Bijlage 1 Variantenverkenning Goudse Schouwburg en Cinema voor gemeente Gouda- Berenschot GELAKT
Tekst van het document
Variantenverkenning voor de exploitatie van De Goudse Schouwburg en Cinema Gouda
Rapport
voor
de gemeente Gouda
Bastiaan Vinkenburg 11MAART 2025
,
Sam Branten
,
-
vertrouwelijk
Kirsten Schaafstra
en
Vincent Janssen
VARIANTENVERKENNING VOOR EXPLOITATIE VAN GOUDSE SCHOUWBURG EN CINEMA GOUDA
Inhoud pagina
0. Managementsamenvatting
3
1. Inleiding
10
Deel A: Inzicht 2. Situatieschets
16
3. Ontwikkelingen Schouwburg
24
4.
Ontwikkelingen Cinema
30
5.
Exploitatieresultaten en liquiditeit
36
Deel B: Uitzicht 6. Variantenverkenning voor Cinema
49
Varianten 1a en 2b: zelf door gaan
54
7.
8. Varianten 2a , 2b en 2c: voortzetting door andere exploitant
60
9. Varianten 3a en 3b: stoppen
69
Deel C: Perspectief 10. Beschouwing van de varianten voor de Cinema
75
11. Uitkomsten voor de Schouwburg en de gemeente
82
Beeld voorpagina: Wendy
van
Bree Fotografie
2
Beeld: Jaap Reedijk
Managementsamenvatting
Beeld: S. Zeilstra
MANAGEMENTSAMENVATTING
Vraag:
toekomstperspectief
voor
Schouwburgcomplex
Aanleiding De Stichting Schouwburgcomplex omvat zowel De Goudse Schouwburg als Cinema Gouda. Cinema Gouda is 11 jaar geleden opgezet om de exploitatie van De Goudse Schouwburg te ondersteunen. De stichting kent met de Goudse Schouwburg en Cinema Gouda uitdagingen , zowel in de
huidige exploitatie als in de liquiditeitspositie , waarmee realiseren van benodigde investeringen problematisch is. In september 2024 heeft het college de gemeenteraad geïnformeerd over de zorgelijke financiële situatie van de stichting en een onderzoek aangekondigd. Vraagstelling De gemeente Gouda heeft aan Berenschot om advies gevraagd over het verbeteren van het financiële toekomstperspectief van de Stichting Schouwburgcomplex Gouda. De vraagstelling van de gemeente is tweeledig: de gemeente heeft behoefte aan inzicht in de vorm van een
onafhankelijk expertoordeel over het huidige verdienmodel van de stichting en haar onderdelen Schouwburg en Cinema , en de gemeente heeft behoefte aan uitzicht op oplossingsrichtingen voor een duurzame toekomst van (in elk geval) de Schouwburg. Met de resultaten van het onderzoek kan de gemeenteraad worden geïnformeerd en kunnen handelingsopties worden voorgelegd ten aanzien van de keuzes die de stichting kan maken en de rol die de gemeente hierin kan vervullen. Proces
Sinds het verstrekken van de opdracht voor deze verkenning hebben de onderzoekers van Berenschot uitgebreid inzage gekregen in jaarrekeningen , begrotingen , analyses en andere brondocumenten van de stichting. Er zijn diverse gesprekken gevoerd en inzichten uitgewisseld met de directie van de stichting , in een aantal gevallen in het bijzijn van beleidsadviseurs van de gemeente. Ook zijn twee gesprekken gevoerd met wethouders en toezichthouders. Om meer zicht te krijgen op de potentie van de Cinema heeft de stichting opdracht gegeven aan The Big Picture voor een strategische verkenning. De uitkomsten daarvan zijn gedeeld met Berenschot en zijn verwerkt in dit rapport. Het conceptrapport is voorgelegd aan de stichting voor een toets op feitelijke onjuistheden en daarna aangeboden aan de gemeente , als opdrachtgever van deze verkenning.
4
MANAGEMENTSAMENVATTING
Inzicht: het exploitatieresultaat leunt sterk
op
bezoekers
Toelichting op huidige exploitatie De Schouwburg vormt de kern van de stichting , met een uitgebreide theaterprogrammering en in toenemende mate ook een programmering als podium van de stad. De Schouwburg heeft een goede reputatie maar een verouderd gebouw. Er is weinig in het gebruikersonderhoud geïnvesteerd ,
feitelijk te weinig om het verdienpotentieel op peil te houden. Het aantal betalende bezoekers was jarenlang uitzonderlijk hoog en trouw in vergelijking met andere theaters. Met een veranderende populatie en keuzes in de programmering gericht op publieksverbreding is de ticketopbrengst genormaliseerd. De Cinema , onderdeel van de stichting , is bedoeld om rendement op te leveren voor de Schouwburg. Het gebouw is niet handig ingericht , waardoor relatief veel personeel nodig is. Ook in de Cinema is beperkt geïnvesteerd. Bezoekersaantallen waren goed maar een combinatie van nieuwe concurrenten en een staking in de Amerikaanse filmindustrie zorgde voor een sterke terugval sinds 2024. Beide functies hebben de afgelopen jaren ook last van niet-beïnvloedbare kostenstijgingen , bijvoorbeeld op het gebied van loonkosten , energiekosten en inkoop. Analyse en bijstellingen met ons Iglo-model De Schouwburg ontvangt volgens de meerjarenbegroting onvoldoende subsidie om de lasten voor de voorziening en de programmering volledig te
dekken. De Cinema draagt , vooral in 2023 en 2024 , minder bij aan het resultaat dan was voorzien , zeker na toerekening van meer personeelskosten. Er kon jarenlang onvoldoende worden geïnvesteerd waardoor de afschrijvingen feitelijk te laag zijn. Met onze toerekening is het resultaat ook in 2028 nog negatief. Dit leidt tot een liquiditeitspositie die regelmatig de grens van het rekening-courant aantikt en zorgt dat de continuïteit in het geding is. Conclusie: bezoekersaantallen bepalen het exploitatieresultaat Het verdienmodel van de Schouwburg en de Cinema bestaat uit kaartverkoop en voorstellingshoreca. De brutomarge hierop wordt dan ook sterk bepaald door , en is heel gevoelig voor , bezoekersaantallen. Wij constateren dat zowel voor de Schouwburg als de Cinema in de meerjarenbegroting
wordt gerekend met zeer ambitieuze groei , terug naar de zeer goede prestaties in de jaren voor corona. Door veranderde omstandigheden in publieksgedrag bij de Schouwburg en in concurrentie in het verzorgingsgebied van de Cinema hebben wij grote vraagtekens bij deze ambitie. Er zijn weinig andere mogelijkheden om het rendement te verhogen , bijvoorbeeld via verhuur. De gebouwen en de huidige programmering bieden weinig ruimte voor commerciële nevenactiviteiten. Wij bevelen de stichting aan een nieuwe raming op te stellen met lagere bezoekersverwachtingen. 5
MANAGEMENTSAMENVATTING
Uitzicht: Uitzicht Niet
met
focus
alleen vallen
onder druk.
Door
Daarnaast
drukken
de
stichting.
met
de
exploitatieresultaten
de
tegenvallende resultaten de
van
de
het
om
van
2)
Schouwburg
van
de Cinema
van
de
zet
organisatie
kosten
met
niet
Er
nodig
te
komen
de Cinema
zou
heeft op
de
korte én
de
dekken.
1,5 jaar
voor
herstructurering
weer
haalbaar?
meer
van
rendement
de
of
voort
van
The
goede komt
ten
€ 340.000
variantenvergelijking
break-even van
de
kan
draaien, mits
organisatie
is een
daardoor
Schouwburg
om
het
te laten
weer
per
achterstallig onderhoud renderen.
voor
3) de exploitatie
van
Daarom
de Cinema
van
de
inrichting
wij
in
onze
hebben
de Cinema:
met
omgang
wordt
ook
Schouwburgfunctie.
in
van
van
en
1) de stichting gaat
gestaakt.
Big Picture Er is
vermoedelijk weinig interesse bij andere
lange termijn negatieve effecten op de exploitatie en
wat
komen
het
niet
meer
personeelskosten voet
wordt
liquiditeitstekort
voldoen
en
wordt
ten
de
van
hele
van
de
Schouwburg. Dan
wordt
tot
en
met
voortgezet,
2030
de aankomende de gemeente
en een
totale
het
onderzoek
aantal
uitgave
van
The
investeringen van
ongeveer
in
Big
Picture
inrichting € 175.000
en
stichting. Als de Cinema
laste
een
heeft de
Schouwburg
negatief
maakt.
