Bijlage bij V LG: syllabus_beginselen_ontwerpen_planning_en_organisatie_deel_2

2.2. F o r m s t a h l - u. S t a b s t a h l - W a l i p r o f l l e 2.2.1. I-Trlger 2.2. 1. I. Schmale I-TrSgcr mfl E^nEU'*" Inneren FIsnichnSttwn, l-Refha (warmgcwalilj. nach DIN 1025 BUlt I, Aiisgabe QMobcr 1963 I

IJl

a - »

dm iKiQin nt.

- V1

ndimemini,

J '

-i

(

<JtI lu t- und D

, ai«r

* BO ICO

IM

120 100

, 1 ' 1 41 M

[Hi'

'1 cm' I tin tm'

23 7.5T

S.94

tl,304

n,s ni

1S.5 34,2

3.2c 4.01

G 29 3.00 12^ I.BS

ï.l

T.I

3.1 14.2 n.i 3,4 lb.2 3.B 22.11

0.4 Jf 0,«i2

32B Ï73

HI

4»

71 1 7 41

9.S

SO

7J

240

ine

S.I 12.2 B.T 13.1 Ï.4

.100

121

J20

«ao

4.9 39,5 31,1

0.7 !S

l.C fi.l

0,l«d

10.B 16.2 1H.3 n.o lO.J 13,7 2U,) 21,i>

ADO

'iii

1 460 3 1.10 114

11.3

«u

ir.3

1S.3 2J.Ö

J7Ï SOU

l«5

IflO 27.0

ija too

cm'

I.>.3

11 1

3^0

^*< ' 1

m'm

SB

m Ï00 uo 120

260 11Ï ïto iia 2S0

u

3,9

«

n i l , . Ab-

Fur OK ai G

10

!

lu SI

MlQt m

I

r.4

n. a . •khnunn^'ipl'l*' f'*'

w Bx-

I

nilbtn I-quii«nntli Ji - A " s

HO

iKidctn lu

ltn.lb

X]

sr.o 200 10.0 30.0 2IS 2I.Ö .12.4

rio

l.M

7.3

278

1 cm tin'

HI.I

a.w 117 2D,0

3 wo tliO 1:40 7 MO 9 NO

8,M

I02 33,1 41.7

.%42 11,1 fiï3 11,9

3&4 11,2 411 12.2

12510 IS 700

023 I3..i

em

0,91 1,07

11.4 S,S4 19.9 S,1J

Iii 1.71 i.bi

12i 17.2

J.02 2.20

1Ü2 10.9 20,0

13.7

2.32 jt.a 2,4S l.W

3(1l 2S,'

•« 2,.-0

457 27.4 30.7

iOJ •Ji.l

!.33

24010 1 2:1210 1

132

101

1.11

119

141

l.M

212 231

10 i

l,s.l

-,0

>',«

li.O 1S,7

1 160 119

3,02 3,13

Jn57r, 1T4'I

14 in IT^l

3.:«i lOiO 3rt,2

.-.0 -INl liH740 2 7;o

I M 2 4W 2M

J.72 1 1.2U42,4

DOIKO 3ritU 21.0 3 4!fl 343 no MX) 4 f'JO 23,4 1.i70 414

4.0; 2120 AAA 4.3U 3 7.10 iO,9

31.1

EUR0P&W60

u e o p b o u w v a n het d w a r s p r o f i e l v a n een a u t o s n e l w e g m e t 2x2-rijstroken

min.

TS.iiï

T SM.

ML

010

Riin.

•

mm. 3.00

V ri|strooh

fijbaan

rij^trooh

.,

38. d i j k h o o g t e i n verband met overstromingskansen b i j v o o r b e e l d wordt het d i j k l i c h a a m i n e e r s t e i n s t a n t i e u i t s l u i t e n d als r u i m t e l i j k element beschouwd. Een i n het p l a f o n d weggewerkte balk daarentegen i s hoogstens i n d i r e c t van r u i m t e l i j k belang omdat de p l a a t s b e p a l i n g en dimensionering ervan de c o n s t r u c t i e h o o g t e en de mogelijkheden t o t het bevestigen o f doorvoeren van l e i d i n g e n kunnen bepalen. Als een balk naast een d r a a g f u n c t i e ook een r u i m t e l i j k e s c h e i d i n g s f u n c t i e v e r v u l t z i j n de r u i m t e l i j k e aspecten ook d i r e c t van belang. Elementen die een bepaalde r u i m t e l i j k e f u n c t i e v e r v u l l e n ( b e g r e n z i n g , s c h e i d i n g , v e r b i n d i n g , o r i ë n t a t i e e . d . ) e n / o f een d i r e c t waarneembare r u i m t e l i j k e v e r s c h i j n i n g s v o r m hebben beschouwen we a l s r u i m t e l i j k e elementen i n s p e c i f i e k e z i n . "Ruimte" komt als zodanig i n twee vormen voor: als r u i m t e l i j k volume ( d i j k l i c h a a m , balk e . d . ) en a l s t u s s e n ruimte o f l e e g t e (kamer, c o l l e g e z a a l e . d . ) .

