Bijlage 6.3 bij de toelichting Cultuurhistorische analyse

Zicht op het westelijke deel van het terrein met verhoogde en nieuw beplante oever.

Zicht op de noordoosthoek van het terrein.

 blad 51

5

BEBOUWING EN OBJECTEN

In dit hoofdstuk volgt in paragraaf 5.1 eerst een overzicht van de karakteristiek van bebouwing, geordend naar de verschillende bebouwingsperiodes. In paragraaf 5.2 worden vervolgens de gebouwen en objecten met een bijzondere karakteristiek of ontwikkeling nader beschreven. Voorafgaand volgt een overzichtstabel, waarin alle objecten worden weergegeven, met een eventuele verwijzing naar de paragraaf waarin de objecten nader worden omschreven.

Periode 1954-1960 De in daarop volgende periode tot stand gekomen bebouwing had duidelijk een permanent karakter met gemetselde gevels en bij de wat grotere bouwdelen met dakpannen gedekte zadeldaken. Deze bebouwing werd sober, maar zorgvuldig ontworpen door de eigen bouwkundige dienst, met eenvoudig betimmerde dakoverstekken en enkele architectonische accenten. Hiervan resteert alleen de in 1955 gebouwde en in 1977 nog iets uitgebreide beheerderswoning met aangebouwde garage, direct ten oosten van de terreintoegang. (6)

De tussen haakjes geplaatste nummers corresponderen met de tabel in paragraaf 6.7 en de waardenkaart.

5.1

KARAKTERISTIEK

Periode 1930-1954 De bebouwing op het terrein van Koudasfalt had totdat het terrein in 1948 werd overgenomen van N.V. Vereenigde Fabrieken van Stearine, Kaarsen en Chemische Producten en vrij provisorisch karakter. De tot dan toe aanwezige bebouwing bij de asfaltinstallatie was kleinschalig en uitgevoerd met golfijzeren platen. Hiervan is niets bewaard gebleven.

blad 52  CHA Koudasfaltterrein, Gouderaksedijk 32-34 Gouda

Bouwplan d.d april 1954 t.b.v. de bouw van gebouw met waslokaal, schaftgelegenheid en een kantoorruimte. Bron: SAM, nr. 0468.10995.

De in 1955 gebouwde beheerderswoning. (6)

Zicht op het uit 1964 daterende laboratorium. (7)

Periode 1960-1970 In de periode 1960-1970 werd het terrein sterk uitgebreid met een deel van het vroegere balkengat. De ‘Lange Arm’ werd gebouwd en de eerste karakteristieke betonnen keerwanden van de voorraadbunkers in een radiaal rond de ‘Lange Arm’ werden nu geplaatst. (3) Tegelijkertijd kwamen een basculegebouwtje, een kantoorgebouw, het laboratorium (7) en enkele transformatorhuisjes tot stand. Deze bouwdelen waren al weer wat soberder dan de eerdere bouwwerken. Platte daken met houten dakranden zonder overstek en grote puien met afgeplate borstweringen kenmerken deze gebouwen. Het gebouw waarin het laboratorium en wasen kleedgelegenheid voor het personeel was ondergebracht, aan de westrand van het terrein behoort tot deze periode, al is de detaillering wel verstoord door de bekleding van de dakrand met kunststof platen en gedeeltelijke vernieuwing van puien.

Een in 1964 gebouwde opslagloods werd volledig in golfijzeren platen uitgevoerd met een flauwhellend zadeldak met ijzeren vakwerkspanten. (14) Daarmee sloot dit bouwwerk aan bij de op dat moment ook nog aanwezige kleine gebouwen van golfijzeren platen uit de vroegste periode. Dit gebouw is weliswaar nog aanwezig, maar behoudens de hoofdvorm en de in het interieur herkenbare ijzeren vakwerkspanten niet meer herkenbaar doordat het gebouw werd uitgebreid, de gevels in baksteen en rabatdelen werden vernieuwd en het dak met stalen damwandplaten werd vernieuwd. Het bevindt zich ten oosten van de beheerderswoning aan de Gouderaksedijk en is thans in gebruik bij scoutinggroep Jan van Hoof.

 blad 53

Deze hebben allen flauwhellende, met golfplaten gedekte zadeldaken met de nok haaks op de Gouderaksedijk, om zo meer aan te sluiten op de verder vrij kleinschalige bebouwing aan de Gouderaksedijk. De gevels hebben een gemetselde onderzone. De bovenste delen van de gevels zijn uitgevoerd in metalen damwandplaten of zijn juist voorzien van horizontale kozijnen. Deze bebouwing schermt het achterliggende Koudasfalt-terrein voor een belangrijk deel af van de Gouderaksedijk.

Hoewel in kern daterend uit 1964, is dit gebouw (14) door latere verbouwingen onherkenbaar gewijzigd.

Periode 1970-1980 In deze periode werd de asfaltinstallatie vrijwel volledig vernieuwd en kwam deze verder zuidelijk te staan. (13) Enkele funderingen en onderbouwen hiervan zijn op het terrein nog aanwezig. Aan de noordzijde werd de oever vergraven en kwam de met stalen damwanden uitgevoerde losplaats tot stand. (9) Aan de bebouwing op het terrein vonden hoofdzakelijk enkele uitbreidingen plaats, waarbij werd aangesloten bij de al bestaande architectuur. In deze periode ontwikkelden de bedrijfspercelen langs de Gouderaksedijk zich tot de huidige, vrijwel aaneengesloten reeks bedrijfsgebouwen. (19) blad 54  CHA Koudasfaltterrein, Gouderaksedijk 32-34 Gouda

Bedrijfsgebouwen langs de Gouderaksedijk. (19, met op de voorgrond gebouw 14)

Periode 1980-2013 Na de vernieuwing van de asfaltinstallatie hebben slechts functionele wijzigingen binnen het terrein van Koudasfalt plaats gevonden. Evenals in de beginperiode kreeg de bebouwing weer een minder permanent karakter. Het cluster van units (17) ten zuiden van het laboratorium is in deze periode ontstaan en verving daarbij een eerder kantoorgebouw.

Achter de bedrijven langs de Gouderaksedijk werd nog opslagloods gebouwd. Het betreft een op het terrein herplaatste golfplatenloods. (15) In 1995 was de in 1964 gebouwde loods (14) in gebruik als kantoor en werd deze voorzien van gevels in metselwerk en rabatdelen. Tegelijkertijd werd dit gebouw aan de westzijde uitgebreid met een enkellaags volume met daarin twee kantoorruimtes. De uitbreiding kreeg met Trespa beklede gevels en vlakke dakranden van mulitplex.

Op het terrein, direct achter de bedrijven aan de Gouderaksedijk herplaatste golfplatenloods. (15)

Periode vanaf 2013 Na de beëindiging van de bedrijfsactiviteiten door Koudasfalt in 2013 hebben hoofdzakelijk ontmantelingswerkzaamheden plaats gevonden. Belangrijkste hierin was wel de vrijwel volledige sloop van de asfaltinstallatie en de opslagsilo’s op de noordwesthoek van het terrein.

