Bijlage 1. Kadernota 2026-2029

Kadernota 2026-2029

Inhoudsopgave Introductie en leeswijzer

4

1 Samenvatting

5

1.1 Bestuurlijke samenvatting

6

1.2 Financiële samenvatting

7

1.3 Uitgangspunten voor de begroting 2026

8

2 Landelijke ontwikkelingen

9

3 Ontwikkelingen per programma

11

3.1 Economie, werk en onderwijs

12

3.2 Energie en klimaat

16

3.3 Wonen en leefomgeving

20

3.4 Sociaal domein

24

3.5 Cultuur, sport en recreatie

28

3.6 Leefbaarheid en veiligheid

33

3.7 Bestuur en organisatie

37

3.8 Financiering en algemene dekkingsmiddelen

41

4 Ontwikkeling meerjarenperspectief 2026 - 2029

42

4.1 Overzicht meerjarenperspectief 2026 - 2029

42

5 Algemene (overall) financiële ontwikkelingen

44

5.1 Inflatie/ prijsontwikkeling 2026

45

5.2 Doorkijk Cao 2025

46

5.3 Inflatieontwikkeling gemeenschappelijke regelingen 2026

47

5.4 Geactualiseerd concern investeringsplan (CIP) 2025 - 2029

48

6 Ontwikkeling financiële positie

51

6.1 Ontwikkeling reserves en weerstandsvermogen

51

6.2 Ontwikkeling leningportefeuille (schuldquote en solvabiliteit)

51

Kadernota 2026-2029

3

Introductie en leeswijzer Hierbij presenteert het college van BenW de kadernota 2026. Dit is een belangrijk document, omdat de raad hiermee de beleidsmatige en financiële kaders vaststelt voor de komende begrotingsperiode 2026-2029. Het is een moment van integrale afweging tussen wensen en ambities in relatie tot de beschikbare financiële middelen. Deze nota laat zien waar het college de komende tijd op wil (bij)sturen en is een eerste stap om te komen tot een begroting voor 2026.

Leeswijzer • Hoofdstuk 1 bevat een bestuurlijke en financiële samenvatting. De kaders en uitgangspunten voor deze kadernota worden in dit hoofdstuk uiteengezet. Dat wordt opgebouwd vanuit het meerjarig saldo na de effecten van de begrotingswijzigingen en aangevuld met de (financiële) impact van ontwikkelingen en specifieke kaderstelling. • In hoofdstuk 2 wordt een aantal belangrijke landelijke ontwikkelingen behandeld. Dit betreft overkoepelende ontwikkelingen met potentiële gevolgen voor de wijze waarop lokaal invulling gegeven kan worden aan het realiseren van Goudse ambities. • Hoofdstuk 3 gaat in op relevante ontwikkelingen per programma, de bijbehorende doelen en indicatoren en een tabel met intensiveringen (wettelijk/onontkoombaar en/of overig). In dit hoofdstuk wordt per programma eveneens aangegeven welke onderwerpen nadere uitwerking en/of afweging behoeven richting de begroting 2026 -2029. • Daarop aansluitend staat in hoofdstuk 4 de ontwikkeling van het meerjarenperspectief 2026 - 2029 weergegeven. • Hoofdstuk 5 benoemt de algemene (overall) financiële ontwikkelingen, zoals: prijsontwikkeling, CAO ontwikkeling en de actualisatie van het Concern InvesteringsPlan (CIP). • In hoofdstuk 6 wordt ingegaan op het weerstandsvermogen en de ontwikkeling van de leningenportefeuille.

4

Kadernota 2026-2029

1 Samenvatting

Kadernota 2026-2029

5

1.1 Bestuurlijke samenvatting Gouda staat er ook dit jaar goed voor en blijft zich positief ontwikkelen. Het inwoneraantal is gegroeid tot boven de 77.000, wat niet alleen kansen biedt, maar ook nieuwe maatschappelijke en ruimtelijke uitdagingen met zich meebrengt. In deze dynamiek werkt het college voortvarend aan het realiseren van de ambities en doelen uit het bestuursakkoord Geef Gouda Door 2022–2026 en het Herfstakkoord 2024, met als uitgangspunt een toekomstbestendige en financieel solide stad. De resultaten van het college zijn zichtbaar op verschillende terreinen. Zo zijn de Spoorzone en Westergouwe in volle ontwikkeling, wordt stevig ingezet op het vernieuwen van schoolgebouwen, is de schuldhulpverlening toegankelijk voor inwoners die dat nodig hebben en wordt ondermijnende criminaliteit actief bestreden. Daarnaast toont Gouda zich gastvrij in de opvang van vluchtelingen en is de strategische positie van de stad binnen de regio verder versterkt. In maart 2026 vinden de gemeenteraadsverkiezingen plaats, waarna er ondehandelingen zullen starten voor de nieuwe collegeperiode. Dit betekent dat het huidige college het laatste jaar van deze bestuursperiode betreedt. Dit jaar staat dan ook in het teken van het samen met de gemeenteraad verder invulling geven aan het bestuursakkoord en het in 2024 gesloten Herfstakkoord.

Tegelijkertijd blijft het college alert op de onzekere externe context: geopolitieke spanningen, aanhoudende inflatie en een wisselend kabinetsbeleid zorgen voor onvoorspelbaarheid en nieuwe opgaven. Juist in deze omstandigheden is het van belang om koersvast te blijven door vast te houden aan de ingezette lijn. Het college blijft daarom investeren in de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van de stad. Daarbij constateert het college dat Gouda mede door het maken van scherpe keuzes, ook in vergelijking met andere gemeenten, financieel relatief sterk staat. Het zogenoemde ‘ravijnjaar’ 2026 is (nog) zichtbaar, maar in de jaren daarna laat het meerjarenperspectief een positiever resultaat zien. De effecten van de Voorjaarsnota zullen hier naar verwachting een verder positief effect op hebben. Bij de doorrekening van de meicirculaire zullen de exacte financiële effecten voor Gouda inzichtelijk zijn. Met deze kadernota presenteert het college een samenhangend geheel van ambities, beleidsvoornemens en financiële effecten. Het ziet uit naar een constructief gesprek met de gemeenteraad over de keuzes en prioriteiten voor het komende jaar.

6

Kadernota 2026-2029

1.2 Financiële samenvatting Samenvatting financiële positie De opgave is om een goede balans te vinden tussen het doen van noodzakelijke investeringen in en voor de stad en het voeren van een prudent en solide financieel beleid. Hiervoor worden keuzes afgewogen aan de hand van strakke financiële kaders voor de begroting 2026: • Er wordt - met uitzondering van begrotingsjaar 2026 - een sluitend meerjarenperspecfief opgeleverd. • De geactualiseerde verhouding tussen risico's en de mogelijkheid om deze te kunnen opvangen vanuit het weerstandvermogen is "ruim voldoende/uitstekend" voor de periode 2026 - 2029. • De omvang van de algemene reserve neemt toe van 34 miljoen in 2026 naar 49 miljoen in 2029.

Financieel perspectief 2026 - 2029 In de onderstaande tabel is op hoofdlijnen de ontwikkeling van het perspectief 2026 - 2029 opgenomen. Het startsaldo (onderdeel A) is de programmabegroting 2025-2028, aangevuld met de wijzigingen die door de raad zijn vastgesteld (t/m de raadsvergadering van 9 april). De nadere uitwerking en toelichting van de onderdelen B t/m E (ontwikkelingen) zijn opgenomen in de afzonderlijke hoofdstukken. Bedragen in € x 1.000

2026

2027

2028

2029

Saldo begroting 2025 - 2028

-815

-2.883

-2.398

-3.551

Actualisatie nota waarderen en afschrijven (WAVA) (raadsbesluit 11-12-2024)

602

303

224

142

Actualisatie MeerJarenOnderhoudsPlan gemeentelijk vastgoed 2025- 2030 (raadsbesluit 11-12-2024)

54

61

157

184

(A) Startsaldo Kadernota 2026

-159

-2.519

-2.017

-3.225

(B) Subtotaal algemene financiële ontwikkelingen

-846

1.040

-1.180

-1.469

(C) Subtotaal wettelijke ontwikkelingen / onontkoombaar

875

875

875

875

(D) Subtotaal overige ontwikkelingen

-312

-791

-537

-836

(E) Prognose extra inkomsten Rijk *

-1.000

-1.000

-1.000

-1.000

Saldo na mutaties A t/m E

444

-4.615

-4.148

-5.032

Raadsvoorstel actualisatie meerjarenperspectief grondexploitaties (MPG) - raadsvoorstel 7 juli 2025 **

-254

-582

-557

-549

Doorkijk saldo kadernota 2026

190

-5.197

-4.705

-5.581

(+ = nadeel / last | - = voordeel / baat)

* De voorzichtige prognose extra inkomsten Rijk is gebaseerd op accresontwikkeling van het gemeentefonds. Vooruitlopend op de meicirculaire 2025 is de voorjaarsnota van het rijk gepubliceerd. De definitieve uitwerking van de voorjaarsnota vindt plaats in de meicirculaire. Deze definitieve uitwerking wacht het college af en zal verwerkt worden in het raadvoorstel van de kadernota 2026. ** Om een zo actueel mogelijk beeld te schetsen van de ontwikkeling van het begrotingsresultaat is het raadsvoorstel van 18 juni 2025 (IHP, zie toelichting hoofdstuk 3) en het raadsvoorstel van het 7 juli (MPG) als doorkijk opgenomen in het saldo van de kadernota.