Punten, l i j n e n en oppervlakken kunnen echter op grond van hun r u i m t e l i j k e f u n c t i e s en v e r s c h i j n i n g s v o r m eveneens a l s r u i m t e l i j k e elementen worden bestempeld ook al hebben ze geen d i r e c t e c o n s t r u c t i e v e tegenhangers. Tweerichtingsverkeer Ontwerpen kan worden getypeerd als t w e e r i c h t i n g s v e r k e e r , ontwerpvariabelen oplossingsruimte deeloplossingen ontwerpcriteria eigenschappen ELEMENTEN onderlinge relaties

keuze- en - combinatie-ALTERNATIEVEN " mogelijkheden

EISEN en WENSEN

M o g e l i j k e deeloplossingen worden o n t w i k k e l d en - als i n een puzzle i n e l k a a r geschoven t o t een bevredigende t o t a a l o p l o s s i n g o n t s t a a t . Vanuit m o g e l i j k e f u n c t i e d r a g e r s (bestaande of t e ontwerpen elementen) redenerend.wordt nagegaan welke combinaties met andere elementen m o g e l i j k z i j n om vervolgens vast t e s t e l l e n i n hoeverre deze d e e l oplossingen aan de gestelde eisen en wensen voldoen. H i e r b i j wordt v a n u i t keuzemogelijkheden (elementen met hun eigenschappen) en hypot h e t i s c h e combinatiemogelijkheden naar wensen en eisen toegewerkt. Op grond van geconstateerde a f w i j k i n g e n van de gestelde wensen en eisen en i n z i c h t i n m o g e l i j k e a l t e r n a t i e v e n kunnen g e r i c h t w i j z i g i n g e n worden aangebracht i n de gekozen elementen en de eigenschappen daarvan of i n de o n d e r l i n g e r e l a t i e s . Hiermede z i j n we al i n de tegenges t e l d e verkeersstroom t e r e c h t gekomen w a a r b i j , uitgaande van eisen en wensen, de meest geschikte f u n c t i e d r a g e r s gezocht o f o n t w i k k e l d worden. In de p r a k t i j k van het ontwerpen v i n d t een voortdurend heen en weer gaande beweging p l a a t s . Mogelijke f u n c t i e d r a g e r s worden bed a c h t , aan wensen en eisen g e t o e t s t , en aangepast.

Op basis van eisen en wensen worden passende f u n c t i e d r a g e r s gezocht, u i t g e w e r k t en u i t geprobeerd. Het een en ander wordt herhaald t o t een bevredigend e i n d r e s u l t a a t verkregen i s .

y§i_3§D§r§r§D_^§D a l t e r n a t i e y e n Het aantal keuzemogelijkheden ten aanzien van de toe t e passen elementen en de ei genschappen daarvan i s als regel g r o o t . Er z i j n b i j z o n d e r veel hypothetische combi n a t i emogeli j kheden van de v e r s c h i 1 lende elementen. Door de keuze- en combinatiemogelijkheden systematisch t e onderzoeken en i n k a a r t t e brengen kan een breed scala van moge1 i j k e oplossingen worden o n t w i k k e l d . Een goed i n z i c h t i n de beschikbare keuzemogelijkheden houdt op z i c h z e l f al een a a n z i e n l i j k e v e r ruiming van de beschikbare o p l o s s i n g s r u i m t e i n . Ter i l l u s t r a t i e een