Cluster van units ten westen van de terreintoegang. (17)

Na de ontmanteling hebben onder de naam GOUDasfalt diverse activiteiten op het terrein plaats gevonden. Hoofdzakelijk is daarbij de bestaande bebouwing gebruikt. Ten noorden van de bedrijven langs de Gouderaksedijk verrezen twee bouwdelen. Het betreft een forse, geheel in blauwe metalen profielplaten uitgevoerde loods met gebogen dak en een veel kleinere werkplaats met  blad 55

een met golfplaten gedekt zadeldak en gevels van rabatdelen met hooggeplaatste vensterstroken. Aan de noordrand van het terrein verrees een fors tweelaags bouwdeel, samengesteld uit op elkaar gestapelde zeecontainers met daartussen een open deel onder een zadeldak. De naar de Hollandsche IJssel en het terrein gerichte noord- en zuidgevel werden voorzien van grote glaspuien. Door het gebruik van zeecontainers en hergebruikt materiaal heeft het gebouw, met name aan de terreinzijde, een erg provisorisch karakter. Boven één van de voorraadbunkers werd een nieuw raamwerk op stalen kolommen geplaatst t.b.v. plaatsing van zonnepanelen. Hoewel het een recente toevoeging betreft wordt hiermee wel een koppeling gemaakt met de historische structuur van de keerwanden.

Op het terrein herplaatste golfplatenloods. (22)

blad 56  CHA Koudasfaltterrein, Gouderaksedijk 32-34 Gouda

Houten schuur (21) achter bedrijven aan de Gouderaksedijk, met links één van de kleine recente gebouwen in dit gebied (23)

Tweelaags, uit stalen containers opgebouwd gebouw aan de noordrand van het terrein. (24)

Forse constructie t.b.v. plaatsing van zonnepanelen. (28)

 blad 57

Nr. Gebouw of object 1 Lange Arm 2 Transportband 3 Storttrechter 4 Keerwanden (vroege opzet) 5 Weegbrug 6 Beheerderswoning 7 Laboratorium en kleedgebouw 8 Transformatorhuisje 1944 9 Losplaats met damwanden 10 Ijzeren meerpalen bij losplaats 11 Jongere trechter bij losplaats 12 Reeks sorteertrechters 13 Restanten asfaltinstalllatie 14 Tot kantoor verbouwde loods (scouting) 15 Op terrein herplaatste loods 16 Vernieuwde of toegevoegde keermuren 17 Unitbouw periode Koudasfalt 18 Transformatorhuisje 19 Bedrijfsgebouwen Gouderaksedijk 20 Woning Gouderaksedijk 21 Houten schuur 22 Golfplaten loods 23 Diverse kleine gebouwtjes 24 Containerbouw De Vrijheid 25 Steiger met korf bij Veergat 26 Aanlegsteigers Veergat 27 Steiger Stolwijkervaart 28 Constructie zonnepanelen 29 Stolwijkersluis 30 Gouderaksedijk 55

Toelichting Uit 1964 daterende zwenkarm t.b.v. verdeling grondstoffen over bunkers Bij zwenkarm behorende transportband, mogelijk deels wat ouder Tot de oudste delen van bedrijfsvoering behorend element (ca. 1950) Behorend bij de in een straal rond de zwenkarm aangelegde bunkers Tot vroegste delen van bedrijfsvoering behorend Vroegste bebouwing op het terrein (1955) Enige nog vrijwel ongewijzigde bedrijfsgebouw uit 1964) Betreft oudste bouwdeel binnen onderzoeksgebied Betreft aanpassing in 1977 van losplaats Hollandsche Ijssel Behorend bij aanpassing losplaats in 1977 Behorend bij aanpassing losplaats in 1977 Recenter, maar duidelijk herkenbaar onderdeel bedrijfsvoering Betreft onderbouw in jaren zeventig nieuw gebouwde asfaltinstallatie Tot kantoor verbouwde loods met uitbreiding uit 1995 Van elders afkomstig object Betreft latere aanpassingen met afwijkende karakteristiek Meerdere semi-permanente universele bouwdelen Omstreeks 1975 gebouwd met zeer eenvoudige opzet Vanaf ca. 1970 gebouwde forse bedrijfshallen Omstreeks 1970 gebouwde, zee eenvoudige woning Recent gebouwd achter bedrijfsbebouwing Gouderaksedijk Recent gebouwd achter bedrijfsbebouwing Gouderaksedijk Recente ondergeschikte gebouwtjes Als onderdeel van recente terreinontwikkeling gebouwd paviljoen Steiger met korf en resten hijsmechanisme Latere steigers t.b.v.

aanleg woonschip Onderdeel herontwikkeling Onderdeel herontwikkeling Rijksmonument Gemeentelijk monument

blad 58  CHA Koudasfaltterrein, Gouderaksedijk 32-34 Gouda

Beschrijving in par.: 5.2.4 5.2.4 5.2.4 / 5.2.8 5.2.5 5.2.3 5.2.2 5.2.6 5.2.1 5.2.8 5.2.8 5.2.8 5.2.7 5.2.7 5.1 5.1 5.1 5.1 5.1 5.1 5.1 5.1 5.1 5.1 5.1 5.2.9 5.2.9 5.2.9 5.1

Recent terreinoverzicht met aanduiding van gebouwen en objecten. Onderlegger: Google Maps.

 blad 59

5.2

BIJZONDERE OBJECTEN EN STRUCTUREN

Door het intensieve gebruik van het terrein en doordat voor het productieproces geen duurzame fabrieksgebouwen nodig waren hebben latere vernieuwingen veel van de eerdere fasen weggevaagd. De vroegste thans aanwezige objecten dateren uit de jaren veertig en vijftig. Het betreft een omstreeks 1944 gebouwd transformatorhuisje langs de Gouderaksedijk, de in 1955 gebouwde beheerderswoning en de op het terrein aangelegde weegbrug. Bepalend voor de huidige terreinopzet en nog goed herkenbaar is de fase, waarbij de ‘Lange Arm’ en de betonnen voorraadbunkers in 1964 tot stand kwamen nadat het eerste deel van het balkengat weer werd gedicht. Naast de ‘Lange Arm’ en de betonnen keerwanden bleven ook een storttrechter naast de Hollandsche IJssel en het laboratorium uit deze periode bewaard. De laatste nog goed herkenbare fase betreft de vernieuwing van de asfaltinstallatie in de jaren zeventig. Hoewel de installatie op de funderingen na werd ontmanteld is de plaats nog goed herkenbaar. Ook de in diezelfde periode aangelegde losplaats aan de Hollandsche IJssel is nog altijd sterk bepalend voor het beeld.

blad 60  CHA Koudasfaltterrein, Gouderaksedijk 32-34 Gouda

5.2.1

Transformatorhuisje 1944 (8)

Het direct langs de Gouderaksedijk gesitueerde transformatorhuisje werd in mei 1944 door het Kadaster vastgelegd en zal kort daarvoor tot stand zijn gekomen. Het vrijwel vierkante gebouwtje heeft in halfsteens blokverband gepleisterde gevels en een zeer flauwhellend, met zinken roeven gedekt tentdak met een eenvoudige houten gootlijst op onbewerkte klossen. In de naar de Gouderaksedijk gerichte zuidgevel bevindt zich een vernieuwde stalen deur.

