Bijlage 3 Strategische Verkenningen 2026 - Schaarste vraagt keuze
Tekst van het document
Schaarste vraagt keuzes Strategische verkenningen 2026 Strategische Verkenningen Gouda, 2026 2 Gouda is een stad met karakter, een sterke identiteit en een groot sociaal kapitaal. De kracht van Gouda zit in de verbinding tussen mensen, generaties en culturen. Een stad waar de wereld thuis is, waar historie en vernieuwing hand in hand gaan en waar betrokkenheid en vakmanschap zichtbaar zijn in het dagelijks leven. Tegelijkertijd staat Gouda voor grote opgaven. De wereld verandert snel en die veranderingen zijn voelbaar in onze wijken, op straat en in de samenwerking tussen overheid, inwoners en partners. Op 18 maart hebben de inwoners van Gouda zich uitgesproken over de samenstelling van de gemeenteraad. Dat moment vraagt om een helder beeld van waar onze stad staat, welke ontwikkelingen op ons afkomen en welke keuzes zich aandienen. Voor mij staan daarbij twee vragen centraal: wat voor stad wil je zijn, en hoe verhouden wij ons als gemeente tot onze inwoners en ondernemers? De komende bestuursperiode staat in het teken van schaarste én potentie. Niet alles kan, niet alles tegelijk. Ruimte, geld, mensen en tijd zijn beperkt. Tegelijk beschikt Gouda over veel kwaliteiten: betrokken inwoners, sterke netwerken, een rijke historie en de wil om samen te bouwen aan de toekomst.
Juist in die combinatie van beperkingen en mogelijkheden schuilt de noodzaak om bewust keuzes te maken in het besef dat wat vandaag wordt gebouwd of aangelegd, de komende decennia doorwerkt. Wij bouwen vandaag het Gouda van morgen. Woningbouw, openbare ruimte, groen, mobiliteit, voorzieningen, zorg en veiligheid kunnen niet los van elkaar worden benaderd. Het nieuwe bestuur staat daarmee niet voor de vraag óf het kiest, maar hoe zij dat in samenhang doet. Niet kiezen is daarbij geen optie: het leidt tot uitstel, versnippering en verlies aan richting. Duidelijke keuzes bieden houvast en maken inzichtelijk waar de stad op inzet. Deze strategische verkenningen bieden daarvoor een fundament. Bij het maken van keuzes voor de toekomst is vertrouwen een sleutelbegrip. Vertrouwen van inwoners in elkaar, in maatschappelijke organisaties en in de overheid. Dat vertrouwen staat onder druk door ervaren polarisatie, (geopolitieke) onzekerheid en de toenemende complexiteit van maatschappelijke vraagstukken. Juist daarom is de manier waarop de overheid positie kiest van groot belang: nabij en betrouwbaar, richtinggevend waar nodig en samenwerkend waar mogelijk. Het benutten van het sociaal kapitaal van Gouda is hierbij vertrekpunt. Met dit document bieden wij raadsleden en toekomstige bestuurders inzicht in het speelveld waarin zij aan de slag gaan.
Niet om antwoorden voor te kauwen, maar om te ondersteunen bij het maken van weloverwogen, realistische en moedige bestuurlijke keuzes. Keuzes die recht doen aan de kracht van Gouda, oog hebben voor de opgaven van vandaag en die ons voorbereiden op de toekomst. Opgaven die bovendien steeds vaker de gemeentegrenzen overschrijden en vragen om regionale samenwerking. Namens de ambtelijke organisatie wens ik u een raadsperiode toe waarin vertrouwen en samenwerking centraal staan. Waarin we, ieder vanuit onze eigen rol, samenwerken aan een weerbaar en toekomstbestendig Gouda. Met dank en waardering, Ruud Bakker Gemeentesecretaris gemeente Gouda Voorwoord gemeentesecretaris Strategische Verkenningen Gouda, 2026 3 Inhoudsopgave Voorwoord gemeentesecretaris 2 Leeswijzer 4 1 | Een stad die groeit 6 2 | Een stad die verbindt 11 3 | Een stad die ontwikkelt 19 4 | Een stad die transformeert 36 5 | Een stad die samen zorgt 44 6 | Een stad die beschermt 56 7 | Een stad die samenwerkt 66 8 | Een organisatie die ambities waar kan maken 69 9 | Een stad die verantwoord investeert 74 Strategische Verkenningen Gouda, 2026 4 Leeswijzer De Strategische Verkenningen 2026 agenderen de belangrijkste ontwikkelingen en keuzes voor de toekomst van Gouda. Een cruciaal onderdeel van de hoofdstukken zijn de strategische afwegingsvragen.
Dit zijn geen retorische vragen, maar de wezenlijke bestuurlijke dilemma's. Ze vragen nadrukkelijk om sturing en vormen de belangrijkste bouwstenen voor de keuzes in de nieuwe raadsperiode. Om de lezer door het document te leiden, wordt de opbouw hieronder kort toegelicht. Het document valt grofweg uiteen in drie delen: 1 Demografie: Hoofdstuk 1 neemt een bijzondere plek in het document in. Hierin worden de demografische prognoses tot 2050 uiteengezet. Dit hoofdstuk vormt daarmee de overkoepelende bril waardoor de rest van de verkenningen gelezen dient te worden. 2 De inhoudelijke kern: De hoofdstukken 2 tot en met 6 vormen de inhoudelijke kern van dit document. Hierin worden de opgaven zoveel mogelijk in samenhang behandeld. Om de hoofdstukken prettig leesbaar te maken, kent elk van deze hoofdstukken een vaste opbouw: ̩ Inleiding: Een korte introductie. ̩ Trends en ontwikkelingen: De belangrijkste data en ontwikkelingen. ̩ Bestaande kaders: Het vastgestelde beleid dat het huidige vertrekpunt vormt. ̩ Opgaven met strategische afwegingsvragen: De knelpunten en de keuzes. 3 De randvoorwaarden: Het document sluit af met drie hoofdstukken over de benodigde randvoorwaarden (hoofdstuk 7 tot en met 9). Hierin komen achtereenvolgens de positie en prioriteiten in de regio aan bod, de ambtelijke slagkracht en digitalisering en tot slot de financiële positie.
Ook deze hoofdstukken sluiten af met strategische afwegingen. INFORMATIEBLOK: COALITIEAKKOORD: ‘’AAN DE SLAG’’ Het is goed te vermelden dat deze verkenningen zijn geschreven in de periode dat op landelijk niveau een nieuw coalitieakkoord is opgesteld. Omdat het een minderheidskabinet betreft, is hier aandachtig kennis van genomen. Waar relevant voor de opgaven van Gouda, wordt in de teksten gerefereerd aan de richting uit dit akkoord. Tegelijkertijd brengt een minderheidskabinet met zich mee dat landelijk beleid door wisselende meerderheden sneller aan verandering onderhevig kan zijn. Strategische Verkenningen Gouda, 2026 5
1 | Een stad die groeit | 1.1 Aantal inwoners (Gouda) 100.000 | 100000 80.000 | 80000 60.000 | 60000 Inleiding | De meest opvallende demografische ontwikkelingen in Gouda zijn: Gouda is een aantrekkelijke stad om te wonen | 1 | Gouda groeit tot 2050 met 21%. Die groei | 40000 en te werken. Tegelijk groeit, vergrijst en | komt vooral door instroom uit andere | 0 verandert de bevolking. Deze demografische | gemeenten. De groei versnelt tot 2030, | 2010 | 2020 2025 2030 2035 2040 2045 20502015 ontwikkelingen zijn niet alleen bepalend voor | daarna neemt het tempo af. | 20000 de inhoud van beleid, maar ook voor de | 2 | Gouda is een van de dichtstbevolkte | CBS/ABF relatie tussen de gemeente en de stad. Deze | gemeenten van Nederland. Gouda hoort strategische verkenningen openen met een | bij de top 7 en de dichtheid neemt verder | 1.2 Groeitempo gemiddeld aantal inwoners | 0 demografische beschrijving van de stad. Weten | toe. | per jaar per periode (Gouda) wie er in Gouda wonen, hoe de bevolking is | 3 | De vergrijzing is beperkt maar verdiept: | 1.000 samengesteld en hoe deze verandert vormt | het aantal 80+’ers verdubbelt. de basis onder vrijwel alle beleidsvragen waar | 4 | Huishoudens worden kleiner. Vooral | 800 het nieuwe gemeentebestuur voor staat. | éénpersoonshuishoudens nemen sterk toe.