Ontwikkeling gemeentefonds Begin juni wordt de meicirculaire van het rijk gepubliceerd. In deze meicirculaire wordt duidelijk welke middelen Gouda in 2025-2029 exact zal ontvangen van het rijk. Om die reden ontvangt de raad een geactualiseerd meerjarenperspectief in het raadsvoorstel van de kadernota 2026.

Voortgang invulling 0,25% taakstelling conform Herfstakkoord In het Herfstakkoord 2024 is er een financiële taakstelling per 2026 afgesproken van 0,25% per programma structureel. Uitzondering hierop zijn de budgetten van de Gemeenschappelijke regeling Jeugd & WMO (GRJW). In totaal heeft deze taakstelling een financieel effect van € 937.000 structureel per jaar. Deze is bij de vorige begroting reeds ingeboekt met ingang van het jaar 2026. Het college werkt momenteel aan de concrete invulling van de taakstelling. Bij de begroting verwacht het college deze invulling te kunnen presenteren, zodat deze integraal kan worden afgewogen mede in relatie tot de financiële positie van de gemeente Gouda op dat moment.

Kadernota 2026-2029

7

1.3 Uitgangspunten voor de begroting 2026 Basis meerjarenraming 2026 - 2029 De basis van de meerjarenraming 2026-2029 wordt gevormd door: de programmabegroting 2025-2028, de 1e bestuursrapportage 2025 en de voorliggende kadernota 2026. De meicirculaire 2025 zal worden verwerkt in de meerjarenraming 2026-2029. Dit is ook van toepassing op de financiële afwijkingen in de reguliere beleidsuitvoering (raadsbesluiten) tot en met 9 april 2025. De septembercirculaire 2025 zal worden betrokken bij het raadsvoorstel van de programmabegroting 2026 en als separate begrotingswijziging - na vaststelling van de begroting 2026 - worden verwerkt.

Uitgangspunten voor de begroting 2026 Naast de richtlijnen en toetsingsaspecten van de toezichthouder, de provincie, wordt voorgesteld een aantal uitgangspunten te hanteren als kaderstelling voor de programmabegroting 2026 - 2029: 1. De lokale woonlasten en de belastingen/heffingen voor het jaar 2026 te indexeren op basis van de verwachte prijsontwikkeling conform de meicirculaire 2025; 2. In de begrote opbrengst OZB ook rekening te houden met de verwachte areaaluitbreiding OZB-woningen voor dat jaar; 3. Prijs- en loongevoelige budgetten voor 2026 e.v. regulier indexeren, conform de meicirculaire 2025; 4. Het - in lijn met de begroting 2025 - toepassen van een "loon mix 80/20" voor de meer loongevoelige budgetten, conform de meicirculaire 2025; 5. Het - in lijn met de begroting 2025 - toepassen van het OVA/PPC indexcijfer (zorgindexering) voor zorgaanbieders (Wmo & Jeugd) binnen het Sociaal Domein; 6. De prijs- en loonontwikkeling (conform meicirculaire 2025) grotendeels te bekostigen vanuit de rijksbijdragen (algemene uitkering); 7. Een gedegen meerjaren investeringsprogramma (CIP – concern investering plan), binnen de afgesproken ratio's/ kengetallen; 8. Conform de richtlijnen van de provincie (financieel toezicht) is het streven om in oktober 2025 aan de raad een sluitende meerjarenbegroting aan te bieden; 9.

De bijstelling van de begrotingen 2026 van de verbonden partijen wordt verwerkt conform de vastgestelde (collegebesluit 10 december 2024) Financiële Kaderstelling Gemeenschappelijke Regelingen (FKGR) voor de begroting 2026 – dit betreft een toegestane prijsindexatie van 2,1% voor beloning werknemers en 2,7% voor netto materieel. Het gewogen indexpercentage op basis van 70/30 verhouding bedraagt 2,28%. 10. De gemeenschappelijke regelingen hebben een richtinggevende bezuinigingsopdracht gekregen van 6%. De uitwerking hiervan zal worden opgenomen in de afzonderlijke begroting(en) van de gemeenschappelijke regelingen en verwerkt worden in de begroting 2026.

8

Kadernota 2026-2029

2 Landelijke ontwikkelingen In dit hoofdstuk wordt een aantal overkoepelende landelijke ontwikkelingen geschetst met mogelijk toekomstige consequenties voor Gouda. Alle hieronder geschetste ontwikkelingen kunnen effect hebben op de uitvoering van werkzaamheden en de lokale invulling van ambities en opgaven in de komende jaren op meerdere beleidsterreinen. In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de achtergronden van deze ontwikkelingen.

Dynamische, onzekere tijden De wereld is volop in beweging. Op vele fronten is er sprake van schuivende panelen. Er worden meerdere verschrikkelijke oorlogen gevoerd op diverse continenten. Ook de wereldhandel is al jaren onrustig, waarbij de onlangs door de Amerikaanse regering geïnitieerde tarievenstrijd voor extra onzekerheden zorgt. De diverse bredere geopolitieke, Europese en nationale ontwikkelingen hebben, als gevolg van toegenomen onderlinge afhankelijkheden, steeds vaker ook op lokaal niveau effect. De geopolitieke instabiliteit leidt bijvoorbeeld al jaren tot schommelingen in energieprijzen, inflatie, rentelasten en bouwkosten. Dit heeft directe gevolgen voor de gemeentelijke uitgaven en investeringsruimte. Ook Europese regelgeving, zoals rondom digitalisering en kunstmatige intelligentie, vraagt toekomstig om aanpassingen in gemeentelijk beleid en financiering. Op nationaal niveau zorgen wisselingen in kabinetsbeleid voor een veranderende koers. Hervormingen in bijvoorbeeld de wetgeving voor woningbouw, asiel, duurzaamheid en bestaanszekerheid hebben direct invloed op de taken en verantwoordelijkheden van gemeenten. Het huidige kabinet heeft op onder meer de genoemde onderwerpen diverse ambities geformuleerd, maar de concrete uitwerking laat vooralsnog op diverse terreinen op zich wachten.

De combinatie van de diverse onzekerheden maakt het voor gemeenten uitdagend om te sturen op ambities en maatschappelijke opgaven. De gemeente staat voor de taak om binnen deze dynamiek richting te geven aan het beleid en tegelijk een solide financiële basis te waarborgen. Dit vraagt om wendbaarheid en weerbaarheid, zowel van de stad als van het bestuur en de organisatie.

Overheidsfinanciën De financiële positie van gemeenten staat onder druk als gevolg van diverse landelijke ontwikkelingen. Een belangrijk eerste aandachtspunt is de onzekerheid rondom de zogenoemde 'ravijnproblematiek'. Vanaf 2026 is er sprake van een fors lagere algemene uitkering. Dit als gevolg van een door voorgaand kabinet ingestelde structurele korting van meer dan twee miljard op het Gemeentefonds. Naast de algemene uitkering worden er gesprekken gevoerd over de systematiek van de specifieke uitkeringen. De afgelopen jaren is het aantal specifieke uitkeringen fors toegenomen, inclusief bijbehorende verantwoordingslasten. De uitbreiding van het aantal specifieke uitkeringen zorgt ervoor dat, in combinatie met de overheveling van taken zonder een evenredige financiële compensatie, de beleidsvrijheid van gemeenten afneemt. Het kabinet heeft zich voorgenomen om met ingang van 2026 het aantal specifieke uitkeringen te verminderen, maar daarbij een budgetkorting van 10% door te voeren. De gesprekken over dit onderwerp lopen nog. Een ander dringend vraagstuk is de financiering van de jeugdzorg. De uitkomsten van het rapport van de deskundigencommissie Van Ark bevestigen dat de huidige financieringssystematiek onvoldoende structurele dekking biedt voor de oplopende kosten.