Gepleisterd transformatorhuisje langs de Gouderaksedijk. Foto Gemeente Gouda

Oostelijk zijaanzicht transformatorhuisje.

 blad 61

4.2.2

Beheerderswoning (6)

De direct ten oosten van de inrit van het terrein gesitueerde woning werd in 1955 gebouw naar een ontwerp van de bouwkundige dienst van Koudasfalt N.V. De woning bestaat uit een vrijwel vierkant tweelaags hoofdvolume onder een met rode Opnieuw Verbeterde holle pannen gedekt zadeldak met de nok parallel aan de naar de Gouderaksedijk gerichte voorgevel. Het dak heeft vrij forse, met houten schroten betimmerde overstekken op eenvoudige klossen. Hieraan zijn de zinken mastgoten bevestigd. Links op de nok een schoorsteen. Rond de rechter achterhoek van het hoofdvolume bevindt zich de enkellaags garage onder een eveneens met rode Opnieuw Verbeterde Holle pannen gedekt zadeldak met de nok parallel aan de voorgevel en overstekken op klossen. Het achterdakvlak van de garage werd bij een uitbreiding achter het hoofdvolume in 1977 in westelijke richting verlengd. De gevels zijn gemetseld in rode baksteen in Vlaams verband met een halfsteens rollaag op plintniveau. Aanwezige vensters zijn grotendeels onverdeeld en uitgevoerd met geglazuurde lekdorpelstenen. In de voorgevel is een over twee bouwlagen doorlopende pui tussen uitgemetselde muurdammen aanwezig. De glaspuien op de begane grond en verdieping hebben links een draairaam met bovenlicht. Onder de puien zijn borstweringen van verticale delen toegepast.

De hoofdentree in de rechter zijgevel wordt ook geflankeerd door iets uitgemetselde muurdammen en sluit daarboven af met een betonnen luifel. In de opening nog de oorspronkelijke transparant gelakte voordeur.

blad 62  CHA Koudasfaltterrein, Gouderaksedijk 32-34 Gouda

Bij de garage is de oorspronkelijk in voorgevel aanwezige garagedeuropening voorzien van een raamkozijn met daaronder een gemetselde borstwering. Hoewel enkele aanpassingen aan de woning en garage hebben plaats gevonden bleef de oorspronkelijk opzet grotendeels behouden en goed herkenbaar.

De prominent naast de terreintoegang gesitueerde beheerderswoning.

Zuidoostzijde van de beheerderswoning.

De woning, gezien vanaf het terrein.

 blad 63

5.2.3

Weegbrug (5)

Op de plaats van de huidige weegbrug is op een omstreeks 1950 te dateren uitbreidingsplan voor het eerst een weegbrug herkenbaar. Oorspronkelijk met een direct ten westen hiervan gebouwd bedieningsgebouwtje. Dit bedieningsgebouwtje en ook een opvolger hiervan zijn niet meer aanwezig. De bediening van de weegbrug vond tot 2013 plaats vanuit het kantoor ten westen van de weegbrug. De weegbrug bestaat uit een betonnen rand met aan de binnenzijde een stalen stootrand. Daarbinnen ligt de eigenlijke betonnen weegbrug, eveneens met een stalen stootrand. In dit gedeelte bevindt zich een mangat met gietijzeren deksel. Naast de westzijde van het randkader bevindt zich een (onderhouds)put met stalen deksel. Hier bevond zich oorspronkelijk ook het bedieningsgebouwtje. Van het oorspronkelijke bedieningsgebouw zijn geen sporen bewaard gebleven. Binnen het huidige gebouw ten westen van de weegbrug zijn slechts een vrij recente elektronische afleesunit en een intercominstallatie bewaard gebleven.

blad 64  CHA Koudasfaltterrein, Gouderaksedijk 32-34 Gouda

Overzicht van de betonnen weegbrug.

5.2.4

Lange Arm, transportband en trechter (1, 2 en 4)

Van dit zeer markante object is in 2015 in opdracht van de gemeente Gouda door Gerard Jacobs van de Stichting Erfgoed Kranen een uitgebreid waardestellend onderzoek uitgevoerd. Voor een volledige beschrijving en waardering van dit object wordt daarom verwezen naar het rapport: “Omschrijving en Waardeoordeel van “De Lange Arm” Koudasfalt KWS Stolwijkersluis, ref. 931648, Opdrachtnr.: 2015000084. Het betreft een in 1964 gebouwde draaibare staalconstructie op een betonnen fundering, met een uitschuifbare transportband welke grondstoffen voor de productie van koudasfalt in de desbetreffende voorraadvakken deponeert. Door werknemers werd dit object de “Asfaltmolen” genoemd.

Overzicht van de Lange Arm met links de transportband vanaf de losplaats.

De Lange Arm werd vervaardigd door de firma Escher uit Den Haag en bestaat boven de betonnen fundering uit een ronde sokkel van gelaste staalplaat met hierin de Koningsspil en de zwenkaandrijving. Daarboven bevinden zich een zwenkvloer en lagerhuis, waarmee de als vakwerkconstructie uitgevoerde zwenkarm met hieraan bevestigde uitschuifbare transportband (34 meter lang), ‘windvaan’ en contragewicht met de sokkel is verbonden. Met de bouw van de ‘Lange Arm’ werd een continue toevoer van grondstoffen t.b.v. het productieproces mogelijk en werd de inzet van over het terrein rijdende wagens sterk teruggedrongen. Thans vormt dit object het meest herkenbare en sterkst tot de verbeelding sprekende relict van het vroegere productieproces. Daarbij bestaat een directe relatie tussen dit object en de bijbehorende trechter en aanvoerband.

Zicht op de windvaan en de transportband.

 blad 65

De oudste storttrechter op de oever van de Hollandsche IJssel.

blad 66  CHA Koudasfaltterrein, Gouderaksedijk 32-34 Gouda

5.2.5

Voorraadbunkers (3)

Met de bouw van de ‘Lange Arm’ werden rond deze zwenkarm ook de door betonnen keerwanden van elkaar gescheiden voorraadbunkers aangelegd. Deze vormen een karakteristieke radiale structuur met de basis van de zwenkarm als centrum. De oudste delen bestaan uit prefab keerwanden van gewapend beton met een L-vormige opzet. Deze werden deels ingegraven met de korte zijde als basis. Door de gronddruk boven deze korte basis konden de elementen de zijwaartse belasting opnemen. Nadien hebben deels veranderingen aan de keerwanden plaats gevonden. Op de noordwesthoek van het terrein kwamen bunkers te vervallen. Rond de losplaats werden bunkers aangepast in verband met de oeverteruglegging in 1977. Aan de oostzijde vonden zowel veranderingen als ook uitbreidingen plaats, nadat het voormalige balkengat werd gedicht en bij het terrein werd gevoegd. De jongste delen zijn hier uitgevoerd in stapelbare betonblokken. Deze delen behoren niet tot het oorspronkelijke concept.