| 600 Van woningbouw tot zorg, van onderwijs tot | De woningvraag groeit hierdoor harder | 400 openbare ruimte: demografie is bepalend | dan de bevolking. voor de omvang en aard van de opgaves. | 5 | Wijken ontwikkelen zich zeer | 200 De demografische ontwikkelingen die in | verschillend in leeftijdsopbouw, groei | 0 dit hoofdstuk worden beschreven, vormen | en huishoudensgrootte. In sommige daarmee de basis voor de opgaven die in alle | gevallen ontwikkelen wijken zich zelfs in | -200 hoofdstukken aan bod komen. | tegengestelde richting. | 2006-2015 2015-20252025-2030 2030-2040 2040-2050 CBS/ABF 6 1 | Een stad die groeit Dit hoofdstuk beschrijft de belangrijkste | bescheiden rol. Dit geldt ook voor de | 1.3 Percentage groei door mensen die vanuit andere demografische trends tot 2050. De cijfers zijn | natuurlijke aanwas1. In de periode 2025- | gemeenten naar Gouda verhuizen Van totale groei in Gouda gebaseerd op zowel historische CBS-data | 2030 zorgt binnenlandse migratie voor als recente PRIMOS-bevolkingsprognoses. | 3.700 extra inwoners, buitenlandse migratie Deze cijfers bieden geen zekerheden, maar | voor 870 extra inwoners en natuurlijke groei ze geven wel richting. Tot circa 2030 zijn de | voor slechts 395 inwoners. Dit patroon blijft voorspellingen relatief betrouwbaar. Daarna | volgens de prognoses ongeveer gelijk. Het neemt de onzekerheid toe.
| sterftecijfer ligt bovendien steeds dichter bij het geboortecijfer. Daardoor neemt de Gouda groeit door | natuurlijke aanwas naar verwachting verder De bevolking groeit, maar het tempo wisselt | af. De bevolkingsontwikkeling hangt daarmee | CBS/ABF sterk. Tussen 2006 en 2015 kromp Gouda | vooral af van de vraag hoeveel en welke mensen licht. Gemiddeld ging het om 44 inwoners | Gouda als woonplaats kiezen. per jaar. Sinds 2015 is het beeld omgeslagen. In de periode 2015–2025 groeide de stad | Een dichtbevolkte stad met gemiddeld 620 inwoners per jaar. Tot | Met bijna 4.600 inwoners per vierkante 2030 komen er bijna 5.000 inwoners bij. Dat | kilometer behoort Gouda tot de dichtstbevolkte | 1.4 Bevolkingsdichtheid (Gouda) is gemiddeld 990 inwoners per jaar. Dit is | gemeenten van Nederland. Dat is vijf keer | 2024 | 2050 anderhalf keer zo snel als in 2015–2025. Na 2030 | dichter dan gemeenten van vergelijkbare neemt het groeitempo weer af tot ruim 620 per | grootte (gemiddeld 846 inwoners per km²). Ook jaar (2030-2040) en 510 per jaar (2040-2050). In | vergeleken met zeer sterk stedelijke gemeenten 2040 telt Gouda volgens de prognose 88.000 | (gemiddeld 3.282 inwoners per km²) is Gouda | 4.592 | 5.570 inwoners, in 2050 ongeveer 93.000. De sterkste | dichtbevolkt. Alleen Den Haag, Leiden, Haarlem, | inwoners per km2 | inwoners per km2 groei zit dus in de periode tot 2030.
| Amsterdam, Delft en Capelle aan den IJssel zijn dichter bevolkt. Dat Gouda als gemeente zo | CBS/ABF Ongeveer 90% van deze groei komt door | hoog scoort, komt vooral doordat de gemeente binnenlandse migratie: mensen die vanuit | vrijwel geen landelijk gebied heeft. Binnen andere gemeenten naar Gouda verhuizen. | Gouda is de hoge dichtheid niet overal gelijk Gouda groeit dus omdat er huizen gebouwd | verdeeld. De hoogste dichtheid zit vooral in de worden. Buitenlandse migratie speelt een | Binnenstad en de Korte Akkeren. 1. Natuurlijke aanwas betekent: geboorte min sterfte | 7 1 | Een stad die groeit Tussen 2016 en 2024 steeg de dichtheid | inwoners. Dit heeft directe gevolgen voor de | 1.5 Vergrijzing (Gouda) | 65+ van 4.250 naar 4.592 inwoners per vierkante | ruimtelijke opgave (hoofdstuk 3) en voor de | Aandeel (%) 65-plussers en 80-plussers | 80+ van hele Goudse bevolking kilometer. Die dichtheid neemt de komende | ondersteuning van inwoners (hoofdstuk 5). jaren verder toe. De geplande nieuwbouw in | 35 Westergouwe en Bloemendaal versterkt deze | Naast deze ontwikkeling groeit het aantal | 30 trend. In 2050 telt Gouda naar verwachting | 80-plussers sterk. Het aandeel 80-plussers | 25 5.570 inwoners per vierkante kilometer. Deze | stijgt volgens de prognose van 5,3% in 2025 | 20 hoge dichtheid legt druk op de verdeling van | naar 9,9% in 2050.
In absolute aantallen gaat de (openbare) ruimte. De verdeling van de | het om een groei van circa 4.000 naar 9.200 | 15 ruimte staat centraal in hoofdstuk 3. Ook de | inwoners. In Gouda is dus sprake van een | 10 klimaatopgave (hoofdstuk 4) wordt door de | dubbele vergrijzing. Daardoor neemt naar | 5 hoge dichtheid complexer. | verwachting de (complexe) zorgvraag toe. | 0 Het aantal huishoudens dat wijkverpleging | 2015 | 2025 | 2030 | 2040 | 2050 De stad vergrijst | nodig heeft, groeit in Gouda met circa 43% CBS/ABF Gouda vergrijst gestaag. De verhouding | tot 2040. Deze groei komt vrijwel volledig 65-plussers ten opzichte van 20 – 64-jarigen | voor rekening van huishoudens van 75 jaar en bedraagt in Gouda 34%, tegenover 36% | ouder: in de regio Midden-Holland maakt ruim gemiddeld voor gemeenten van vergelijkbare | de helft van de 75-plussers (circa 56%) gebruik grootte en gemiddeld 25% voor zeer sterk | van wijkverpleging. De consequenties hiervan stedelijke gemeenten. De afgelopen jaren | voor de ondersteuning van inwoners worden groeide vooral de groep van 65 en 79 jaar: | uitgewerkt in hoofdstuk 5. het aantal inwoners van deze groep steeg van 9.200 inwoners in 2015 naar 11.800 in 2025. Het | Het aantal cliënten met een indicatie voor aandeel 65-plussers stijgt volgens de prognose | langdurige zorg (Wlz) neemt in Gouda naar van 20% in 2025 naar 23% in 2050.
Dit zijn | verwachting toe2. Tot 2041 gaat het om een grotendeels vitale ouderen die actief blijven. | groei van circa 60%: van ongeveer 1.930 naar Wel hebben zij andere behoeften op het gebied | 3.090 personen. Daarbij is een verschuiving van wonen, zorg en bereikbaarheid dan jongere | zichtbaar: steeds meer mensen met een Wlz- indicatie blijven thuis wonen in plaats van in een 2 | Bron: Onderzoeksrapport wonen en zorg: Zicht op de Midden-Hollandse woonzorgopgave 8 1 | Een stad die groeit instelling. Dit vraagt om andere woningtypen: | naar circa 12.000 in 2050. Ook Bloemendaal | 1.6 Aandeel eenpersoonshuishoudens woningen die geschikt zijn voor het ontvangen | groeit, met circa 40% tot 2050, mede door de | % eenpersoonshuishoudens | Percentage van zwaardere zorg aan huis. | ontwikkeling van de Spoorzone. Tegelijk krimpt | van totaal aantal huishoudens | eenpersoons- Goverwelle licht, met circa 3%. | huishoudens Kleinere huishoudens | van totaal aantal huishoudens Het aantal huishoudens groeit harder dan de | Ook de gemiddelde huishoudensgrootte | 2025 | 2050 | (Gouda) bevolking. Tussen 2025 en 2050 groeit het | verschilt per wijk. In de Binnenstad zijn | Eenpersoons- Eenpersoons- huishoudens aantal inwoners met 21%. In dezelfde periode | huishoudens het kleinst (gemiddeld | huishoudens stijgt het aantal huishoudens met 25%, van | 1,75 persoon).