Gemeenten worden geconfronteerd met een stijgende zorgvraag en oplopende tekorten, waarvoor een oplossing noodzakelijk is. De Vereniging Nederlandse Gemeenten heeft over bovenstaande onderwerpen intensieve gesprekken gevoerd met het kabinet. Het kabinet heeft tijdens het Overhedenoverleg van 16 april jl. laten zien de financiële zorgen van gemeenten te delen. In de Voorjaarsnota heeft het kabinet extra middelen voor gemeenten opgenomen. Per saldo komt er t/m 2027 cumulatief € 3 miljard beschikbaar voor gemeenten. Dit extra geld helpt gemeenten om onder andere een deel van de jeugdzorguitgaven te dekken en de terugval in het gemeentefonds vanaf 2026 deels te dempen. De VNG is daar voorzichtig optimistisch over. Het kabinet laat op deze wijze zien de relatie met de medeoverheden serieus te nemen. Tegelijkertijd worden de problemen slechts voor een deel opgelost en ontstaat er richting 2028 nieuwe onzekerheid. Bij de doorrekening van de meicirculaire is er definitief duidelijkheid over wat de exacte financiële effecten voor Gouda zijn.

Asiel & migratie De afgelopen jaren heeft het college in de inleiding van de Kadernota meermaals beschreven dat de wereld in toenemende mate onrustig is als gevolg van (geopolitieke) conflicten. Helaas zet deze situatie zich voort. Het aantal vluchtelingen

Kadernota 2026-2029

9

blijft elk jaar toenemen. Naar schatting hebben inmiddels meer dan 120 miljoen mensen gedwongen hun huis verlaten als gevolg van vervolging, conflicten, geweld, mensenrechtenschendingen en gebeurtenissen die de openbare orde ernstig verstoren. De grote vluchtelingenstromen hebben ook de komende jaren gevolgen voor Nederland en Gouda. De druk op de opvangcapaciteit voor asielzoekers in Nederland is groot. Het kabinet verwacht dat het aantal benodigde opvangplekken tot eind 2027 zal toenemen richting de 166.000. Desalniettemin heeft het kabinet de ambitie om de instroom van asielzoekers in Nederland fors terug te dringen. De financiering vanuit het rijk wordt hierop vooruitlopend naar beneden bijgesteld. De concrete uitwerking en haalbaarheid van het kabinetsbeleid op Asiel en Migratie is echter nog onduidelijk, wat leidt tot onzekerheid over de verplichtingen en beschikbare financiering voor gemeenten. Een voorbeeld hiervan is de beoogde intrekking van de op 1 februari 2024 inwerking getreden Spreidingswet. Het huidige kabinet wil deze wet intrekken, maar het is nog onduidelijk wanneer de Tweede Kamer exact een voorstel hiertoe kan verwachten. Intrekking zal op zijn vroegst in het jaar 2026 aan de orde zijn. Het totaal aantal Oekraïense vluchtelingen in Nederland blijft eveneens toenemen. Op dit moment hebben ruim 120.000 Oekraïners zich bij gemeenten geregistreerd.

Dit aantal stijgt al sinds het begin van de oorlog. Ook dit jaar is er een toename van gemiddeld bijna 200 registraties per week. Gemeenten hebben inmiddels bij het rijk aangegeven dat, mede als gevolg van de verlaging van de vergoeding per opvangplek, er een gebrek aan opvang is. Vooralsnog hebben vluchtelingen uit Oekraïne tot maart 2026 via de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming recht op opvang, medische hulp en onderwijs voor minderjarige kinderen.

Digitalisering en kunstmatige intelligentie De ontwikkelingen op het gebied van digitalisering en kunstmatige intelligentie (AI) volgen elkaar in rap tempo op. Bij digitalisering gaat over het omzetten van informatie en processen naar digitale formaten. AI focust zich op het nabootsen van menselijk denken en intelligentie door machines. Het zijn ontwikkelingen waartoe ook gemeenten zich moeten verhouden, met aandacht voor zowel de kansen als de uitdagingen. Digitalisering en kunstmatige intelligentie kunnen bijdragen aan bijvoorbeeld efficiëntere dienstverlening, procesoptimalisatie en betere door data onderbouwde besluitvorming. Tegelijkertijd brengen digitalisering en AI risico’s met zich mee, zoals privacyvraagstukken, afhankelijkheid van technologie en ethische dilemma’s rondom algoritmische besluitvorming. De Europese AI-verordening biedt een kader om de risico's van AI te beperken en daarbij ruimte te bieden voor innovatie. Het legt gemeenten verplichtingen op bij het gebruik van AI-systemen. Het gaat hierbij vooral om situaties waarin er risicovolle toepassingen worden gebruikt, zoals essentiële diensten en rechtshandhaving. Maar ook om algemene bepalingen, zoals het niveau van AI-geletterdheid bij medewerkers. Gemeenten moeten bij de inzet van AI voldoen aan strikte transparantie- en verantwoordingsvereisten.

Daarnaast vraagt digitalisering om een goede IT-infrastructuur en cyberveiligheid. Met de toenemende dreiging van cybercriminaliteit moeten gemeenten zorgen voor robuuste beveiligingsmaatregelen om persoonsgegevens en kritieke infrastructuur te beschermen. Daarin speelt de toenemende mate van digitale afhankelijkheid en weerbaarheid een rol, waarbij een zorgvuldige afweging moet plaatsvinden tussen innovatie en risico’s.

10

Kadernota 2026-2029

3 Ontwikkelingen per programma Dit hoofdstuk bevat per programma de volgende elementen: • Een aantal relevante (externe) ontwikkelingen, die specifiek voor dat programma effect kunnen hebben op de uitvoering van werkzaamheden en het vormgeven van ambities. • Onderwerpen die richting de begroting 2026 nader onderzocht en afgewogen moeten worden. • Een overzicht van doelen & indicatoren in lijn met de Duurzame Ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties. • Financiële intensiveringen/bijstellingen als gevolg van wettelijke en/of onontkoombare ontwikkelingen. Deze mutaties zijn ingedeeld per programma en voorzien van een toelichting.

Kadernota 2026-2029

11

3.1 Economie, werk en onderwijs Ambitie De gemeente Gouda streeft naar een vitale Goudse economie en een goed ondernemers- en vestigingsklimaat, inclusief een goede aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Bedrijven, onderwijs en overheid (triple helix) maken zich sterk voor Leven Lang Ontwikkelen, waaronder meer hoger onderwijs in Midden-Holland. Samenwerking zorgt voor innovatieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken in de zorg en bij bodemdaling, transport en logistiek. De relatie van mens met technologie is daarin de rode draad. Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen voor alle kinderen op basis-, voortgezet en speciaal (voortgezet) onderwijs in Gouda en sterk onderwijs, waarin wordt samengewerkt om gelijke kansen te creëren. En actief werk maken van het terugdringen van laaggeletterdheid.

Wat wil de gemeente Gouda bereiken? 1) Uitvoeren Economische Agenda Samen met ondernemers en onderwijs gaat de gemeente Gouda aan de slag met de Economische Agenda 2025 - 2030 en wordt de regionale triple helix innovatieprojectenagenda voortgezet. Daarnaast wordt gewerkt aan acties uit het meerjarenprogramma binnenstad en het horecaconvenant. .

2) Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen Het realiseren en onderhouden van toekomstbestendige, kostenefficiënte en duurzame schoolgebouwen, inclusief groene schoolpleinen.

3) Sterk onderwijs en terugdringen laaggeletterdheid Sterk onderwijs, waarin wordt samengewerkt en kansengelijkheid wordt bevorderd door het beschikken over voldoende basisvaardigheden op het gebied van taal, lezen en rekenen, en in toenemende mate digitale vaardigheden. Daarom wordt ingezet op het terugdringen van laaggeletterdheid.

4) Doorontwikkelen Campus Gouda Via Campus Gouda hoger onderwijs duurzaam aan Midden-Holland verbinden in samenwerking met bedrijven en maatschappelijke organisaties. Er wordt een bijdrage geleverd aan Leven Lang Ontwikkelen in de regio met een krachtig mbo en techniekonderwijs.

5) Terugdringen jeugdwerkloosheid Het terugdringen van de jeugdwerkloosheid in de periode 2022-2026 met 50 personen tot 209 jongeren (februari 2022: 259 jongeren) door een sluitende aanpak.