39. eenvoudig voorbeeld: het systematisch ontwikkelen van a l t e r n a t i e v e mogelijkheden voor de s i e r b e s t r a t i n g voor een winkel promenade b i j voorbeeld. Continue oppervlakken ( a s f a l t e . d . ) z i j n u i t g e s l o t e n ; de m o g e l i j k e "bouwstenen" ( k l i n k e r s , t e g e l s , keien of wat dan ook) en het patroon waarin ze worden gerangschikt kunnen aan de hand van de volgende eigenschappen beschreven worden: elementen: m a t e r i a a l s o o r t kleur oppervlaktestructuur vorm afmetingen patroon

: uniform repeterend afwisselend - regelmatig onregelmatig. Aan de hand van z o ' n l i j s t kunnen keuze- en combi n a t i emogeli j kheden systematisch worden onderzocht. Een z e l f d e benadering kan worden toegepast b i j het ontwerp van een s l u i s , brug of tunnel of (onderdelen van) een gebouw. Het aantal t h e o r e t i s c h denkbare a l t e r n a t i e v e n i s , gezien de vele keuze- en combinatiemogelijkheden v r i j w e l onbegrensd. Een v o l l e d i g e i n v e n t a r i s a t i e en u i t w e r k i n g van a l l e denkbare mogel i j k h e d e n zou zo veel werk met z i c h meebrengen dat dat al leen al op grond van economische overwegingen moet worden afgeraden. (Als het al p r a k t i s c h u i t v o e r b a a r zou z i j n ; we leven t e n s l o t t e maar één k e e r l ) V i j f elementen met e l k v i j f v a r i a n t e n leveren al 5= = 3125 t h e o r e t i s c h m o g e l i j k e a l t e r n a t i e v e n op.- U i t t i e n elementen met e l k t i e n v a r i a n t e n ontstaan 10^0 a l t e r n a t i e v e n ; een astronomisch g e t a l . Lang n i e t a l l e t h e o r e t i s c h e mogelijkheden z i j n echter p r a k t i s c h r e a l i s e e r b a a r . Bovendien s t a a t b i j voorbaat al vast dat er u i t e i n d e l i j k maar w e i n i g oplossingen goed of bevredigend z u l l e n z i j n .

Het grote aantal a l t e r n a t i e v e n moet worden teruggebracht t o t een hanteerbare hoeveelheid d i e nader u i t g e w e r k t en o n d e r l i n g afgewogen w o r d t . Daarbij moet worden voorkomen dat veelbelovende a l t e r n a t i e v e n n i e t worden onderkend o f ongemerkt u i t g e s e l e c t e e r d worden. Zowel b i j het ontwikkelen als s e l e c t e r e n van a l t e r n a t i e v e n i s daarom een systematische aanpak geboden. Door het t o t a l e ontwerpprobleemin deelproblemen op te s p l i t s e n wordt het aantal t h e o r e t i s c h e oplossingsmogelijkheden dat i n beschouwing moet worden genomen a a n z i e n l i j k gereduceerd. B i j de s i t u e r i n g en het ontwerp van een bouwwerk kunnen achtereenvolgens a l t e r n a t i e v e n worden o n t w i k k e l d voorde p l a a t s k e u z e , de i n d e l i n g en i n r i c h t i n g van de t e r r e i n e n , het r u i m t e l i j k ontwerp van het bouwwerk en de c o n s t r u c t i e v e u i t w e r k i n g ervan. Door t e r u g k o p p e l i n g v i n d t wederzijdse afstemming p l a a t s zodat u i t e i n d e l i j k een geïntegreerd ontwerp o n t s t a a t . Binnen z o ' n globale o n t w e r p s t r a t e g i e kan de o n t w i k k e l i n g en s e l e c t i e van a l t e r n a t i e v e n op een systematische w i j z e v e r l o p e n .

B i j het ontwerp van het bouwv/erk kunnen a l t e r n a t i e v e oplossingen worden o n t w i k k e l d door de keuzemogelijkheden op het niveau van de hoofd- en nevenfuncties en de concrete f u n c t i e d r a g e r s te i n v e n t a r i s e r e n . De hypothetische combinatiemogelijkheden kunnen i n een t a b e l , een m a t r i x of b e s l i s singsboom worden weergegeven.

