Document · PDF

Bijlage 2.1 - BBA Bouwhistorisch onderzoek, algemeen

Raadsvergadering 1 november 2023, gemeente GoudaBij agendapunt: Herbestemming Stadhuis Gouda14.618 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Omdat de trouwzaal te klein was geworden voor raadsvergaderingen is het zuidelijke deel, ter grootte van vijf traveeën ingericht tot raadzaal. De verlegging van de zoldervloer van het eerste naar het tweede juk kwam de ruimtewerking ten goede (afb. 98 en 99). Van der Steur wilde in de raadzaal een gotische sfeer te creëren, wat onder meer bereikt is door de decoratie van de noordwand van de raadzaal. Deze heeft een houten lambrisering met een gotiserend karakter dat onder meer in de spijkerpatronen tot uitdrukking komt (afb. 100). Passend zijn ook de decoraties aan de noordwand, waaronder het opschrift: ‘Salus publica suprema lex’ (Het algemeen belang is de hoogste wet) (afb. 101). Ook het hang- en sluitwerk op deze verdieping is aan dit gotiserende karakter aangepast. Ook het gebruik van de open kapconstructie draagt bij aan dit karakter. Voor enig buitenlicht zijn enkele kleine dakkapellen geplaatst en ter aankleding wapens en middeleeuws aandoende lichtkronen (afb. 102). De drie smeedijzeren lichtkronen zijn geschonken door de Goudse Machinale Garenspinnerij (afb. 103). Het oorspronkelijke meubilair, ontworpen door Van der Steur en uitgevoerd door leerlingen van de Technische School voor Gouda e.o., is in 1996 verdwenen.

Enkele van de stoelen met ingeperst gepolychromeerd stadswapen zijn elders bewaard, waaronder de burgemeestersstoel en twee stoelen die nu gebruikt worden voor de bruidsparen in de trouwzaal (afb. 64). Bij de restauratie van 1996 is in de zuidwesthoek een vluchttrap in de vorm van een stalen wenteltrap aangebracht (afb. 104). Hal (ruimte 4.02)

De hal is de centrale ruimte op de kapverdieping en dient als garderobe en wachtruimte. Ten behoeve daarvan is (in de jaren zestig?) een aantal stoelen geplaatst (afb. 105). Deuren en deuromlijstingen hebben hier ook een gotiserend karakter gekregen. Dit effect is versterkt door de plaatsing van twee 16de-eeuwse hellebaarden en een zwaard - geschonken door de afdeling Gouda der Centrale vereniging voor de Markt-, Straaten Rivierhandel (afb. 106). Dit zorgt overigens voor een kenmerkend contrast met de inmiddels waardevol geworden droge brandleiding met brandslang en brandspuit uit de periode van de restauratie. Leeskamer (ruimte 4.03)

De ruimte van de huidige leeskamer was na de restauratie verdeeld in een spreekkamer met licht vanuit de dakkapel van 1748 en een afzonderlijke dienkeuken (waarin zich ook de vlizotrap naar de zolder bevindt) (afb. 107). Waarschijnlijk zijn beide kamers in 1996 samengevoegd. Ook hier verlenen de deur- en deuromlijstingen in combinatie met de kaponderdelen het geheel een gotiserend karakter.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Voormalige archiefruimte (ruimte 4.04)

Het achterste deel van de kapverdieping is bij de restauratie van 1947-1952 ingericht als archiefruimte (afb. 108 en 109). De archiefruimte - met een toelaatbare vloerbelasting van 500 kg/m2 - is enigszins brandwerend gemaakt door de zijwanden uit te voeren in twee halfsteens poriso-wanden met spouw. Ter weerszijden van de archiefruimte ontstonden nevenruimten met de jukbenen en korbelen (afb. 110). Beide vensters aan de noordzijde en de deur aan de zuidzijde zijn aan de binnenzijde voorzien van een stalen rand waarin, indien nodig, stalen ramen aangebracht konden worden (afb. 111). Vanwege de archieffunctie zijn de moerbalken omtimmerd evenals de vakken tussen de moerbalken. Over het geheel maakt deze ruimte, die nu als vergaderruimte in gebruik is, een gedrukte indruk. Damestoilet (ruimte 4.05)

Het damestoilet met portaal en wc-ruimte dateert nog overwegend uit de tijd van de restauratie. Opmerkelijk is dat de (vernieuwde) stortbak is gemonteerd tegen één van de spanten (waarop het telmerk nog zichtbaar is) van de kapconstructie (afb. 112). Herentoilet (ruimte 4.06)