In het slechtste jaren nog nijpender aangesproken op de garantstelling die zij heeft
2024). Als voortzetting qua liquiditeit al mogelijk blijkt, kan de organisatie de eindaflossing Uit de
de
aan
staat
stichting
de
de Cinema
om
gehele organisatie
jaar zwaar op de liquiditeitspositie zicht. Dat terwijl er zowel voor de Cinema
voor
voor
dat
de
van
verkoopopbrengst of de verhuurprij (geanonimiseerd)
nodig. Als daarentegen de Cinema op dezelfde
voor
Cinema
liquiditeitspositie
zijn drie hoofdvarianten uitgewerkt
subsidie
ongeveer een
is het
en
volledige verdienpotentieel weg
(geanonimiseerd) (Cene
waarschijnlijk
de
(de exploitatie van) de Cinema is op korte termijn weinig realistisch.
gehele organisatie voorzien, scenario kan de stichting haar verplichtingen aan de bank gegeven
krijgen
valt het
exploitatieresultaat
tegen,
financiering
rapport
(geanonimiseerd) Stoppen B meer
orde te
op
daarop gefocust. de
de
van
van
uit de
de
voor
Cinema, zoals hypotheekaflossingen
variantenvergelijking, mede op basis
om
partij
sprake
de Cinema
exploitanten
afgestoten
varianten
andere
de
van
is geen
van
van
en
en
weer
de Cinema
en
exploitatie
een
Verkoop of verhuur
structureel
de
winstpotentieel
de toekomst
perspectieven
Cinema,
Uitkomsten
wordt
van
betalingsverplichtingen
nodig zijn
model
Cinema
op te lossen. Voor
verkenning door
de
op
duurzaam
een
Bij ongewijzigde exploitatie komen de grenzen
investeringen inventaris
is
van
de
hypotheek
lijkt wel dat de Cinema binnen
een
termijn
inventaris
nodig,
samen
worden met
een
in
2030
van
gedaan. Voor deze investeringen herpositionering
in de
markt.
en
MANAGEMENTSAMENVATTING
Consequenties
en
haalbaarheid
de varianten
van
Samengevat leidt de variantenverkenning voor de Cinema tot het volgende overzicht van kansen voor de stichting én gemeente.
v
Kansrijk
?
Onzeker
x
Kansarm Waarde
Kwaliteit
Rendement
Liquiditeit
Haalbaarheid
1a
1b
2a
2b
2c
3a
3b
Uit de variantenverkenning blijkt dat variant 1b , voortzetting mét
gelijk
impuls
verhuur
mix
verkoop
snel
later
investering de meeste kansen biedt
1 - doorgaan
2 - overdragen
3 - stoppen
de stichting om waarde te creëren en om de exploitatie weer sluitend te krijgen. Elke variant waarbij de Cinema wordt afgestoten leidt tot een lager verdienpotentieel voor de hele stichting en daarmee tot een structureel hogere vraag naar subsidie voor de Schouwburg. voor
Beleving van bezoekers Goede voorzieningen voor bewoners Vestigingsklimaat van Gouda
?
v
?
?
?
x
x
v
v
v
v
v
?
?
v
?
?
?
x
? ?
Schouwburg in betere staat Cinema in betere staat Duurzaam hoogwaardiger uitstraling
?
?
?
?
x
x
?
x
v
v
v
v
x
x
?
?
?
?
x
x
x
Cinema draagt bij op Cinema draagt bij op Beperking risico voor Beperking risico voor
x
?
x
x
x
x
x
? ?
v
?
?
x
x
x
v
x
x
x
x
x
?
x
?
v
v
? ?
Snelle verbetering van liquiditeit Op termijn betere liquiditeit Kwaliteitsverbetering zelf financierbaar
x
x
x
x
x
x
x
?
v
?
?
x
x
x
x
x
x
x
x
x
x
Stichting kan het tijdig realiseren Staatssteun zit oplossing niet in de weg Bank verleent medewerking Realistisch dat derde partij instapt
v
v
x
x
x
x
v
v
? ? nvt
v
v
v
v
?
?
?
?
x
x
x
x
? ? ?
korte termijn lange termijn Schouwburg gemeente
? nvt
Aan de andere kant biedt afstoten
de Cinema mogelijkheden om risico’s te beperken. De exploitatie van en het subsidiebedrag voor de Schouwburg worden in dat geval in de toekomst niet meer (negatief of positief) beïnvloed door de Cinema. De gemeente moet dan mogelijk wel éénmalig een grote financiële last dragen om dit mogelijk te maken. van
7
MANAGEMENTSAMENVATTING
Uitzicht: is
er
duurzaam
perspectief
voor
de Schouwburg?
Schouwburg blijft verlieslatend Met ingrepen in Cinema is het tekort van de Schouwburg op korte termijn niet gedekt. De Schouwburg blijft de komende jaren verlieslatend. Ook als de Cinema op termijn weer rendabel wordt , is het de vraag of de opbrengsten van de Cinema voldoende zijn om de toekomstige onderhouds- en
investeringsbehoefte van de Schouwburg volledig te dekken , en die van de Cinema , ook gegeven de onzekerheden en zeer hoge kostenstijgingen. De gemeentelijke exploitatiesubsidie is (bijna) volledig nodig om de vaste lasten van de basisvoorziening (deel A van de Iglo) te dekken. Culturele programmering van de Schouwburg (deel B van de Iglo) is hierdoor volledig afhankelijk van eigen inkomsten , waaronder recettes en horeca. Door het ontbreken van rendement van de Cinema de komende jaren zorgt dat voor een exploitatietekort. Het is niet aannemelijk dat de Schouwburg nog
significant meer rendement uit programmering (deel B) of commercie (deel C) kan realiseren. Afspraken met impresario’s zorgen bijvoorbeeld dat de dekkingsgraad , dat wil zeggen de relatieve marge op kaartverkoop door afspraken over de inkoop van programmering (deel B) hetzelfde blijft. Bij het gebruikersonderhoud van de Schouwburg is bovendien sprake van achterstallig onderhoud. De stichting heeft onvoldoende financiële middelen om het noodzakelijke gebruikersonderhoud te realiseren , laat staan dat er financiële ruimte is voor verbeteringen om het kwaliteitsniveau te verhogen en te voldoen aan actuele maatstaven van bezoekers en zakelijke huurders.
Om de maatschappelijke voorziening te behouden is gemeentelijke steun nodig Als de Schouwburg als maatschappelijke voorziening voor de stad behouden moet blijven , is in alle gevallen extra ondersteuning van de gemeente noodzakelijk , zowel structureel als incidenteel: •
Structureel - Steun in de exploitatie om tekort te dekken , rekening houdend met bijgestelde bezoekersramingen en de keuzes voor de Cinema
•
Incidenteel - Een bijdrage voor investeringen om achterstallig onderhoud op te lossen en om het verdienpotentieel te versterken
Het huidige gebouw heeft behoefte aan duurzaam perspectief Het Schouwburggebouw heeft op verschillende plekken dringend eigenaarsonderhoud , verbetering en verduurzaming nodig. Als eigenaar van het gebouw heeft de gemeente heeft een grote rol bij het vormgeven van de toekomst van het gebouw op langere termijn. 8
MANAGEMENTSAMENVATTING
ook
Dus:
bij
herstel
De
stichting heeft
De
stichting Schouwburgcomplex Gouda
is één
boekhouding
een
en
groot financieel probleem
zeer
één
winst-
geheel financieel Het
niet.
draait flink
dekken.
Dat
lukt
nu
tekorten
de
Schouwburg
niet
meer
De
Cinema
idee
in
verliesrekening.
zou
Alleen
zit als
dit is
en
en
Schouwburg van
Cinema
dekt, de optelsom
heeft een
zwaar
achter
voor
weer.
De
net
de
van
zoals
de
verlieslatende
nodig
steun
gemeente
Schouwburg
de combinatie
verlies,
twee
van
risico
Schouwburg
deze
de Cinema
en
functies
Schouwburg.
vallen
dat de
was
Dat zorgt
exploitaties zorgt
voor
Cinema niet
er
zware
allebei binnen
de
de tekorten
alleen
verliezen
voor
voor
stichting
er
op de
dat de
Cinema
hele
stichting.
de
en
de
sterk
stijgende bezoekersaantallen wordt het resultaat de komende jaren minder slecht. De niet-beïnvloedbare kosten (energie, lonen, inkoop) zijn echter zo veel harder gestegen dat een positief resultaat nog ver weg lijkt. Dit leidt ook tot een zorgelijke liquiditeitspositie. Al jarenlang met
zijn investeringen uitgesteld, bij gebrek Voor De
de gemeente Cinema
Omdat
kan
met
de Cinema
op te leveren aan
is dit een
en
derde
een
niet
geld. Door aanhoudende verliezen komt
aan
risico omdat
zij garant
eenmalige
middelen
voldoende
rendeert,
is vanuit
het
perspectief
bij de bank.
staat
helpen
herstructurering
en
niet
vanwege
herpositionering
is een
de
van
stichting
en
de stad aan
ook
van
Om
heeft de
voort
In
deze
te
kunnen
te
bestaan
The
bestaan
Schouwburg ramingen
van
en
twee
aan
bezoekersaantallen
een
markt
en/of gering voordeel.
onze
verkenning,
eenmalig
weer
en
maatschappelijke
eenmalige bijdrage
kunnen
meer
voor
zekerheid
en
leveren
en
Uit
een
fiscale
Wij
bij de bank
in
zicht.