Zeer karakteristiek beeld van de Lange Arm in combinatie met de hier in een straal omheen gesitueerde betonnen keerwanden.

De keerwanden bepalen in hoge mate de structuur van het terrein.  blad 67

Deels lang de Hollandsche IJssel aanwezige keerwanden.

blad 68  CHA Koudasfaltterrein, Gouderaksedijk 32-34 Gouda

5.2.6

Laboratorium (7)

bewaard gebleven. Al deze delen zijn uiterst sober en functioneel uitgevoerd.

Voor de bouw van de ‘Lange Arm’ moest het eerdere gebouw met daarin het laboratorium, kantoren en personeelsvoorzieningen worden gesloopt. Deze functies werden nu naar de westrand van het terrein verplaatst, waarvoor twee afzonderlijke gebouwen werden opgericht. Alleen het gebouw met daarin het laboratorium en de was- en kleedgelegenheid is nog aanwezig. Het gebouw werd in 1964 ontworpen door het Zwolse Ingenieurs- en Architectenbureau Willers. Het gebouw heeft één bouwlaag op een bijna rechthoekige plattegrond. Alleen het zuidelijke deel van de westgevel springt iets in. Het eenvoudige gebouw heeft in donkerrode baksteen in halfsteens verband gemetselde gevels, waarbij alle gevelopeningen het muurwerk over de volledige hoogte onderbreken. Het platdak heeft een eenvoudige vlakke, met niet-oorspronkelijk plaatmateriaal afgewerkte dakrand. De naar het terrein gerichte oostgevel heeft twee brede puien met aan de boven- en onderzijde vlakke panelen met daartussen forse ongedeelde glasopeningen. De twee deuropeningen hebben vlakke deuren en een ongedeeld bovenlicht. De naar het Veergat gerichte achtergevel heeft in het linker deel hoger geplaatste vensters met bakstenen lekdorpels. De brede pui in het terugliggende rechter deel van de gevel is vernieuwd en daarbij voorzien van een gemetselde borstwering en geglazuurde lekdorpelstenen. De zijgevels hebben geen openingen.

Overzicht van het laboratorium uit het noordoosten.

In het interieur bleef het grootste deel van de oorspronkelijke indeling behouden. Voor een belangrijk deel zijn oorspronkelijke vloeren van grijs gemarmerde plavuizen nog aanwezig. In het laboratorium is een deel van de oorspronkelijke, in plaatmateriaal uitgevoerde kasten en een werkblad Zuidoosthoek van het latoratorium.  blad 69

Zicht langs de westzijde van het laboratorium.

Interieurbeeld van het laboratorium met tegelvloeren en restanten van kasten en werkbladen. blad 70  CHA Koudasfaltterrein, Gouderaksedijk 32-34 Gouda

5.2.7

Onderbouw asfaltinstallatie (13) en sorteertrechters (12)

Van de in 1975, ter vervanging van een eerder meer noordelijk gesitueerde installatie, nieuw gebouwde asfaltinstallatie resteren sinds de recente ontmanteling slechts de betonnen funderingen met hierop nog een enkel relict van de installatie. Deze delen vormen een herinnering aan de installatie die vanaf 1975 de kern van het productieproces vormde. Het betreft een reeks betonnen stroken die de contouren van de asfaltinstallatie markeren. Deels zijn nog restanten van bevestigingen en een enkel element van de installatie bewaard gebleven.

Trechters, trommel en trafohuis van asfaltinstallatie.

Overzicht van het terreingedeelte waar zicht de asfaltinstallatie bevond, met rechts de meest herkenbare restanten. Funderingen en onderbouwen van asfaltinstallatie, deels als terreinstructuur opnieuw ingevuld met beplanting.  blad 71

5.2.8

Losplaats Hollandsche IJssel (9) en trechters (4 en 11)

Hoewel ook daarvoor al aanwezig, werd de losplaats aan de Hollandsche IJssel met de bouw van de ‘Lange Arm’ in 1964 het belangrijkste aanvoerpunt voor grondstoffen. Daarvoor vond de aanvoer voor een deel ook plaats aan de zijde van het Veergat.

Jongere trechterreeks tussen de ‘Lange Arm’ en de vroegere asfaltinstallatie.

Het lossen gebeurde aanvankelijk met een op het schip geplaatste laadboom met aan kabels hangende sleepbak. Hiermee werd het aangevoerde op de wal gestort of in een trechter met aansluitende lopende band gegooid. Later ging men over op het gebruik van een mobiele kraan. Naast de nog altijd behouden oude trechter werd een tweede, grotere trechter geplaatst. Deze kon worden gelost in een vrachtwagen. In 1977 werd ter plaatse van de losplaats de oever aanzienlijk teruggelegd en het gebied rond de oude trechter voorzien van een stalen damwand. Dit deel steekt sindsdien voor de oever, waardoor schepen dichter bij de op dit deel opgestelde mobiele kraan konden aanmeren. Met het terugleggen van de oever werd ook de huidige oeverafwerking met betonnen palen en met asfalt overdekte stenen aangelegd. Dezelfde afwerking werd gefaseerd ook bij andere delen van het terrein toegepast. De losplaats is toegankelijk middels een toegangspad van betonplaten. Het oostelijke deel heeft nog de oorspronkelijke opzet met stalen damwanden met daarbinnen een betonvloer rond de omstreeks 1950 daterende trechter. Dit deel heeft langs de noordzijde een jongere balustrade van stalen kokerprofielen. Het westelijke deel van de losplaats werd later verhoogd met een opbouw met betonnen wanden als standplaats voor de mobiele kraan. Dit deel heeft dezelfde balustrade van stalen kokerprofielen.

De aan de westzijde aansluitende drijvende steiger

blad 72  CHA Koudasfaltterrein, Gouderaksedijk 32-34 Gouda

behoort bij het recente gebruik door Rederij de Vrijheid. De naast deze steiger aanwezige stalen meerpalen behoren wel bij de oorspronkelijke opzet van de losplaats. De oudste, omstreeks 1950 daterende trechter (4) is gemaakt door de ten westen van zelling Veerstalblok gelegen scheepswerf van 'Van Vlaardingen'.13 De trechter heeft een onderbouw met op de vier hoeken diagonaal geplaatste, naar onderen iets uitlopende staalprofielen. Daartussen hebben de vier zijden een vulling van plaatstaal met een forse boogopening. De opening aan de noordzijde werd later met staalplaten afgedicht. Oorspronkelijk was de onderbouw aanzienlijk hoger, maar met de verhoging van het terrein is de onderbouw ingekort. Over de onderbouw ligt een vierkant van stalen I-profielen met daarboven restanten van buiten de basis uitstekende plaatstalen trechter met verticale verstevigingsribben. Aan de noordzijde ontbreekt het uitstekende deel. De vele butsen in de randbalk getuigen hier van het laden vanaf deze zijde. Beneden het vierkant zet de trechter zich voort met in de onderzijde een losopening boven de naar de ‘Lange Arm’ oplopende lopende band.