12

Kadernota 2026-2029

3.1.1 Ontwikkelingen Ruimte voor Economie De provincie Zuid-Holland heeft een Ruimtelijk-Economische Visie (REV) vastgesteld, waarin zij stuurt op een duurzame, innovatieve, inclusieve en toekomstbestendige economie. De beschikbare ruimte moet gezocht worden in het beter en slimmer benutten van binnenstedelijke locaties. Dit is voor Gouda extra van belang vanwege het sterk verstedelijkt weefsel. Gouda kijkt daarbij naar de aankondiging van een provinciaal verplaatsings- en herstructureringsfonds. In de regio Midden Holland wordt ingezet op een accountmanager bedrijventerreinen, die over gemeentegrenzen heen beter benutten van bedrijventerreinen aanjaagt. Tevens zet Gouda in op het tot stand brengen van een Regionaal Omgevingsprogramma Werklocaties Midden-Holland, als gezamenlijk ruimtelijk-economisch kader. Onderwijs(huisvesting) 1 januari 2026 is de beoogde datum van de inwerkingtreding van het Wetsvoorstel planmatige en doelmatige aanpak onderwijshuisvesting. In dit wetsvoorstel staat onder andere dat het vaststellen van een integraal huisvestingsplan (IHP) verplicht wordt. De gemeente Gouda voldoet al aan deze eis en heeft een Uitvoeringsplan 2 IHP ontwikkeld. Dit plan bevat een doorkijk naar de toekomst ligt in juni 2025 voor bij de gemeenteraad. De landelijke wetswijziging voorziet niet in extra Rijksmiddelen voor onderwijshuisvesting.

Dit is echter wel cruciaal om meer meters te kunnen maken op dit onderwerp. Er wordt in 2025 onderzocht of een aanvraag kan worden ingediend bij het Innovatieprogramma Onderwijshuisvesting (IPOHV) voor nog uit te voeren projecten uit het Uitvoeringsplan 1 en 2 IHP. Eind 2025 zal er daarnaast een nieuwe modelverordening onderwijshuisvesting komen. De gemeentelijke verordening zal hierop aangepast worden. Er is verder een nieuw regionaal programma voor Vroegtijdig Schoolverlaters (VSV) in voorbereiding voor de periode 2026-2029. Dit naar aanleiding van het wetsvoorstel “Van school naar duurzaam werk”. Momenteel worden de programmalijnen van dit nieuwe programma uitgewerkt in werkgroepen, waarin zowel onderwijs als gemeenten vertegenwoordigd zijn.

Kadernota 2026-2029

13

3.1.2 Doelen en indicatoren

Doelen Onderstaand zijn de Global Goals weergegeven die van toepassing zijn op dit beleidsprogramma.

Indicatoren In de onderstaande tabel zijn de indicatoren weergeven die samenhangen met doelstellingen binnen dit programma. Doelstelling

Toelichting

Indicator

Databron

Uitvoeren Economische Agenda

Samen met ondernemers en onderwijs gaat de gemeente Gouda aan de slag met de uitvoering van prioriteiten uit de Economische Agenda 2021-2024 en de regionale innovatieprojectenagenda

Aantal vestigingen per sector (top 5)

CBS, Vestigingen van bedrijven; bedrijfstak, gemeente

Uitvoeren Economische Agenda

Samen met ondernemers en onderwijs gaat de gemeente Gouda aan de slag met de uitvoering van prioriteiten uit de Economische Agenda 2021-2024 en de regionale innovatieprojectenagenda

Banen naar sector (top 5)

Landelijk InformatieSysteem Arbeidsplaatsen (LISA), bewerkt door gemeente Gouda

Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen

Het realiseren en onderhouden van toekomstbestendige, kostenefficiënte en duurzame schoolgebouwen

Energieverbruik onderwijs

Regionale Klimaatmonitor, Energieverbruik naar maatschappelijke sector

Duurzame en toekomstbestendige schoolgebouwen

Het realiseren en onderhouden van toekomstbestendige, kostenefficiënte en duurzame schoolgebouwen

CO2-uitstoot onderwijs

Regionale Klimaatmonitor, Rapportage CO2uitstoot

Terugdringen laaggeletterdheid

Het terugdringen van laaggeletterdheid. Het bevorderen van kansengelijkheid door sterk onderwijsen ontwikkeling van de basisvaardigheden op het gebied van taal, lezen en rekenen, en in toenemende mate digitale vaardigheden.

Aantal inwoners dat een Gemeente Gouda, traject basisvaardigheden (taal, sociaal domein rekenen, digitale vaardigheden) heeft gevolgd

Doorontwikkelen Campus Gouda

Via Campus Gouda hoger onderwijs Aantal studenten duurzaam aan Midden-Holland verbinden in samenwerking met bedrijven en maatschappelijke organisaties.

Terugdringen jeugdwerkloosheid

Het terugdringen van de jeugdwerkloosheid in de periode 2022-2026 met 50 personen tot 209 jongeren (februari 2022: 259 jongeren) door een sluitende aanpak.

14

Kadernota 2026-2029

Gemeente Gouda, Campus Gouda

Aantal jongeren zonder werk tot UWV 27 jaar

3.1.3 Intensiveringen en bijstellingen In de onderstaande tabel zijn de financiële mutaties (intensiveringen/ bijstellingen) opgenomen en toegelicht. Nr.

Onderwerp (bedragen in € x 1.000)

2026

2027

2028

2029

300

300

300

300

Wettelijke ontwikkelingen/ onontkoombaar: 1.

Programma voorzieningen onderwijshuisvesting Overige ontwikkelingen:

2.

Uitvoeringsplan 2 IHP

75

93

148

75

Totaal

375

393

448

375

Toelichting op de mutaties 1. Programma voorzieningen onderwijshuisvesting De Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Gouda geeft schoolbesturen jaarlijks de mogelijkheid om voor 1 februari een aanvraag in te dienen voor het programma voorzieningen onderwijshuisvesting. Het bekostigingsplafond is ingesteld op € 400.000, de werkelijke aanvragen fluctueren per jaar rond de € 300.000. Jaarlijks werden deze aanvragen verwerkt via de bestuursrapportage. Om de bekostiging goed te waarborgen wordt er een structureel budget opgenomen van € 300.000 voor het programma voorzieningen onderwijshuisvesting. Dit voldoet aan het uitgangspunt om budgetten reëel te ramen. 2. Uitvoeringsplan 2 IHP In het raadsvoorstel over het Uitvoeringsplan 2 IHP dat voorligt op 18 juni 2025 ter besluitvorming, wordt een besluit gevraagd om ruimte te bieden om alternatieve financiering in combinatie met garantstelling in te zetten voor de realisatie van het project Driestar Alfa en hiervoor structureel (€ 75.000) en incidenteel (met € 18.000 in 2027 en € 73.000 in 2028) het exploitatiebudget te verhogen in de begroting. Alternatieve financiering biedt de kans om de noodzakelijke opgave die er in het Voortgezet Onderwijs is, versneld uit te voeren.

Kadernota 2026-2029

15

3.2 Energie en klimaat Ambitie De ambitie is om Gouda duurzaam door te geven aan de volgende generaties. Gouda wil in 2040 CO2-neutraal zijn en in 2050 moet de leefomgeving bestand zijn tegen klimaatveranderingen. De gemeente wil zelf het goede voorbeeld geven door extra te investeren in de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed. Het speerpunt komende periode is verdere vergroening afgestemd op de bodemgesteldheid. Kwalitatief groen met een hoge biodiversiteit en ruimte voor water maakt de stad leefbaar en aantrekkelijk voor mens en dier. Duurzaamheid gaat over alle beleidsterreinen en is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Onderdeel hiervan is het hebben van inzicht in de CO2-impact.

Wat wil de gemeente Gouda bereiken? 1) Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen Het verminderen van de gevolgen van hittestress, droogte en wateroverlast door extra vierkante meters biodivers groen en toekomstbestendige bomen. Ook het inzetten op vasthouden, hergebruiken, infiltreren en vertraagd afvoeren van hemelwater helpt hierbij.

2) Verbetering van de biodiversiteit en waterkwaliteit De gemeente zet zich in voor een groener Gouda. Het bestaande groen krijgt gaandeweg meer kwaliteit, met kansen voor biodiversiteit en klimaatadaptatie. De gemeente begint met het verbinden en uitbreiden van groene structuren.