(geanonimiseerd) .
dat
programmering, over
het
de
Cinema
blijkt financieel geen voordeel
de
weer
bijdragen
Schouwburg
inclusief breed
of verkocht
stichting geen voordeel op. Andere opties
Als de
achterstallig gebruikersonderhoud
geven
met
onderzoek beter
van
de
is
gaan
afgelost
exploitatie
aanzienlijke
extra
publieksbereik,
draaien.
en
een
structurele
toekomstig exploitatieresultaat
en
de
Dit
lijkt de
2030, kan de Cinema
de
Schouwburg.
van
de
meest
na
kan
bieden
financiering nodig heeft
voor
tot
Big Picture blijkt dat, via
kunnen
zou
hypotheek aan
The
nodig, die de gemeente op diverse manieren
steun
zien
en
de
aanvullend
kaders.
beter renderen
structurele
en
exploitaties apart verkend.
daarbij de culturele
heeft behoefte
en
Schouwburg
verkenning hebben wij de
uitgevoerd. Stoppen
beperkte eenmalige impulsinvesteringen, de Cinema
Big Picture
rekening-courantlening
aantrekkelijk. Varianten waarbij de Cinema wordt verhuurd
niet
in de
animo
aantrekkelijke variant, omdat deze ook mogelijk lijkt binnen de juridische volgens het onderzoek
de
garantstelling bedroeg eind 2024 ruim
uitgebreide variantenverkenning
staatssteungrenzen met
van
waarschijnlijk herstellen
exploitant zijn weinig realistisch door gebrek
herfinanciering
De
de limiet
nu
stad
in stand
om
houden.
voort De
hogere exploitatiesubsidie. Nieuwe
benodigde
extra
steun.
1. Inleiding
Beeld: Wendy
van
Bree Fotografie
1. INLEIDING
Duurzaam toekomstperspectief Schouwburgcomplex Gouda
voor
Stichting
Aanleiding De Stichting Schouwburgcomplex omvat zowel De Goudse Schouwburg als Cinema Gouda. Cinema Gouda is 11 jaar geleden opgezet om de
exploitatie van De Goudse Schouwburg te ondersteunen. De stichting kent met de Goudse Schouwburg en Cinema Gouda uitdagingen , zowel in de huidige exploitatie als in het realiseren van benodigde investeringen. De gemeente is in diverse gesprekken hierover geïnformeerd. In september 2024 heeft het college de gemeenteraad geïnformeerd over de zorgelijke financiële situatie van de stichting en een onderzoek aangekondigd. Vraagstelling De gemeente Gouda heeft aan Berenschot om advies gevraagd over het verbeteren van het financiële toekomstperspectief van de Stichting
Schouwburgcomplex Gouda. De vraagstelling van de gemeente is tweeledig: 1. De gemeente heeft behoefte aan inzicht en een onafhankelijk expertoordeel over het verdienmodel van de stichting en haar onderdelen.
2. De gemeente heeft behoefte aan uitzicht op oplossingsrichtingen voor een duurzame toekomst van (in elk geval) de Schouwburg. De gemeente heeft in de uitvraag al enkele oplossingsrichtingen genoemd voor de omgang met het vastgoed van de Cinema en de (her)financiering
daarvan , die hebben bijgedragen aan het ontwikkelen van diverse varianten. Met de resultaten van het onderzoek kan de gemeenteraad worden geïnformeerd en kunnen handelingsopties worden voorgelegd ten aanzien van de
keuzes die de stichting kan maken en de rol die de gemeente hierin kan vervullen.
11
1. INLEIDING
Aanpak
in twee fasen
Wij hebben dit onderzoek uitgevoerd in twee fasen:
Fase 1: Inzicht
In de eerste fase creëerden we inzicht in de huidige bedrijfsvoering van
Stichting Schouwburgcomplex Gouda. In deze fase stond de
Fase 2: Uitzicht
In de tweede fase creëerden we uitzicht door oplossingsrichtingen uit te werken aan de hand van varianten en keuzes. Op basis van de
analyse van de financiële situatie centraal. Daarbij is gekeken naar de reeds behaalde resultaten van de afgelopen jaren en de prognoses
analyse uit fase 1 zijn deze varianten beoordeeld op toekomstbestendigheid. Hierbij is gebruik gemaakt van een
de komende jaren van de Schouwburg en de Cinema en is het (verwachte) rendement of tekort per bedrijfsonderdeel meer
afwegingskader om de varianten gestructureerd met elkaar te kunnen vergelijken en weloverwogen keuzes mogelijk te maken.
voor
inzichtelijk gemaakt. Hierbij is ook rekening gehouden met (toekomstige) benodigde investeringen in de verschillende gebouwen. In deze eerste fase hebben we het Iglo-model gehanteerd dat op de
volgende pagina wordt beschreven.
12
1. INLEIDING
Analyse
van
bedrijfsvoering met het Iglo-model
Fase 1 is gericht op het creëren van inzicht. Om de bedrijfsvoering van Stichting Schouwburgcomplex Gouda inzichtelijk te maken , hebben we de
exploitatie gestructureerd met behulp van het door Berenschot ontwikkelde en regelmatig gehanteerde Iglo-model. Met dit model plaatsen we de bedrijfsvoering van de huidige en toekomstige situatie , vaak in de vorm van varianten , en het resulterende exploitatiesaldo in een beleidsmatig kader. We beschrijven hier het basale gedachtegoed van dit model. In dit onderzoek hebben we het model toegespitst op de Stichting. Het Iglo-model draait om het maken van onderscheid binnen de exploitatie in drie onderdelen: A. De basisvoorziening: huisvesting , infrastructuur en staf
(in principe) geheel gesubsidieerd op basis van meerjarige vaste lasten B. Culturele kernactiviteiten: datgene waarvoor de organisatie ‘op aarde is’ deels gedekt door eigen inkomsten (zoals ticketverkoop) , deels gesubsidieerd C. Commerciële nevenactiviteiten , zoals horeca en zakelijke verhuur geheel gedekt door eigen inkomsten en private financiering , zonder subsidie. De situatie bij de Goudse Schouwburg en Cinema Gouda vereist een specifieke opzet van het Iglo-model , omdat de gemeentelijke subsidie alleen
bedoeld is voor de Schouwburg. In hoofdstuk 2 introduceren wij het , samen met de gemeente en stichting , toegespitste model. In samenspraak met de directeur en controller van de stichting hebben we alle baten en lasten verdeeld over de delen A , B en C van dat Iglo-model op maat , en daarbinnen over de Goudse Schouwburg en Cinema Gouda. Alle personele lasten zijn hierbij toegerekend aan deze verschillende bedrijfsonderdelen , ook bij functionarissen die voor meer bedrijfsonderdelen worden ingezet zoals directie. Hiermee wordt het saldo , dat wil zeggen het rendement dan wel het tekort per bedrijfsonderdeel duidelijk. Het model maakt de knelpunten zichtbaar en biedt handvatten aan welke knoppen gedraaid kan worden in verschillende varianten. Daarbij hebben wij , op basis van de meegegeven vraagstelling , rekening gehouden met (toekomstige) bestedingen aan en reserveringen voor vervanging en andere investeringen in de verschillende gebouwen en functies. 13
1. INLEIDING
Oplossingsrichtingen binnen
strategische varianten
In de uitvraag heeft de gemeente al verschillende oplossingsrichtingen genoemd. Wij hebben in onze aanpak het volgende onderscheid gemaakt:
Varianten: strategische keuzes , samengevat in drie clusters
Oplossingsrichtingen: opties voor het vastgoed van Cinema
Varianten zijn mogelijke uitkomsten op beleidsmatig niveau , rekening
De oplossingsrichtingen die de gemeente in de uitvraag heeft
houdend met een brede set van criteria. Elke variant bevat de koers en de vorm van de Stichting Schouwburgcomplex , op korte maar ook op
meegestuurd , betreffen in onze ogen opties voor omgaan met het eigendom van het vastgoed van Cinema , plus de financiering van het
lange termijn , dus over 10 jaar en verder.
gebouw in zijn geheel en de vervangingsinvesteringen. Dit zijn de oplossingsrichtingen van de gemeente , en deze zijn verweven met , dan
Een voorbeeld van een variant is het behoud van alle functies van de
Schouwburg en de Cinema. Een andere variant is het volledig afstoten van de Cinema. Elke variant heeft zijn eigen bedrijfsmodel en dito
wel uitwerking van de strategische varianten: a.
exploitatie , doordat keuzes worden gemaakt in functies , organisatie , formatie , maar ook voor het vastgoed. Ook de balans wisselt per variant. Het is nodig en nuttig gebleken binnen de hoofdvarianten ook
Behoud Cinema met externe financiering (herfinancieringsopties , funding , huidige hypothecaire lening bij huidige of een andere bank , etc. )
b.