In Westergouwe zijn 35.600 naar 44.400. Dit betekent dat er | huishoudens het grootst (gemiddeld 2,60 | 40% | 44%4% relatief meer woningen nodig zijn dan je op | personen). Deze verschillen in groei en basis van de bevolkingsgroei zou verwachten. | huishoudenssamenstelling bepalen mede welke | CBS/ABF | Percentage eenpersoons- Deze spanning tussen huishoudensgroei en | opgaven per wijk het meest urgent zijn. | huishoudens woningaanbod komt terug in hoofdstuk 3. De | van totaal aantal gemiddelde huishoudensgrootte daalt van 2,14 | Ook de leeftijdsopbouw verschilt sterk per | huishoudens (Gouda) naar 2,09 personen. | wijk. De leeftijdsopbouw laat eveneens grote verschillen zien. Westergouwe is en blijft | 1.7 Huishoudensgrootte Het aandeel eenpersoonshuishoudens groeit. | volgens de prognose een jonge wijk: in 2050 | Gemiddelde huishoudensgrootte In 2025 gaat het om 40% van alle huishoudens | is 38% jonger dan 25 jaar en slechts 11% ouder (circa 14.400). In 2050 is dat naar verwachting | dan 65. Plaswijck laat een tegenovergesteld 44% (circa 19.500). Dit is een toename van | beeld zien: daar is volgens de prognose in 2050 | 2025 | 2050 ruim een derde in absolute aantallen. Ook | bijna 29% ouder dan 65 jaar.
Daarvan is 13% | 0,05 | Eenpersoons- meerpersoonshuishoudens zonder kinderen | zelfs boven de 80 jaar, het hoogste percentage | Eenpersoons- huishoudens huishoudens nemen toe van 10.100 naar 11.300. Het aandeel | van alle wijken. Dit betekent dat de zorg- en gezinnen met kinderen blijft relatief stabiel op | ondersteuningsvraag in Plaswijck relatief sterk | 2,14 personen | 2,09 personen ongeveer 31% van alle huishoudens. | zal toenemen. De Binnenstad heeft weer een ander profiel: daar bestaat in 2050 55% van de | CBS/ABF Grote verschillen tussen wijken | inwoners uit 25–64-jarigen, terwijl kinderen en De demografische ontwikkelingen verschillen | gezinnen relatief schaars zijn. sterk per wijk. Westergouwe groeit tot 2050 zeer sterk: van circa 3.800 inwoners in 2025 9 35.600 | 44.400 40% | 44% Strategische Verkenningen Gouda, 2026 10 1 | Een stad die groeit Deze verschillen in demografische samenstelling hebben gevolgen voor de behoeften aan voorzieningen, woningtypes en inrichting van de openbare ruimte per wijk. Ook voor veiligheid en leefbaarheid (hoofdstuk 6) zijn de wijkverschillen relevant: in een dichtbevolkte stad als Gouda kunnen overlast en gevoelens van onveiligheid per wijk sneller zichtbaar worden en sterker doorwerken in de dagelijkse beleving.
Wat betekent dit voor Gouda? De demografische ontwikkelingen laten een helder beeld zien: Gouda groeit, wordt dichter bevolkt, vergrijst en kent steeds kleinere huishoudens. Deze trends maken mede zichtbaar voor welke opgaven de stad staat. Het nieuwe gemeentebestuur staat voor enkele fundamentele keuzes: welke groei past bij Gouda en wat voor stad wil Gouda zijn? Hoe zorgen we voor een woningvoorraad die aansluit bij verschillende huishoudens en levensfasen of die aansluit bij de stad die Gouda wil zijn? Welke rol kan regionale samenwerking spelen bij het verdelen van woningbouw en zorgcapaciteit? Hoe maken we ruimte voor investeringen in zorg, leefbaarheid, ontmoeting en infrastructuur, binnen een beperkte begroting en een schaars ruimtebeslag? En wat is nodig om demografische ontwikkelingen structureel te volgen of te sturen, en te vertalen naar beleid dat meerdere collegeperiodes overstijgt? Demografische veranderingen zijn onvermijdelijk en hebben lange doorwerking. Door tijdig te anticiperen op groei, vergrijzing en diversiteit kan Gouda ook in 2050 een stad zijn die aansluit bij de behoeften van haar inwoners. 2 | Een stad die verbindt Strategische Verkenningen Gouda, 2026 11 Inleiding Een goed functionerende lokale democratie begint bij vertrouwen.
Werken aan vertrouwen wordt in belangrijke mate bepaald door de manier waarop de gemeente Gouda handelt en in contact staat met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Vertrouwen ontstaat daarbij niet door intenties of communicatie alleen, maar vooral door consistent, voorspelbaar en rechtvaardig handelen: doen wat is beloofd, belangen zorgvuldig inzichtelijk maken en afwegen, en het algemeen belang vooropstellen, ook wanneer keuzes complex zijn of hun effect niet direct zichtbaar is. Inzicht in de samenstelling van de bevolking, leefomstandigheden en demografische ontwikkelingen vormt daarbij een essentiële basis voor passend beleid en een evenwichtige belangenafweging (zie hoofdstuk 1). Voor veel inwoners en ondernemers is de gemeente het meest herkenbare gezicht van de overheid. In het dagelijkse contact, bij dienstverlening, in de wijk, bij vergunningverlening, handhaving en ondersteuning, wordt bepaald of de overheid als betrouwbaar, benaderbaar en rechtvaardig wordt ervaren. Abstracte waarden als dienstbaarheid, nabijheid en voorspelbaarheid krijgen hier concreet vorm. Inwoners voelen zich gehoord wanneer beleid uitvoerbaar en uitlegbaar is, afspraken worden nagekomen en de overheid zichtbaar en aanspreekbaar is op momenten die ertoe doen.
Een verbindende overheid staat naast mensen en handelt rolbewust: afwisselend kaderstel- lend, dan weer luisterend en faciliterend, en waar nodig samenwerkend met maatschap- pelijke partners. Welke rol ook wordt vervuld, betrouwbaarheid, integriteit en rechtvaardig- heid zijn steeds leidend. Integriteit vormt daar- bij een onmisbare pijler onder goed bestuur. 2 | Een stad die verbindt 2.1 Opkomst gemeenteraadsverkiezingen Percentage Gouda / Nederland Het handelen van bestuurders en organisatie | cent op het stellen en handhaven van duidelijke | 60%2.1 Opkomst gemeenteraadsverkiezingen werkt door in de haarvaten van onze wijken en | regels en kaders, bijvoorbeeld waar rechtsgelijk - | Percentage Gouda / NederlandGouda beïnvloedt direct het vertrouwen van inwoners | heid, veiligheid of andere publieke belangen in | 60%58% Nederland en de veerkracht van de lokale democratie. Wie | het geding zijn. | 56% | Gouda bij de overheid werkt, bestuurlijk én ambtelijk, | De kwaliteit van dienstverlening, uitvoering en | 58% heeft daarin een voorbeeldfunctie. | participatie heeft directe invloed op het ver - | 54% | Nederland 56% trouwen in de overheid. De mate waarin inwo - Vertrouwen en verbinding ontstaan niet alleen | ners daadwerkelijk kunnen meedoen bepaalt of | 54%52% in direct contact met de gemeente, maar ook | participatie verbindt of uitsluit.
| 50% in de ruimte die de stad biedt voor ontmoeting, | 52% ontwikkeling en expressie. In Gouda, met haar | Centrale vraag in dit hoofdstuk: | 2002 | 2006 | 2010 | 2014 | 2018 | 2022 centrumfunctie in de regio, versterken voorzie - | ■ Hoe wil de gemeente Gouda zich de komen- | 50% | Kiesraad ningen op het gebied van cultuur, sport, educa - | de jaren positioneren als een betrouwbare | 2002 | 2006 | 2010 | 2014 | 2018 | 2022 tie en ontmoeting de sociale samenhang en het | en nabije overheid in verbinding met de | Kiesraad gevoel van verbondenheid. Daarmee dragen zij | stad? bij aan het maatschappelijk weefsel dat nodig is | 2.2 Vertrouwen in de landelijke politiek om onveiligheid, polarisatie en ontwrichting te | Nederland, 2025 weerstaan. | Trends en | 80%2.2 Vertrouwen in de landelijke politiek 70%Nederland, 2025 Het is belangrijk te onderkennen dat de over - | ontwikkelingen | 80% heid niet in alle situaties dezelfde rol vervult. | 60% Afhankelijk van het vraagstuk, de maatschap - | Om de centrale vraag over de verbinding tussen | 70% 50% pelijke context en de fase waarin een opgave | de gemeente Gouda en de stad goed te kun - | 60% zich bevindt, kan de gemeente verschillende | nen beantwoorden, is het nodig eerst scherp te | 40% publieke rollen innemen.