B i j het systematisch genereren van a l t e r n a t i e v e n worden i n eerste i n s t a n t i e a l l e hypothetische keuze- en combi n a t i emogeli jkheden i n overweging genomen. De keuzemogelijkheden ten aanzien van de elementen en de eigenschappen daarvan z i j n echter n i e t o n a f h a n k e l i j k van

40. e l k a a r ; een bepaalde keuze ( m a t e r i a a l s o o r t b i j v o o r b e e l d ) l e g t aan andere keuzemogelijkheden ( k l e u r , o p p e r v l a k t e s t r u c t u u r ) beperkingen op of s l u i t bepaalde o p t i e s geheel u i t . Bovendien z i j n lang n i e t a l l e combi n a t i emogeli j kheden p r a k t i s c h r e a l i s e e r b a a r of i n overeenstemming met de randvoorwaarden. Een eerste r e d u c t i e van het aantal a l t e r n a t i e v e n i s m o g e l i j k door onverenigbare of o n d e r l i n g s t r i j d i g e keuze- en combinatiemogelijkheden op t e sporen. De "onmogelijkheden" kunnen dan a l v a s t i n de o v e r z i c h t s t a b e l , m a t r i x o f beslissingsboom worden aangegeven. De resterende keuze- en combinatiemogelijkheden worden vervolgens aan een nader onderzoek onderworpen. Het aantal keuze- en combi n a t i emogeli j kheden i s meestal zo g r o o t dat een stapsgewijze s e l e c t i e n o o d z a k e l i j k i s . De s e l e c t i e kan i n eerste i n s t a n t i e beperkt b l i j v e n t o t de meest c r u c i a l e keuzeen combi n a t i emogeli j kheden en een deel van het programma van eisen en wensen. Nadat een e e r s t e s e l e c t i e h e e f t plaatsgevonden worden de overige keuze- en combinatiemogelijkheden s u c c e s s i e v e l i j k i n de s e l e c t i e betrokken.

B i j de s e l e c t i e kan gebruik worden gemaakt van een t w e e t a l , op systematische " t r i a l and e r r o r " gebaseerde methoden De e e r s t e methode b e r u s t op rangordening van "deeloplossingen en s t e l s e l m a t i g e s u b s t i t u t i e . A l t e r n a t i e v e deeloplossingen worden a f z o n d e r l i j k beoordeeld en gerangschikt naar a a n t r e k k e l i j k h e i d zodat een voorkeursordening o n t s t a a t . H i e r b i j kan eventueel rekening worden gehouden met verwachte comb i n a t i emogeli j kheden en de vermoedelijke b i j d r a g e van de d e e l o p l o s s i n g aan het geheel. Vervolgens wordt u i t de meest a a n t r e k k e l i j k e deeloplossingen een combinatie samengesteld. Als d i t n i e t t o t bevredigende r e s u l t a t e n l e i d t , worden per deelopl o s s i n g s u c c e s s i e v e l i j k tweede en derde keuzen g e s u b s t i t u e e r d . Op basis van een voorkeursordening van deeloplossingen wordt door combinatie en s t e l s e l m a t i g e s u b s t i t u t i e een t o t a a l o p l o s s i n g o f een beperkt aantal a l t e r n a t i e v e n o n t w i k k e l d . De tweede benaderingswijze berust op het stapsgewijs combineren van d e e l o p l o s s i n g e n , uitgaande van de meest b e l a n g r i j k e .

In beide g e v a l l e n worden de begintoestand en de bewerkingen met behulp van matrices weergegeven. rangordebepaling en s u b s t i t u t i e

A3

A2

Al

2

1

ranc orde 3 2 A2 A4

4 A3

Al

Al

1 C3

C2

Cl

B4

2

3

B3

B2

Bl

B4

B3

B2

C4

C3

C1/C2

C4

C4

Dl

D2/D3

D4

Dl

Dl

Al

A2

A3

A4

B1

B2

B3

B4

4 C4

3

3

2

1

D2 2

D3 2

Dl

3

4 B3

B2

Bl

A4

substitutie

1 Al

rangordebepaling

1 D4 3

stapsgewijs combineren

Al

A2

A3

A4

Bl

B2

B3

B4

Cl

C2

C3

C4

Dl

D2

D3

D4

Al Cl

Cl

C2

C3

C4

Dl

D2

D3

D4

Dl

B2

A3

B1

> e

» •

41.