Herfinanciering van de Cinema door de gemeente (overname lening en consequenties)
c.
keuze voor een variant komt uiteindelijk tot stand in samenspraak
Afstoten van de Cinema aan een externe partij met opbrengstperspectief en langetermijnconsequenties voor exploitatie
tussen de gemeente als beleidsmaker en subsidiegever en de Stichting
Schouwburg
enkele subvarianten te onderscheiden die we toelichten in hoofdstuk 6. Dit onderzoek biedt zicht op deze varianten en de gevolgen daarvan. De
Schouwburgcomplex als zelfstandige culturele organisatie en eigenaar van
het gebouw van Cinema.
d.
(Tijdelijk) overnemen van het pand Cinema door gemeente en terugverhuur aan de stichting. incl. waardebepaling in de huidige markt 14
1. INLEIDING
Onderzoek
in samenwerking
met
gemeente
en
stichting
Samenwerking met de gemeente In het kader van het maatschappelijk belang ten brede , de
Samenwerking met de stichting Ook hebben we nauw samengewerkt met de directie , controller en
subsidierelatie met de Schouwburg en de garantstelling voor de hypothecaire lening op de Cinema neemt de gemeente een actieve rol in
toezichthouders van Stichting Schouwburgcomplex Gouda. We hebben informatie , cijfers en verhalen opgehaald en geanalyseerd. In overleg
dit onderzoek. Bij de start en tijdens het onderzoek hebben we regelmatig afgestemd met de gemeente als opdrachtgever:
met de stichting hebben we verkregen: •
Exploitatieoverzichten 2019-2028
•
20-11 Ambtelijk: inzichten uit fase 1
•
Personeelsoverzicht per Iglo-deel
•
3-12 Ambtelijk: aanscherping MJOP
•
Diverse aanvullende cijfers over onder meer MJOP
•
5-12 Bestuurlijk: wethouders geïnformeerd
•
Toelichting op bedrijfsmatige keuzes
•
6-12 Ambtelijk: voortgang proces
•
Verklaringen voor ontwikkelingen
•
10-12 Ambtelijk: verdiepingssessie
•
Taxatierapport van het Cinema-gebouw
•
16-12 Bestuurlijk: wethouder en RvT
•
Rapport ‘Commercial Analysis and Strategic Advice Cinema Gouda’ ,
•
17-1 Ambtelijk: voortgang proces
•
12-2 Bestuurlijk: wethouder en RvT
The Big Picture De stichting heeft de conceptversie van dit rapport ontvangen en
De gemeente heeft de conceptversie van dit rapport ontvangen en van
gecontroleerd op feitelijke onjuistheden.
feedback voorzien.
15
Deel A: Inzicht 2. Situatieschets
Beeld: Wendy
van
Bree Fotografie
2. SITUATIESCHETS
Eén stichting
,
twee
kernfuncties
op
twee
locaties
Stichting Schouwburgcomplex Gouda is de rechtsvorm van waarbinnen de Goudse Schouwburg en Cinema Gouda hun activiteiten ontplooien. De Schouwburg en Cinema vormen één organisatie. De stichting staat onder leiding van een directeur-bestuurder en werkt met het Raad-van-Toezichtmodel. De organisatie bestaat uit 47 fte , waarvan het grootste deel in vaste dienst is. Een behoorlijk deel van het personeel werkt op basis van nulurencontracten , vooral in de horeca. Een team van vrijwilligers ondersteunt serviceverlening. Sinds de oprichting van de stichting in 1971 vormt de exploitatie van de Schouwburg met een breed en divers podiumkunstenaanbod de belangrijkste taak. In de Goudse Schouwburg zijn jaarlijks meer dan 300 voorstellingen en overige activiteiten , zoals educatieprojecten en contexten randprogramma’s. Het theaterprogramma is een mix van gevestigde orde en nieuwe makers , met een balans tussen commerciële , populaire producties voor groot publiek en meer artistieke/experimentele producties. Kwaliteit en verscheidenheid zijn het uitgangspunt. Als ‘Podium van de Stad’ ontwikkelt de Schouwburg ook projecten en producties in co-creatie met bewoners , Goudse culturele en maatschappelijke partners , onderwijs , politieke partijen of andere initiatieven. De stichting huurt het Schouwburggebouw van de gemeente.
De exploitatie van Cinema Gouda als commerciële bioscoop is daar later bijgekomen. Het huidige gebouw is geopend in 2014. In de Cinema kunnen
bezoekers 7 dagen per week naar de film. Het grootste deel van de films zijn commerciële films en blockbusters. Daarnaast zijn er veel kinderfilms te zien en bestaat een groot deel van het aanbod uit het ‘Cine+bios’-programma , waar meer artistieke (‘arthouse’) films worden vertoond. Meerdere
keren per jaar worden er speciale events rondom de films georganiseerd , zoals Ladies Night. Ook vertoont de Cinema live uitvoeringen van internationale opera- en balletvoorstellingen. De stichting is eigenaar van het gebouw van de Cinema. Beide gebouwen worden ook zakelijk verhuurd. Commerciële , maar ook culturele en maatschappelijke partijen huren de foyers en/of de zalen van voor evenementen.
Zowel de Schouwburg als Cinema hebben een ondersteunende horecafunctie voor gasten en huurders.
17
2. SITUATIESCHETS
De
Cinema
draagt idealiter bij
aan
Schouwburgexploitatie
Cinema Gouda als organisatieonderdeel van de stichting wordt door zowel de stichting als de gemeente niet alleen gezien als een culturele voorziening voor de stad , maar vooral als een commerciële activiteit waarvan het rendement moet bijdragen aan de exploitatie van de Schouwburg en zodoende voor een deel van dekking te zorgen. Deze constructie is hieronder gevisualiseerd. De pijlen zijn de (beoogde) geldstromen. Stichting Schouwburgcomplex Gouda Gemeente Gouda
subsidie
De Goudse
Schouwburg
rendement
Cinema Gouda
Let wel , Cinema Gouda is géén aparte entiteit binnen de stichting. De gemeente heeft dus een subsidierelatie met de stichting , waarbij de subsidie is
bedoeld voor de exploitatie van de Schouwburg en niet voor de Cinema. Deze interne constructie is aanleiding tot het opstellen van een specifiek Iglo-model voor de stichting , waarbij we voor de twee bedrijfsdelen de gebruikelijke Iglo-onderdelen A , B en C onderscheiden en de onderlinge geldstromen nader uitwerken. We geven eerst een tekstuele toelichting (volgende pagina) en daarna een visualisatie (pagina daarna).
18
2. SITUATIESCHETS
Iglo-model: basisvoorziening
,
kern-
en
nevenactiviteiten
Om de bedrijfsvoering van Stichting Schouwburgcomplex Gouda te structuren en analyseren , maken wij de gebruik van het door Berenschot ontwikkelde Iglo-model. Binnen dit model wordt er een onderscheid gemaakt tussen drie onderdelen , waarbij alle baten en lasten van de stichting over deze drie onderdelen worden verdeeld. Wij hebben een Iglo-model op maat ontwikkeld dat aansluit bij de functies en activiteiten van de stichting. Hieronder geven wij een toelichting op elk van de drie onderdelen. Op de volgende pagina hebben wij het specifieke Iglo-model voor de stichting schematisch weergegeven. Deel A: Basisvoorziening: huisvesting , infrastructuur en beheersorganisatie Onder dit onderdeel vallen alle vaste lasten die niet direct gekoppeld zijn aan activiteiten , en waar dus ook meestal geen inkomsten tegenover staan. Organisaties hebben vaak zelf ook relatief weinig invloed op deze kosten. Het is in belangrijke mate gerelateerd aan (de aard van) het gebouw. Stichting Schouwburgcomplex Gouda exploiteert twee gebouwen. De stichting is eigenaar van het gebouw van de Cinema en huurder van het gebouw van de Schouwburg. Bij gesubsidieerde culturele organisaties worden de kosten onder dit onderdeel in de regel volledig gedekt door publieke financiering , zoals een (meerjarige) exploitatiesubsidie. Dat geldt ook voor De Goudse Schouwburg.