In sommige situaties | krijgen welke maatschappelijke en bestuurlijke | 50% 30% vraagt een opgave om samenwerking, het ver - | ontwikkelingen hierop van invloed zijn. Wel - | 40% binden van partijen of om het ondersteunen van | ke trends raken dienstverlening, participatie, | 20% 30% | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 202520232024 initiatieven vanuit de stad. Ook kan er behoefte | vertrouwen en inclusie? De volgende paragraaf zijn aan een overheid die vooral luistert, signalen | schetst de belangrijkste ontwikkelingen die in | 20% | Ipsos I&O 2025 | (Heel) weinig ophaalt en ruimte biedt aan maatschappelijke | de komende bestuursperiode en daarna het | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 20252023Een beetje/veel2024 initiatieven. In andere situaties ligt juist het ac - | speelveld bepalen. | Ipsos I&O 2025 | (Heel) weinig Een beetje/veel 12 6.4 Misdrijven Per 10.000 inwoners 600 | Gouda Nederland 500 400 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 Politie 2 | Een stad die verbindt Democratische betrokkenheid | tast de ervaren verbinding tussen bestuur en | 2.3 Demonstraties en vertrouwen | samenleving aan.
Wantrouwen ontstaat daar- | Aangemeld en plaatsgevonden De opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen in | bij niet alleen door onvrede, maar ook door | 60 Gouda daalde tussen 2006 en 2022 van 59% | concrete negatief beleefde ervaringen met de | 50 naar 52%, vergelijkbaar met de landelijke daling | overheid. | 40 van 59% naar 51%. Tot en met 2018 lag de op- komst in Gouda structureel enkele procentpun- | Het vertrouwen in instituties, zoals de rech- | 30 ten hoger dan het landelijk gemiddelde; in 2022 | terlijke macht, toezichthoudende organen en | 20 kwamen beide uit rond 51-52%. Van de ruim | bijvoorbeeld de media, ligt in Gouda met 63,3% 59.000 kiesgerechtigde Gouwenaars brachten | iets boven het landelijk gemiddelde van 61,2%. | 10 circa 30.400 inwoners hun stem uit. Opkomst- | Een lage verkiezingsopkomst, een toename van | 0 cijfers verschillen sterk per wijk. | demonstraties en agressie richting bestuurders | 2023 | 2024 | 2025 laten zien dat verbinding niet vanzelfsprekend | Gemeente Gouda Het vertrouwen in de politiek neemt lande- | is, maar actief moet worden opgebouwd en lijk af3. In 2024 geeft 29% van de kiezers aan | onderhouden. vertrouwen te hebben in de politiek, tegenover | 2.4 Heeft discriminatie ervaren 44% een jaar eerder. Vertrouwen in de overheid | Toenemende diversiteit en | Percentage in Gouda 2024 is ongelijk verdeeld.
Onderzoek laat zien dat | ervaren ongelijkheid | 4,3% politiek-maatschappelijk onbehagen samen- | Gouwenaars geven aan relatief veel contact te | 6,5% hangt met inkomens- en opleidingsniveau. | hebben met buurtbewoners4 en goed te weten | 19,8% Theoretisch opgeleiden, jongeren en mensen | wat er in hun wijk speelt5. Tegelijk neemt de met een bovenmodaal inkomen hebben meer | tevredenheid over het eigen meedoen aan de vertrouwen in regering en parlement dan ou- | samenleving licht af6. In deze context is ook | 44,6% deren en praktisch opgeleiden. Inwoners die | ervaren polarisatie relevant. Het Sociaal en Cul- | 24,8% vertrouwen verliezen ervaren dat de politiek | tureel Planbureau signaleert dat Nederlanders problemen onvoldoende oplost, onvoldoende | vrezen voor toenemende polarisatie, terwijl de samenwerkt en te veel met zichzelf bezig is. Dit | behoefte aan verbondenheid juist groot is. Stadspeiling 2024 | Vaak | Zelden/bijna nooit Soms | Nooit 3 | Bron: Ipsos onderzoek in opdracht van NOS: Prinsjesdagonderzoek 2025: politiek vertrouwen daalt naar niveau van voor kabinet-Schoof | Ipsos | Weet ik niet 4 | Bron: Stadspeiling 2024 Stelling: ik heb veel contact met andere buurtbewoners. 5 | Bron: Stadspeiling 2024 Stelling: ik weet wat er in mijn buurt gebeurt. 6 | Bron: Stadspeiling 2016 en 2024 tevredenheid mate van meedoen aan de samenleving.
13 Strategische Verkenningen Gouda, 2026 14 De houding van Gouwenaars ten opzichte van culturele verschillen in de buurt is overwegend stabiel. Meer dan de helft van de inwoners voelt zich in de buurt met respect behandeld7 en voelt zich welkom op plekken die voor iedereen toegankelijk zijn8. Een groot deel van de inwoners voelt zich nooit (44,6%) of bijna nooit (24,8%) gediscrimineerd. Tegelijk geeft 19,8% aan zich soms en 4,3% vaak gediscrimineerd te voelen9. Aangescherpte normen voor dienstbaarheid en participatie Met de Wet versterking participatie op decentraal niveau (in werking per 1 januari 2027) zijn gemeenten verplicht inwoners vroegtijdig en betekenisvol te betrekken bij beleids- en besluitvorming. Binnen de Omgevingswet is participatie een verplicht onderdeel. In Gouda treden per 1 juli 2026 de Denkwijzer Participatiebeleid en de Participatieverordening in werking (zie kader). Bestaande kaders De geschetste trends maken duidelijk dat de gemeente Gouda voor belangrijke keuzes staat. Deze keuzes worden echter niet in een vacuüm gemaakt. Lokale, provinciale en landelijke kaders bepalen en begrenzen de bestuurlijke speelruimte. In de volgende paragraaf worden de belangrijkste kaders uiteengezet. De ruimte voor lokale keuzes in dienstverlening verschilt sterk per taak.
Bij burgerzaken, zoals paspoorten, rijbewijzen en verkiezingen, ligt de uitvoering grotendeels vast in landelijke wetgeving, waaronder de Kieswet, de Paspoortwet en de Wet basisregistratie personen. Voor de gemeenteraad bestaat hier nauwelijks beleidsvrijheid; de nadruk ligt op een rechtmatige, zorgvuldige en veilige uitvoering, inclusief naleving van de AVG. Voor dienstverlening binnen het sociaal domein en voor participatie gelden bijvoorbeeld andere kaders. Hier hebben gemeenten meer beleidsvrijheid hoe intensief en kwalitatief zij de dienstverlening en participatie willen organiseren. De kaders voor participatie worden later in dit hoofdstuk beschreven. 2 | Een stad die verbindt 7 Bron: Stadspeiling 2024 Stelling: In mijn buurt wordt in met respect behandeld 8 Bron: Stadspeiling 2024 Stelling: ik voel mij welkom op plekken die voor alle inwoners open zijn 9 Bron: Stadspeiling 2024 Discriminatie ervaren in Gouda. Strategische Verkenningen Gouda, 2026 15 Opgaven en strategische afwegingen In het vormgeven van het contact tussen de gemeente en de stad ligt een aantal opgaven verscholen, waarbij trends en bestaande kaders samen het speelveld vormen waarop de komende jaren strategische keuzes moeten worden gemaakt; in de volgende paragraaf worden 3 centrale opgaven uitgewerkt, elk met de bijbehorende afwegingsvragen die om een bestuurlijk antwoord vragen.
Opgave 1: Betrouwbare en herkenbare gemeentelijke dienstverlening De gemeente staat voor de opgave om haar dienstverlening dienstbaar, betrouwbaar en herkenbaar in te richten in een samenleving die steeds complexer wordt. Voor inwoners en ondernemers is de gemeente één organisatie, ongeacht het domein of loket waarmee zij contact hebben. Zij verwachten duidelijkheid, rechtsgelijkheid en een overheid die doet wat zij zegt, maar ook een overheid die begrijpt dat niet ieder vraagstuk en ieder contact hetzelfde is. Het nieuwe gemeentebestuur staat voor de strategische vraag hoe deze betrouwbaarheid wordt vormgegeven en welke verwachtingen richting de stad en bewoners worden uitgesproken. Dienstbaar zijn betekent daarbij niet dat elk contact op dezelfde manier wordt vormgegeven. Verschillende domeinen kennen verschillende soorten vragen, belangen en verhoudingen tussen overheid en inwoner. In sommige situaties past een luisterende en ondersteunende rol, in andere juist een duidelijk kaderstellende of handhavende rol. De vraag is daarbij in hoeverre de gemeente haar dienstverlening integraal benadert, waarbij medewerkers oog hebben voor de bredere context van inwoners en ondernemers, of dat de focus primair ligt op het eigen aandachtsveld en de specifieke taak die wordt uitgevoerd.