Het herentoilet met portaal en twee wc-ruimten dateert nog overwegend uit de tijd van de restauratie wat ook geldt voor de wasbak met marmeren spatplaat en planchet (afb. 113). Zolder De kapconstructie bestaat uit in totaal tien spanten die op de bovenste moerbalken rusten. De spanten zijn opgebouwd uit drie op elkaar gestapelde dekbalkjukken die onderling horizontaal verbonden zijn door flieringen en aan beide zijden van de jukken zijn voorzien van windschoren. Deze nog bestaande spanten zijn door middel van getrokken telmerken van zuid naar noord genummerd (afb. 26). Het is opmerkelijk hoe goed de kapconstructie nog bewaard is gebleven in het geweld van de achtereenvolgende restauraties. Dit geldt niet alleen voor de jukken, flieringen en windschoren, maar mogelijk ook nog voor een deel van het dakbeschot. In feite is de kapconstructie daarmee een van de weinige onderdelen die nog authentiek materiaal uit de bouwtijd bevatten. Het meeste andere authentieke materiaal, waaronder vrijwel alle natuursteen, is bij restauraties vervangen. Toch heeft de zolder de nodige wijzigingen ondergaan. Bij de restauratie van 19471952 is voor de zuidelijke vijf traveeën de zolder die op het eerste juk lag weggenomen en op het tweede juk herplaatst waardoor er daaronder een ruimere raadzaal gecreëerd kon worden.

Deze zolder is sindsdien gevuld met een wirwar aan ventilatiekanalen voor de luchtbehandeling (afb. 114 en 117). Vanaf deze ‘verhoogde’ vloer kan direct, en niet zoals voorheen met ladder, de - nog originele - deur naar de geveltoren bereikt worden. In de geveltoren bevindt zich een ladder naar de klokverdieping waarvan de vloer bij restauratie in beton is uitgevoerd (afb. 115). De travee noordelijk daarvan is gebruikt voor de nieuwe schoorstenen die midden in het dak uitkomt, maar bestaat uit twee gesleepte schoorsteenkanalen (afb. 116). Met een

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

ladder kan van de eerste naar de tweede zoldervloer worden bereikt (afb. 117). Ook op het noordelijke deel van de kap, waar twee jukken zonder vloeren op elkaar staan, wordt het beeld bepaald door de leidingen van de luchtbehandeling (afb. 118). De zolder is sinds de restauratie te bereiken via de vlizotrap vanuit de leeskamer (4.03) (afb. 119).

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

WAARDESTELLING Op basis van de gegevens uit de voorgaande hoofdstukken wordt hieronder een weging gemaakt ten behoeve van de vaststelling van de monumentwaarden. Als uitgangspunt worden de Richtlijnen bouwhistorisch onderzoek (2009) aangehouden. Deze zijn vastgesteld door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Stichting Bouwhistorie Nederland, Vereniging Nederlandse Gemeenten, Atelier Rijksbouwmeester en Rijksgebouwendienst. In de Richtlijnen wordt een onderscheid gemaakt tussen een ‘contextuele’ en een ‘interne’ waardestelling. In het eerste geval wordt een weging gemaakt van waarden van het bouwwerk ten opzichte van soortgelijke gebouwen op landelijk, regionaal of plaatselijk niveau in de vorm van een cultuurhistorische waardering. Bij de ‘interne’ waardestelling worden de verschillende onderdelen van één bouwwerk (context, bouwmassa, exterieur, constructie, interieur en afwerking) gewogen. Doel is het bepalen van het relatieve belang van de monumentale waarden van onderdelen van het bouwwerk, voorafgaande aan een verbouwing of restauratie waarbij men voor de keus staat deze onderdelen te behouden, te vervangen of te verwijderen. Deze laatstgenoemde waardestelling geschiedt zowel in tekst als in een afbeelding met drie kleuren. Deze tekening valt slechts te gebruiken in combinatie met de tekst.

