. • Heb blijvend aandacht voor werving van nieuwe sleutelfiguren. • Koppel een vast gezicht of groepje medewerkers van de gemeente aan het netwerk. Zij moeten flexibel en proactief kunnen optreden. • Kies een neutrale voorzitter van bijeenkomsten van het netwerk (omdat met een voorzitter van de gemeente het risico bestaat dat de gemeentelijke agenda centraal komt te staan).

Inzichten met betrekking tot informatie-uitwisseling over fenomenen Uit de literatuur komt naar voren dat bij het uitwisselen, verzamelen en duiden van de informatie een aantal zaken van belang zijn90: Stel vast wat de plaats is van de informatieverzameling en -verwerking binnen de aanpak en wat het doel hiervan is. Stel vast over welke onderwerpen informatie moet worden verzameld. Benut voorbeelden van bestaande signalen voor de eigen bewustwording en de bewustwording van anderen. 90 Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid. (2007). Aanpak polarisatie en radicalisering.

DSP-groep

VERTROUWELIJK RAPPORT ─ Terugblik en vooruitblik op de aanpak radicalisering in Gouda

61

Breng in kaart en stel vast welke informatiebronnen kunnen en moeten worden benut. Stel vast op welke wijze de (initiele) informatieverzameling en -verwerking plaatsvindt. Benoem initiële partners (binnen en buiten de gemeente) voor het verzamelen van informatie en het nadenken over interventies en betrek deze vanaf de start. Draag er zorg voor dat de juiste randvoorwaarden worden gecreëerd voor partners zodat zij bereid zijn informatie te geven. Stel vast op welke wijze informatie wordt geregistreerd en leg dit vast in een protocol. Benut bestaande protocollen als input. Stel vast of, en zo ja hoe, persoonsgegevens worden verwerkt, inclusief de bijbehorende randvoorwaarden. Leg ook dit vast in het protocol. Stel vast op welke wijze duiding van signalen en informatie plaatsvindt (inclusief het benutten van specifieke benodigde expertise). Inventariseer mogelijkheden voor het reageren op signalen en organiseer de samenwerking tussen hierbij betrokken partners. Stel de waarborgen vast die interventies mogelijk maken en waardoor onbedoelde effecten zoveel mogelijk worden voorkomen.

Inzichten met betrekking tot online signalering Vanuit de literatuur worden de volgende aandachtspunten meegegeven91: Bevorder kritisch denken en digitale weerbaarheid. Jongeren hebben namelijk moeite met het herkennen van het problematische karakter van extremistische online boodschappen. Verkrijg inzicht in de online leefwereld van jongeren, om te snappen wat de aantrekking van extreemrechts kan zijn. Dit kan er namelijk voor zorgen dat jongeren zich meer verbonden voelen met bijvoorbeeld ouders, docenten of andere gezagsdragers, maar ook om sneller signalen te herkennen. Versterk lokale én digitale netwerken. Bij jihadisme zijn deze veelal ontwikkeld in de vorm van sleutelfiguren in de wijk. Voor extreemrechts is dit nog beperkt. Deze netwerken dienen niet alleen fysiek, maar ook digitaal ingebed te zijn. De inzet van digitale jongerenwerkers en wijkagenten spelen hierbij een belangrijke rol. Benut de mogelijkheden van het internet. Zo vragen jongeren bijvoorbeeld makkelijker om hulp via het internet en zorgt de grenzeloosheid van het internet er ook voor dat jongeren in aanraking kunnen komen met diversiteit.

91 Peeters, T., Van Wonderen, R., Burggraaf, D., & De Wit, N. (2022). Online extreemrechtse radicalisering. Verwey-Jonker Instituut.

DSP-groep

VERTROUWELIJK RAPPORT ─ Terugblik en vooruitblik op de aanpak radicalisering in Gouda

62

DSP-groep BV Van Diemenstraat 410 1013 CR Amsterdam +31 (0)20 625 75 37

dsp@dsp-groep.nl KvK 33176766 www.dsp-groep.nl

DSP-groep is een onafhankelijk bureau voor onderzoek, advies en management, gevestigd aan de IJ-oevers in Amsterdam. Sinds de oprichting van het bureau in 1984 werken wij veelvuldig in opdracht van de overheid (ministeries, provincies en gemeenten), maar ook voor maatschappelijke organisaties op landelijk, regionaal of lokaal niveau. Het bureau bestaat uit 40 medewerkers en een groot aantal freelancers.

Dienstverlening Onze inzet is vooral gericht op het ondersteunen van opdrachtgevers bij het aanpakken van complexe beleidsvraagstukken binnen de samenleving. We richten ons daarbij met name op de sociale, ruimtelijke of bestuurlijke kanten van zo’n vraagstuk. In dit kader kunnen we bijvoorbeeld een onderzoek doen, een registratie- of monitorsysteem ontwikkelen, een advies uitbrengen, een beleidsvisie voorbereiden, een plan toetsen of (tijdelijk) het management van een project of organisatie voeren.

Expertise Onze focus richt zich met name op de sociale, ruimtelijke of bestuurlijke kanten van een vraagstuk. Wij hebben o.a. expertise op het gebied van transitie in het sociaal domein, kwetsbare groepen in de samenleving, openbare orde & veiligheid, wonen, jeugd, sport & cultuur.

Meer weten?

Neem vrijblijvend contact met ons op voor meer informatie of om een afspraak te maken. Bezoek onze website www.dsp-groep.nl voor onze projecten, publicaties en opdrachtgevers.