Bijlage 04 Publicatie Fietsenstalling van de toekomst - De route naar de ideale inpandige fietsenstalling

Daarnaast kan een detectiesysteem ondersteunen bij de bewijslast: door middel van een intelligent systeem kunnen personen van de beelden worden weggelaten en daarmee kunnen beelden van de verschillende dagen worden getoond als bewijs. Wanneer er niet wordt gehandhaafd in een stalling zal dat resulteren in een subobtimaal gebruik van de stalling. In het ergste geval zijn de weesfietskosten gelijk aan de investeringskosten van een nieuwe plek, omdat de plek bezet wordt gehouden door de weesfiets. Bij fietsenstallingen die druk bezet zijn is een grote irritatiefactor voor gebruikers (gebruikersonderzoek in fietsenstalling Delft station) dat plekken bezet worden gehouden door fietsen die niet gebruikt worden. Zeker bij regelmatig gebruik van de stalling gaat dit de gebruikers opvallen en raken zij geïrriteerd dat zij moeten zoeken naar een vrije plaats. Om te voorkomen dat fietsen niet worden opgehaald door gebruikers, kan gekozen worden voor een tijdelijke opslag in één van de inpandige stallingen in de stad, voordat de fiets naar een depot wordt gebracht.

DE STALLING VAN DE TOEKOMST .... wordt optimaal benut door periodieke handhaving.

113

Fietsenstalling van de toekomst De weg vinden

Na aankomst in de stalling is het tijd om de fiets te parkeren. Daarvoor is wel het juiste type rek benodigd en een slimme inrichting vergroot een efficiënt gebruik van de ruimte (Je fiets parkeren). Het gebruik kan over tijd veranderen. Nieuwe type fietsen of zelfs geheel nieuwe voertuigen kunnen de stallingsvraag doen veranderen. De stalling van de toekomst is daarom adaptief (Adaptief blijven voldoende en juiste type parkeerplaatsen). Bij een fietsenstalling hoort een aantal standaard gebouwonderdelen. Voor de onderdelen van het casco zoals bijvoorbeeld de vloeren en wanden hebben we kort aandacht (Gebouwonderdelen casco). Op de beschreven elementen wordt in de verdere paragrafen nader ingegaan.

INP

AN

D

ets IGE S p Ad ap arker TAL t e LIN Ge ief bl n G ijve bo uw n en cas co on de rde len Je fi

g llin Sta

Fietsenstalling van de toekomst Je fiets parkeren

115

9

9 JE FIETS PARKEREN

9.1 Je fiets parkeren Het fietsparkeersysteem in de fietsenstalling dient geschikt te zijn voor de fietsenstalling en te passen bij de doelgroep. De keuze voor een fietsparkeersysteem wordt beïnvloed door een aantal factoren;

• • • •

Geschiktheid voor doelgroep en type fiets Benodigde flexibiliteit Wens/noodzaak tot efficiënt benutten van de ruimte versus gebruiksgemak Kosten in aanschaf én onderhoud (let op, goedkope aanschaf heeft vaak grote onderhoudkosten tot gevolg)

Juiste type parkeesysteem

Bij de keuze voor een parkeersysteem dient na te worden gedacht over de doelgroep en of deze bereid is en in staat is gebruik te maken van de geboden rekken. Op de volgende pagina’s wordt ingegaan op de verscheidenheid aan type fietsen. En hoewel het overbodig lijkt, geef altijd aan de leverancier aan welk type fietsen het rek dient te faciliteren, er zijn diverse voorbeelden waarbij het gekozen rek niet geschikt is voor de doelgroep die er gebruik van moet maken (te korte goten, kinderzitjes die in conflict komen met bovengoten, bredere banden die niet passen in de goot).

DE STALLING VAN DE TOEKOMST .... is voorzien van de juiste typen parkeersystemen, gericht op de doelgroep.

Innovaties

Naast dat leveranciers van fietsparkeersystemen aan het innoveren zijn om plek te bieden aan de steeds veranderende fietstypen, zou er ook kunnen worden nagedacht over innovatieve(re) contractvormen. Nu worden vaak rekken ingekocht (vaak zo goedkoop mogelijk), in gebruik genomen en daarna, zeker bij de dubbellaags voorzieningen komt men erachter dat er defecten zijn. Afhankelijk van de onderhoudscontracten worden deze wel of niet snel verholpen. Naast nadenken over raamcontracten (rekken op grotere schaal inkopen en daarmee meer flexibiliteit en voorspelbaarheid hebben) kan ook het hele concept worden herzien. Door ‘stallingsplaatsen voor fietsen’ in plaats van rekken in te kopen (abonnement) wordt de adaptiviteit vergroot en wordt een desinvestering voorkomen. Binnen het contract met de leverancier dienen afspraken te worden gemaakt over de aanpasbaarheid van de stallingsplaatsen. Binnen dit onderzoek is hier nog geen voorbeeld van gevonden.