Bij de ongesubsidieerde Cinema is het de bedoeling dat deze kosten (ruimschoots) gedekt worden uit de eigen inkomsten van de Cinema , na aftrek van de directe kosten daarvoor. Deel B: Kernactiviteiten: voorstellingen , Podium van de Stad , educatie en films Dit onderdeel wordt gevormd door de culturele activiteiten die ontplooid worden binnen de twee kernfuncties van de stichting: de Schouwburgfunctie en de Cinemafunctie. Het gaat daarbij om de theatervoorstellingen , de Podium van de Stad-projecten , de educatieactiviteiten en de filmvertoningen. Onder dit onderdeel vallen alle lasten die direct gekoppeld kunnen worden aan deze activiteiten , zoals uitkoopsommen , filmhuur en personeelslasten van onder meer programmeurs , technici en marketeers. Bij de Goudse Schouwburg worden deze kosten gedekt door een combinatie van subsidie , projectbijdragen van onder meer fondsen en directe eigen inkomsten , zoals recettes van de voorstellingen. Bij de ongesubsidieerde Cinema worden alle kosten van de Cinema gedekt uit de ticketopbrengsten van de films. Eventueel extra rendement komt ten goede aan de Schouwburgfunctie.
Deel C: Nevenactiviteiten: horeca en verhuur Dit onderdeel wordt gevormd door de ondersteunende horeca en de zakelijke verhuur van ruimtes. De kosten hiervan , zoals de horeca-inkoop en de inzet van hospitality medewerkers , moeten worden gedekt door de opbrengsten. Eventueel rendement komt ten goede aan de kernactiviteiten (Deel B) in het geval van de Schouwburg. Voor de Cinema worden hiermee eerst de kosten van de basisvoorziening gedekt. Als er dan nog middelen over zijn uit de kernactiviteiten (deel B) en de nevenactiviteiten van de Cinema (deel C) , komen deze ten goede aan de Schouwburgfunctie. 19
2. SITUATIESCHETS
Iglo-model
maat
op
voor
Stichting Schouwburgcomplex Deel C: Nevenactiviteiten
C1: Goudse Schouwburg (Beoogde) geldstromen
C2: Cinema Gouda
Verhuur
Horeca
Verhuur
Horeca
Deel B: Kernactiviteiten B2: Cinema Gouda
B1: Goudse Schouwburg
Gesubsidieerd door gemeente Gouda
Theatervoorstellingen
Podium van de Stad
Educatie-
Films
activiteiten
Deel A: Voorziening: huisvesting , infrastructuur en beheersorganisatie Gesubsidieerd door gemeente Gouda
A1: Goudse Schouwburg Huisvesting en
infrastructuur
Beheersorganisatie
A2: Cinema Gouda Huisvesting en
infrastructuur
Beheersorganisatie
20
2. SITUATIESCHETS
Relatie tussen de stichting
en
de gemeente
Ambities van de stad Het bestuur van de stad Gouda heeft een duidelijke richting gekozen voor de komende 4 jaar. Gouda is en wordt steeds meer een aantrekkelijke ,
sociale , leefbare en vooral eerlijke stad. Brede welvaart staat hoog in het vaandel , waarbij de lichamelijk en geestelijke gezondheid van de Gouwenaar voorop staat. Cultuur speelt daar , net als bijvoorbeeld onderwijs en sport , een belangrijke rol in , volgens de cultuurnota. Cultuurnota 2023-2027: Gouda sterker met cultuur Het belangrijkste streven van de huidige cultuurnota is een groot en steeds breder bereik van de cultuur die Gouda rijk is. Kunst en cultuur worden gezien als een onmisbare schakel voor een aantrekkelijke en leefbare stad. Er wordt extra geïnvesteerd in het brede culturele veld door een
innovatiefonds , focus op jongeren als deelnemers en gebruikers van het cultuuraanbod en culturele projecten in buurten en wijken. Fair practice is hierbij een vast uitgangspunt. Erfgoed in al haar uitingen is belangrijk voor het gezicht van Gouda , dus wordt ingezet op behoud en maatschappelijke benutting. De culturele sector van de stad wordt versterkt zodat de aanwezige kennis , kunde en creativiteit optimaal wordt benut. Want als je de samenhang versterkt , verbetert dat de kwaliteit van cultuur , zo stelt de cultuurnota. Strategisch partnerschap Voor de gemeente is Stichting Schouwburgcomplex Gouda een belangrijke partner om de ambities voor de stad te realiseren. De gemeente verleent
de stichting een meerjarige subsidie voor het exploiteren en doorontwikkelingen van de Schouwburgfunctie in Gouda. Naast deze subsidierelatie hebben de gemeente en de Schouwburg ook een relatie als zijnde eigenaar/verhuurder en gebruiker/huurder. De stichting huurt het gebouw van de Schouwburg van de gemeente. Tot slot staat de gemeente garant voor 80% van de hypothecaire lening op de Cinema.
21
2. SITUATIESCHETS
Onderhoud
Schouwburg:
vervanging
,
geen
verbetering
De Stichting huurder van het gebouw van de Schouwburg. De gemeente is eigenaar van de Schouwburg. Het Schouwburggebouw komt uit 1992. In
de afgelopen decennia is door de gemeente het hoogstnoodzakelijke eigenaarsonderhoud gepleegd , maar diverse zaken zijn uitgesteld. Wel kampt het gebouw met problematiek , zoals lekkages op meerdere plaatsen waarvan het oplossen meer tijd kost dan gehoopt. Dit heeft invloed op de exploitatie van de Schouwburg , bijvoorbeeld door benodigde extra personeelsinzet , maar ook door de uitstraling die het op de bezoekers heeft. Bij het gebruikersonderhoud is sprake van achterstallig onderhoud. De stichting heeft onvoldoende financiële middelen om het noodzakelijke
gebruikersonderhoud te realiseren en geen onderhoudsvoorziening kunnen treffen. Alleen zaken die echt vervangen moeten worden omdat anders direct de bedrijfsvoering in gevaar komt zijn uitgevoerd. Het achterstallig onderhoud is onder meer zichtbaar in het meubilair , stoffering , bars , koelingen en het binnenschilderwerk. Zowel het eigenaars- als gebruiksonderhoud zijn enkel gericht op vervanging , oftewel: instandhouding van de huidige kwaliteitsniveau. Er is bij zowel gemeente (eigenaar) als stichting (gebruiker) géén financiële ruimte voor substantiële verbeteringen om het kwaliteitsniveau te verhogen en te voldoen aan actuele maatstaven van bezoekers en zakelijke huurders. Zoals gebruikelijk zijn er bij de totstandkoming van het huurcontract afspraken gemaakt over de demarcatie van het onderhoud , waarbij de gemeente verantwoordelijk is voor het eigenaarsdeel en de stichting voor het huurdersdeel. Deze demarcatie stamt uit 1995 en is nu een terugkerend gespreksonderwerp tussen de gemeente en de Schouwburg. De verantwoordelijkheden tussen eigenaar en gebruiker zijn namelijk op verschillende punten in de praktijk onpraktisch of ongebruikelijk.
Zo valt een deel van de theatertechniek onder de eigenaarsverantwoordelijkheden , terwijl de technici van de Schouwburg hier dagelijks mee werken en het beste weten welke technische voorzieningen wanneer moeten worden onderhouden of vervangen. In 2019 is er in samenspraak met de afdeling vastgoed van de gemeente gestart met het opstellen van een nieuwe demarcatielijst die beter aansluit bij de praktische verantwoordelijkheden. Door onder meer de coronacrisis is dat proces stil komen te liggen. In 2024 heeft de gemeente een nieuw Meerjarenonderhoudsplan (MJOP) voor het eigenaarsonderhoud laten opstellen , op basis van de demarcatie uit 1995. 22
2. SITUATIESCHETS
Onderhoud
Cinema
ook vervanging
,
geen
verbetering
De Cinema is geopend in 2014. De stichting is verantwoordelijk voor zowel het eigenaars- als gebruikersdeel van het onderhoud. Ook bij de Cinema
geldt dat onderhoud vooral gericht is op vervanging. De afgelopen jaren waren de kosten van het incidenteel onderhoud en van vervangingsinvesteringen te overzien. Dat komt omdat veel onderdelen van de inventaris van de Cinema een geschatte vervangingstermijn van 10 jaar hebben. Omdat de Cinema relatief jong is , waren die termijnen vaak nog niet bereikt. Op basis van het onderhoudsplan is een significant deel van de inventaris van de Cinema in 2024 wel aan vervanging toe. Daarvoor bestaat echter nauwelijks (financiële) ruimte. Dat betekent dat in 2024 de begrote investeringen volgens het meerjarenonderhoudsplan deels niet zijn gedaan. Op sommige plekken leidt dit tot zichtbaar uitgesteld onderhoud , bijvoorbeeld wat betreft de stoelen. Daarnaast is het voor bioscopen bijzonder
belangrijk om bij te blijven met de innovaties ten aanzien van beeld , geluid en zitcomfort. De achterblijvende vervangingsinvesteringen zijn nog exclusief de benodigde impuls voor het behouden van bezoekersaantallen en het blijvend aantrekkelijk houden van de Cinema. Volgens The Big Picture kan met strategisch onderhoud enkele grote investeringen gefaseerd worden uitgevoerd.