3) Inwoners en ondernemers helpen energie te besparen en aardgasvrij te worden Extra impuls geven aan het verduurzamen van huizen en gebouwen om zoveel mogelijk energie te besparen. Het ontzorgen van inwoners en bedrijven en de opwek van duurzame energie stimuleren. Met aandacht voor gebouwbewonende diersoorten.

4) Sneller verduurzamen gemeentelijk vastgoed Met de vaststelling van het herfstakkoord en de hiermee gemoeide financiële consequenties is het oorspronkelijke doel om in 2030 tenminste 55% van het gemeentelijk vastgoed te hebben verduurzaamd onhaalbaar geworden. In 2025 wordt een nieuwe projectprioritering voorgelegd. Waar mogelijk nemen we stappen om ook de toegankelijkheid van de gemeentelijke gebouwen te verbeteren.

5) Investeren in de kwaliteit en toegankelijkheid van de openbare ruimte Integraal en duurzaam investeren in de kwaliteit en toegankelijkheid van de inrichting van de openbare ruimte. Ook de inzet voor de aanpak van de problematiek van bodemdaling wordt voortgezet.

16

Kadernota 2026-2029

3.2.1 Ontwikkelingen Water en bodem sturend Het huidige kabinet heeft voor ruimtelijke ontwikkelingen de visie op Water en Bodem aangepast. De nadruk is verschoven van ‘Water en Bodem sturend’ naar ‘Rekening houden met Water en Bodem’. Dit kan betekenen dat bij de ontwikkeling van nieuwbouwlocaties de ontwikkelende partijen minder aandacht zullen besteden aan de gevolgen die water en bodem kunnen hebben op de leefomgeving. De aanpassing van de visie is door het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat meegedeeld in de Kamerbrief ‘Water en Bodem naar aanleiding van het Tweeminutendebat Water 8 oktober 2024’ van 22 oktober 2024. Wet gemeentelijk instrumentarium warmtetransitie (Wgiw) (beoogde datum in werking 1-1-2026) De Wgiw geeft gemeenten de bevoegdheden om regie te voeren op de overgang van aardgas naar duurzame warmtevoorzieningen in de gebouwde omgeving. De wet wijzigt delen van de Gaswet, de Omgevingswet en de Warmtewet om juridische grondslagen te bieden voor verduurzaming van gebouwen. De voornaamste punten die voor de gemeente van belang zijn: 1. Gemeenten krijgen “aanwijsbevoegdheid": de gemeente kan specifieke gebieden aanwijzen waar aardgas wordt uitgefaseerd. Dit wordt vastgelegd in het omgevingsplan; 2. Gemeenten moeten een Warmteprogramma opstellen en dit elke 5 jaar actualiseren.

Energiewet (beoogde datum in werking 1-1-2026) De Energiewet moet een toekomstbestendig kader vormen voor de veranderende energiemarkt (betere consumentenbescherming, flexibele transportcontracten, en actieve deelname aan de energiemarkt door bijvoorbeeld energiegemeenschappen). Verder geeft de nieuwe Energiewet netbeheerders meer mogelijkheden om problemen met het te volle elektriciteitsnet aan te pakken, zoals het herverdelen van ongebruikte transportcapaciteit en het aanbieden van flexibele contracten. Wet collectieve warmte (Wcw) (beoogde datum in werking 1-1-2026) De Wet Collectieve Warmte (Wcw) vervangt de huidige Warmtewet. Het doel van de nieuwe wet is om de ontwikkeling van nieuwe (kleinschalige) warmtenetten te vergemakkelijken en zo de energietransitie te bevorderen. Maar ook om betaalbaarheid, duurzaamheid en betrouwbaarheid van collectieve warmtelevering te borgen. Netcongestie De Goudse gebouwde omgeving heeft sinds vorig jaar te maken met netcongestie op afname van elektriciteit voor nieuwe grootverbruikersaansluitingen of verzwaringen van bestaande grootverbruikaansluitingen. De kleinverbruikaansluitingen worden niet geraakt. Teruglevering van elektriciteit is op dit moment ook nog steeds mogelijk. Naar verwachting is de netcongestie pas tegen 2035 helemaal opgelost.

Tot die tijd zullen alle verduurzamingsplannen van gemeente, particulieren en ondernemers hier rekening mee moeten houden. Ook kan het gevolgen hebben voor nieuwbouw-, transformatieen renovatieprojecten. Middelen energietransitie Tot nu toe heeft het rijk de middelen voor de energietransitie jaarlijks geïndexeerd, al is de indexatie aan de lage kant. Het rijk heeft bij de gesprekken over de Voorjaarsnota aangegeven dat de € 700 miljoen die gemeenten jaarlijks krijgen, blijven staan tot en met 2030. De indexatie van de klimaatmiddelen blijft wel aan de lage kant. Het is nog onbekend wat er gebeurt met de voorgenomen 10% korting op de specifieke uitkering (SpUk) voor de energietransitie. Een dergelijke korting kan gevolgen hebben voor de uitvoering van vastgesteld beleid en voor mogelijke toekomstige plannen en wensen rondom de energietransitie.

Nader uit te werken / af te wegen onderwerpen richting begroting Nulmeting CO2-reductie In 2023 is berekend wat de verwachte CO2-reductie is op basis van het bestaande beleid, deze doorrekening gaf aan met huidig beleid op 77% CO2- reductie uit te komen in 2040. De raad is hierover geïnformeerd met de raadsmemo van 12 maart 2024 (7968). Een bijstelling van beleid is nodig om in 2040 CO2-neutraal te kunnen zijn. Het Duurzaamheidsplan “Zo geven we Gouda door” geeft een beeld van de mogelijkheden, een eerste globale indicatie in benodigde investeringen en intensiveringen, en invloed op capaciteit en planning.

Kadernota 2026-2029

17

3.2.2 Doelen en indicatoren

Doelen Onderstaand zijn de Global Goals weergegeven die van toepassing zijn op dit beleidsprogramma.

Indicatoren In de onderstaande tabel zijn de indicatoren weergeven die samenhangen met doelstellingen binnen dit programma. Doelstelling

Toelichting

Indicator

Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen

Het verminderen van de gevolgen van hittestress, droogte en wateroverlast door extra vierkante meters biodivers groen in de stad. Ook het infiltreren, vasthouden en vertraagd afvoeren van water helpt hierbij.

Genomen maatregelen tegen Stadspeiling Gouda, effecten van klimaatverandering Duurzaamheid en klimaat

Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen

Het verminderen van de gevolgen van hittestress, droogte en wateroverlast door extra vierkante meters biodivers groen in de stad. Ook het infiltreren, vasthouden en vertraagd afvoeren van water helpt hierbij.

Na een hevige regenbui blijft langer dan 2 uur water in de straat staan

Stadspeiling Gouda, Duurzaamheid en klimaat

Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen

Het verminderen van de gevolgen van hittestress, droogte en wateroverlast door extra vierkante meters biodivers groen in de stad. Ook het infiltreren, vasthouden en vertraagd afvoeren van water helpt hierbij.

Maatregelen willen nemen om overlast door hitte en water rondom woning tegen te gaan

Stadspeiling Gouda, Duurzaamheid en klimaat

Schaduwplekken voor verkoeling tijdens een periode van warm weer

Stadspeiling Gouda, Duurzaamheid en klimaat

Kwetsbaarheid van de stad voor klimaatverandering verminderen Verbetering van de biodiversiteit en waterkwaliteit

Inwoners en ondernemers helpen energie te besparen en aardgasvrij te worden

Databron

De gemeente zet zich in voor een Groenbalans (inclusief groener Gouda. Het bestaande groen krijgt percentage voor groen met gaandeweg meer kwaliteit, met kansen waarde voor biodiversiteit) voor biodiversiteit en klimaatadaptatie. De gemeente gaat beginnen met het verbinden en uitbreiden van groene structuren.

Gemeente Gouda, Geovisia

Hoofdverwarmingsinstallatie woningen (aardgas)

CBS, Regionale Klimaatmonitor

Inwoners en ondernemers helpen energie te besparen en aardgasvrij te worden

Extra impuls geven aan het verduurzamen Energielabels van huizen en gebouwen om zoveel mogelijk energie te besparen. Het ontzorgen van inwoners en bedrijven en opwek van duurzame energie stimuleren.