De waardestelling maakt gebruik van een indeling in drie categorieën: - blauw: categorie 1: hoge monumentwaarden, deze zijn van cruciaal belang voor de structuur en/of de betekenis van het object of gebied; - groen: categorie 2: positieve monumentwaarden, deze zijn van belang voor de structuur en/of de betekenis van het object of gebied; - geel: categorie 3: indifferente monumentwaarden; deze zijn van relatief weinig belang voor de structuur en/of betekenis van het object of gebied. De verschillende tinten blauw, groen en geel geven geen nader onderscheid aan, maar zijn uitsluitend toegepast ter verheldering van de afbeelding. - X (kruis): geeft de waarde van de plafondafwerking c.q. -constructie aan. - 0 (ovaal): geeft de waarde van de vloerafwerking aan. Belangrijke details die extra uitgelicht dienden te worden, zijn van een cijfer in cirkel voorzien met de betreffende waarderingskleur. Deze zogeheten ‘featurenummers’ zijn in een legenda benoemd. Cultuurhistorische waardering (contextuele waardestelling) De ‘contextuele’ waardering van het gebouw is in feite al gemaakt in het kader van de selectie tot rijksmonument in 1966. Echter bij de registeromschrijvingen uit de jaren zestig van de vorige eeuw is wel een korte omschrijving gemaakt, maar ontbreekt steevast een echte redengeving (zie Bijlage 1). Daarom wordt hieronder de redengevende beschrijving in die zin uitgebreid.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Algemene historische waarden

Het stadhuis is een belangrijk voorbeeld van een stedelijk gebouw uit de late middeleeuwen waarin de stedelijke trots van de stad Gouda tot uiting is gebracht. Dat geldt zowel voor de bouw alsook voor de latere verfraaiingen die het gebouw in de loop der tijd heeft ondergaan, niet in de laatste plaats ten tijde van de restauratie uit 1947-1952 waarbij veel geschenken van de burgerij een plaats in het gerestaureerde gebouw hebben gekregen. De aard van de geschenken weerspiegelt alle lagen van de bedrijvigheid en bevolking in die tijd. Als symbool van een eeuwenlange band tussen stadsbestuur en inwoners is het gebouw van groot cultuurhistorisch belang. Ensemblewaarden

Het stadhuis met bordes en schavot ter weerszijde van dit rijzige gebouw, met geveltoren boven de ingang aan de zuidzijde, staat midden op de Markt en domineert dit plein en omgeving. Daarmee heeft het gebouw een hoge ensemblewaarde. Architectuur- en bouwhistorische waarden

Het stadhuis is een karakteristiek voorbeeld van een laatgotisch gebouw met landelijke uitstraling met de vleeshal (nu burgerhal) als belangrijke architectonische waarde en de kapconstructie als belangrijke bouwhistorische waarde. De sterk gerestaureerde voorgevel heeft vooral een belangrijke beeldwaarde. Van hoge waarde is de laat-17deeeuwse verfraaiing die uitwendig tot uitdrukking komt door het schavot en inwendig door de decoratie van het beneden- en het bovenplein. Ook de restauratie van 19471952, vooral de inrichting van de raadzaal in de kapverdieping, is een karakteristiek voorbeeld van een restauratieopvatting uit die tijd. Daarmee heeft het gebouw hoge architectuur- en bouwhistorische waarden. Monumentwaarden (interne waardestelling) De ‘interne’ waardering van het gebouw heeft betrekking op (de verschillende onderdelen van) het gebouw zelf. Bouwmassa en exterieur

De bouwmassa van het gebouw is in essentie nog aanwezig. Dat geldt vooral voor de hoofdvorm, de indeling in verdiepingen en de kapconstructie. De compactheid van het gebouw met bordes aan de voorzijde en schavot aan de achterzijde en het ontbreken van verdere aanbouwen heeft hoge monumentwaarde. Hoewel de hoofdvorm goed beleefbaar is gebleven, is de voorgevel in een Franse kalksteen vernieuwd en de achtergevel gereconstrueerd. Ook de natuurstenen buitenhuid van de beide zijgevels is vernieuwd evenals alle vensters. Daarmee is het een laatgotisch gebouw zoals gezien door de ogen van de restauratiearchitecten. Desondanks heeft dit beeld een hoge monumentwaarde. Constructies, interieur en afwerking

De gehele constructie van het gebouw, uitgevoerd met muren van baksteen, bekleed met natuursteen en met een houten kapconstructie, heeft een hoge monumentale waarde. Alle bij de restauratie van 1947-1952 toegevoegde roerende en onroerende zaken hebben een hoge monumentale waarde.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