23
Deel A: Inzicht 3. Ontwikkelingen Schouwburg
Beeld: Wendy
van
Bree Fotografie
3. ONTWIKKELINGEN SCHOUWBURG
Van
traditionele Schouwburg
naar
eigentijds stadspodium
Aanscherping van de programmering Al vele jaren , tot de coronacrisis , werd de programmering van de Goudse Schouwburg gekenmerkt door traditionele programmering gebaseerd op regulier voorstellingenaanbod binnen verschillende genres , vooral gericht op de trouwe publieksgroepen , vaak fervente Schouwburgbezoekers. Gouda stond bekend als een van de snelst voorverkopende en uitverkopende Schouwburgen , en realiseerde daarmee een uitzonderlijk hoge zaalbezetting. Door veel inwoners van Gouda werd de Schouwburg echter niet als open en toegankelijk ervaren. Vanaf 2019 worden er concrete stappen
ondernomen om de zichtbaarheid van de Schouwburg in de stad te vergroten en proactief ‘naar buiten’ te treden. Dit is op basis van gemeentelijk beleid én onderdeel van de voorwaarden van de subsidiebeschikking aan de Schouwburg in 2017 en 2023. De Schouwburg is mede daardoor gestart met het aanscherpen van de programmering vanuit de doelstellingen zoals verwoord in het strategisch beleidsplan 2017-2021. De voornaamste
doelstelling uit dit beleidsplan was het profileren van de Schouwburg als Podium van de Stad. Binnen de gekozen positionering biedt de Schouwburg nog
steeds een divers aanbod voor een breed publiek.
Daarnaast is er specifiek gekozen voor meer voorstellingen waarbij beleving en de huidige tijdgeest centraal staan. Voorbeelden hiervan zijn bi-
culturele makers , maatschappelijk relevant theater en talentontwikkeling. De Schouwburg zoekt daarbij naar nieuw , jong en diverser publiek. Daarnaast is het aantal randactiviteiten uitgebreid waarmee wordt gepoogd meer een totaalbeleving te bieden en meer ruimte te creëren voor nieuwe trends , festivals , nieuwe/jonge makers en interactie met artiesten. Onder de noemer Podium van de Stad ontwikkelt de Schouwburg ook projecten en producties in co-creatie met bewoners , Goudse culturele en maatschappelijke partners , onderwijs , politieke partijen of andere initiatieven. De verandering van activiteiten en het bereik van andere doelgroepen zijn opgenomen in de gemeentelijke subsidievoorwaarden.
Versterking van Schouwburg als Podium van de Stad In het nieuwe beleidsplan 2023-2027: Verder bouwen aan Podium van de Stad wordt deze koers versterkt. In de programmering zet de Schouwburg in op meer verdieping , vernieuwing en deels vraaggestuurd werken. En er wordt gewerkt aan de solide borging van de activiteiten die vallen onder
Podium van de Stad binnen de organisatie. Het is de bedoeling dat dit in 2027 een volwaardig organisatieonderdeel is , naast de reguliere programmering. 25
3. ONTWIKKELINGEN SCHOUWBURG
De
Schouwburg
had jarenlang hoge bezoekersaantallen Vergelijking bezoeken De Goudse Schouwburg en referentietheaters (TAS)
De tabel hiernaast toont het bezoek aan professionele voorstellingen
de Goudse Schouwburg en het gemiddelde van theaters in het Theater Analyse Systeem (TAS) van de branchevereniging VSCD die voldoen aan de volgende selectiecriteria: van
• • • • • •
140. 000 127. 431 120. 000
500–1000 zitplaatsen 2 zalen , 1 met toneeltoren
100. 000
100–300 professionele voorstellingen per jaar In plaatsen met 50. 000 – 100. 000 inwoners
80. 000
Groot onderhoud bij de gemeente Horeca in eigen beheer
60. 000
132. 813
113. 758 95. 869
53. 456
51. 727
93. 718
56. 298
55. 457
Te zien is dat de bezoekersaantallen van de Goudse Schouwburg
flink hoger liggen dan het gemiddelde , ook de laatste twee jaar.
40. 000
Waar de andere theaters in 2023 gemiddeld genomen echter weer
het bezoekersniveau van vóór Corona zijn (2019) , geldt dat niet voor de Goudse Schouwburg. Op de volgende pagina’s worden de voornaamste oorzaken hiervan toegelicht. op
NB: Dit betreft enkel het bezoek aan professionele voorstellingen. Het bezoek aan voorstellingen van Podium van de Stad en
amateurvoorstellingen (circa 40. 000 bezoekers in 2024) is dus niet
20. 000
Cijfers voor het jaar 2024 zijn nog niet beschikbaar in TAS
-
2017
2018
2019
coronajaren niet representatief
2023
2024
Aantal bezoeken professionele voorstellingen De Goudse Schouwburg Aantal bezoeken professionele voorstellingen selectie TAS
meegenomen. Bronnen: Cijfers De Goudse Schouwburg
en
Theater Analyse Systeem (TAS)
26
3. ONTWIKKELINGEN SCHOUWBURG
Succes
van
vroeger
door
zeer
trouwe
bezoekers
Uitzonderlijk hoge bezettingsgraad normaliseert Tot 2002/2003 was de bezettingsgraad van de Goudse Schouwburg tussen de 90-95%. Dat is uitzonderlijk hoog voor een theater. Vanaf dat jaar is
de bezettingsgraad in ongeveer 15 jaar gedaald naar rond de 80-85%. Dat stabiliseerde rond 2017 en bleef zo tot aan de coronasluitingen. In 2023 was de bezettingsgraad van de grote zaal 71%. Bij vergelijkbare theaters is dat gemiddeld 65% (bron: TAS). Grote afhankelijkheid van kleine groep terugkerende bezoekers Pré-corona kochten zo’n 9. 000 bezoekers 80% van alle kaarten. Er was tot 2019 jaarlijks sprake van ‘overintekening’ (toen nog via papieren bestelformulieren). Het grootste deel van de kaarten werd direct bij de start van de voorverkoop verkocht , waarna ieder seizoen ongeveer 30 voorstellingen direct werden bijgeboekt en met de opgebouwde wachtlijsten ook direct uitverkochten. Dat zorgde mede voor hoge bezoekersaantallen en een hoge bezettingsgraad , maar deze afhankelijkheid van een relatief kleine groep bezoekers is ook uiterst kwetsbaar gebleken. Een deel van deze bezoekers op leeftijd is na corona niet teruggekeerd. Oude verdienmodel staat onder druk In 2019 is de Schouwburg gestart met het aanscherpen van de programmering (zie ook pagina 23). Niet alleen het publiek maar ook het koopgedrag is veranderd. Tickets worden steeds minder ver vooruit verkocht. Kaartverkoop gebeurt veel minder op basis van bestellingen vanuit de
seizoensbrochure maar loopt nu online via de website. Voorstellingen worden nog steeds bijgeboekt , niet meer direct na start van de voorverkoop , maar gedurende het seizoen. Door deze veranderingen staat de kaartverkoop nu en komende jaren onder druk , en daarmee het oude verdienmodel. De hogere inkoopkosten van voorstellingen als gevolg van hogere productiekosten bij makers en fair pay leggen nog meer druk op het verdienmodel van
de Schouwburg. Deze komen bovenop andere niet-beïnvloedbare kosten zoals hogere energielasten en inkoopkosten voor horeca.
27
3. ONTWIKKELINGEN SCHOUWBURG
Nieuw
publiek vindt inmiddels
weg
Verbreding van het publiek
naar
Schouwburg
Eerste bezoekjaar van ticketkopers in 2023
Sinds 2019 is de Schouwburg gestart met het aanscherpen van de programmering ten behoeve van publieksverbreding (nieuw , jong , divers). In 2022 bezocht 37% van de ticketkopers voor het eerst de Schouwburg , en in 2023 kwam daar 19% nieuw publiek bij (zie bovenste cirkeldiagram hiernaast). Waar tot 2020 het grootste gedeelte van het publiek 60+ was , heeft de grootste groep bezoekers op dit moment leeftijd tussen de 40 en 60 jaar. De grootste verjonging ziet de Schouwburg bij het aanbod dat ook specifiek geprogrammeerd werd om een nieuw publiek te een
bereiken. Daar is de gemiddelde leeftijd 35 jaar. Ook het aantal unieke bezoekers stijgt. De onderste cirkeldiagrammen hiernaast tonen de bezoekfrequentie per jaar bij professionele voorstellingen. Meer bezoek uit eigen stad
Bezoekfrequentie per jaar bij professionele voorstellingen
In de laatste vier theaterseizoenen vóór Corona kwam ongeveer 30% van de
kaartkopers uit Gouda en ongeveer 70% van buiten Gouda. Nu is dat verschoven naar circa
40% uit de eigen stad en circa 60% van buiten.