(vracht)wagens. Op de noordzijde prijkt een bord met het opschrift “Asfaltcentrale Gouda”.

Overzicht van de losplaats, gezien over de Hollandsche IJssel.

De tweede, jongere, vultrechter (11) heeft vier uit plaatstaal en staalprofielen opgebouwde poten, die aan de binnenzijde naar boven toe breder worden. Boven de poten volgt een brede band van plaatstaal met verticale verstevigingsribben. Hierboven volgt de vultrechter, waarvan het bovenste schuine deel iets buiten de onderbouw uitsteekt. Het bovenste deel heeft recht opstaande wanden. De plaatstalen trechter is met verticale stalen I-profielen verstevigd. De onderzijde van de trechter ligt beduidend hoger dan bij de oudere trechter, t.b.v. het lossen in 13 Mededeling door dhr. Hans du Pré

 blad 73

Zicht uit westelijke richting op de losplaats.

De al uit de jaren vijftig daterende oudste storttrechter. (4)

De t.b.v. een nieuwe veerverbinding langs de oude stalen meerpalen aangelegde steiger.

Detail van de oude trechter, waarvan de onderbouw deels is dichtgemaakt.

blad 74  CHA Koudasfaltterrein, Gouderaksedijk 32-34 Gouda

Zicht over het toegangspad naar de losplaats.

De eind jaren zeventig toegevoegde storttrechter. (11)

 blad 75

5.2.9

Overige objecten

Terreinverharding Het terrein werd in de twintigste eeuw aanzienlijk verhoogd. Daarbij zullen uiteenlopende materialen zijn toegepast. De terreinverharding heeft een divers karakter, mede doordat hier deels gebruik werd gemaakt van restpartijen. Daarnaast komt veelvuldig beton voor en kleinere delen met bestratingen. Juist de diversiteit aan afwerkingen is kenmerkend voor het gebruik van dit terrein.

Steigers Veergat en Stolwijkervaart Naast de losplaats aan de noordzijde van het terrein zijn ook aan de oosten westzijde van het terrein enkele steigers aanwezig. Een hoofdzakelijk in staal uitgevoerde steiger aan de oostzijde (27) werd als onderdeel van de herontwikkeling van het terrein aangebracht. Hier is in het verleden nooit een steiger aanwezig geweest. Aan de westzijde zijn drie steigers aanwezig. Een lange stalen steiger en een korte houten steiger zijn vrij recent en behoren bij het tot recreatievaartuig omgebouwde kraanschip dat dienst heeft gedaan voor de fabriek en hier eerder lag afgemeerd. (26) Een meer noordelijk gesitueerde steiger is voorzien van een stalen portaal met daaraan restanten van een takelmechanisme. (25) Vóór deze steiger bevindt zich in het water een geperforeerde metalen bak. De steiger wordt al op situatietekeningen in de jaren vijftig weergegeven, maar de functie van het portaal en de geperforeerde bak blijken hieruit niet. Het lijkt echter verband te houden met de vroegste asfaltinstallatie. Mogelijk voor inname van rivierwater.

blad 76  CHA Koudasfaltterrein, Gouderaksedijk 32-34 Gouda

Recente steiger aan oostzijde terrein. (27)

Lange metalen aanlegsteiger t.b.v. het tot recreatievaartuig omgebouwde kraanschip (26)

Kleine houten steiger naast de aanlegsteiger van het recreatievaartuig (17).

Restanten steiger met takelmechanisme en geperforeerde metalen bak (25).

 blad 77

blad 78  CHA Koudasfaltterrein, Gouderaksedijk 32-34 Gouda

6 6.1

6.2 ALGEMENE OMSCHRIJVING GEBIEDSKARAKTERISTIEK

CULTUURHISTORISCHE KWALITEITEN

INLEIDING

Dit hoofdstuk beschrijft de cultuurhistorische waarden in het onderzoeksgebied. In de waardering ligt de nadruk op de periode van gebruik door Koudasfalt N.V., omdat deze periode sterk bepalend is voor het huidige terreinbeeld. Daarnaast worden echter de periode vóór 1930 en recente ontwikkelingen niet buiten beschouwing gelaten. Naast de algehele aanleg en karakteristiek komen ook individuele objecten, zowel gebouwd als industrieel en infrastructureel aan de orde.

DE

Het ruimtelijk beeld van het onderzoeksgebied werd tot voor kort gekenmerkt door een intensief gebruik als asfaltcentrale met daarvoor benodigde bunkeropslag van grondstoffen. De zuidrand werd daarbij afgesplitst en heeft zich ontwikkeld tot een wat kleinschaliger, grotendeels bebouwd bedrijventerrein dat het zicht op het terrein van de asfaltcentrale, vanaf de openbare weg, deels wegneemt. De cultuurhistorische waarde ligt vooral in de op historische perceelgrenzen gebaseerde terreinomvang en het industriële gebruik en hiervan bewaard gebleven relicten. In het plangebied kunnen twee hoofdtijdslagen worden onderscheiden: -

In paragraaf 5.2 wordt een korte definitie gegeven van de belangrijkste gebiedskarakteristiek vanuit historisch perspectief. In de volgende paragrafen wordt ingezoomd op een aantal bijzondere (historisch) ruimtelijke structuren en aspecten, de bebouwing en het groen in het gebied. De cultuurhistorische waardenkaart biedt een overzicht van de in het onderzoeksgebied aanwezige ruimtelijke en cultuurhistorische waarden.

VAN

Pre-industriële fase: agrarisch buitendijks gebied, per eigendom omgeven door zomerdijken. De huidige terreincontouren zijn in ieder geval vanaf de late middeleeuwen al herkenbaar en vanaf de vroege negentiende eeuw nauwelijks gewijzigd. Industrieel gebruik als asfaltcentrale van Koudasfalt N.V. (19302013) en balkengat van De Hoop (1900-1980): Vanaf ca. 1900 werd aan de oostzijde van het terrein een balkengat aangelegd en vanaf 1930 ontwikkelde de asfaltcentrale van Koudasfalt N.V. zich op het westelijke deel van het terrein. Behoudens de buitencontouren van het gebied hebben deze functies het beeld bepaald, waarbij de aanwezigheid van het balkengat door de latere uitbreidingen van Koudasfalt N.V. op het resterende vloedbosje na, vrijwel geheel onherkenbaar is geworden.

 blad 79

6.3

BIJZONDERE (HISTORISCH) RUIMTELIJKE ASPECTEN

Binnen- en direct rond het onderzoeksgebied bevinden zich enkele historisch-ruimtelijke objecten en structuren die van belang zijn vanwege hun ouderdom en als constante factor een belangrijke verwijzing zijn naar de pre-industriële fase in de ontwikkeling van het gebied. Het gaat om de volgende objecten en structuren: • • • •