Dubbellaags Dubbelzijdig

Dubbellaags Enkelzijdig

Enkellaags Dubbelzijdig

Enkellaags Enkelzijdig

Enkellaags Enkelzijdig 2x

Plaatsing onder een hoek

Uitbreidbaarheid qua capaciteit

Afhankelijk van de plafondhoogte is het mogelijk om dubbellaags fietsparkeersystemen te plaatsen. Hierbij kan er ook van enkel- naar dubbellaags stallen te worden getransformeerd. Dit is met name relevant als er in de toekomst meer stallingscapaciteit nodig is. Uiteraard is enkellaags stallen gebruikersvriendelijker omdat de bovenste plekken in de fietsparkeerfaciliteiten minder makkelijk toegankelijk zijn. Een doelgroep met zware fietsen (zoals kinderzitjes en e-bikes) of verminderde kracht zal moeite hebben in de bovenste plekken te parkeren. De stalling zou dus in eerste instantie kunnen worden voorzien van fietsrekken waarvan de capaciteit in de toekomst kan worden verdubbeld (lees: door alleen het onderstel/een enkellaags voorziening te installeren). Uiteraard is deze optie alleen interessant als de stalling naar verwachting in de eerste jaren een overcapaciteit heeft. Dit levert een onderhoudsbesparing op voor de eerste termijn. Veruit de hoogste kosten gaan naar het onderhouden van de beweegbare delen van het bovenrek. Wel dient de stalling hiervoor omgebouwd te worden, wat uiteraard ook kosten met zich meebrengt. Door het opstellen van een businesscase kan een goede afweging worden gemaakt.

VOORBEELD DELFT In de gemeente Delft is ervoor gekozen om in de stallingen vooralsnog geen rekken te plaatsen. Met wat aanpassingen kunnen ze dat in de toekomst in stallingen nog wel doorvoeren.

dubbellaags een aantal

Deze keuze zorgt voor lagere investeringen onderhoudskosten van bovenplaatsen van de dubbellaags rekken zijn duurder in zowel aanschaf als onderhoud.

fietsrekken;

de

Fietsenstalling van de toekomst Je fiets parkeren

117

116

TOELICHTING TYPE OPSTELLING REKKEN

Fiets

Regulier

Fiets met krat

Fiets met Kinderzitje

Elektrisch

Fiets | Buitenmodel

Fiets | Buitenmodel Overig

Bakfiets

•

•

•

•

•

•

•

Zogenoemde reguliere fietsen zijn fietsen die in een standaard fietsenrek passen zonder een naastliggende fiets teveel in de weg te zitten. Dit betreft op dit moment nog het merendeel van het aantal fietsen. Er dient voldoende aandacht te zijn voor de maatvoering van de rekken. Zo hebben veel fietsen tegenwoordig bijvoorbeeld een smal voorrekje (zoals swapfiets), soms brede sturen en (smalle) fietstassen. Het uitgangspunt zou moeten zijn dat deze fietsen in reguliere fietsrekken passen.

Scooter / brommer

•

•

•

Fietsen met krat passen niet naast elkaar in standaard fietsenrekken. Bij enkellaags toepassing dient een grotere hart-op-hart maat te worden aangeboden, of een groter hoogteverschil tussen de onderste en bovenste positie zodat de kratten elkaar niet raken. Bij dubbellaags toepassing is een ruime hart-op-hart maat nodig om de fietsen naast elkaar te kunnen stallen. Over het algemeen geldt dat deze alleen uitvoerbaar zijn in enkelzijdige opstelling. Een aandachtspunt is het gewicht van de fiets; optillen in een bovenrek kan te zwaar zijn voor sommige gebruikers. De gebruikers van fietsen met een krat zijn relatief vaak jonge mensen.

Scooter / brommer

Algemeen

Verbrandingsmotor

•

•

• •

Het overbruggen van een niveauverschil is met scooters niet gemakkelijk. Scooterrijders hebben bij voorkeur een plaats om hun helm achter te laten. Verder geldt: aanbindmogelijkheid, parkeren in vakken en opletten op draaicirkel.

Het toelaten van brommers stelt extra eisen op het gebied van brandveiligheid en emissie en de vloeistofdichtheid van de vloer.