Bredere basis aan bezoekers Ten opzichte van 2019 is er een flink lager aantal bezoekers en bezettingsgraad (zie pagina 24). Hier staat echter een breder en diverser bezoekersbestand tegenover , met meer unieke bezoekers. Dat past beter bij de maatschappelijke functie van de
Schouwburg en is ook minder kwetsbaar dan een grote afhankelijkheid van een relatief kleine , homogene groep. Bron: Ticketsysteem De Goudse Schouwburg
28
3. ONTWIKKELINGEN SCHOUWBURG
De
prognose
van
Schouwburgbezoek
Deze grafiek laat de bezoekersaantallen zien
de professionele theaterprogrammering die de Goudse Schouwburg heeft geraamd vanaf 2025 , als onderlegger voor de voor
Meerjarenbegroting 2025-2028. Daarnaast bereikt de Goudse Schouwburg overig bezoek als Podium van de Stad met
verhuur aan (amateur)gezelschappen en met andere maatschappelijke activiteiten. Dat zijn er circa 40. 000 per jaar vanaf 2024. Deze bezoekers komen naar (amateur)voorstellingen en maken wel gebruik van horeca. Zij dragen op
die manier ook bij aan de inkomsten.
De grafiek laat zien dat de Schouwburg beoogt
2028 36% meer kaarten voor professionele voorstellingen te verkopen dan in
is ambitieus
Bezoekersaantallen programmering Schouwburg 180. 000 160. 000 140. 000
+36%
120. 000 100. 000
2024
80. 000 60. 000 40. 000 20. 000 0 2017
2018
2019
corona
2023
Schouwburg professionele voorstellingen
2024
2025
2026
2027
2028
Schouwburg overig bezoek
om in
2024 , en daarmee op het niveau van voor corona (gemiddelde 2017-2019) terug te keren. Deze raming is van belang voor de financiële ramingen , omdat de inkomsten uit entree en
horeca direct afhangen van het aantal verkochte kaarten.
Berenschot plaatst kanttekeningen bij deze raming en voorziet risico’s voor de exploitatie hierbij. De Schouwburg geeft zelf aan dat in het verleden uitzonderlijk hoge zaalbezetting werd gerealiseerd. Door verandering van publiek en publieksgedrag in combinatie met de aangescherpte programmering van de Schouwburg is het bereiken van die zaalbezetting ambitieus te noemen. Het
rendement op programmering hangt sterk samen met zaalbezetting. Het is zeer de vraag of de geraamde groei gerealiseerd gaat worden en of daarmee het resultaat wel zo sterk gaat verbeteren. De Schouwburg kan beter een meer gematigde raming hanteren voor de meerjarenbegroting. 29
Deel A: Inzicht 4. Ontwikkelingen
Cinema
4. ONTWIKKELINGEN CINEMA
Breed
en
gevarieerd filmaanbod
Er zijn verschillende segmenten in de filmindustrie Binnen de filmvertoners zijn verschillende segmenten te onderscheiden. Globaal wordt onderscheid gemaakt tussen bioscopen , grote filmtheaters ,
kleine filmtheaters en filmhuizen (Smits , 2021). Bioscopen hebben een ander profiel dan filmtheaters en spreken ook een ander publiek aan. Het grootste verschil tussen een bioscoop en filmtheater is het aanbod van films. In de bekende bioscoopketens zie je grote Hollywoodfilms met beroemde acteurs , maar in een filmtheater zie je kleinere films uit allerlei verschillende landen. Uit onderzoek blijkt wel dat steeds meer films tegenwoordig in zowel bioscopen als filmtheaters te zien zijn (Smits , 2021). In de meeste gevallen is een filmtheater ook kleiner dan een bioscoop. Er zijn minder zalen en in de zalen passen minder bezoekers. Bioscopen worden geëxploiteerd door bedrijven met een winstoogmerk; filmtheaters zijn
vaak stichtingen en hebben in veel gemeenten subsidie nodig om ook die films te kunnen vertonen die anders niet te zien zouden zijn. Cinema Gouda profileert zich als bioscoop Cinema Gouda is een bioscoop met een breed en gevarieerd filmaanbod in diverse genres: van blockbusters tot romcoms en van familiefilms tot thrillers. Alle grote populaire filmtitels zijn te zien , maar de Cinema toont ook films die tot het populaire filmhuisaanbod kunnen worden gerekend. Daarnaast is er aanbod voor speciale doelgroepen , zoals bijvoorbeeld documentaires en de ’Cine+ bios’. De Cinema organiseert ook speciale events
rondom het filmaanbod en livestreams van internationale opera- en balletvoorstellingen. De Cinema heeft 6 filmzalen met in totaal 822 stoelen. Er is in Gouda ook nog een filmhuis met 1 filmzaal: Filmhuis Gouda. Cinema Gouda trekt vooral 30-plussers en gezinnen Bioscopen trekken meestal vooral veel tieners en jongvolwassenen , maar in Gouda gaat deze doelgroep naar grotere , moderne bioscopen , nu
specifiek Pathé Ypenburg. Voor Cinema Gouda zijn 30-plussers en gezinnen de belangrijkste publieksgroepen.
31
4. ONTWIKKELINGEN CINEMA
Bezoek
hangt sterk af
van
aanbod
ook het beste resultaat sinds 1964. In 2023 waren bioscopen en filmtheaters voor het eerst sinds de coronacrisis weer een volledig jaar
40. 000 n e dn e iuz
D
36. 000
35. 700
38. 000
35. 000
31. 600
30. 000
20. 000 15. 000
zorgden voor veel bezoekersrecords in de zomermaanden.
5. 000
10. 000
-
2017
2018
2019
corona
In 2024 daalde het bioscoopbezoek met 7% ten opzichte van 2023 en
kwam uit op 77% van 2019. Amerikaanse filmstakingen in Hollywood van zomer 2023 leidden tot vertragingen in releases van grote blockbusters , wat direct effect heeft op het filmaanbod in 2024 en dus de bezoekersaantallen. Dit illustreert de grote afhankelijkheid van bioscopen van het aanbod van de filmdistributeurs.
29. 300
25. 000
geopend. De bioscoopindustrie deed het weer behoorlijk goed in kwam in 2023 uit op 83% van topjaar 2019. De films Barbie en Oppenheimer Landelijke daling van filmbezoek
filmdistributeurs
Aantal bezoeken Nederlandse bioscopen en filmtheaters (*1. 000)
2019 was zeer goed bioscoopjaar Volgens de Bioscoopmonitor was 2019 in veel opzichten een zeer succesvol bioscoopjaar. Bioscopen en filmtheaters verkochten samen , ten opzichte van 2018 en 38 miljoen tickets. Een stijging van 64%
van
2023 2024 Bron: Bioscoopmonitor
Aantal bezoeken per jaar Cinema Gouda 300. 000 250. 000
225. 273
227. 654
244. 760 186. 770
200. 000
Cinema Gouda is geen uitzondering met zelfs grotere daling
150. 000
Op de grafieken hiernaast is deze afhankelijkheid ook duidelijk te zien
100. 000
162. 546
in het aantal bezoeken van Cinema Gouda. 2023 kwam uit op 76% van topjaar
2019 , en 2024 op 66% , dus in Gouda zijn de
bezoekersaantallen meer gedaald dan landelijk vergeleken met 2019.
50. 000 0 2017
2018
2019
corona
2023
2024
32
4. ONTWIKKELINGEN CINEMA
Toenemende
concurrentie in de bioscoopmarkt
Veel nieuwe bioscopen Er zijn afgelopen jaren veel nieuwe bioscopen geopend , ook in de regio van Gouda , zoals Kinepolis Leidschendam en Pathé Ypenburg. Ook worden
oudere bioscopen gerenoveerd en voorzien van de nieuwste technologieën en voorzieningen , zoals Pathé Scheveningen. De nieuwgebouwde bioscopen zijn veelal grote ‘multiplexen’ , waardoor het gemiddelde aantal zalen per bioscoop toeneemt. In het bijzonder de opening van Pathé Ypenburg heeft een negatieve impact gehad op alle bioscopen in de regio. Binnen twee jaar na de opening heeft Pathé Ypenburg meer dan 65% van de lokale markt veroverd. Tot 2023 was het lokale marktaandeel van Cinema Gouda circa 32%. Dat is na de opening van Pathé Ypenburg gezakt naar
12% in 2024 (The Big Picture , 2025).
Steeds minder ‘stand alone’ bioscopen Het aantal onafhankelijke bioscopen daalt. Veel van deze zogenoemde ‘stand alone’ bioscopen zijn afgelopen jaren opgekocht door ketens zoals
Kinepolis , Pathé of Vue. De exploitatie van een commerciële bioscoop door een culturele stichting , zoals bij Cinema Gouda het geval is , is een bijzondere en niet veel voorkomende constructie in Nederland. De combinatie van een theater en een filmhuis binnen één organisatie is gebruikelijker , waarbij het filmhuis dan meestal geen winstoogmerk heeft. Nieuwste technologieën , optimale comfort en unieke beleving Bioscoopconcerns investeren niet alleen in nieuwe bioscopen , maar ook in de verbetering van bestaande zalen: de nieuwste technologieën , optimale
comfort en unieke beleving. De technologische innovaties gaan razendsnel waardoor er steeds verbeteringen in beeld en geluid kunnen worden doorgevoerd. Ook is er sprake van toename in differentiatie op stoeltypes per bioscoop , bijvoorbeeld elektrisch verstelbare stoelen , cosy seats en luxe fauteuils en bankjes. Er ontstaan ook nieuwe concepten , zoals de ‘boutique bioscoop’ , een kleine karakteristieke bioscoop met hoog en onderscheidend serviceniveau als tegenhanger van de grote multiplexen , of kleine , luxe privébioscoopzalen voor maximaal vijf personen met eigen filmkeuze (The(Any)Thing bij Pathé).