Schematische u i t w e r k i n g van de keuzemogelijkheden b i j het ontwerp van een p a r k e e r t e r r e i n ; ontwerp- en b e s l i s s i n g s v a r i a b e l e n . I n r i c h t i n g en voorzieningen 4 - z i j dig 3-zijdig 2-zijdig 1-zijdig

- o n t s l u i t i n g (extern via rijweg)

• n r

- i n - en ui t r i t t e n

gescheiden/gecombineerd aantal, situering dimensionering vormgeving

- interne vervoersafwikkeling

wegenstructuur: v o e t g a n g e r s / a u t o ' s circulatiepatroon: 1/ 2 richtingsverkee capaciteit

-

parkeerplaats(en)

aantal 1 en capaciteit autovak r gescheiden instapvak gecombineerd

-

parkeerrichting

haaks op r i j r i c h t i n g evenwichtig aan r i j r i c h t i n g onder een hoek van 45 / 60

-

parkeerstrook

enkel dubbeT

- ligging t.o.v.

verdiept op niveau verhoogd

maaiveld

- één - o f m e e r l i g g i n g

aantal

= v r i j toegankelijk/

s i t u e r i n g - aan de b u i t e n z i j d e tussen parkeerstroken tussen parkeervakken hoogte, s o o r t e . d .

-

beplanting

-

verlichting

afgesloten

lagen

- bewegwijzering - bestrating goten / r i o l e r i n g keien en grinddrainagebed

- waterafvoer

Inpassing i n de omgeving station winkelcentrum woningen

- s i t u e r i n g en b e r e i k b a a r h e i d

- vorm, oppervlakte - a a n s l u i t i n g op rijweg/voetpaden - combinatie met andere f u n c t i e s

{

kantoren woningbouw

g e l u i d s h i n d e r (beperkende maatregelen) visuele inpassing/ aanzicht,

oriëntatie

Beheer en e x p l o i t a t i e -

parkeertijd

-

tariefstel1ing

- bewaking

beoerkt { zonering onE^pe^kt^ parkeermeters uniform

gedifferentieerd onbewaakt bewaakt

43. Evaluatie De s e l e c t i e van a l t e r n a t i e v e n kan worden g e k a r a k t e r i s e e r d als een grove zeefprocedure. Een groot aantal m o g e l i j k e oplossingen wordt op grond van globale c r i t e r i a als r e a l i s e e r b a a r h e i d en veelbelovendheid teruggebracht t o t een beperkt a a n t a l , nader u i t t e werken, a l t e r n a t i e v e n . Na de verdere u i t w e r k i n g v i n d t een gedetai1 leerde e v a l u a t i e o f waardebepaling p l a a t s t e r ondersteuning van de u i t e i n del i j k e keuze tussen de a l t e r n a t i e v e n . De e v a l u a t i e omvat zowel een zo o b j e c t i e f m o g e l i j k e analyse van de onderlinge v e r s c h i l l e n als een s u b j e c t i e v e waardering of waardebepaling daarvan. De onderlinge v e r g e l i j k i n g en waardering kan zowel b e t r e k k i n g hebben op bepaalde k a r a k t e r i s t i e k e kenmerken van het bouwwerk ( k o s t e n , gebruikswaarde) als op de u i t e i n d e l i j k e e f f e c t e n ervan c . q . de invloeden d i e door het bouwwerk op de omgeving worden uitgeoefend ( r e i s t i j d , g e l u i d s hinder e . d . ) . De b e o o r d e l i n g s c r i t e r i a worden d i r e k t of i n d i r e k t ontleend aan het programma van eisen en wensen.

B i j de o n d e r l i n g e vergel i j k i n g en waardering van de a l t e r n a t i e v e n doen zich een aantal problemen v o o r , waarvoor een methodisch verantwoorde en p r a k t i s c h b r u i k b a r e oplossing moet worden gevonden. Op de eerste p l a a t s moet een grote verscheidenheid van r e l e v a n t e kenmerken e n / o f gevolgen worden vergeleken die n i e t zonder meer vergel i j k b a a r z i j n ; het zgn. "appels en peren"-probleem. De r e l e v a n t e kenmerken en e f f e c t e n worden i n verschi1 lende dimensies ( k o s t e n , g e l u i d s h i n d e r , m i l i e u k w a l i t e i t ) of meeteenheden u i t g e d r u k t , zodat de c r i t e r i u m s c o r e s van een a l t e r n a t i e f n i e t zo maar b i j e l k a a r kunnen worden o p g e t e l d . In de tweede p l a a t s spelen ook verschi 1 len i n meetbaarheid een r o l . Sommige kenmerken en e f f e c t e n kunnen worden gekwant i f i c e e r d ( k o s t e n , g e l u i d s h i n d e r ) , i n andere gevallen ( l a n d s c h a p p e l i j k e inpassing) kan hoogstens een rangorde (goed, r e d e l i j k , s l e c h t b i j v o o r beeld) worden aangegeven. Een d e r g e l i j k e rangorde l a a t geen rekenkundige bewerkingen toe omdat n i e t kan worden g e k w a n t i f i c e e r d i n welke mate aan het c r i t e r i u m wordt voldaan.