De met nummers in de hierna volgende waardestellingsplattegronden aangegeven ‘features’ hebben een hoge monumentwaarde. Van de onderverdieping is de constructie en afwerking van de rijwielkelder en burgerhal van hoge monumentale waarde. Het tussenstuk met keuken heeft een indifferente monumentwaarde. Van de bel-etage hebben de indeling en afwerking van de ruimten een hoge monumentale waarde. De garderobe en de inbouwen in de ruimten 2.09 en 2.10 hebben een indifferente monumentwaarde. Van de verdieping hebben de indeling en afwerking van de ruimten een hoge monumentale waarde. De inbouwen in de ruimten 3.05 en 3.06 hebben een indifferente monumentwaarde. Van de kapverdieping hebben de indeling en afwerking van de ruimten een hoge monumentale waarde. De brandhaspel in de hal en de stalen omlijsting van de vensters in de voormalige archiefruimte hebben een hoge monumentale waarde. De indeling van de wc’s in ruimten 4.05 en 4.06 hebben een positieve monumentwaarde.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Waardering in geschematiseerde plattegronden

De plattegronden dienen gelezen te worden in combinatie met de tekst van de interne waardestelling.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

AANBEVELINGEN Algemeen

- Gezien het grote belang van de aankleding is het aan te bevelen om een afzonderlijke inventarisatie te maken van de geschenken voor het stadhuis in verband met de restauratie 1947-1952. Daarbij zou ook moeten worden nagegaan waar de nu ontbrekende geschenken, zoals de 15 tinnen asbakken gebleven zijn. - Het verdient aanbeveling dit bijzondere ensemble van roerende en onroerende geschenken als blijk van de sterke verbondenheid met het stedelijk bestuur en haar stadhuis geheel in situ te bewaren en in lijn met het rapport Van object naar samenhang: De instandhouding van ensembles van onroerend en roerend cultureel erfgoed te handelen (www.erfgoedinspectie.nl/uploads/publications/van-objectnaar-samenhang.pdf). - Een andere oplossing zoeken voor de ongelukkig geplaatste noodwenteltrap in de zuidwestelijke hoek van het gebouw. - Een andere oplossing zoeken voor de ‘rommelig’ geplaatste druklift in combinatie met de ruimten 1.04 en 2.09 en 2.10. Onderverdieping

- Het is aan te bevelen om het keukendeel (1.03) te moderniseren. Bel-etage

- Het beter beleefbaar maken van het westelijke deel van de vierschaar door de zandstenen delen aan west-, zuid- en noordzijde beter in het zicht te brengen (2.02 en 2.03). Verdieping

- Het vervangen van de schuifdeur in de Waagzaal (3.07) en St. Janszaal (3.08) door een openslaande deur zoals die ook na de restauratie aanwezig was. - Het aanpassen van de verlichting in de sterzaal en in overeenstemming brengen met het karakter van de zaal (3.01). Kapverdieping

- Het verwijderen van het verlaagde plafond tussen de moerbalken in de voormalige archiefruimte (4.04). - Het opnieuw verdelen in twee vertrekken van de leeskamer (4.03). - Het behouden van de toiletten in de kapverdieping als voorbeeld van de inrichting van het stadhuis na de restauratie (4.05 en 4.06). - Het handhaven van de ‘vintage’ brandslang en -spuit in de hal (4.02) en hoofdtrap (3.02).

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Overwegingen

- Het zou te overwegen zijn –met het oog op een betere toegankelijkheid en het scheppen van een tweede trappenhuis - om te onderzoeken in hoeverre de ‘kolom’ van de ruimten 1.04, 2.09-2.10 en 3.11 te herstructureren tot een trappenhuis met lift. Hierbij zou inspiratie geput kunnen worden uit de restauratie van De Waag in Deventer in 2001-2003.36 - Iets verder doorgeredeneerd zou te overwegen zijn om deze ‘kolom’ door te trekken tot de kapverdieping. Het in zijn geheel één travee naar het zuiden verplaatsen van de achterwand van de raadzaal (4.01) zou daarbij een mogelijke oplossingsrichting kunnen zijn. Het karakter van de raadzaal blijft daardoor behouden en tevens komt er ruimte voor extra voorzieningen zonder de hal (4.02) te hoeven aantasten.