RVO, Regionale klimaatmonitor

Inwoners en ondernemers helpen energie te besparen en aardgasvrij te worden

Inwoners en ondernemers helpen energie te Percentage bekende besparen en aardgasvrij te worden hernieuwbare energie

RVO, Regionale klimaatmonitor

18

Kadernota 2026-2029

Doelstelling

Toelichting

Sneller verduurzamen gemeentelijk vastgoed

Met de vaststelling van het herfstakkoord Reductie van de CO2-uitstoot en de hiermee gemoeide financiële van de gemeentelijke consequenties is het oorspronkelijke vastgoedporteuille doel om in 2030 tenminste 55% van het gemeentelijk vastgoed te hebben verduurzaamd onhaalbaar geworden. In 2025 wordt een nieuwe projectprioritering voorgelegd. Waar mogelijk nemen we stappen om ook de toegankelijkheid van de gemeentelijke gebouwen te verbeteren.

Indicator

Databron Energiemonitor gemeente Gouda

Investeren in de kwaliteit en toegankelijkheid van de openbare ruimte

Integraal en duurzaam investeren in Ik vind mijn buurt goed/ de kwaliteit en toegankelijkheid van de slecht onderhouden inrichting van de openbare ruimte. Ook de inzet voor de aanpak van de problematiek van bodemdaling wordt voortgezet

Stadspeiling

3.2.3 Intensiveringen en bijstellingen In de onderstaande tabel zijn de financiële mutaties (intensiveringen/ bijstellingen) opgenomen en toegelicht. Nr.

Onderwerp (bedragen in € x 1.000)

2026

2027

2028

2029

0

0

0

Mutatie(s) reserves (neutraal): 1a.

Soortenmanagementplan 2026

200

1b.

Inzet vanuit reseve klimaat, energie en duurzame mobiliteit

-200

Totaal

0

Toelichting op de mutaties 1. Soortenmanagementplan 2026 Het soortenmanagementplan betreft een gedetailleerd plan dat is ontworpen om specifieke diersoorten in een bepaald gebied te beschermen en hun leefomgeving te verbeteren. Voor het opstellen van het soortenmanagementplan wordt (in 2026) € 200.000 onttrokken aan de reserve klimaat, energie en duurzame mobiliteit.

Kadernota 2026-2029

19

3.3 Wonen en leefomgeving Ambitie In Gouda kan iedereen prettig wonen en leven en dat wil de gemeente zo houden. Een goede bereikbaarheid en betaalbaar woningaanbod voor elke doelgroep zijn daarvoor van belang. Er komen nieuwe woningen in Westergouwe, de Spoorzone en andere plekken in de stad. De norm is betaalbaar bouwen, natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen, en aandacht voor duurzame mobiliteit. De goede bereikbaarheid en centrale ligging zijn een onbetwistbare kracht van Gouda. Om Gouda in de toekomst duurzaam bereikbaar te houden en goed te ontsluiten, wordt het Verkeerscirculatieplan (VCP) uitgevoerd. Met meer ruimte voor fietsers, wandelaars en het openbaar vervoer. De binnenstad wordt autoluw. Het omgevingsbeleid biedt duidelijke richting en regelgeving voor een gezonde en veilige fysieke leefomgeving.

Wat wil de gemeente Gouda bereiken? 1) Een toekomstbestendige woningvoorraad voor alle doelgroepen De Woon(zorg)visie 2030 Gouda en de Regionale Realisatieagenda Midden-Holland van 2023 dienen als kader. In regioverband wordt een Woonzorgvisie opgesteld. Dit gebeurt samen met stakeholders.

2) Actieve sturing op het woningbouwprogramma Met het programma Versnellen woningbouw stuurt de gemeente op kansrijke ontwikkelingen en transformatie. Zij benut alle instrumenten om te sturen. Als de wetgever nieuwe mogelijkheden introduceert, vertaalt de gemeente deze naar de Goudse situatie.

3) Uitvoeren van het Verkeerscirculatieplan Met de uitvoering van het VCP creëert de gemeente meer ruimte voor fietsers, wandelaars en het openbaar vervoer. Voor een aantrekkelijk verblijfsklimaat in de binnenstad wordt zij gaandeweg autoluw.

4) Meer duurzame mobiliteit en bevoorrading Het blijven inzetten voor meer duurzame mobiliteit en bevoorrading. Faciliteren van de openbare laadinfrastructuur en deelmobiliteit. Bevorderen van het gebruik van schonere en lichtere transportmiddelen. De komst van een neutrale stadshub. Ondernemers ondersteunen in de transitie naar schone en slimme logistiek.

5) Invoering van de Omgevingswet De Omgevingswet is op 1 januari 2024 in werking getreden. Gemeenten krijgen tot 1 januari 2032 de tijd om een (digitaal) gemeente dekkend omgevingsplan te maken. De dienstverlening aan bedrijven, organisaties en inwoners staat centraal bij uitwerking van de wettelijke instrumenten.

20

Kadernota 2026-2029

3.3.1 Ontwikkelingen Actualisatie omgevingsbeleid Zuid-Holland Ruimte is schaars in Zuid-Holland. Om nieuwe ontwikkelingen nu en in de toekomst een plek te bieden bepaalde de provincie vorig jaar een nieuwe ‘Ruimtelijke Koers’. In 2025 verankert zij deze in het omgevingsbeleid. Dit betekent een nieuwe aanpak op alle beleidsvelden. De provincie geeft prioriteit aan gezondheid, leefbaarheid en veiligheid. De inzet is kwalitatieve en selectieve groei, met bescherming van de onbebouwde ruimte. De bestaande ruimte moet beter benut worden. Samen met regiogemeenten heeft Gouda gereageerd op de eerste ambtelijke consultatie. Het college blijft de ontwikkeling nauw volgen met oog op de ambities en ontwikkelingen in Gouda. De terinzagelegging van de ontwerp-herziening is voorzien vanaf de zomer 2025. Woontopafspraken Overheden, corporaties en marktpartijen hebben op de Woontop op 11 december 2024 afspraken gemaakt over het versnellen van de realisatie van nieuwe woningen. Twee derde van alle nieuwe woningen moet betaalbaar zijn, met cofinanciering van gemeenten. Ook worden regels aangepast of geschrapt om goedkoper en efficiënter te kunnen bouwen. Parallel plannen wordt een voorwaarde bij subsidies vanuit het Rijk. Via de wet Versterking regie huisvesting regelt de minister het beter benutten van bestaande gebouwen.

Namens de gemeenten bespreekt de VNG jaarlijks de Woontopafspraken; zij heeft de afspraken getekend onder voorwaarde dat het Rijk de financiële positie van gemeenten op orde brengt. De VNG heeft aangegeven het positief te vinden dat bij de Voorjaarsnota de financiële positie van gemeenten verbeterd is, maar laat ook weten dat niet alle problemen zijn opgelost. De in de Voorjaarsnota aangekondigde huurbevriezing maakt de situatie onduidelijk en onzeker. Het kan betekenen dat woningbouwplannen geen doorgang kunnen vinden of pas later. De VNG gaat hierover in gesprek met de Minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Aangepast wetsvoorstel Versterking regio volkshuisvesting Begin 2025 heeft de minister het aangepaste wetsvoorstel Versterking regie volkshuisvesting naar de Tweede Kamer gestuurd. De wet moet zorgen voor voldoende betaalbare woningen, kortere procedures en gelijke kansen voor urgent woningzoekenden. Landelijk worden groepen aangewezen die in alle gemeenten gaan gelden als urgent woningzoekenden. Alle gemeenten in de regio moeten bijdragen aan hun huisvesting. Gouda heeft haar zorgen geuit over het schrappen van urgentie voor statushouders.

Wet kwaliteitsborging voor het bouwen Naar aanleiding van het debat met de Eerste Kamer in 2024 over de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) vindt er nog steeds schriftelijk overleg plaats met de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Op 10 december 2024 heeft de minister de Eerste Kamer laten weten dat verbouwactiviteiten nu niet onder het stelsel van kwaliteitsborging worden gebracht; naar verwachting wordt dit 2028. Op 28 januari 2025 heeft de Eerste Kamercommissie inbreng geleverd voor verder overleg met de minister. In de zomer van 2025 informeert de minister de Eerste Kamer over de stand van zaken van de wet. Hierin worden ook de kosten meegenomen.