Een belangrijke afweging voor het bestuur is in hoeverre betrouwbare dienstverlening wordt vormgegeven via uniforme processen voor iedereen, of dat bewust ruimte wordt geboden voor maatwerk en differentiatie. Dit vraagt om duidelijke kaders: waar is maatwerk wenselijk en gerechtvaardigd, en waar is uniformiteit noodzakelijk om rechtsgelijkheid en voorspelbaarheid te borgen? Door hierover expliciete keuzes te maken en deze helder te communiceren richting inwoners en ondernemers, kan de gemeente verschillen in rollen en benaderingen legitimeren zonder dat dit leidt tot onduidelijkheid of ongelijke behandeling. Om discriminatie tegen te gaan, gelijke behandeling te waarborgen en toegankelijkheid te bevorderen, heeft de gemeente Gouda de Lokale Inclusie & Diversiteit Agenda vastgesteld, die periodiek wordt herijkt. De uitvoering van deze agenda is deels afhankelijk van tijdelijke middelen. Inclusie en gelijke behandeling dragen bij aan het vertrouwen van inwoners in de overheid en in de samenleving. INFORMATIEBLOK: TRANSPARANTIE EN DE WET OPEN OVERHEID Transparantie is een belangrijk onderdeel van betrouwbaar en uitlegbaar overheidshandelen. De Wet open overheid (Woo) verplicht overheden tot het actief en passief openbaar maken van informatie en versterkt daarmee de openheid en controleerbaarheid van het openbaar bestuur.
Tegelijkertijd vraagt de uitvoering van de Woo om zorgvuldige afwegingen, juridische expertise en voldoende organisatorische capaciteit. Door de toegenomen digitalisering en het gebruik van nieuwe technologieën worden verzoeken complexer, wat extra eisen stelt aan de informatiehuishouding en de uitvoeringskracht van de organisatie. 2 | Een stad die verbindt Strategische Verkenningen Gouda, 2026 16 De verwachtingen van inwoners ten aanzien van de gemeente veranderen. Inwoners verwachten een overheid die toegankelijk, responsief, betrouwbaar en digitaal vaardig is. Tegelijk moet de gemeente ook oog hebben voor persoonlijk contact waar dat nodig is, bijvoorbeeld bij complexe vragen of beperkte zelfredzaamheid. Deze ontwikkeling wordt versterkt door groei en vergrijzing van de stad, waardoor het aantal en de intensiteit van contactmomenten toeneemt. Het expliciet opnemen van het dienstbaarheidsbeginsel in de Algemene wet bestuursrecht onderstreept deze beweging: van overheden wordt verwacht dat zij hun handelen sterker richten op ondersteuning van inwoners, met begrijpelijke besluiten, een minder formele opstelling en meer aandacht voor het perspectief van de inwoner.
Tegelijkertijd vraagt dit om bestuurlijke keuzes over de reikwijdte van dienstbaarheid, juist waar dit beginsel kan schuren met bestaande wet- en regelgeving of met andere publieke belangen zoals rechtsgelijkheid, handhaafbaarheid en uitvoerbaarheid. Deze afweging raakt direct aan de rolopvatting van de gemeente en aan de verwachtingen die richting inwoners worden uitgesproken. STRATEGISCHE AFWEGING EN DIENSTVERLENING Voor een nieuw bestuur ligt de opgave om te bepalen binnen welke kaders het dienstbaarheidsbeginsel leidend is voor gemeentelijk handelen, en hoe wordt omgegaan met spanningen tussen dit beginsel en specifieke wettelijke verplichtingen. 1 Hoe positioneert de gemeente Gouda zich als een dienstbare overheid die in verbinding staat met de stad? a Kiest de gemeente voor één herkenbaar dienstverleningsconcept met eenduidige normen, of voor bewust onderscheiden vormen van dienstverlening per doelgroep, domein of situatie, en hoe wordt daarbij de balans gevonden tussen uniformiteit en maatwerk zodat de gemeente als één organisatie herkenbaar blijft? Hoe komt de gemeente als één organisatie over als uniforme dienstverlener, terwijl het mogelijk ook onderscheid maakt tussen verschillende doelgroepen (maatwerk)? 2 | Een stad die verbindt Strategische Verkenningen Gouda, 2026 17 dienstverlening.
Dit vraagt om bewuste keuzes over de kanalen waarlangs de gemeente haar dienstverlening en communicatie aanbiedt. Hieronder valt ook de inzet van verschillende typen sociale media, met oog voor hun uiteenlopende functies, bereik en betrouwbaarheid. De opgave is daarmee niet alleen technologisch, maar nadrukkelijk ook sociaal en organisatorisch van aard: digitalisering en het gebruik van AI is geen doel op zich, maar een middel om dienstverlening toegankelijk, voorspelbaar en mensgericht te houden. STRATEGISCHE AFWEGING DIGITALE COMMUNICATIE 1 Bepaalt de gemeente zelf, in de digitale communicatie, via welke kanalen zij bereikbaar is en diensten aanbiedt, of sluit zij zich aan bij de kanalen waar inwoners en ondernemers zich bevinden? En welke randvoorwaarden stelt zij daarbij? INFORMATIEBLOK: PARTICIPATIE ALS VORM VAN SAMENWERKING Participatie is meer dan inspraak; het is een manier waarop de gemeente bruggen slaat met de stad en samenwerkt aan maatschappelijke opgaven. In Gouda is de betrokkenheid van inwoners, ondernemers en organisaties groot en vormt zij een belangrijke kracht voor de stad. Wanneer participatie zorgvuldig en transparant wordt vormgegeven, kan zij bijdragen aan eigenaarschap, draagvlak en vertrouwen in de overheid. Dat vraagt om helderheid over doelen, rollen en de ruimte voor invloed.
Zonder die duidelijkheid kan participatie verwachtingen wekken die niet kunnen worden waargemaakt en daarmee juist afbreuk doen aan vertrouwen. In Gouda is participatie niet vrijblijvend. Met de inwerkingtreding van de Wet versterking participatie op decentraal niveau per 1 januari 2025 zijn gemeenten verplicht inwoners vroegtijdig te betrekken en het uitdaagrecht te regelen. In Gouda is deze wettelijke opdracht uitgewerkt in de Participatieverordening en de bijbehorende Denkwijzer, vastgesteld op 5 november 2025 en in werking per 1 juli 2026. Daarmee zijn de kaders en spelregels voor participatie vastgelegd en is duidelijk hoe de gemeente de samenwerking met de stad Opgave 2: Digitale communicatie Digitalisering en het gebruik van AI verandert ingrijpend de manier waarop inwoners en ondernemers contact hebben met de gemeente. In het licht van een dienstbare en betrouwbare overheid biedt digitale dienstverlening kansen voor snellere, efficiëntere en beter toegankelijke processen. Tegelijkertijd vergroot digitalisering de zichtbaarheid en snelheid van reacties, waarbij een klein maar luid deel van de bevolking zich soms onbehoorlijk uit, wat de reputatie van de gemeente kan schaden en het draagvlak voor beleid en uitvoering onder druk kan zetten.
Bovendien brengt digitalisering aandachtspunten met zich mee, omdat niet alle inwoners en ondernemers over dezelfde digitale vaardigheden of toegang tot digitale middelen beschikken. Daarmee kan digitalisering ook afstand creëren. Het nieuwe gemeentebestuur staat dus voor de opgave om digitalisering zo vorm te geven dat deze bijdraagt aan inclusieve en herkenbare 2 | Een stad die verbindt Strategische Verkenningen Gouda, 2026 18 vormgeeft. Participatie is daarmee geen eenmalig moment, maar een doorlopende relatie tussen overheid en stad die meebeweegt met beleid en uitvoering. Betekenisvolle participatie vraagt tijd, aandacht en vakmanschap. Ambitie en uitvoeringskracht moeten daarom in balans zijn. Waar die ruimte ontbreekt, is het soms passender om helder te informeren dan om participatie te organiseren die slechts beperkt bijdraagt aan invloed of verbinding. Daarbij vraagt participatie om oog voor representativiteit. Niet alle inwoners zijn even zichtbaar, mondig of georganiseerd. Zonder bewuste keuzes bestaat het risico dat vooral de al actieve groepen worden bereikt, terwijl andere stemmen minder gehoord worden. De gemeente staat daarom voor de opgave om participatie zo vorm te geven dat zij verbindt, in plaats van nieuwe ongelijkheid te creëren. Opgave 3: Versterken van maatschappelijke weerbaarheid Gemeenten hebben de wettelijke taak discriminatie tegen te gaan.