Veergat met langsliggend (gedeeltelijk) rietland; De Wijk als monding van de Stolwijksevaart en rijksmonumentale Stolwijkersluis; Huidige, met kadastrale minuut overeenkomende contouren onderzoeksgebied; Historische Gouderaksedijjk als noordelijke begrenzing van Krimpenerwaard en hoofdontsluiting van het gebied, met hier langsliggende, deels historische bebouwing;

• • • • •

In de huidige opzet en/of aanleg niet meer (direct) herkenbaar, maar voor de historische ontwikkeling van het terrein of complex belangrijke of sturende structuren: •

De huidige ruimtelijke structuur met bedrijventerreinen op de buitendijks gelegen zellingen is kenmerkend voor de gebieden langs de Hollandsche IJssel, maar daarmee ook niet uitzonderlijk. Bijzonder is wel dat het terrein voor een zeer belangrijk deel onbebouwd bleef als gevolg van de voor het productieproces benodigde opslag van grote voorraden grondstoffen. In tegenstelling tot veel andere bedrijventerreinen op de zellingen heeft het onderzoeksgebied daardoor nu nog steeds een zeer open karakter. De volgende ruimtelijke aspecten van het oorspronkelijk concept zijn nog goed waarneembaar en zijn van positieve cultuurhistorische waarde: •

Het vrijwel volledig als opslag voor grondstoffen fungerende terrein met hiertoe aanwezige centraal geplaatste zwenkarm met

blad 80  CHA Koudasfaltterrein, Gouderaksedijk 32-34 Gouda

transportband en hier in een straal omheen gepositioneerde betonnen keermuren als afscheiding tussen de verschillende grondstoffenbunkers. Relatie met de Hollandsche IJssel als belangrijkste aanvoerroute voor grondstoffen. Langs west- en zuidranden van het terrein gepositioneerde kleinschalige bebouwing. Groene zone langs terreinranden als afscheiding van het terrein, maar ook om het beeld van het terrein vanaf de stad te camoufleren. Grotendeels verhard terrein, uitgevoerd met divers (rest)materiaal. Groenstrook met ‘vloedbosje’ op zuidoosthoek van het terrein als restzone na dichting van het balkengat.

6.4

Balkengat;

BEBOUWING EN OBJECTEN

Een deel van de bebouwing en objecten in het onderzoeksgebied heeft cultuurhistorische waarde. Dat wil zeggen dat er sprake is van gebouwen, objecten en ensembles die in meer of mindere mate voldoen aan de volgende criteria: o Objecten, complexen en ensembles met architectuurhistorische waarden: d.w.z. met een relatief hoge ontwerpkwaliteit of representatief voor een bepaalde bouwstijl, stroming, bouwperiode of typologie; o Objecten, onderdelen en ensembles met cultuurhistorische waarden: d.w.z. van belang vanwege een bijzondere functie,

typologie, ontwerp of uiterlijke verschijningsvorm in relatie tot het historische terreingebruik. o Objecten, complexen en ensembles met een bijzondere stedenbouwkundig-historische of landschappelijke waarde, d.w.z. als onderdelen van bijzondere complexmatige ontwikkelingen of vanwege specifieke andere situationele aspecten (bijvoorbeeld markante locaties, focus- en oriëntatiepunten, landmarks); o Gaafheid, d.w.z. objecten, complexen en ensembles die in belangrijke mate ongewijzigd zijn gebleven sinds de bouwtijd of waarbij wijzigingen de oorspronkelijke opzet niet verstoren; Objecten die aan deze criteria voldoen en een hoge cultuurhistorische waarde vertegenwoordigen zijn: -

De centraal op het terrein gesitueerde ‘Lange Arm’ Bij de ‘Lange Arm en losplaats behorende transportband. In een straal rond de ‘Lange Arm’ gesitueerde betonnen keermuren van grondstoffenbunkers (vroegste delen) Omstreeks 1950 daterende trechter bij losplaats aan Hollandsche IJssel. Weegbrug.

Objecten die in enige mate aan deze criteria voldoen en daarmee een positieve waarde vertegenwoordigen zijn: -

Beheerderswoning Koudasfalt N.V., Gouderaksedijk 32 Voormalig laboratorium en was- en kleedgebouw Transformatorhuisje ten zuiden van Gouderaksedijk 24B In 1977 uitgebouwde, door damwanden omgeven losplaats. IJzeren meerpalen bij losplaats. In een straal rond de ‘Lange Arm’ gesitueerde betonnen keermuren van grondstoffenbunkers (latere delen) Jongere trechter bij losplaats.

-

Twee reeksen sorteertrechters binnen betonnen funderingen Herkenbare restanten van de in 1975 vernieuwde asfaltinstallatie.

Objecten, complexen en ensembles met een monumentenstatus (rijks- en gemeentelijke monumenten in directe omgeving onderzoeksgebied) -

6.5

Sluiscomplex Stolwijkersluis (rijksmonument) Gouderaksedijk 55 (gemeentelijk monument)

HISTORISCHE GROENSTRUCTUREN

Het onderzoeksgebied heeft een groot deel van de twintigste eeuw een intensief gebruik gekend, waarbij het terrein werd opgehoogd en ook langs de randen van het terrein veranderingen plaats vonden. Wel is steeds sprake geweest van groenzones langs de randen van het terrein en deze kunnen dan ook als een belangrijke karakteristiek worden beschouwd. Binnen de huidige beplanting zijn geen monumentale bomen aanwezig. Enkele wat forsere bomen vormen wel de ‘dragers’ voor de groenstrook en hebben zo een accentfunctie.

6.6

ARCHEOLOGISCHE VERWACHTING

Het onderzoeksgebied kent ten aanzien van de archeologische verwachting twee afzonderlijke zones. Het noordelijke deel van het onderzoeksgebied heeft op de Cultuurhistorische Kaart Gouda de kwalificatie “Gebied Hoge verwachting” vanaf 2,0 m – mv.

 blad 81

Dit heeft tot gevolg dat een Archeologievergunning nodig is voor projecten groter dan 100 m2 waarvan de bodemverstorende ingrepen dieper reiken dan 2,0 m -mv. Het zuidelijke deel van het onderzoeksgbied heeft op de Cultuurhistorische Kaart Gouda de kwalificatie “Gebied Hoge verwachting” vanaf 0,5 m – mv. Dit heeft tot gevolg dat een Archeologievergunning nodig is voor projecten groter dan 100 m2 waarvan de bodemverstorende ingrepen dieper reiken dan 0,5 m -mv.