Nader uit te werken / af te wegen onderwerpen richting begroting Gebiedsprogramma Goverwelle Om de woon- en leefomgeving in Goverwelle stap voor stap te verbeteren, heeft de gemeente het omgevingsprogramma Goverwelle opgesteld, met inbreng van bewoners en ondernemers. Het gebiedsprogramma is een uitwerking van de Omgevingsvisie. In maart 2025 heeft de raadscommissie Fysieke Leefomgeving het programma besproken. Uit de gesprekken komen twee projecten die als eerste uitgevoerd zouden moeten worden: • Verdiepend onderzoek naar de technische en financiële haalbaarheid van het geschetste perspectief voor een klimaatadaptieve inrichting van de openbare ruimte, in combinatie met herstel van verzakkingen. De uitkomsten zijn relevant voor het Beheerplan Groot onderhoud en vervangingsonderhoud (GOVO). • Opstellen van een ontwikkelperspectief voor de omgeving station-winkelcentrum. Kwaliteitsplan openbare ruimte De opgave voor de openbare ruimte is meer dan het in stand houden van een technische beheerkwaliteit. Het bestaande Kwaliteitsplan openbare ruimte (KOR) is ruim 15 jaar oud. Herziening is nodig om het sindsdien vastgestelde beleid voor diverse aspecten van de leefomgeving uit te voeren.

Herziening van het KOR zorgt voor betere verbinding tussen Omgevingsvisie, het Beheerplan Groot onderhoud en vervangingsonderhoud (GOVO), de Leidraad inrichting openbare ruimte (LIOR) en financiële en technische beheerroutines. In de herziening zullen ook doorrekeningen van verschillende ambitieniveaus in de openbare ruimte meegenomen worden. Groot onderhoud en vervangingsonderhoud Landelijk en lokaal beleid dat voortkomt uit het Klimaatakkoord, zoals op het gebied van klimaatadaptatie, CO2-reductie en circulariteit, heeft invloed op de inrichting van de openbare ruimte. Steeds meer worden deze thema's meegenomen in projecten en in de nota Beheerplan Groot onderhoud en vervangingsonderhoud (GOVO). Dit gebeurt stapsgewijs om beter zicht te krijgen op de financiële en maatschappelijke effecten van de overgang van technische vervanging naar toekomstbestendige inrichting.

Kadernota 2026-2029

21

3.3.2 Doelen en indicatoren

Doelen Onderstaand zijn de Global Goals weergegeven die van toepassing zijn op dit beleidsprogramma.

Indicatoren In de onderstaande tabel zijn de indicatoren weergeven die samenhangen met doelstellingen binnen dit programma. Doelstelling

Toelichting

Een toekomstbestendige woningvoorraad

Het zorgen voor een toekomstbestendige Eigendomsvormen, met CBS, woningvoorraad met aanbod voor elke uitsplitsing naar corporatiehuur, Voorraad woningen doelgroep. Door het uitvoeren van de particuliere huur en koop. eind 2020 vastgestelde Woon(zorg)visie. Samen met andere betrokken partijen en in samenspraak met de buurt.

Een toekomstbestendige woningvoorraad

Het zorgen voor een toekomstbestendige woningvoorraad met aanbod voor elke doelgroep. Door het uitvoeren van de eind 2020 vastgestelde Woon(zorg)visie. Samen met andere betrokken partijen en in samenspraak met de buurt.

Actieve sturing op het woningbouwprogramma

Met het programma Versnellen Alternatieve woonvormen woningbouw stuurt de gemeente op kansrijke ontwikkelingen en transformatie. Zij benut alle instrumenten om te sturen. Als de wetgever nieuwe mogelijkheden introduceert, vertaalt de gemeente deze naar de Goudse situatie.

Monitor ouderenhuisvesting

Actieve sturing op het woningbouwprogramma

Met het programma Versnellen Aantal nieuwbouwwoningen woningbouw stuurt de gemeente op en overige toevoegingen kansrijke ontwikkelingen en transformatie. (o.a. transformatie) Zij benut alle instrumenten om te sturen. Als de wetgever nieuwe mogelijkheden introduceert, vertaalt de gemeente deze naar de Goudse situatie.

Waarstaatjegemeente.nl / CBS voor historische ontwikkeling, Planregistratie Wonen voor toekomst

Uitvoeren van het Verkeerscirculatieplan

Met de uitvoering van het VCP creëert de gemeente meer ruimte voor fietsers, wandelaars en het openbaar vervoer. De binnenstad maakt zij autoluw.

Intensiteiten gemotoriseerd verkeer (stadsbreed)

Gemeente Gouda, periodieke verkeerstellingen

Uitvoeren van het Verkeerscirculatieplan

Met de uitvoering van het VCP creëert de gemeente meer ruimte voor fietsers, wandelaars en het openbaar vervoer. De binnenstad maakt zij autoluw.

Aantal (ernstige) verkeersslachtoffers

Geregistreerde verkeersongevallen (Viastat)

Meer duurzame mobiliteit en bevoorrading

Het blijven inzetten voor meer duurzame mobiliteit en bevoorrading. Faciliteren van de openbare laadinfrastructuur en deelmobiliteit. Bevorderen van het gebruik van schonere en lichtere transportmiddelen. En de komst van een distributiehub.

Vervoerwijzekeuze (marktaandeel fiets en OV)

CBS ODiN, Onderzoek verplaatsingen in Nederland

Meer duurzame mobiliteit en bevoorrading

Het blijven inzetten voor meer duurzame mobiliteit en bevoorrading. Faciliteren van de openbare laadinfrastructuur en deelmobiliteit. Bevorderen van het gebruik van schonere en lichtere transportmiddelen. En de komst van een distributiehub.

Laadpalen en waterstoftankvoorzieningen

RVO, Regionale Klimaatmonitor

22

Kadernota 2026-2029

Indicator

Databron

Eigendomsvormen op CBS/WSW, Lokale wijkniveau, met uitsplitsing naar Monitor Wonen middenhuur en betaalbare koop (WOZ-waarde < 325.000)

3.3.3 Intensiveringen en bijstellingen In de onderstaande tabel zijn de financiële mutaties (intensiveringen/ bijstellingen) opgenomen en toegelicht. Nr.

Onderwerp (bedragen in € x 1.000)

2026

2027

2028

2029

78

78

78

78

Wettelijke ontwikkelingen/ onontkoombaar: 1.

Urgentieprocedure toewijzen sociale huurwoningen Mutatie(s) reserves (neutraal):

2a.

Asbest sanering renovatie Stadhuis

1.000

2b.

Inzet vanuit de algemene reserve

-1.000

3a.

Wijkontwikkeling - inzet restant budget 2024

123

3b.

Inzet vanuit de reserve wijkontwikkeling

-123

4a.

Wijkontwikkeling - overige projecten

331

276

4b.

Inzet vanuit de reserve wijkontwikkeling

-331

-276

5a.

Project Spoorzone A1

1.290

1.159

5b.

Inzet vanuit de reserve Spoorzone

-1.290

-1.159

6a.

Projecten versnelling woningbouw - lopende projecten

984

214

50

6b.

Inzet vanuit de reserve versnelling woningbouw

-984

-214

-50

7a.

Versnelling woningbouw - nieuwe projecten

900

7b.

Inzet vanuit de reserve versnelling woningbouw

-900 78

78

Totaal

78

78

(+ = nadeel / last | - = voordeel / baat)

Toelichting op de mutaties 1. Urgentieprocedure toewijzen sociale huurwoningen Met het afstoten van de loketfunctie “aanvraag urgentie woonruime” door de woningbouwcorporaties heeft Gouda deze taak per 01-07-2024 overgenomen. De tijdsinspanning die Gouda moet verrichten is echter aanmerkelijk groter dan binnen de bestaande capaciteit opgevangen kan worden. Derhalve wordt hier budget voor beschikbaar gesteld. 2. Asbestsanering Stadhuis Een deel van het verbouwbudget van het Stadhuis, de asbestsanering mag conform de financiele uitvoeringsregels niet worden geactiveerd (als investering) maar verwerkt worden als incidenteel budget. Totaal gaat het om € 1,6 miljoen. Derhalve wordt dit budget in mindering gebracht op de investering renovatie Stadhuis en in 2025 (via de 1e bestuursrapportage € 600.000) en in 2026 (via de kadernota € 1.000.000) verrekend met de algemene reserve. 3. + 4. Wijkontwikkeling - inzet restant budget 2024 / overige projecten Binnen de wijkontwikkelingswijken Korte Akkeren en Gouda wordt aan meerdere projecten gewerkt. Voor deze projecten heeft de gemeente met de woningcorporaties projectovereenkomsten gesloten. Tussen partijen is een taakverdeling afgesproken, waarbij gemeentelijke taken worden gedekt uit de reserve wijkontwikkeling.