Bloemink e.a. 2003.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

SAMENVATTING Het midden op de Markt geplaatste stadhuis te Gouda is een bijna archetypisch voorbeeld van een gotisch stadhuis in Nederland. Het gebouw in zijn huidige hoofdvorm verrees in 1448-1450 en onderging zijn eerste verbouwing in 1517. In 1603 verrees aan de voorzijde een bordes en dat kreeg in 1695 een overhuiving. In de periode 1692-1697 vernieuwde men het schavot aan de achterzijde en tevens de achtergevel. De classicistische vorm daarvan vormde de eerste afbreuk aan het gotische karakter van het gebouw. Inwendig werd in die tijd de bel-etage ingrijpend classicistisch verfraaid waarbij het gotische houtskelet verdween, wat de stabiliteit van het gebouw uiteindelijk helemaal niet ten goede bleek te komen. Latere aanpassingen tastten het gotische karakter van het gebouw verder aan. Met de vernieuwing van de voorgevel in 1880-1884 werd het verval gestuit en begon tevens de periode van verfraaiing van het uiterlijke beeld naar het idee dat men daar toen van had. Bij de restauratie van 1947-1952 werd de classicistische achtergevel weer naar gotische vormen ‘hersteld’ en de voorgevel in 1961-1962 met beelden verfraaid, terwijl de pinakels in 1995-1996 in nieuwe steen werden gekopieerd.

Afgezien van de overwegend nog originele kapconstructie is het gotische karakter door de achtereenvolgende restauraties als beeld weliswaar versterkt, terwijl het authentieke materiaal stukje bij beetje als versleten werd afgevoerd. De belangrijkste ingreep was de restauratie van 1947-1952 onder leiding van A. van der Steur en met burgemeester K.F.O. James als belangrijkste stimulator. De deplorabele bouwtechnische toestand van het gebouw noopte tot een ongekend ingrijpende sanering, waarbij de gehele fundering vernieuwd diende te worden en inwendig het gehele gebouw gestabiliseerd moest worden. De kap kon daarbij behouden blijven, maar vrijwel al het andere constructieve houtwerk moest vernieuwd worden, met stalen versterkingen en betonnen balken tot gevolg. Naast de sanering werd de restauratie voor vier andere zaken aangegrepen: consolidatie, modernisering, karakterversterking en aankleding. Consolidatie betrof vooral de classicistische elementen op de bel-etage en modernisering het secretariegedeelte op de verdieping aan de noordzijde. De karakterversterking vond vooral plaats in de voormalige vleeshal die werd omgebouwd tot burgerhal en het gotische karakter werd versterkt. De nieuwe raadzaal in de kapverdieping kreeg ook een gotiserend karakter.

Bijzonder is de rijke aankleding die het gebouw kreeg door de vele giften uit alle lagen van de Goudse bevolking die daarmee hun verbondenheid met het stadhuis tonen en waarvan het geheel van restauratie en aankleding nu nog een bijzonder en nog bijzonder gaaf tijdsbeeld geeft. Trefwoorden Bouwhistorisch onderzoek met waardestelling Stadhuis, Gotisch, Verbouwing, Restauratie 1448-1459, 1692-1697, 1947-1952 Restauratie, Van der Steur Sanering constructie, karakterversterking, aankleding, ensemble

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

BRONNEN EN LITERATUUR Bronnen -

Groene Hart Archieven Gouda 0269 Archief van de gemeentelijke dienst Openbare Werken Gouda 1815-1948 RCE Amersfoort Panddossier Stadhuis (1918-1956) NAi Rotterdam DSVB (Drexhage Sterkenburg Bodon Venstra), opvolgers van bureau Van der Steur

Literatuur -

Bloemink, Wijnand, Nina Herweijer, Henk Nalis & Ronald Stenvert, De Waag in Deventer: 475 jaar geschiedenis, Zutphen 2003. Buijs, Chris e.a., Van object naar samenhang: De instandhouding van ensembles van onroerend en roerend cultureel erfgoed, Zeist/’s-Gravenhage 2004. Denslagen, Wim, De Nederlandse Monumenten van Geschiedenis en kunst: Gouda, Zeist/Zwolle 2001. Dolder-de Wit, Henny van, ‘De glazen in de Burgerzaal van het stadhuis of: hoe een burgemeester de Goudse Glazen kraakte’, Tidinge van die Gouwe, 16(1997), 76-79. Gielen, Albert, Ad van der Steur (1893-1953): Zorgvuldig en met kleine stapjes vooruit - architect tussen traditie en vernieuwing, Rotterdam 2002. Helbers, G.C., ‘De geschiedenis van het gebouw en zijn voorgangers’, in: James 1952, 83-156. Herman de Groot, W.A.C., ‘De versterking van de fundering van het stadhuis te Gouda’, Bouw, 5(1950), 364-370. James, K.F.O. e.a., Het stadhuis van Gouda: Een verzameling bijdragen, in het bijzonder gewijd aan de restauratie 1947-1952, uitgegeven ter gelegenheid van de officiële heropening door H.M. Koningin Juliana op 28 juli 1952, Gouda 1952. Mosselveld, J.H. van (red.), Keldermans: Een architectonisch netwerk in de Nederlanden, ’s-Gravenhage 1987. Schouten, J., Het Stadhuis te Gouda, Gouda s.a.