Fiets | Buitenmodel

•

•

Fietsen met een kinderzitje (eventueel nog in combinatie met een windscherm) hebben meer hoogte nodig. Daarnaast hebben deze fietsen vaak een breder stuur. Bij toepassing van een dubbellaags fietsparkeersysteem kunnen fietsen niet recht boven elkaar worden geplaatst (dan kan de bovenste positie niet gebruikt worden bij een fiets met kinderzitje aan de achterzijde van de fiets op de onderste positie in het rek). Een aandachtspunt is het gewicht van de fiets; optillen in een bovenrek kan te zwaar zijn voor sommige gebruikers.

Scooter

• •

Elektrische fietsen zijn op onderdelen afwijkend van de voorgaande type fietsen. De accu bevindt zich in het frame of ter plaatse van de bagagedrager. Dergelijke fietsen passen steeds moeilijker in de dubbellaags fietsvoorzieningen. Een aandachtspunt is het gewicht van de fiets; optillen in een bovenrek is te zwaar voor veel van de gebruikers. Noot: op dit moment wordt er door ProRail onderzoek naar brandrisico’s van accu’s en opladen van elektrische voertuigen verricht.

Step

• • •

Fietsen met zeer brede banden passen niet in een regulier rek met fietsgoot en in een trapgoot/borstels. Fietsen met zeer brede sturen zonder accessoires passen vaak niet in een regulier rek. Zogenaamde longtail fietsen passen niet in een regulier rek. Voor dergelijke fietsen is enkel een parkeervak of breed parkeersysteem geschikt.

Handbike, driewielfietsen,etc.

•

•

•

•

•

•

•

Voor bakfietsen zijn vloervakken geschikt. Eventueel dienen er aanbindmogelijkheden te worden aangeboden ten behoeve van het extra op slot zetten van de fiets met een hangslot. Het overbruggen van een niveauverschil is met bakfietsen niet gemakkelijk, hoewel de nieuwe generatie bakfietsen vaak beschikt over ondersteuning. Bij de opzet van de stalling dient rekening gehouden te worden met het formaat en de draaicirkel van de bakfiets. De bakfiets bestaat niet. De fietsen verschillen bijvoorbeeld in grootte en aantal wielen. Houd daar rekening mee in het ontwerp.

Fiets | Buitenmodel

E-Step

De meeste e-steps zijn op het moment nog niet legaal en daarmee nog niet zichtbaar in stallingen. Ontwikkelingen dienen gevolgd te worden om aanpasbaar te zijn aan dergelijke voertuigen in de fietsenstalling. Ook voor e-steps bestaan inmiddels parkeersystemen.

•

•

E-Scooter

Het toelaten van elektrische brommers stelt extra eisen op het gebied van brandveiligheid en emissie. Noot: op dit moment wordt er door ProRail onderzoek naar brandrisico’s van accu’s en opladen van elektrische voertuigen verricht.

Fiets | Buitenmodel

•

Driewielfietsen en handbikes passen niet in reguliere rekken. Voor deze voertuigen zijn vloervakken geschikt. Eventueel dienen er aanbindmogelijkheden te worden geboden ten behoeve van het extra op slot zetten van de fiets met een hangslot.

•

•

Over het algemeen betreffen deze fietsen gebruikers die geen grote afstanden te voet kunnen afleggen (beperkt mobiel of rolstoelgebruikers). Zij kunnen bij een stalling op niveau -1 of +1 de stalling enkel verlaten via een lift of flauwe helling. Let bij de positionering van deze plekken op de toegankelijkheid van zowel aankomst als vertrek. Dergelijke voertuigen zijn over het algemeen hulpmiddelen met een hoge waarde die men niet graag onbeheerd achterlaat.

Fietsenstalling van de toekomst Je fiets parkeren

119

118

Fiets | Buitenmodel

Deelmobiliteit

• •

• •

•

Deelfietsen/-scooters zijn er zowel in reguliere als elektrische vorm. Deelfietsen krijgen soms een plek in inpandige fietsenstallingen. Het meest bekende voorbeeld hiervan is de OV-fiets. Er zijn op steeds meer plekken verschillende aanbieders actief die eventueel in inpandige stallingen een plaats kunnen krijgen, afhankelijk van het gemeentelijke beleid. Deelmobiliteit is herkenbaar, vindbaar in de stalling en is geclusterd. Deelmobiliteit vereist (veelal) connectiviteit, daar zijn aanvullende maatregelen voor nodig (beacons), zeker als deze vervoermiddelen in een kelder geplaatst zijn (waar de connectiviteit aanzienlijk lager is). Er kan een deelvergunning worden afgegeven voor het alleenrecht op één specifiek vak (d.m.v. aanbesteding). Elke gemeente gaat hier echter anders mee om.