In Gouda gebeurt dit onder andere via de Lokale Inclusie- en Diversiteit Agenda. In een samenleving waarin ervaren polarisatie toeneemt en het vertrouwen in de overheid onder druk staat, kan inclusie bijdragen aan een sterk sociaal weefsel en daarmee aan maatschappelijke weerbaarheid. De invloed van de gemeente is daarbij begrensd: zij kan verbondenheid niet afdwingen, maar wel ontmoeting stimuleren en ruimte bieden aan initiatief. STRATEGISCHE AFWEGING INCLUSIE 1 Welke rol ziet de gemeente voor zichzelf als het gaat om inclusie, en wil een nieuw bestuur zich op thema’s richten? a Wordt er focus aangebracht in het inclusiebeleid, bijvoorbeeld door het onderdeel te laten zijn van ambities ten aanzien van weerbaarheid, veerkracht (hoofdstuk 6) en het versterken van de sociale basis (hoofdstuk 5). 2 | Een stad die verbindt 3 | Een stad die ontwikkelt Strategische Verkenningen Gouda, 2026 19 Inleiding Hoofdstuk 2 maakt duidelijk dat vertrouwen vraagt om uitlegbare keuzes; dit hoofdstuk gaat over de ruimtelijke keuzes die groei en schaar- ste afdwingen. Gouda is een vitale en aantrek- kelijke stad, een stad die groeit. In de komende jaren komen er duizenden woningen en inwo- ners bij. Dat betekent dat de vraag naar (maat- schappelijke) voorzieningen en het gebruik van de openbare ruimte toeneemt.
Een aantrek- kelijke leefomgeving is een basisvoorwaarde voor een stad waar mensen prettig kunnen wonen, werken en leven. De Omgevingswet vat deze opdracht helder samen: het waarborgen van een veilige, gezonde leefomgeving en het doelmatig benutten van de ruimte. Gouda is een historische stad met een kwetsbare bodem en weinig uitbreidingsruimte. Daarom vraagt de combinatie van extra bouwen en het maken van een prettige en gezonde leefomgeving om een goede regie op de ruimtelijke inrichting van de stad. Dit hoofdstuk verkent wat nodig is om die regie te kunnen voeren. Eerst wordt een aantal trends en ontwikkelingen geschetst, daarna worden de opgaven en de strategische afwegingen beschreven die het gemeentebestuur moet maken rond groei, ruimteverdeling en de balans tussen functies.
Centrale vragen in dit hoofdstuk zijn: ■ Welke voorwaarden stelt het bestuur om de groei in woningen, inwoners, banen en bezoekers op een verantwoorde manier in goede banen te leiden? ■ Hoe verdeelt Gouda daarbij de schaarse ruimte tussen wonen, werken, voorzieningen, mobiliteit, energievoorziening, water en groen, zowel bovengronds als ondergronds? ■ Welke type instrumenten en welk niveau van regie kiest het bestuur om grip te houden op de ruimtelijke ontwikkeling van de stad? 3.1 Bevolkingsdichtheid Plek Gouda in rangorde van de 342 Nederlandse gemeenten CBS/Waarstaatjegemeente 2024 7 342 e 3.2 Positie van Gouda in bebouwingsdichtheid Plek Gouda in rangorde van de 342 Nederlandse gemeenten Cebeon 2024 20 342 e 3 | Een stad die ontwikkelt 3.3 Bevolkingsgroei per wijk Toename en afname in %, over de periode van 2025-2050 Trends en | Ouderen willen vaak verhuizen naar nultredenwoningen in hun eigen buurt, maar ontwikkelingen | ervaren financiële of praktische drempels. Dit blokkeert verhuisketens waardoor | 3% Om deze vragen te kunnen beantwoorden, | eengezinswoningen niet vrijkomen voor | 39.9% is het nodig eerst scherp te krijgen welke | gezinnen en starters. In de regio Midden- | 8.4% ontwikkelingen op Gouda afkomen en zorgen | Holland groeit de behoefte aan wijkverpleging | 4% voor de toenemende ruimtedruk.
De volgende | met circa 43% (+3.450 huishoudens) tot | 11.4% -2.6% paragraaf schetst een aantal trends die de | en met 2040 door de toename van oudere | 218.1% | 15.8% komende bestuursperiode en daarna het | huishoudens. Daarbij geldt dat bouwen voor | -15% speelveld bepalen. | ouderen ook andere woningzoekenden helpt: ouderen die verhuizen laten grotere woningen Demografische ontwikkelingen en passende | achter voor gezinnen, die op hun beurt | ABF woningbouw | starterswoningen vrijmaken. De gemiddelde bevolkingsgroei in G40- | 3.4 Verdeling hectare per functie gemeenten tussen 2025 en 2040 is 9,3%, | Intensiever gebruik en nieuw ruimtebeslag | Gouda 2025 tegenover 6,9% voor Nederland als geheel. | openbaar gebied | 30% In hoofdstuk 1 staat dat Gouda volgens de | Groei van het aantal woningen heeft twee | Wonen en maatschappelijke huidige bevolkingsprognoses tussen 2025 en | effecten op de openbare ruimte. Het zorgt | en commerciële voorzieningen 2040 groeit met 14,6%. Tot 2050 neemt het | niet alleen voor intensiever gebruik van de | 15% Water | (panden en erven) aantal inwoners naar verwachting met 21% | bestaande straten, pleinen, groenvoorzieningen toe tot circa 93.000 inwoners, vooral door | en maatschappelijke voorzieningen, maar instroom uit andere gemeenten.
Woningbouw | vraagt daarnaast feitelijk meer ruimte voor | 26% speelt in op die verwachte inwonersgroei | auto, fiets, voetganger, groen, waterberging en | Groen en en maakt tegelijk die groei mogelijk. De in | energie. Dat geeft spanning tussen de ruimte | parken (incl. hoofdstuk 1 beschreven combinatie van | die nodig is voor woningbouw en de ruimte | sportvelden) | 20% vergrijzing, toenemende zorgbehoefte en | om de randvoorwaarden daarvoor in te vullen. | Infrastructuur, kleinere huishoudens vragen om een daarop | Daarbij komt het ruimtebeslag als gevolg van | 9% | parkeren en verharding aansluitende woningbouw. | de klimaatverandering zoals waterberging, | Bedrijventerrein 18.804.576 m2 | Totale oppervlakte Gouda 10 | Bron: Platform31: Keuzes maken in tijden van spanning en schaarste | Basisregistratie Grootschalige topografie 11 | Bron: Stec Groep: Zicht op de Midden-Hollandse woonzorgopgave - Onderzoeksrapport wonen en zorg 20 3 | Een stad die ontwikkelt 3.6 Ontwikkeling aantal woningen 50000 nieuwe bomen voor schaduw en de | het aantal huishoudens en bedrijven stijgt het | 40000 verplichtingen rond de energietransitie, zoals | totale aantal voertuigen en verkeersbewegingen. | 30000 transformatorhuisjes en leidingen.
Vergrijzing | Dit vergroot de vraag naar verkeers- en vraagt tenslotte om een openbare ruimte die | parkeerruimte en vraagt om blijvende aandacht | 20000 toegankelijk is en uitnodigt tot bewegen, met | voor verkeersveiligheid. Daarbij speelt mee voldoende rustpunten en toegankelijke routes | dat auto’s de afgelopen twintig jaar gemiddeld | 0 naar voorzieningen. | groter zijn geworden (circa 10 cm). Daardoor | 2010 | 2015 2020 2025 2030 2035 2040 2045 | 2050 passen per saldo minder voertuigen op dezelfde | CBS/ABF Behalve Westergouwe heeft Gouda geen grote | oppervlakte. Parkeerplaatsen nemen veel onbebouwde uitbreidingslocaties. De ambitie | ruimte in. Ter indicatie: de verwachte groei | 3.7 Woon-werkbalans om woningen en bedrijven toe te voegen | van het aantal huishoudens in Gouda voor de | Aantal banen per 1000 inwoners buiten Westergouwe, vraagt daarom vooral om | komende jaren betekent een extra parkeervraag verdichting en transformatie. Op termijn stuit | van jaarlijks ruwweg de ruimte van 1 tot 2 | 530 de stad daar letterlijk en figuurlijk op grenzen. | voetbalvelden12. Daarom groeit het belang van regionale | banen samenwerking voor bedrijven en woningbouw.
| Woon-werk balans Dat geldt nog meer voor groen en recreatie, | Het aantal banen groeide tussen 2015 en 2024 waar Goudse inwoners in belangrijke mate | van bijna 34.000 naar ruim 40.000, maar die zijn aangewezen op het omliggende gebied. | groei blijft achter bij de bevolkingsgroei. In 2024 Voor bestaande winkels, scholen en culturele | lag de woon-werkbalans op 0,530: er zijn 530 | 2024 voorzieningen is de kanttekening op zijn | banen op 1.000 inwoners. Wanneer de gemeente | LISA vestigingsregister 2024 plaats dat extra inwoners niet altijd vragen om | Gouda de huidige woon-werkbalans richting meer ruimte, maar ook kunnen helpen om het | 2040 wil behouden, zijn naar schatting circa | 3.8 Aantal banen draagvlak van de bestaande voorzieningen in | 5.000 extra banen nodig. Tegelijkertijd zijn er op | 40.000 stand te houden. | dit moment ruim 4.200 openstaande vacatures, | 35.000 vooral in sectoren zorg & welzijn en transport | 30.000 Mobiliteitsbehoefte groeit | & logistiek én technische beroepen. Het aantal | 25.000 Groei werkt ook door in mobiliteit. Het autobezit | werkzoekenden is vergelijkbaar, wat een per huishouden is in Gouda al twintig jaar stabiel | indicatie is dat om- en bijscholing die disbalans | 0 (0,8 per huishouden), maar door de groei van | zou kunnen verminderen.