Slooter, H., ‘Stadhuis in de steigers: Mededelingen en berichten over de restauratie van het stadhuis in 1995 en 1996’, Tidinge van die Goude, 16(1997), 3-27. Sprokholt, Henkjan, ‘De afbeeldingen van het Goudse stadhuis’, Tidinge van die Goude, 16(1997), 52-72. Steur, A. van der & W.A.C. Herman de Groot, ‘De restauratie van het Stadhuis te Gouda (1947-1952)’, in James 1952, 26-63.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Vermeulen, Frans, ‘Het stadhuis van Gouda gerestaureerd’, Katholiek Bouwblad, 19(1952)25, 385-389. Warffemius, Ab, ‘De verbouwing van 1517-1518 in het Goudse stadhuis’, Tidinge van die Goude, 16(1997), 29-41. Weltens, Arno, Kathedralen en luchtkastelen van de omroep in Hilversum, Zwolle 2002.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

BIJLAGE 1: Redengevende omschrijving

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

BIJLAGE 2: Geschenken 1947-1952 ten behoeve van het stadhuis Overgenomen uit: James 1952, 157-159.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

AFBEELDINGEN Historische afbeeldingen

1- 26

Exterieur

27- 35

Onderverdieping

36- 47

Bel-etage

48- 75

Verdieping

76- 94

Kapverdieping

95- 113

Zolder

114- 119

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Historische afbeeldingen

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 1 Uittreksel kadastrale kaart Markt 1, Gouda. De kaart is noordgericht. (Herkomst: www.kadaster.nl)

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 2 Tekening van Roelof Roghman uit 1646 waarop de in 1695 aangebrachte overhuiving van het bordes nog niet staat afgebeeld. (Herkomst: Groene Hart Archieven Gouda)

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 3 Plattegronden van de bestaande toestand van het stadhuis volgens een opmeting uit 1877. (De 1e Verdieping is gelijk aan de bel-etage in dit rapport en de 2de Verdieping aan de verdieping.) (Herkomst: RCE Amersfoort)

Afb. 4 Doorsnede van de bestaande toestand van het stadhuis volgens een opmeting uit 1877. (Herkomst: RCE Amersfoort)

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS STADHUIS GOUDA

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 5 Gezicht in noordoostelijke richting in voormalig kantoor van algemene en sociale zaken, tegenwoordig het westelijk deel van de Waagzaal (3.07). Het gotisch sleutelstuk linksboven heeft de restauratie niet overleefd. (Herkomst: Groene Hart Archieven Gouda, beeldbank inv.nr. 72827)

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 6 Kantoorruimte op de verdieping vóór de restauratie: de zogenaamde ‘Glazen kast’ gezien in zuidelijke richting; tegenwoordig deels ruimte 3.03, 3.08 en 3.10). (Herkomst: Groene Hart Archieven Gouda, beeldbank inv.nr. 72830)

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 7 De commissiekamer (ruimte 3.04) vóór de restauratie, met ingebouwde kasten en een uit circa 1920 daterende schouwpartij die bij de restauratie is verdwenen. (Herkomst: Groene Hart Archieven Gouda, beeldbank inv.nr. 72831)

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 8 Het persen van de ‘de Waal’-palen in de onderverdieping. (Herkomst: Groene Hart Archieven Gouda, beeldbank inv.nr. 72915)

Afb. 9 Stenen trap op de bel-etage tussen vooren achterhuis gezien vanaf het bovenplein, met links de deur naar de voormalige bodekamer (2.09-2.10). (Herkomst: Groene Hart Archieven Gouda, beeldbank inv.nr. 72851)

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 10 De zuidwand van de trouwzaal (2.08) waarvan de wandbespanning is afgenomen met links de tussendeur naar toilet en burgemeesterskamer en rechts de toegang tot het bovenplein. (Herkomst: Groene Hart Archieven Gouda, beeldbank inv.nr. 72850)

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 11 Muurstijl met console en korbeel in het zuidoostelijke deel van de voormalige bodewoning (3.01). (Herkomst: Groene Hart Archieven Gouda, beeldbank inv.nr. 72852)