121

Fietsenstalling van de toekomst Je fiets parkeren

9.2 Adaptief blijven - voldoende en juiste type parkeerplaatsen Het bieden van voldoende en juiste type parkeerplaatsen is een harde randvoorwaarde voor een fietsenstalling. De aangeboden fietsparkeervoorzieningen moeten goed aansluiten op de behoefte van de beoogde doelgroep. Een goede inschatting van de te bedienen doelgroepen in de stalling is daarvoor vereist. Elk type doelgroep stelt andere eisen aan het type rek en andere onderdelen van de stalling, zoals bijvoorbeeld een eventueel stijgpunt. Een trend om rekening mee te houden is diversiteit van voertuigen in een fietsenstalling. Fietsen worden steeds groter en er is steeds meer diversiteit qua accessoires op de fiets. Dit vraagt naast inzicht in de te verwachten doelgroep een aanbod van diverse parkeersystemen.

Voertuigen van de toekomst

In de toekomst verandert het type voertuig dat gestald wordt waarschijnlijk verder. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat het aandeel (e-)bakfietsen of e-scooters, e-steps en andere voertuigen een sterke vlucht nemen. Deze type voertuigen passen niet altijd in de standaard systemen en stellen andere wensen aan de stalling, zoals bijvoorbeeld het opladen en veilig bergen van de accu. Dit vraagt om een andere inrichting van de stalling. Het opladen van de accu’s is een wens voor de gebruiker. Echter brengt dat ook een eventueel groter risico op brand met zich mee. Op dit moment wordt een onderzoek verricht naar de brandbaarheid van accu’s, zowel in ruststand als tijdens laden. Mogelijk brengt dit in de toekomst nieuwe eisen met zich mee op het gebied van brandveiligheid. Aan te raden is wel om in ieder geval voorzieningen aan te brengen waarmee oplaadpunten in de toekomst kunnen worden uitgebreid. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het vooruitlopend aanleggen van kabelgoten.

De positie van buitenmodelfietsen

In het kader van de bredere beleidsdoelen, de mobiliteitstransitie, is het wenselijk voldoende ruimte voor deze voertuigen te bieden in de stalling of de stalling zo flexibel mogelijk en dus toekomstbestendig in te richten. De bakfiets dient bijvoorbeeld deels als vervanging van de auto en draagt zo bij aan het behalen van de gemeentelijke beleidsdoelen. De mate waarin ruimte beschikbaar gehouden moet worden voor buitenmodelfietsen en bakfietsen hangt sterk af van de locatie. Het stimuleren van minder (of verwijderen van) accessoires op de fiets die geen toegevoegde waarde hebben voor de gebruiker (zoals een ongebruikte krat aan de voorzijde), kan een onderdeel zijn van een communicatiestrategie. Door een dergelijke actie wordt iedereen bewust van keuzes op zijn/haar fiets en zijn meer fietsen geschikt voor de reguliere plaatsen in de stalling, waardoor de gebruiker meer opties krijgt om de fiets te stallen.

Adaptiviteit

Niemand weet écht hoe de toekomst er uitziet. Het is daarom wenselijk de stalling flexibel in te richten. Dat betekent zoveel mogelijk aanpasbaar en toekomstvast. Dit geldt op verschillende vlakken, namelijk aanpasbaarheid op nieuwe voertuigen en/of veranderende samenstelling van de voertuigen (bijvoorbeeld meer bakfietsen) en uitbreidbaarheid van de stalling (meer voertuigen). In het vervolg van deze paragraaf gaan we nader in op deze twee ontwikkelingen.

Monitoren en aanpassen

Bij veel projecten wordt een fietsenstalling opgeleverd en vervolgens in gebruik genomen, monitoring ontbreekt echter vaak. Naast het onderhouden en beheren van de fietsenstalling is het ook nodig om te monitoren. Als blijkt dat een gedeelte van de plekken niet meer geschikt is voor nieuwe typen voertuigen is het van belang hiervan op de hoogte te zijn, bijvoorbeeld via de beheerorganisatie en vervolgens dit te kunnen aanpassen.

DE STALLING VAN DE TOEKOMST ... biedt voldoende ruimte voor de juiste type parkeerplaatsen (aantal en formaat) passend bij de verwachte doelgroep. ... anticipeert op veranderingen (adaptiviteit en monitoring) in gebruik.