Uitsnede cultuurhistorische kaart Gouda, met daarop de twee archeologische zones. Het licht gekleurde noordelijke deel heeft vanaf 2,0 m – mv een hoge archeologische verwachting. Het donker gekleurde zuidelijke deel heeft een hoge archeologische verwachting vanaf 0,5 – mv. Bron: Cultuurhistorische kaart Gouda.

blad 82  CHA Koudasfaltterrein, Gouderaksedijk 32-34 Gouda

6.7

OVERZICHT OBJECTEN

De in het overzicht weergegeven nummering correspondeert met de nummering op hierna volgende waardenkaart.

Nr. Gebouw of object

Toelichting

Waardering Toelichting waarde

1 Lange Arm

Uit 1964 daterende zwenkarm t.b.v. verdeling Hoog grondstoffen over bunkers 2 Transportband Bij zwenkarm behorende transportband uit Hoog 1964 3 Storttrechter Tot de oudste delen van bedrijfsvoering Hoog behorend element (ca. 1950) 4 Keerwanden (vroege opzet) Behorend bij de in een straal rond de Hoog zwenkarm aangelegde bunkers 5 Weegbrug Tot vroegste delen van bedrijfsvoering Hoog behorend 6 Beheerderswoning Vroegste bebouwing op het terrein (1955) Positief 7 Laboratorium en Enige nog vrijwel ongewijzigde bedrijfsgebouw Positief kleedgebouw uit 1964) 8 Transformatorhuisje 1944 Betreft oudste bouwdeel binnen Positief onderzoeksgebied 9 Losplaats met damwanden 10 Ijzeren meerpalen losplaats 11 Jongere trechter losplaats 12 Reeks sorteertrechters

Betreft aanpassing in 1977 van losplaats Positief Hollandsche Ijssel bij Behorend bij aanpassing losplaats in 1977 Positief

bij Behorend bij aanpassing losplaats in 1977 Recenter, maar duidelijk onderdeel bedrijfsvoering

Positief

herkenbaar Positief

Bijzondere industriële component en sterk beeldbepalend Bijzondere industriële component en sterk beeldbepalend Bijzondere industriële component en oudste onderdeel van bedrijfsvoering Bijzondere industriële component en in hoge mate bepalend voor ruimtelijke structuur Bijzondere industriële component en herinnering aan routing over terrein Herkenbaar onderdeel terreingebruik in sobere, maar verzorgde architectuur Herkenbaar onderdeel terreingebruik. Zeer sober, maar nog goed herkenbaar gebleven Herkenbaarheid ontwikkeling gebied en opvallend door gepleisterde gevels en met zink gedekt tentdak Onderdeel belangrijke moderniseringsfase en beeldbepalend voor noordelijke terreinrand Onderdeel belangrijke moderniseringsfase Onderdeel belangrijke moderniseringsfase en herinnering aan industriële verleden Herkenbaarheid latere ontwikkeling bedrijfsvoering  blad 83

13 Restanten asfaltinstalllatie

Betreft onderbouw in jaren zeventig nieuw Positief gebouwde asfaltinstallatie 14 Tot kantoor verbouwde Tot kantoor verbouwde loods met uitbreiding Indifferent loods (scouting) uit 1995 15 Op terrein herplaatste loods Van elders afkomstig object Indifferent 16 Vernieuwde of toegevoegde Betreft latere aanpassingen met afwijkende Indifferent keermuren karakteristiek 17 Unitbouw periode Meerdere semi-permanente universele Indifferent Koudasfalt bouwdelen 18 Transformatorhuisje Omstreeks 1975 gebouwd met zeer Indifferent eenvoudige opzet 19 Bedrijfsgebouwen Vanaf ca. 1970 gebouwde forse bedrijfshallen Indifferent Gouderaksedijk 20 Woning Gouderaksedijk Omstreeks 1970 gebouwde, zee eenvoudige Indifferent woning 21 Houten schuur Recent gebouwd achter bedrijfsbebouwing Indifferent Gouderaksedijk 22 Golfplaten loods Recent gebouwd achter bedrijfsbebouwing Indifferent Gouderaksedijk 23 Diverse kleine gebouwtjes Recente ondergeschikte gebouwtjes Indifferent 24 Containerbouw De Vrijheid Als onderdeel van recente terreinontwikkeling Indifferent gebouwd paviljoen 25 Steiger met korf bij Veergat Steiger met korf en resten hijsmechanisme Positief 26 Aanlegsteigers Veergat 27 Steiger Stolwijkervaart 28 Constructie zonnepanelen

Latere steigers t.b.v. aanleg woonschip Onderdeel herontwikkeling Onderdeel herontwikkeling

Indifferent Indifferent Indifferent

29 Stolwijkersluis 30 Gouderaksedijk 55

Rijksmonument Gemeentelijk monument

Hoog Hoog

blad 84  CHA Koudasfaltterrein, Gouderaksedijk 32-34 Gouda

Herkenbaarheid terreingebruik en bedrijfsvoering Hoewel één van de oudere bouwdelen, door latere verbouwingen niet meer herkenbaar Van elders afkomstig, vrij algemeen object Vormen een 'breuk' met oorspronkelijk concept. Deels ook afwijkende materialisering Van elders afkomstig universeel type unitbouw Zeer algemene en sobere opzet Zeer algemene sobere bedrijfsbebouwing Zeer algemene sobere architectuur Recente schuur van zeer algemeen type Recente schuur van algemeen type. Recent en van ondergeschikt belang Recent en met vrij provisorische opbouw Onderdeel latere bedrijfsvoering, maar ondergeschikt Recent en geen relatie met terrein Recente toevoeging Recente toevoeging met hergebruik oudere delen Zie redengevende beschrijving Zie redengevende beschrijving

 blad 85

7

SAMENVATTING EN AANBEVELINGEN

Het intensieve gebruik in de twintigste eeuw van dit buitendijks gelegen terrein van de asfaltcentrale heeft grote veranderingen tot gevolg gehad. Hierdoor is de landelijke situatie, zoals deze tot ca. 1930 nog voor een belangrijk deel bewaard was gebleven, onherkenbaar veranderd. Slechts de contouren (oevers) van het terrein herinneren hieraan en dienen dan ook in de toekomst gerespecteerd te worden.