33
4. ONTWIKKELINGEN CINEMA
De
Cinema
heeft beperkingen
en
kan zich anders profileren
Cinema Gouda benoemt diverse beperkingen , die worden bevestigd door The Big Picture. De Cinema heeft aan dit gespecialiseerd bureau gevraagd om een commerciële analyse te maken met strategisch advies. Wij vatten hier de bevindingen van The Big Picture samen. Zie ook pagina 53. Onaantrekkelijke uitstraling van het pand De uitstraling van de omgeving doet afbreuk aan de bioscoopentree. Het gebouw wordt gemakkelijk aan het zicht onttrokken. De entree oogt erg rommelig (veel fietsen) en de filminformatie is moeilijk bereikbaar en leesbaar. De ruimten naast de bioscoop zijn ‘s avonds gesloten en donker. Ook ongunstig zijn de bouwperikelen voor de deur. Al lange tijd wordt er gebouwd in de nabijheid van de Cinema , met onder nadere bouwhekken en verkeersomleidingen als gevolg. Dat komt de aantrekkelijkheid van de Cinema niet ten goede.
Onlogische looplijnen voor bezoekers Op de begane grond is een groot kassablok met onduidelijk zicht op de gasten. Het horecabuffet op de eerste verdieping is niet functioneel gebouwd en de zalen zijn bereikbaar zonder langs het buffet te gaan. Dit maakt ook dubbele inzet van personeel noodzakelijk. Waar bij bioscopen meestal één persoon het ticket scant en direct de consumpties afrekent , zijn dat bij Cinema Gouda twee verschillende personen: eerst wordt het ticket gescand bij de entree beneden en daarna gaat een bezoeker naar het horecabuffet op de eerste verdieping , of slaat dit over omdat het niet op de looproute ligt. De Cinema wordt niet gerund als bioscoop
The Big Picture stelt dat de huidige kostenniveau te hoog is voor een bioscoop , met name door de vaste personeelskosten. Daarnaast wordt gesteld dat het marketingpersoneel beperkte achtergrond en ervaring in film heeft en meer op het theater is gericht. Verschillende inzichten vragen volgens The Big Picture om een herstructurering. Met een toegewijd en compact team met bioscoopexpertise wordt de kostenstructuur aanzienlijk verbeterd en kan een nieuwe strategie worden uitgerold. The Big Picture adviseert herpositionering op basis van onderscheidende kenmerken Om te kunnen concurreren met de grote moderne bioscopen en marktaandeel terug te winnen , zal Cinema Gouda de strategie moeten herzien. Het simpelweg installeren van verstelbare stoelen (recliners) zou geen oplossing zijn. Deze investering is te duur voor een stand alone bioscoop. Ook zouden de opbrengsten voor de Cinema , als late volger in de markt , lager zijn dan voor de bioscopen die deze stoelen als eerste introduceerden. In plaats daarvan zou Cinema Gouda zich moeten richten op haar lokale identiteit en waarde bieden aan klanten door een goed gebalanceerd filmaanbod in combinatie met events en door middel van aantrekkelijke prijs- of lidmaatschapsopties. 34
4. ONTWIKKELINGEN CINEMA
De
prognose
van
Cinemabezoek
Deze grafiek laat de bezoekersaantallen zien
de programmering van de Cinema vanaf 2025 die de stichting heeft geraamd als voor
onderlegger voor de Meerjarenbegroting 20252028. Deze prognose is van belang voor de financiële ramingen , omdat de inkomsten uit tickets en horeca direct afhangen van het
is
zeer
ambitieus
BezoekersaantallenCinema 300. 000 250. 000
+44% 200. 000 150. 000
2024
aantal filmbezoekers. De grafiek laat zien dat de Schouwburg beoogt
2028 44% meer kaarten te verkopen dan in 2024 , en daarmee op het niveau van
100. 000
om in
(gemiddelde 2017-2019) en bijna op topjaar 2019 uit te komen. voor corona
Deze raming is begin 2024 opgesteld door de
stichting. Op dat moment had de stichting minder zicht op de marktpositie in het verzorgingsgebied en de ontwikkelingen in de filmindustrie. Voortschrijdende inzichten , onder meer over de concurrentie vanuit Pathé Ypenburg , dwingen tot herijking.
50. 000 0 2017
2018
2019
corona
2023
2024
2025
2026
2027
2028
Berenschot plaatst kanttekeningen bij deze raming en voorziet grote risico’s voor de exploitatie hierbij. 2024 was een sterk tegenvallend jaar voor de gehele filmindustrie , maar 2019 uitzonderlijk goed. Het is , ook vanwege genoemde beperkingen , zeer de vraag of deze groei gerealiseerd gaat worden en of het resultaat wel zo sterk gaat verbeteren. De stichting kan beter een meer gematigde raming hanteren voor de meerjarenbegroting. De stichting en het onderzoek van The Big Picture geven inmiddels aan liever te willen rekenen met de raming van 2025 van circa 182. 500 bezoekers. Voor de lange termijn voorziet The Big Picture groei naar 200. 000+ bezoekers en meer rendement. 35
Deel A: Inzicht 5. Exploitatieresultaten liquiditeit
en
Beeld: Wendy
van
Bree Fotografie
5. EXPLOITATIERESULTATEN EN LIQUIDITEIT
Exploitatieresultaten volgens de Schouwburg
en
Cinema
In de rapportages en begrotingen van de Stichting Schouwburgcomplex worden de Schouwburg en de Cinema onderscheiden , waarbij de Cinema in
2019 en vanaf 2025 (flink) bijdraagt aan het exploitatieresultaat. De Schouwburg rendeert echter niet , en dat is inclusief exploitatiesubsidie voor de Schouwburg. In 2023 en 2024 is het totale exploitatieresultaat meer dan € 400. 000 negatief. In 2023 is het negatieve resultaat opgevangen door de covid-reserve. Er wordt wel snel herstel geraamd door de stichting maar dat is exclusief afschrijvingslasten voor benodigde , uitgestelde investeringen.
Exploitatieresultaat conform rapportages van Stichting Schouwburgcomplex €400. 000 €300. 000 €200. 000 €100. 000 €Realisatie 2019
Realisatie 2023
Prognose 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
€(100. 000) €(200. 000) €(300. 000) €(400. 000) €(500. 000) Schouwburg
Cinema
Totaal
37
5. EXPLOITATIERESULTATEN EN LIQUIDITEIT
Ontwikkelingen
exploitatieresultaten volgens Iglo-model
Na herverdeling van de personeelsinzet over de verschillende onderdelen van ons Iglo-model , in samenspraak met de stichting , verandert dit beeld. Waar in de eigen raming 76% van de personeelskosten bij de Schouwburg valt , is dit volgens de cijfers van de stichting in het Iglo-model 70%. In de eigen rapportages worden veel functionarissen 100% toegewezen aan de Schouwburg of de Cinema. In het Iglo-model wordt het personeel verdeeld
basis van het werk wat zij doen , waarbij een functionaris deels aan de Schouwburg en deels aan de Cinema kan worden toegerekend. De Schouwburg is dan vanaf 2025 naar verwachting kostendekkend. De Cinema rendeert pas vanaf 2026 en minder dan volgens eerdere rapportages. op
Deze voorspelde resultaten zijn exclusief de afschrijvingslasten uit benodigde investeringen zouden voortkomen.
Exploitatieresultaat Iglo-model € 400. 000 € 300. 000 € 200. 000 € 100. 000 € Realisatie 2019
Realisatie 2023
Prognose 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
€ -100. 000 € -200. 000 € -300. 000 € -400. 000 € -500. 000 Schouwburg
Cinema
Totaal
38
5. EXPLOITATIERESULTATEN EN LIQUIDITEIT
Correctie
van
exploitatieresultaten geeft beter inzicht
Grote investeringen in Schouwburg zijn achterwege gebleven In de huidige exploitatiecijfers is een belangrijk aandachtspunt in de bedrijfsvoering van Stichting Schouwburgcomplex niet zichtbaar. De afgelopen jaren heeft de Stichting Schouwburgcomplex vanwege beperkingen in liquiditeit niet alle investeringen kunnen doen die in de MJOP van de stichting opgenomen