Fietsenstalling van de toekomst Je fiets parkeren

123

122

Bij stallingsopgaven wordt vaak gekeken naar een zo efficiënt mogelijke inrichting zonder een goed beeld te hebben van de wens van de gebruiker en te verwachten aandelen per doelgroep. Er wordt vaak aan de ondergrens ruimte geboden aan buitenmodelfietsen die wel in een rek passen (fietsen met krat en/of kinderzitje) en degene die niet in een rek passen (zoals bakfietsen).

Fietsparkeersystemen - typen Vak op de vloer

Aanleunsystemen

Enkellaags

Enkellaags Hoog-laag

Dubbellaags

Hangsysteem

Een afgebakende ruimte voor het plaatsen van meerdere fietsen (met of zonder aanbindmogelijkheid). Biedt de mogelijkheid tot flexibel gebruik.

Een systeem waarbij aan beide zijden een fiets kan worden geplaatst. Fietsen worden hier in gelijke hoogte naast elkaar gestald. Het systeem biedt de mogelijkheid om de fiets aan te binden.

Fietsparkeervoorziening waarbij fietsen in een klem (voorwiel, wielas of voorvork) worden gestald maar met beide wielen op de grond staan.

Fietsparkeervoorziening waarbij fietsen in een klem (voorwiel, wielas of voorvork) worden gestald en om en om hoger worden geplaatst, zodat de fietsen dichter op elkaar kunnen worden geplaatst.

Fietsparkeervoorziening waarbij de fietsen op verschillende niveaus in een goot worden gestald. Veelal toegepast op locaties met een hoge noodzaak zoals stationsomgevingen. Dubbellaags stallen biedt de hoogst mogelijke capaciteit per oppervlakte.

Fietsparkeervoorziening waarbij de fiets wordt opgehangen in het systeem. De fiets komt hierbij geheel of gedeeltelijk van de grond en wordt en al dan niet in een verticale positie opgehangen. Systeem wordt door gebruikers soms als ingewikkeld gezien.

Fietsenstalling van de toekomst Je fiets parkeren

125

124

Geschiktheid voor type:

Fietsparkeersystemen - aanbevolen maatvoering Vak op de vloer

Aanleunsystemen

gemiddeld 400x2000 per fiets (sturen 650mm)

Enkellaags

Enkellaags Hoog-laag

Dubbellaags

In principe minimaal 650mm hart op hart (naast elkaar, anders raken sturen elkaar), bij schuine opstelling is mogelijk:

Afhankelijk van het type parkeersysteem kunnen de plekken dubbelzijdig worden geboden met ruimtebespasparing (zoals bij dubbellaags rekken)

Let op; zware fietsen hebben moeite met parkeren in de bovenste laag

400mm hart op hart

400mm hart op hart

400mm hart op hart (dubbelzijdig met ruimtebesparing

Hangsysteem

400mm hart op hart

mogelijk, voorwielen schuiven in elkaar)

gemiddeld 550x2000 per fiets (sturen 650mm)

550mm hart op hart

450- 550mm hart op hart

550mm hart op hart (dubbelzijdig met ruimtebesparing niet

400mm hart op hart

mogelijk)

gemiddeld 700x2700 per voertuig

gemiddeld 700x2000 per voertuig

550mm hart op hart

400mm hart op hart

450mm hart op hart

400mm hart op hart

550mm hart op hart + verspringende onder- en bovengoot

400mm hart op hart (dubbelzijdig met ruimtebesparing

400mm hart op hart niet aan te bevelen ivm kinderzitje die teveel uitsteekt

400mm hart op hart

Voor alle hier benoemde minimaal geadviseerde maatvoering geldt dat deze altijd dient te worden afgestemd met de leverancier van het fietsparkeersysteem.

Voor alle hier benoemde minimaal geadviseerde maatvoering geldt dat deze altijd dient te worden afgestemd met de leverancier van het fietsparkeersysteem.

Dit betreft enkel een eerste inzicht en aandachtspunten op hoofdlijnen.

Dit betreft enkel een eerste inzicht en aandachtspunten op hoofdlijnen.

Fietsenstalling van de toekomst Je fiets parkeren

127

126

mogelijk, voorwielen schuiven in elkaar)

Om ruimte te besparen in het gangpad kunnen rekken in een hoek worden toegepast. Dit zijn in de regel enkelzijdige rekken en zijn daardoor vaak alleen efficiënt in te passen aan de wanden van de stalling.

Door de onder- en bovenpositie te laten verspringen (in dit geval door de onderste laag onder een hoek te plaatsen), kunnen de bovengoten zonder problemen naar beneden schuiven, ook als daar een fiets met kinderzitje is geparkeerd.