Afb. 12 Burgerhal in restauratie waarbij de wanden al ontpleisterd zijn en de gewelven nog niet. In de wand zijn de gemetselde ogen zichtbaar waarin later de medaillons met kenmerkende Goudse beroepen zijn gemonteerd. (Herkomst: Groene Hart Archieven Gouda, beeldbank inv.nr. 72875)

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 13 Blik op de ingrijpende inwendige balkensanering. (Herkomst: Groene Hart Archieven Gouda, beeldbank inv.nr. 72877)

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 14 Kapconstructie ter hoogte van kapverdieping met nog zichtbaar de later aangebrachte trekankers. (Herkomst: Groene Hart Archieven Gouda, beeldbank inv.nr. 72853)

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 15 Kapconstructie ter hoogte van kapverdieping waar inmiddels de trekankers zijn verwijderd. (Herkomst: Groene Hart Archieven Gouda, beeldbank inv.nr. 72890)

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 16 Betonbalken op de verdieping ter plaatse van de secretarievleugel. (Herkomst: Groene Hart Archieven Gouda, beeldbank inv.nr. 72891)

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 17 De restauratie van de vensters: links een bestaand venster en rechts een nieuw venster in oude vorm. (Herkomst: Groene Hart Archieven Gouda, beeldbank inv.nr. 72801)

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 18 Gezicht op de achtergevel tijdens de restauratie met nog de 17de-eeuwse topgevel. (Herkomst: Groene Hart Archieven Gouda, beeldbank inv.nr. 72868)

Afb. 19 Plattegronden van voor en na de restauratie. (Herkomst: James 1952, 47 en 51)

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS STADHUIS GOUDA

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 20 Typekamer na restauratie (3.08). (Herkomst: Groene Hart Archieven Gouda, beeldbank inv.nr. 79316)

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 21 Registratuur na restauratie (3.07). (Herkomst: Groene Hart Archieven Gouda, beeldbank inv.nr. 79317)

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 22 Potloodtekening van Van der Steur met een impressie van de raadzaal zoals deze er na restauratie uit zou moeten gaan zien. (Herkomst: NAI, DSVB_t31)

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 23 De raadzaal na restauratie. (Herkomst: Groene Hart Archieven Gouda)

Afb. 24 Geperiodiseerde plattegronden van het stadhuis door Ab Warffemius uit 1997. (Herkomst: RCE Amersfoort)

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS STADHUIS GOUDA

Afb. 25 Geperiodiseerde doorsneden van het stadhuis. Tekening door Ab Warffemius 1998 (met toevoeging van legenda afb. 24). (Herkomst: RCE Amersfoort)

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS STADHUIS GOUDA

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 26 Geschematiseerde tekening van de spanten en sporen van de kapconstructie met telmerken door Ab Warffemius uit 1996. (Herkomst: RCE Amersfoort)

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Exterieur

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 27 Voorgevel (zuidgevel) met arkeltorentjes, geveltoren en pinakels. De voorgevel is grotendeels in 1877-1882 gekopieerd in Franse Saint-Joire kalksteen.

Afb. 28 Zuid- en oostgevel met aan de zuidzijde het bordes uit 1603 met de overhuiving uit 1697.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 29 Oost- en noordgevel met uitbouw van het schavot. De achtergevel met zijn trapgevel is het resultaat van de restauratie uit 1947-1952.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 30 Het zandstenen schavot uit 1697.

Afb. 31 Stenen dakkapel uit 1626 aan de westzijde op de kapverdieping.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 32 Gedenksteen van de restauratie 1940-1952, aangeboden door de firma Roodbol.

Afb. 33 Zijgevel aan de westzijde met luifel en de deur naar de keuken (1.03).

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 34 Sluitsteen met de beeltenis van architect A. van der Steur boven de deur naar de keuken (1.03).

Afb. 35 Sluitsteen met de beeltenis van burgemeester K.F.O. James boven de deur naar de fietsenkelder (1.02).

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Onderverdieping

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 36 De fietsenkelder (1.02) naar het westen muren uit Gobertanger steen en de gewelven van baksteen.

Afb. 37 Kolomvoet in de fietsenkelder (1.02) met gotisch profiel in basement.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 38 Trap naast de keuken (1.03) naar de beletage.

Afb. 39 Keuken (1.03) naar het oosten, met achterin de gemoderniseerde verwarmingsinstallatie en rechts een karakteristiek aanrecht uit de tijd van de restauratie.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 40 Burgerhal (1.05) gezien naar het noorden en een vloer van flagstones.