Lang n i e t al Ie c r i t e r i a z i j n even b e l a n g r i j k ; o n d e r l i n g e weging i s n o o d z a k e l i j k om t o t een t o t a a l oordeel t e komen. Bovendien z u l l e n de s u b j e c t i e v e waarde-oordelen over het belang van bepaalde c r i t e r i a doorgaans v e r s c h i l l e n tussen i n d i v i d u e n o n d e r l i n g en tussen belangengroepen. Het onzekerheidsaspect dat o n t s t a a t door v e r s c h i l l e n i n w a a r s c h i j n l i j k h e i d van de t e ver¬ wachten gevolgen tussen a l t e r n a t i e v e n l a t e n we h i e r a l s complicerende f a c t o r b u i t e n beschouwing. We beperken ons t o t de methodische aanpak van de problemen van o n g e l i j k s o o r t i g h e i d , v e r s c h i 1 l e n i n meetbaarheid en v e r s c h i l l e n i n s u b j e c t i e v e waardering. De r e l e v a n t e kenmerken of te verwachten e f f e c t e n van de v e r s c h i l l e n d e a l t e r n a t i e v e n worden zoveel m o g e l i j k i n de meest geëigende " n a t u u r l i j k e grootheden g e k w a n t i f i c e e r d en i n de vorm van c r i t e r i u m s c o r e s i n m a t r i x vorm, weergegeven: i n een zgn. "kenmerken- of e f f e c t e n o v e r z i c h t " . De a l t e r n a t i e v e n kunnen met r i j e n of kolommen corresponderen.

Het o v e r z i c h t bevat k w a n t i t a t i e v e i n f o r m a t i e i n v e r s c h i l l e n d e grootheden en van v e r s c h i l l e n d e orde van g r o o t t e . De kosten b i j v o o r b e e l d worden i n duizenden of mi I j oenen guldens gemeten t e r w i j l andere c r i t e r i u m scores een veel beperkter bereik hebben. Daar de grootheden o n g e l i j k s o o r t i g z i j n kunnen de c r i t e r i u m s c o r e s i n deze vorm n i e t opgeteld worden; de v e r s c h i 1 l e n i n orde van g r o o t t e vormen bovendien een gezichtsvertekenende f a c t o r . Verwarrend i s ook dat i n sommige g e v a l len een hogere score p o s i t i e f u i t v a l t (gebruikswaarde) i n andere geval len (kosten) j u i s t n e g a t i e f . Door min- en plustekens toe t e kennen kan worden b e w e r k s t e l l i g d dat voor e l k c r i t e r i u m een hogere score ook w e r k e l i j k p o s i t i e f wordt beoordeeld. Naast k w a n t i t a t i e v e

44. i n f o r m a t i e kan ook k w a l i t a t i e v e i n f o r m a t i e i n de vorm van een rangorde i n het kenmerken- en e f f e c t e n o v e r z i c h t worden opgenomen. Ook h i e r g e l d t dat de zwakste schakel (de rangordegegevens) de s t e r k t e van de gehele " k e t t i n g " (de t o t a l e waarderings- en r a n g s c h i k k i n g s procedure) b e p a a l t . Op basis van het kenmerken- en e f f e c t e n o v e r z i c h t kan worden bezien o f bepaalde a l t e r n a t i e v e n voor al Ie c r i t e r i a beter o f s l e c h t e r scoren dan al Ie andere o f , t e r w i j l de overige scores g e l i j k z i j n , op één o f meer c r i t e r i a s l e c h t e r of b e t e r scoren. D e r g e l i j k e "dominerende" a l t e r n a t i e v e n komen i n de p r a k t i j k helaas zelden voor. De e v a l u a t i e kan z i c h beperken t o t het kenmerken- en e f f e c t e n o v e r z i c h t en de verdere afweging aan de b e s l i s s e r o v e r l a t e n . Door aanvullende bewerkingen kan de beschikbare i n f o r m a t i e worden samengevat, zodat een p a r t i e ë l e of v o l l e d i g e r a n g s c h i k k i n g van de a l t e r n a t i e v e n naar a a n t r e k k e l i j k h e i d m o g e l i j k w o r d t . De waardeoordelen d i e d a a r b i j n o o d z a k e l i j k z i j n moeten i n i e d e r geval e x p l i c i e t worden gemaakt.