Bij het aanbieden van speciale fietsrekken voor buitenmodelfietsen met krat of kinderzitje dienen de onderste laag en bovenste laag te verspringen. Wanneer dit niet gedaan wordt, kan de bovenste positie niet gebruikt worden. Met schade aan fietsen als gevolg doordat andere fietsen opzij worden geduwd. (het onderstaande voorbeeld betreft een regulier fietsrek).

Fietsenstalling van de toekomst Je fiets parkeren

129

128

Denk bij het aanbieden van parkeervakken voor specifieke doelgroepen ook aan de gepaste maatvoering voor de doelgroep. De moderne bakfietsen passen inmiddels niet meer in de standaard vakken die bij stations voor ‘buitenmodel’ voertuigen worden aangeboden (in eerste instantie ontworpen voor scooters). Hierdoor wordt men in dit geval gedwongen om schuin te parkeren en daarmee een extra positie bezet te houden, of het gangpad te blokkeren.

VOORBEELD MAATVOERING EN GEMIDDELD RUIMTEBESLAG

100

In dit voorbeeld is een opzet gemaakt van de inrichting van de rekken waarbij zowel plaats is voor reguliere fietsen (80%) als afwijkende fietsen (totaal 20%). Deze opzet resulteert in een stallingsruimte waarbij het gemiddelde ruimtebeslag per fiets 0,9 m2 bedraagt. Let op, dit is exclusief eventuele stijgpunten, incheckzone, beheerdersruimte en overige services). Voor het totale ruimtebeslag van een inpandige stalling wordt vaak gerekend met ca. 1,0 m2 (efficiënte indeling mogelijk, bij hele grote aantallen fietsen, zoals bij de treinstations) á 1,5 m2 (minder efficiënte opstelling door bijvoorbeeld ongelukkige vorm van de ruimte) vloeroppervlak gemiddeld per fietsparkeerplaats (bij toepassing van voornamelijk dubbellaags rekken). Buitenmodel 2,5% VAK

650 mm 2500 mm

400 mm 1900 / 2900 mm

Krat en kinderzitje 17,5% ENKELLAAGS 7,5%

500 mm 1900 mm / 3800 mm

DUBBELLAAGS 10%

550 mm 1900 mm

1000 fietsen bij efficiënte opstelling 0,9 m2 per fietsparkeerplaats LET OP dit betreft enkel het parkeergedeelte. Dit ruimtebeslag is exclusief: stijgpunten, entreezone, beheerdersruimte en overige functies

25 800

Fietsenstalling van de toekomst Je fiets parkeren

131

130

Breedte Lengte

Reguliere fietsen 80% DUBBELLAAGS

75

9.3 Gebouw onderdelen casco Gebouwonderdelen zoals het casco en de installaties is in het onderzoek niet specifiek meegenomen. Er zijn een aantal hoofdonderdelen die wel een grote impact hebben op het functioneel gebruik en daarmee ook de kwaliteitsbeleving. Iedere locatie vraagt om maatwerk. Het is daarom aan te bevelen een ontwerper te betrekken die ervaring vanuit fietsparkeren kan inbrengen om de stalling te laten aansluiten bij het gewenste gebruik en de gewenste uitstraling. Zoals in eerdere hoofdstukken al benadrukt: de juiste stedenbouwkundige inpassing, architectonische kwaliteit en het laten aansluiten van de stalling op de locale context dragen bij aan de kwaliteitsbeleving. Daarmee is dit een belangrijke succesfactor. Op hoofdlijnen gelden voor de diverse gebouwonderdelen de onderstaande aandachtspunten:

Gevel

• • • •

Transparantie toepassen, zien en gezien worden Informatievoorzieningen en herkenbaarheid voor de (potentiële) gebruiker bieden Automatische deuren toepassen, maak het gemakkelijk om de stalling te betreden Inpassen in de stedenbouwkundige context

Inrichting en materiaalgebruik

• • • • • •

Kies inrichtingselementen en materiaal die geschikt zijn voor gebruik als fietsenstalling Pas frisse, lichte kleuren toe Geef de inrichtingselementen vorm conform de huisstijl, let er wel op dat het passend is in de lokale context Voeg architectonische elementen of kunstobjecten toe aan het ontwerp ten behoeve van een prettige ambiance Laat de inrichting ondersteunend zijn aan het ontwerp van de stalling. Zo kan bijvoorbeeld een verlaagd plafond door de hoofdroute een hulpmiddel zijn om natuurlijke wayfinding te ondersteunen. Laat voldoende daglicht de stalling in stromen en vul deze aan met kunstverlichting. In het kader van duurzaam energiegebruik is het toepassen van schakelbare verlichting in grote stallingen een pré.