Afb. 41 Deel gewelf burgerhal (1.05) met ribben van natuursteen en velden van baksteen.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 42 Zuidwestelijke hoek van de burgerhal (1.05) met één van de bronzen beeldjes en twee vensters met schervenpanelen en daarboven een medaillon met een voor Gouda karakteristiek beroep: in dit geval de smid.

Afb. 43 Blik in zuidelijke richting in de burgerhal (1.05) met de doorgang naar de trap naar de beletage.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 44 Burgerhal (1.05). Eén van de vijf bronzen beeldjes: Comenius als representant voor de opvoedkunde.

Afb. 45 Burgerhal (1.05). Eén van de door Goudse kaashandelaren en handelsondernemingen lichtarmaturen geschonken.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 46 Burgerhal (1.05). Venster met daarin één van de door de Hervormde gemeente geschonken schervenpanelen.

Afb. 47 Entree (1.06) onder het schavot uit 1697 aan de noordgevel van het stadhuis.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Bel-etage

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 48 Het benedenplein (2.01) gezien naar het noorden.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 49 Een van de eind-17de-eeuwse marmeren bovendeurstukken met voorstelling van Justitia.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 50 Het benedenplein (2.01) gezien naar het zuiden met entree en rechts daarvan de middenpilaster van het oorspronkelijk grotere benedenplein

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 51 Raamharnas (hekwerk) in een van de vensters in de zijwanden van het benedenplein (2.01).

Afb. 52 De kamer van de marktmeester (2.02), voorheen wethouderskamer, met daarin de in 1996 aangebrachte noodtrap.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 53 Detail beslag van de deur van de marktmeesterkamer (2.02) naar de garderobe (2.03).

Afb. 54 Noordwand van de garderobe (2.03) met de zandstenen pilasterindeling die hoort bij het grotere benedenplein van vóór de Franse tijd.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 55 Portaal (2.04) met trap naar de onderverdieping.

Afb. 56 Detail van een lichtornament in het portaal (2.04).

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 57 Het bovenplein (2.05) gezien naar het noorden.

Afb. 58 Het bovenplein (2.05) gezien naar het zuiden.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 59 Geweven wandtapijt geschonken door het personeel der Gemeentediensten (uitgezonderd de gemeentesecretarie).

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 60 Trouwzaal (2.06) gezien naar het zuidoosten.

Afb. 61 Trouwzaal (2.06) gezien naar het noordwesten.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 62 Portaaldoorgang van de trouwzaal (2.06) naar de burgemeesterskamer (2.07) met links deur naar wc.

Afb. 63 Een van de vier door de Goudsche Verzekering Mij geschonken plafonnières in het cassettenplafond van de trouwzaal (2.06).

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 64 Tafel afkomstig uit de burgemeesterstafel, nu in de trouwzaal (2.06) in gebruik als ceremonietafel.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 65 De burgemeesterskamer (2.07) gezien naar het noorden.

Afb. 66 De burgemeesterskamer (2.07) gezien naar het zuiden.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 67 Lichtornament in de burgemeesterskamer (2.07) geschonken door de Goudsche Verzekering Mij.

Afb. 68 Burgemeesterskamer (2.07). Gebrandschilderd vensterpaneel gemaakt door H.J.M. Basart en aangeboden door de Vereenigde Stearine Kaarsenfabriek Gouda-Apollo.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 69 Bedieningsknop naast de deur van de burgemeesterskamer (2.07) naar de trouwzaal. De functie van de knop is niet duidelijk.

Afb. 70 Bordes (2.08) met trap naar de verdieping.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 71 Detail van het hang- en sluitwerk van de deur tussen bordes (2.08) en de trap naar de verdieping. De deurknop past in een muurholte met rubberen stootdop.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 72 De zuidwand in de invaliden-wc (2.10), ingericht in de voormalige bodekamer.

Afb. 73 Gezicht vanaf het bordes (2.08) naar de lift in ruimte (2.09), voorheen gebruikt als bodekamer.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Afb. 74 De leeskamer (2.11) gezien naar het noordwesten met zandstenen pilasterstelling.

Afb. 75 De bodekamer (2.12) gezien naar het benedenplein.

BUREAU VOOR BOUWHISTORIE EN ARCHITECTUURGESCHIEDENIS

STADHUIS GOUDA

Verdieping

100

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Gouda&id=ffb91c0c-aca6-47ae-b16c-48823f4062d8