20112012201320142015201620172018201920202021202220232024 CBS | = voorlopige cijfers 12 | Bron: Omgevingsprogramma Parkeren – Parkeerbeleidsplan Gouda 21 Strategische Verkenningen Gouda, 2026 22 3 | Een stad die ontwikkelt De vraag is dus niet alleen hoeveel banen, maar ook welke banen. Het aandeel theoretisch opgeleiden groeit. Dat vraagt om een ander type werkgelegenheid, zodat meer inwoners ook in of nabij Gouda kunnen werken. Een beperkt en weinig gevarieerd lokaal banenaanbod vergroot bovendien de verkeersdruk door forensen. Voldoende passende werkgelegenheid draagt daarmee bij aan bereikbaarheid én levendigheid. Onder de ruimtelijke afwegingen ligt daarmee een fundamentele vraag: welk economisch profiel streeft Gouda na voor de toekomst, en wat betekent dat voor de stad en de regio? Anticiperen op klimaatverandering vraagt om ruimtebeslag De gevolgen van de klimaatverandering zijn bekend: hittestress, verdroging, neerslagpieken en een grotere kans op wateroverlast. Binnen het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie hebben overheden afgesproken om Nederland in 2050 klimaatadaptief en waterrobuust ingericht te hebben. Dit vraagt om een klimaatadaptieve inrichting van de openbare ruimte en gebouwen, door meer ruimte te maken voor waterberging, infiltratie en vergroening. Die ruimte is in Gouda schaars en moet worden afgewogen tegen andere functies.
Bodemdaling versterkt deze opgave. Door hoge grondwaterstanden is de afvoer- en bergingsruimte beperkt. Groen en water zijn ongelijk verdeeld over de wijken. De gemiddelde hoeveelheid groen en water in gemeentelijk beheer per woning varieert van 57 m² in Bloemendaal tot 403 m² in Stolwijkersluis. Ook de Binnenstad en Noord hebben relatief weinig groen en water per woning. De boomkroonbedekking op gemeentegrond laat een vergelijkbaar beeld zien: Plaswijck scoort het hoogst met 22,9%, terwijl Westergouwe (1,3%) en De Korte Akkeren (5,2%) het laagst scoren. In Westergouwe hangt dit samen met het jonge karakter van de wijk. In De Korte Akkeren wijst de lage boomkroonbedekking op open groen met weinig schaduw, juist relevant bij hittestress. 3.5 Economisch profiel van Gouda Zakelijke dienstverlening en ICT Gastvrijheidseconomie Zorg Technologisch (circulair) maakindustrie (afbeelding gemaakt met behulp van AI)
3 | Een stad die ontwikkelt De ondergrond raakt vol | 3.9 Boomkroonvolume per wijk | 3.10 Hittestress Niet alleen bovengronds, maar ook ondergronds | in m3 | Gevoelstemperatuur bij 27 graden Klimaatstresstest 2025 wordt de ruimte schaarser. Kabels, leidingen, riolering, warmtenetten en verzwaarde | Plaswijck elektriciteitsnetten vragen allemaal plek. Die ruimte is ook nodig voor boomwortels, | Bloemendaal waterberging en behoud van archeologisch | Noord erfgoed. De ondergrond wordt nu vaak ingericht | Binnenstad volgens het principe 'wie het eerst komt, het | Kort eerst maalt'. Dat maakt integrale planning | Haarlem Westergouwe | Goverwelle lastiger, terwijl schaarse ruimte juist vraagt om | Korte samenhang: efficiënte inzet, heldere prioriteiten | Akkeren | Stolwijkersluis en afgewogen keuzes over wat waar een plek krijgt. | Klimaatstresstest 2025 | 0 - 1.000.000 1.000.000 - 2.000.000 Bodemdaling versterkt deze opgave. Wegen, | 2.000.000 - 3.000.000 riolering en funderingen vragen vaker | 3.000.000 - 4.000.000 | 3.11 Wateroverlast onderhoud en vervanging, met hogere | Waterdiepte bij hevige bui 70mm/2 uur: kosten als gevolg. Door de slappe bodem is | 4.000.000 - 5.000.000 | Klimaatstresstest 2025 bovendien meer voorbereidingstijd nodig om de | 5-10cm ondergrond bouwrijp te maken voordat wegen, | 10-15cm woningen en voorzieningen kunnen worden | 15-20cm 20-30cm aangelegd.
Bodemdaling zet daarnaast druk | >30cm op het behoud en doorgeven van het Goudse erfgoed. 23 3 | Een stad die ontwikkelt INFORMATIEBLOK: BODEMDALING | In 2020 is het Kaderplan Bodemdaling Bin- | en monumentale panden? De kernvraag nenstad (KBB) vastgesteld, waarmee urgente | daarbij is: tegen welke kosten kan dit Bodemdaling zet in Gouda druk op leefbaar- | wateroverlast in een deel van de binnenstad tot | erfgoed behouden blijven, en hoe wordt heid, erfgoed, vastgoedwaarde, veiligheid, | circa 2050 wordt aangepakt. Daarna verschuift | de verantwoordelijkheid verdeeld? economische bedrijvigheid en het functioneren | de opgave naar funderingen en leefbaarheid. van water- en rioolsystemen. De problematiek | Ook breidt de opgave zich uit naar de hele concentreert zich vooral in de binnenstad. In het | binnenstad en de aangrenzende randen langs de | Bestaande kaders invloedsgebied van de stadsboezem staan circa | stadsboezem. Landelijk is het kabinet een meer- 3.100 gebouwen met risico op funderingsscha- | jarenaanpak funderingsproblematiek gestart. | voor schaarse ruimte de: Het gaat om circa 1.900 ondiep gefundeerde | Naar verwachting krijgen 425.000 gebouwen panden (veelal van voor 1900) en circa 1.200 | binnen tien jaar funderingsschade, oplopend panden op houten palen (veelal 1900-1970),, | tot 780.000 in 2050.
Oorzaken zijn veroudering, | De geschetste trends maken duidelijk dat waaronder veel monumenten. Herstel kost al | bodemdaling en klimaatverandering. De Goudse | Gouda keuzes moet maken. Maar die keuzes snel €100.000 of meer per woning. | opgave past in deze landelijke context. | worden niet in een vacuüm gemaakt. Er bestaan al lokale, provinciale en landelijke kaders die de Het waterpeil speelt hierbij een ingewikkeld | Hoewel 2050 ver weg lijkt, vergen planvorming | speelruimte voor het gemeentebestuur bepalen dilemma. Een relatief stijgend grondwaterpeil | en uitvoering decennia. Tijdig handelen helpt | en begrenzen. De volgende paragraaf zet de leidt bij ondiep gefundeerde panden tot vocht- | om schade, waardedaling en verlies van | belangrijkste daarvan op een rij. en schimmelproblemen, en kan op termijn de | erfgoed te beperken en geeft bewoners en bewoonbaarheid aantasten. Een verlaging van | ondernemers meer handelingsperspectief. Er | Landelijke kaders het grondwaterpeil vergroot juist het risico op | liggen koppelkansen met klimaatadaptatie, | De basis voor de ruimtelijke ordening wordt aantasting van houten paalfunderingen. Water- | de warmtetransitie, rioolvervanging en | gevormd door de Omgevingswet en de overlast raakt daarmee vooral ondiep gefun- | erfgoedprogramma's. Dit vraagt om de | nieuwe Nota Ruimte.