Installaties

•

•

Naast de besproken onderdelen zoals camerabewaking en een vrije plekken systeem, dient de fietsenstalling ook van goede verlichting te worden voorzien en overige benodigde installaties ten behoeve van de diverse functies in de stalling. Bij een bemenste fietsenstalling dient extra aandacht te worden besteed aan het klimaat; voorkom tocht op de werkplek en zorg voor (lokale) koeling en verwarming.

Vloeren

• • •

Stroefheid van de vloer afstemmen op het gebruik (voor fietsen en lopen is een andere stroefheid vereist, let hierbij ook op de stroefheid versus schoonmaken) Voorzie de vloer van wayfindings-elementen waar nodig (gangpadnummers, pictogrammen en kleurgebruik) Let op de toe te passen constructieve eisen. Iin een fietsenstalling is vanwege grote aanwezigheid van personen een hoge veranderlijke belasting van toepassing

Wanden

•

Fietsenstalling van de toekomst Je fiets parkeren

133

132

•

Maak de afwerking passend bij gebruik als fietsenstalling, breng op plekken die gevoelig zijn voor beschadigingen krasvast materiaal aan Pas zoveel mogelijk transparantie toe in het ontwerp ten behoeve van doorzicht in de fietsenstalling

In dit hoofdstuk wordt ingegaan op de organisationele kant van inpandige openbare fietsenstallingen. Dat betreft zowel de communicatieve, financierings- als organisatie- aspecten. Verschillende vormen van financiering, zoals het betrekken van private partijen voor financiering, zijn buiten beschouwing gelaten.

10.1 Huisstijl en communicatie Veel gemeenten kiezen er voor een herkenbare huisstijl door te voeren. Door het toepassen van een huisstijl is de stalling herkenbaar als openbare gemeentelijke fietsenstalling. Een huisstijl kan worden toegepast in zowel de openbare ruimte (borden, gevelborden) als in de stalling zelf (borden, posters en kleurgebruik). Een fietsenstalling kan ook een eigen identiteit hebben qua kleurgebruik en toch herkenbaar zijn als gemeentelijke stalling. Door herkenbare elementen te gebruiken behoudt de stalling zijn identiteit, maar maakt deze toch onderdeel uit van het geheel. Deze huisstijl wordt ook gebruik in de communicatie naar de gebruikers toe. Voor de ontwikkeling van een uniforme huisstijl kan aangesloten worden bij bestaande landelijk toegepaste huisstijlen of een eigen huisstijl worden ontwikkeld.

De gemeente Amsterdam heeft een website die openbaar toegankelijk is met diverse huisstijl uitingen in de stad. Een onderdeel daarvan is het document Fietscommunicatie inclusief bouwstenen. Het handboek ‘Best practices - Hotspots aanpak Fietsparkeren’ biedt ook inspiratie op het gebied van huisstijl en ook op het gebied van de bredere aanpak op het gebied van fietsparkeren. Fietsenstalling van de toekomst Organisatie

135

10

10 ORGANISATIE

10.2 Financiering In deze paragraaf geven we inzicht in de kostenaspecten voor inpandige fietsenstallingen. Voor zover mogelijk hebben we in dit onderzoek de kosten nader gekwantificeerd en verwerkt in een kostentool die beschikbaar is gesteld aan beide gemeenten.

Globaal inzicht in fietsparkeerkosten

In diverse onderzoeken blijkt dat de kosten betreffende fietsparkeren erg uiteen kunnen lopen. Hierbij is het type stalling van invloed: een simpele parkeervoorziening op straat is goedkoper dan een inpandige stalling met dubbellaags rekken die veel meer onderhoud vragen. Onze scope betreft een inpandige fietsenstalling. In een onderzoek van Decisio (2020) is een bandbreedte gegeven voor de verschillende typen kosten per fietsparkeerplek. Hier wordt geconstateerd dat het vergelijken van de kosten lastig is vanwege verschillende kostensoorten, definities en organisatorische constructies (zoals inzet van derde partijen voor de exploitatie, verschillende invulling van de handhavingsactiviteiten). Enkele conclusies uit dit onderzoek zijn bijvoorbeeld: • Kosten voor afschrijving/huur (inclusief ruimtegebruik) variëren van 40 tot 800 euro jaarlijks per fietsparkeerpaats. • Beheer- en onderhoudskosten variëren tussen 15 (een nietje op straat) en 600 euro (een ondergrondse stalling) jaarlijks per fietsparkeerplek. • De bandbreedte voor jaarlijkse exploitatiekosten (alleen voor gebouwde/bemenste fietsparkeervoorzieningen) varieert van 24 tot 330 euro per fietsparkeerplek. • In de onderzochte steden wordt per jaar zo’n 50.000 tot 100.000 euro aan handhavingsgerelateerde kosten gemaakt.