De kenmerken- en e f f e c t e n m a t r i x moet e e r s t " o p t e l b a a r " worden gemaakt. De rangorde kan, overigens n i e t zonder haken en ogen, worden g e ï n t e r p r e t e e r d a l s een " e f f e c t i v i t e i t s s c h a a l " door aan de v e r s c h i l lende a l t e r n a t i e v e n een " r a p p o r t c i j f e r " toe te kennen dat aangeeft i n welke mate aan het c r i t e r i u m i s voldaan. Een t i e n p u n t s s c h a a l i s als regel meer dan voldoende voor een onderlinge v e r g e l i j k i n g van de a l t e r n a t i e v e n . Door aan de c r i t e r i u m s c o r e s die wel k w a n t i t a t i e f gemeten z i j n , t e r w i l l e van de o n d e r l i n g e v e r g e l i j k b a a r h e i d , eveneens r a n g o r d e c i j f e r s toe t e kennen gaat i n f o r m a t i e v e r l o r e n . Op deze w i j z e wordt een n i e t - d i m e n s i o n a l e kenmerken- en e f f e c t e n m a t r i x verkregen waarop, met het nodige voorbehoud, rekenkundige bewerkingen kunnen worden u i t g e v o e r d . Door rekening t e houden met v e r s c h i l l e n i n belangr i j k h e i d van de c r i t e r i a ten o p z i c h t e van e l k a a r (toekenning van gewichten) en v e r s c h i l l e n i n s u b j e c t i e v e waardering ( v e r s c h i l lende gewichtensets) kan v i a gewogen sommering een t o t a a l s c o r e worden v e r kregen.

Een v e r g e l i j k i n g van de t o t a a l scores l e v e r t een rangordening naar a a n t r e k k e l i j k h e i d van de a l t e r n a t i e v e n op. Hoewel op de gewogen sommeringsmethode u i t een oogpunt van methodische z u i v e r h e i d wel het een en ander v a l t a f t e dingen i s het een b i j z o n d e r o v e r z i c h t e l i j k e en p r a k t i s c h b r u i k b a r e methode die zeker b i j w i j z e van e e r s t e benader i n g kan worden toegepast. M a t r i x van c r i t e r i u m s c o r e s en gewichten Criteria

Gewichten

Alternatieven A

Cl (kosten)

Gi

-

C2 ( r e i s t i j d w i n s t )

G2

-

C3 ( v e r l i e s aan natuurgebied)

G3

-

C4

G4

_

Cn Totaal score A = B = C=

B

C

_

.

45. Aan de gewogen sommeringsmethode l i g t i m p l i c i e t de v e r o n d e r s t e l l i n g ten grondslag dat zeer lage scores op een bepaald c r i t e r i u m gecompenseerd worden door hoge scores op andere c r i t e r i a . D i t i s n i e t a l t i j d r e a l i s t i s c h ; c o r r e c t i e voor zeer lage scores kan n o o d z a k e l i j k z i j n . Een gevoeligheidsanalyse w a a r b i j de i n v l o e d van de toegekende gewichten op de r e s u l t a t e n wordt onderzocht vormt een n o o d z a k e l i j k e a a n v u l l i n g op de gewogen sommeringsmethode. De c r i t e r i u m g e w i c h t e n dienen de voorkeuren van de b e s l i s s e r s weer te geven. Als er sprake i s van v e r s c h i l l e n d e v i s i e s kunnen meer gewichtensets worden gehant e e r d . In een o n d e r w i j s s i t u a t i e kan de p r i o r i t e i t s s t e l l i n g worden nagebootst door de p r o j e c t g r o e p i n deelgroepen op t e s p l i t s e n die _ de voorkeuren van de verschi1 lende belangengroepen zo goed m o g e l i j k i n het afwegingsproces i n brengen. Ten s l o t t e kan de e v a l u a t i e worden g e b r u i k t voor het ontwikkelen van nieuwe a l t e r n a t i e v e n op basis van de e v a l u a t i e r e s u l t a t e n .