De Omgevingswet deerde panden van vóór 1900, vaak de meest | volgende afweging: | schrijft voor dat een veilige en gezonde monumentale en beeldbepalende gebouwen. | 1 | Start de gemeente Gouda op korte | fysieke leefomgeving moet worden bereikt Wateronderlast raakt vooral panden op houten | termijn met een lange termijnverkenning | en in stand gehouden, en dat de ruimte palen van na 1900. De situatie wordt complexer | naar scenario’s voor waterpeilbeheer, | doelmatig beheerd en ontwikkeld moet doordat beide typen panden in de binnenstad | funderingen en erfgoedbehoud na 2050? | worden. De wet vraagt daarbij expliciet om door elkaar staan. Hierdoor kunnen tussen ge- | En onderzoekt de gemeente Gouda | gezondheidsbevordering en geluidsbelasting bouwen onderlinge hoogteverschillen ontstaan. | welke ondersteuning en financiering | een plek te geven in beleid. De Nota Ruimte mogelijk is voor kwetsbare eigenaren | (in ontwikkeling) schetst de ruimtelijke 24 Strategische Verkenningen Gouda, 2026 25 3 | Een stad die ontwikkelt hoofdstructuur van Nederland. Hierin maakt het Rijk keuzes over verstedelijking, water, bodem en klimaat die doorwerken in de regio Midden- Holland. Specifiek voor de woningbouw is de Wet Regie Volkshuisvesting leidend.
Deze wet schrijft dwingend voor dat 30% van de nieuwbouw sociale huur moet zijn en dat twee derde van de nieuwbouw (inclusief die sociale huur) betaalbaar moet zijn voor lage en middeninkomens. Provinciale en regionale kaders Gouda opereert in een regionaal netwerk. De provincie Zuid-Holland en de regio Midden-Holland hebben kaders gesteld die de lokale beleidsvrijheid inkaderen, vooral op het gebied van wonen en werken. Zo heeft Gouda zich in de Woondeal Rijk- provincie-regio gecommitteerd aan de bouw van 4.600 woningen tot 2032 als aandeel in de regionale opgave. Op economisch vlak stelt de Provinciale Omgevingsverordening strikte grenzen: het transformeren van zware bedrijventerreinen naar andere functies is niet toegestaan en regionaal is afgesproken in de Bedrijventerreinenstrategie dat het totale areaal behouden blijft ten gunste van intensiever gebruik. Daarnaast eist de provincie dat bij elke bouwontwikkeling vooraf inzichtelijk wordt gemaakt hoe de benodigde voorzieningen worden gerealiseerd. Goudse kaders Naast de regels van het Rijk en de provincie bepaalt Gouda ook zelf de koers. De gemeenteraad heeft deze eigen hoofdkeuzes vastgelegd in de Goudse Omgevingsvisie 1.0, die in de komende periode verder wordt uitgewerkt in een ‘Routekaart uitvoering Omgevingsvisie’ en waar nodig wordt herijkt.
Een centrale opgave in de Omgevingsvisie is de bouw van circa 8.500 woningen tot 2040, waarmee de woningvoorraad en de geprognosticeerde behoefte ruim in evenwicht zouden zijn. Een groot deel hiervan landt in Westergouwe, maar voor de resterende opgave is nog een nadere precisering nodig. Deze hoofdkeuzes zijn verder ingevuld in sec- torale kaders, die vaak nog om extra uitwerking vragen. Zo kiest de Bedrijventerreinenvisie voor behoud van bestaande terreinen, tenzij een economische functie niet langer haalbaar is. Zo heeft de hoofdkeuze “Gezonde-groene stad” uit de Omgevingsvisie onder andere uitwerking gekregen in het Programma Groen, Programma bomen, Programma biodiversiteit en Program- ma actieplan geluid. Voor maatschappelijke voorzieningen is de koers voor onderwijs- huisvesting vastgelegd in het Uitvoeringsplan Onderwijshuisvesting 2026-2030. Tot slot zijn voor klimaatadaptatie doelen opgenomen in het Water- en rioleringsprogramma (WRP) en Strategische Verkenningen Gouda, 2026 26 3 | Een stad die ontwikkelt het convenant klimaatadaptief bouwen om beter met pieken en dalen in hemelwater om te kunnen gaan. Al deze kaders zijn veelal los van elkaar ontwik- keld. De kunst is om ze niet alleen afzonderlijk uit te voeren, maar in samenhang te wegen en te vertalen naar concrete keuzes in de schaarse Goudse ruimte.
Opgaven en strategische afwegingen De trends en ontwikkelingen bepalen samen het speelveld waarbinnen het gemeentebestuur de komende jaren keuzes maakt. Keuzes over woningbouw, groen, parkeren, ruimte voor bedrijvigheid en voorzieningen hangen met elkaar samen. Dit vraagt dus om samenhangende afwegingen en bepalen van prioriteiten. In deze paragraaf werken we drie centrale opgaven uit, met per opgave de belangrijkste afwegingsvragen die om bestuurlijke richting vragen. Dit vindt plaats tegen de achtergrond van al bestaande vastgestelde kaders, wetgeving en overeenkomsten. Opgave 1: Groeiambitie en de randvoorwaarden daarvoor bepalen De bevolkingsprognoses laten zien wat er gebeurt als Gouda doorgaat op de huidige koers. Die koers is deels een keuze en deels een gegeven: de woningcrisis, landelijke prestatie- afspraken en het recht op vrije vestiging maken dat Gouda niet zomaar een hek om de stad kan zetten. Ook de manier waarop Gouda groeit is een keuze. Het nieuwe gemeentebestuur kan een andere koers varen: sneller, langzamer of op andere doelgroepen gericht. In de Regiodeal Wonen tussen rijk, provincie en regio zijn wo- ningbouwafspraken gemaakt tot 2032. Er lijkt daarna ruimte in de stad om de woningbehoef- te tot 2040 op te vangen, maar hoeveel exact gebouwd wordt en op welke manier dat voor Gouda passend is vraagt om keuzes. De woningbouwopgave staat wel onder druk.
De kwetsbaarheid van ons elektriciteitsnet neemt toe. TenneT waarschuwt voor 54 uur stroomuitval per jaar na 2030 zonder extra regelbaar vermo- gen. De (landelijke) uitrol van het 380kV-net stagneert door personeelstekorten, bezwaarpro- cedures en financieringsdruk13. Daar komen nieu- we regels rond de toewijzing van netcapaciteit bij: om de woningbouwproductie niet te laten stilvallen door gebrekkige aansluiting op het net, is vroegtijdige afstemming met Stedin over toe- komstige woningbouwplannen (ook van derden) 13 Bron: Platform31: Keuzes maken in tijden van spanning en schaarste Strategische Verkenningen Gouda, 2026 27 3 | Een stad die ontwikkelt randvoorwaardelijk. Dit vraagt de komende jaren stevige regie van de gemeente. Ook stijgende bouwkosten maken projecten minder haalbaar en de uitvoeringscapaciteit is beperkt. Daarbij hebben de woningcorporaties in Midden-Hol- land slechts de financiële middelen om twee derde van de opgave sociale huur te realiseren; middenhuur kunnen zij nagenoeg niet bouwen. Zonder oplossing voor dit financieringstekort kan Gouda niet voorzien in de behoefte aan be- taalbare woningen. In ieder geval moeten de randvoorwaarden voor bouwen op orde zijn. Het verkeerssysteem bepaalt mede hoeveel groei Gouda kan op- vangen. De ontwikkeling van Westergouwe, de Spoorzone en andere locaties leiden tot extra verkeersbewegingen.
Zonder tijdige investerin- gen in randwegen, fietsinfrastructuur en andere mobiliteitsmaatregelen zal de bereikbaarheid verslechteren voor auto en fiets. Het tempo en de omvang van deze investeringen bepalen dus mede welke woningbouwaantallen verant- woord zijn. Naast investeringen in mobiliteit vraagt meer woningbouw ook om investeren in oppervlakte en kwaliteit van groen, elektriciteit, waterberging en soms ook in maatschappelijke en commerciële voorzieningen. Het bouwen van woningen kan helpen om het draagvlak voor deze voorzieningen te versterken. Welke voorzieningen nodig zijn hangt ook af van het type woningbouw en de doelgroep waarop wordt ingezet. Bouwen voor gezinnen leidt tot andere effecten dan bouwen voor ouderen of al- leenstaanden. De keuze voor woningbouw hangt tot slot samen met werkgelegenheid. Wonen en werken kunnen elkaar versterken: gemengde be- stemmingen (zoals wonen boven bedrijfsruimte) maken het mogelijk om beide ambities te combi- neren. Maar dat vraagt om actieve sturing. Het gemeentebestuur kan sturen door bewust ruimte te reserveren voor bedrijvigheid, door functies te mengen, door te sturen in welk type bedrijven Gouda wil aantrekken, en door te bepalen welke woon-werkbalans een harde ondergrens is of een streven.