Gebouwen Ten aanzien van de inrichting van het terrein is het industriële gebruik door Koudasfalt N.V. vanaf 1930 overheersend en ook thans nog bepalend voor het terreinbeeld. In de bedrijfsvoering was de bebouwing op het terrein altijd ondergeschikt aan het ruimte-intensieve productieproces, zodat van de vroegste bebouwing geen delen bewaard zijn gebleven. Ook van latere fasen is de bebouwing eenvoudig en weinig representatief. Slechts de uit 1955 daterende beheerderswoning en het uit 1964 daterende laboratorium zijn vrij goed behouden gebleven en vormen daarmee belangrijke herinneringen aan de periode van gebruik door Koudasfalt N.V. Deze objecten zouden bij ontwikkelingen onderdeel van de planvorming moeten zijn.

blad 86  CHA Koudasfaltterrein, Gouderaksedijk 32-34 Gouda

Objecten en installaties Ook het productieproces was aan veranderingen onderhevig. Doordat de installaties zonder bouwkundige omhulling op het terrein waren geplaatst, bleven bij vernieuwing van installaties geen, of nauwelijks tastbare restanten bewaard. De thans prominent herkenbare delen, bestaande uit de zwenkbare transportband (Lange Arm) met bijbehorende vaste transportband, storttrechter, betonnen keerwanden en de weegbrug kwamen deels vanaf 1950 (weegbrug en trechter), maar grotendeels pas vanaf 1964 tot stand. Deze onderdelen bepalen sindsdien in hoge mate het beeld en de structuur van het terrein en zijn belangrijke relicten van het eigenlijke productieproces. Ze vormen een tastbare en waardevolle herinnering aan het industriële verleden van deze locatie. Met name de ‘Lange Arm’ en hier in een straal omheen gepositioneerde keerwanden vormen daarbij een zeer kenmerkende structuur die uitgangspunt kan zijn voor toekomstige ontwikkelingen. Jongere elementen, zoals een in 1977 toegevoegde storttrechter, de in 1977 aangelegde losplaats, twee reeksen sorteertrechters, de funderingen van de gesloopte asfaltinstallatie maar ook de diverse terreinverhardingen kunnen daarbij een ondersteunende rol hebben. Deze objecten zoveel mogelijk behouden en integreren bij herontwikkeling. Daarnaast kunnen deze onderdelen mede tot inspiratie voor toekomstige planvorming dienen.

Terreinopzet Het grotendeels door water omgeven terrein was altijd vooral ‘naar binnen gericht’, maar heeft naar buiten altijd een groen karakter gehad

door de rondom aanwezige groenzone. Oorspronkelijk lag rond de oevers nog een strook rietland, maar deze was al rond 1900 verdwenen. Slechts naast de westzijde van het terrein is weer deels rietland ontstaan, nadat dit ook hier eerder geheel was verdwenen. Het groene karakter door lage struiken, afgewisseld met enkele hogere bomen biedt het terrein, vooral ook gezien vanaf de zijde van de Goudse binnenstad, een natuurlijke aanblik. Dit komt de beleving vanaf de oever aan de stadszijde sterk ten goede. Door de relatief lage begroeiing blijven ook relicten van het industriële verleden wel herkenbaar. Dit beeld bij voorkeur zoveel mogelijk handhaven, dan wel als uitgangspunt nemen voor ontwikkelingen. Ten aanzien van eventuele bebouwing op het terrein kan de vroegere kleinschalige industriële bebouwing als uitgangspunt worden genomen wat betreft zowel omvang (kleinschalig), hoogte (laagbouw) en situering binnen het terrein (langs zuid- en westrand). Nieuwe ontwikkelingen met meer hoogte zijn alleen mogelijk wanneer deze passen bij het industriële karakter en zij het contrast tussen de Stad Gouda aan de ene zijde van het Goudasfalt en het open land van de Krimpenerwaard aan de andere zijde van Goudasfalt niet gaan domineren.

In het geval er plannen met meer bouwhoogte zijn, dan kunnen de ligging en contouren van de voormalige asfaltinstallatie -molen kunnen daarbij als referentie dienen. Daarmee blijft de karakteristieke openheid van het terrein behouden, maar wordt ook voorkomen dat het gebied door te intensieve en grootschalige verstedelijking onherkenbaar wordt als randzone van het landelijke gebied van de Krimpenerwaard en te zeer de concurrentie aangaat met de historische binnenstad en de ‘Lange Arm’. Juist de zone direct langs de Gouderaksedijk kenmerkt zich door een meer intensieve (bedrijfs)bebouwing zonder bijzondere kwaliteiten. Juist deze zone biedt kansen voor een opwaardering waarmee deze tot een verbindende factor

wordt tussen het open polderlandschap en het industriële Koudasfaltterrein. In ieder geval zou een verdere schaalvergroting daarbij voorkomen moeten worden. Voor de totale opzet van het terrein is het wel aan te bevelen dat, meer dan thans het geval is, gebruik wordt gemaakt van een totale beeldvisie. Hiermee wordt een al te sterke ‘verrommeling’ van het terrein voorkomen. Naast een visie op de beeldkwaliteit van toe te passen bebouwing (kleinschalig, sober, industrieel), zou daarin ook de terreinstructuur en in het bijzonder de open ruimtes op hoofdlijnen vastgelegd kunnen worden.

Balkengat Hoewel de Hollandsche IJssel de belangrijkste aanvoerroute voor de benodigde grondstoffen was, is behoudens een in omvang vrij beperkte losplaats, nooit een intensieve relatie tussen het terrein van Koudasfalt N.V. en de rivier geweest. Anders is dat bij het oostelijke deel van het terrein. Het hier aanwezige balkengat van N.V. Houthandel en Stoomzagerij ‘De Hoop’ nam vanaf de vroege twintigste eeuw een steeds belangrijker plaats in binnen het terrein en fungeerde zo als een binnenhaven vanaf de Stolwijksevaart. Hoewel het balkengat in de huidige situatie in het geheel niet meer herkenbaar is, zou dit bijzondere ruimtelijke object en historisch industrieel fenomeen wel tot inspiratie kunnen dienen bij toekomstige ontwikkelingen. Zelfs het weer (deels) in ere herstellen van het balkengat zou een meerwaarde kunnen bieden voor de ontwikkeling van het terrein, mits dit niet ten koste gaat van nog in-situ behouden historische elementen of structuren.

 blad 87

blad 88  CHA Koudasfaltterrein, Gouderaksedijk 32-34 Gouda

▪

8

BRONNEN EN LITERATUUR

▪

▪

8.1

Sprokholt, H., Dolder-de Wit, H. van (1996) Oud Gouda vanuit de lucht, uitgave Slingenberg, Hoogeveen. Kranen, K. (2019) Cultuurhistorische analyse Stolwijkersluis en directe omgeving, in opdracht van Gemeente Gouda, concept 2 mei 2019. Brink, A. van den (2003) Gespaard Landschap, 1. De Stolwijkersluis en de Geoctroieerde Vervening van de Krimpenerwaard, Tidinge van Die Goude 37-48.

BRONNEN ▪ ▪ ▪

8.2

Streekarchief Midden-Holland, Archieven Koudasfalt N.V en Bouwtekeningen Historisch Archief Kadaster Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE)

INTERNET ▪ ▪ ▪

8.3

Delpher – Historische kranten. Wikipedia Topotijdreis.nl

LITERATUUR ▪ ▪

▪

Dasselaar, M. van (2019) Historie van het Goudasfalt terrein) onderzoek i.o.v. het bestuur van Goudasfalt. Jacobs, G. (2015) Omschrijving en Waardeoordeel van “De Lange Arm” Koudasfalt KWS Stolwijkersluis, onderzoek in opdracht van Gemeente Gouda. Lintsen, H.W. (1993) Geschiedenis van de techniek in Nederland. De wording van een moderne samenleving 1800-1890. Deel IV

 blad 89

blad 90  CHA Koudasfaltterrein, Gouderaksedijk 32-34 Gouda