De planning voor deze afspraken, taken en activiteiten is geactualiseerd: de kostenstijging als gevolg van indexatie/ nieuwe ramingen is verwerkt in de begroting. 5. Project Spoorzone A1 De gemeente heeft op deze locatie twee bouwpercelen verkocht. In de overeenkomsten is vastgelegd dat de gemeente zorgt voor een rioolgemaal, afvalpark en een aansluiting op de burg. Jamessingel. Voor deze investeringen wordt de opbrengst uit grondverkoop gebruikt (na aftrek van de boekwaarde). De bouw van beide projecten is gestart – het is de taak van de gemeente om de voorzieningen bij oplevering van de woningen gereed te hebben. 6. Projecten versnelling woningbouw - lopende projecten Dit betreft uitgaven (opnieuw gefaseerd op basis van actuele bouwplanningen) die op basis van de subsidiebeschikkingen worden gedaan. De bedragen zijn reeds toegezegd en worden volledig besteed, waarbij het tempo van de bestedingen kan fluctueren/ afhankelijk van de voortgang in de bouw. 7. Versnelling woningbouw - nieuwe projecten Bij meerdere projecten met sociale woningbouw worden gesprekken over de financiële haalbaarheid gevoerd. Daarbij bestaat de kans dat maatschappelijk zeer wenselijke projecten mogelijk niet gerealiseerd kunnen worden. Voor dergelijke projecten is budget gereserveerd. Locaties, doelstelling en voorwaarden zijn nog niet uitgewerkt.

Kadernota 2026-2029

23

3.4 Sociaal domein Ambitie De ambitie is een inclusief en sociaal Gouda, waarin iedereen gelijkwaardig is en iedere Gouwenaar mee kan doen. Ongeacht leeftijd, culturele achtergrond, gender, inkomen, seksuele voorkeur, talent of beperking. Dit betekent dat de gemeente de juiste zorg en ondersteuning betaalbaar en beschikbaar houdt voor Gouwenaars die dit nodig hebben. Ook is er meer aandacht voor armoede en schuldhulp. Om mee te kunnen doen in de samenleving moeten mensen kunnen beschikken over bestaanszekerheid. Daarom worden gezinnen met een laag inkomen die dat nodig hebben ondersteund met specifieke aandacht voor kinderen.

Wat wil de gemeente Gouda bereiken? 1) Iedereen kan meedoen in een inclusieve en sociale stad Een inclusief en sociaal Gouda, waarin iedereen gelijkwaardig is en iedere Gouwenaar mee kan doen. Ongeacht leeftijd, culturele achtergrond, gender, inkomen, seksuele voorkeur.

2) Inzetten op kansengelijkheid Het aanpakken van financiële problemen en voorkomen van armoede door het structureel verbeteren van de positie van gezinnen en kinderen.

3) Passende zorg en ondersteuning Passende zorg en ondersteuning betaalbaar en beschikbaar houden voor Gouwenaars die dit het meest nodig hebben.

4) Integrale dienstverlening sociaal domein De dienstverlening op het gebied van jeugd, wmo en werk en inkomen is integraal en gaat uit van de menselijke maat. Dienstverlening wordt continu verbeterd.

24

Kadernota 2026-2029

3.4.1 Ontwikkelingen Breed onderzoek sociaal domein Er is sprake van een toenemende spanning tussen de begroting voor het sociaal domein en de verwachte uitgaven. De spanning wordt veroorzaakt door maatschappelijke ontwikkelingen, waaronder de stijgende kosten voor jeugdzorg, vergrijzing en teruglopende rijksinkomsten. Om te onderzoeken op welke wijze de uitgaven van het sociaal domein kunnen worden beïnvloed, heeft het college een breed onderzoek uitgevoerd naar de financiën van het sociaal domein (programma 4), inclusief besparingsmogelijkheden. De uitkomsten dit onderzoek zijn door het college verwerkt in een voorstel voor maatregelen voor een toekomstbestendig sociaal domein en zijn gedeeld met de gemeenteraad voor beelden oordeelsvorming op 19 maart en 2 april. De uitkomsten van dit gesprek met de gemeenteraad zijn financieel verwerkt in deze Kadernota. Visie sociaal domein Om zorg en ondersteuning beschikbaar te houden voor de meest kwetsbare inwoners, is het nodig om ook opnieuw te kijken naar wat een gemeente wel of niet moet doen. Het is noodzakelijk voor een houdbaar stelsel om besparende maatregelen te ondersteunen met een andere visie op de rol van de gemeente, professionele zorg, sociale basis en eigen kracht van inwoners.

Om deze reden wordt medio 2025 gestart met het ontwikkelen van een nieuwe visie op het sociaal domein in samenspraak met inwoners, ketenpartners en de gemeenteraad Deskundigencommissie Van Ark Een deskundigencommissie onder leiding van Tamara van Ark heeft op 30 januari 2025 geadviseerd dat het rijk gemeenten moet compenseren voor de gestegen kosten en daarnaast ook stappen moet zetten qua wet- en regelgeving. In de Voorjaarsnota van het Rijk is toegezegd dat er voor gemeenten voor 2026 en 2027 extra middelen beschikbaar komen als dekking voor de tekorten voor de jeugdzorg. Er wordt nog gesproken over compensatie van de tekorten in voorgaande jaren. In lijn met de door de gemeenteraad aangenomen motie ’besparingsopgave sociaal domein’ van 9 april wordt bij de begroting 2026-2029 als onderdeel van de integrale afwegingen inzichtelijk gemaakt hoe extra middelen kunnen bijdragen aan het versterken van het voorliggend veld. Werk en inkomen Naast bovengenoemde ontwikkelingen zal in 2026 ook het nodige gebeuren op het vlak van werk en inkomen. Zo staat de invoering van de Participatiewet in Balans, de hervorming van de arbeidsmarktstructuur met de vorming van regionale werkcentra en de Wet van school naar duurzaam werk op de rol. Op dit moment is nog onduidelijk wat definanciële consequenties zullen zijn.

Kadernota 2026-2029

25

3.4.2 Doelen en indicatoren

Doelen Onderstaand zijn de Global Goals weergegeven die van toepassing zijn op dit beleidsprogramma.

Indicatoren In de onderstaande tabel zijn de indicatoren weergeven die samenhangen met doelstellingen binnen dit programma. Doelstelling

Toelichting

Indicator

Databron

Iedereen kan meedoen in een inclusieve en sociale stad

Een inclusief en sociaal Gouda, waarin iedereen gelijkwaardig is en iedere Gouwenaar mee kan doen. Ongeacht leeftijd, culturele achtergrond, gender, inkomen, seksuele voorkeur.

Het % inwoners dat zich thuis voelt in Gouda

Stadspeiling

Inzetten op kansengelijkheid en preventie

Het aanpakken van financiële problemen en voorkomen van armoede door het structureel verbeteren van de positie van gezinnen en kinderen.

Het aantal uitgegeven Rotterdampassen (waarvan voor volwassenen en kinderen uit doelgroep minima)

Gemeente Rotterdam

Inzetten op kansengelijkheid en preventie

Het aanpakken van financiële problemen Het % kinderen met en voorkomen van armoede door het gezond gewicht structureel verbeteren van de positie van gezinnen en kinderen.

Inzetten op kansengelijkheid en preventie

Het aanpakken van financiële problemen en voorkomen van armoede door het structureel verbeteren van de positie van gezinnen en kinderen.

Het aantal verzilverde Gemeente tegoedbonnen sport en cultuur Rotterdam op de Rotterdampas (2 per pas voor kinderen minima)

Passende zorg en ondersteuning

Passende zorg en ondersteuning betaalbaar en beschikbaar houden voor Gouwenaars die dit het meest nodig hebben.

Het relatieve gebruik van aantal kinderen < 18 jaar van maatwerk jeugdhulp

Gemeente Gouda, Sociaal domein

Passende zorg en ondersteuning

Passende zorg en ondersteuning betaalbaar en beschikbaar houden voor Gouwenaars die dit het meest nodig hebben.

De gemiddelde kosten per cliënt per jaar voor de maatwerkvoorziening Wmo

Gemeente Gouda, Sociaal domein

Integrale dienstverlening sociaal domein

De dienstverlening is integraal en gaat uit Het gemiddeld rapportcijfer voor Client Ervaringsvan de menselijke maat. Dienstverlening de dienstverlening van de onderzoeken Jeugd, wordt continu verbeterd. medewerkers van de gemeente Wmo en werk (J, Wmo en weni) en inkomen

Integrale dienstverlening sociaal domein

De dienstverlening is integraal en gaat uit Het % inwoners dat weet voor Stadspeiling van de menselijke maat. Dienstverlening welke hulp ze terecht kunnen bij wordt continu verbeterd. de gemeente

26

Kadernota 2026-2029

GGD MiddenHolland