Hierbij gaat het om zowel coaching van fietsparkeerders als het verwijderen van foutief/te lang geparkeerde fietsen.

De bandbreedten in beide onderzoeken zijn groot. De ontwikkelde kostentool die zich enkel richt op inpandige fietsenstalling, reduceert deze bandbreedte en geeft op een laagdrempelige wijze inzicht in kosten en opbrengsten. Integraal beschouwen van kosten Een directe koppeling tussen de eenmalige investeringkosten enerzijds en jaarlijkse kosten zoals beheer en onderhoud met exploitatie, komt bij het onderwerp fietsparkeren nog niet vaak terug. Hoewel deze koppeling inzicht geeft in de totale kosten (en opbrengsten) gedurende de beschouwde periode wordt dit door gemeentes nog onvoldoende integraal beschouwd. De opgestelde kostentool biedt deze mogelijkheid wel. Doordat de diverse kosten meegenomen zijn is een totaalbeeld van de fietsparkeerkosten voor inpandige fietsenstallingen mogelijk. De invloed van beleidskeuzes, zoals bijvoorbeeld de openingstijden van de stalling, worden direct inzichtelijk.

Inzicht in kosten door kostentool inpandige fietsenstallingen

Binnen dit onderzoek hebben we een tool ontwikkeld die inzicht biedt in de keuzes die gemaakt kunnen worden bij het realiseren van een inpandige openbare fietsenstalling. De tool levert een kostenindicatie voor zowel de benodigde investering als terugkerende kosten. Vanwege de benodigde achtergrondkennis om deze tool te bedienen kiezen we ervoor deze tool niet openbaar beschikbaar te stellen. De keuzes op het gebied van de voorgaande hoofdstukken kunnen worden vastgelegd in de tool (zoals type beheer, aantal en type fietsplaatsen, openingstijden en dergelijke). Op basis van die keuzes wordt door de tool een inzicht gegeven in de kosten en opbrengsten. De prijzen zijn samen met de gemeente Eindhoven en Rotterdam geverifieerd en aangevuld.

Vastgoed Bij het inpassen van een stalling in vastgoed zijn er meestal twee opties: het pand in eigen beheer hebben (reeds in eigen bezit of nog te acquireren) of huren. Verder kan de fietsenstalling worden ingepast in een bestaand pand of nieuwe ontwikkeling. Veelal worden dergelijke keuzes gemaakt in verkennende gesprekken en onderhandelingen met pandeigenaren of nieuwbouwplannen van projectontwikkelaars; het betreft in alle gevallen maatwerk.

In de tool kan worden ingevuld voor welk bedrag het pand wordt gehuurd of is gekocht. Bijkomende specifieke verbouwingskosten (bijvoorbeeld het aanbrengen van nieuwe verlichting of het aanpassen van de vloer) kunnen apart nog worden ingevuld. Omdat dit zeer locatiespecifiek is, kunnen deze kosten niet automatisch berekend worden. Naast de initiële investering (de realisatie) kent vastgoed onderhouds- en vervangingskosten nadat de afschrijvingstermijn verstreken is. Er is gekozen voor een termijn van 50 jaar (dit is voor nieuwbouw gebruikelijk). Inrichting Naast kosten voor het vastgoed zijn er kosten voor de inrichting van de fietsenstalling. Dit betreft op hoofdlijnen de fietsrekken, eventuele beheerdersruimte en bijvoorbeeld services zoals toiletten of kluizen. Afhankelijk van het gekozen regime kan gekozen worden voor verschillende type registratiesystemen. Voor deze variabelen maakt men een keuze in de kostentool en worden de kosten ervan inzichtelijk. Beheer, onderhoud en vervanging De beheerskosten betreffen hoofdzakelijk schoonmaakkosten, energieverbruik en het beheer van het vastgoed. Uiteraard is er een directe relatie tussen de omvang (grootte

in aantal vierkante meters en dus ook fietsparkeerplekken) en het benodigde budget voor beheer en onderhoud. Schoonmaakkosten zijn eigenlijk ‘vaste’ kosten, maar het schoonmaken kan met een hogere of lagere frequentie plaatsvinden. Een schone fietsenstalling heeft een positieve invloed op de kwaliteit (en gepercipieerde sociale veiligheid). De jaarlijkse onderhoudskosten omvatten alle kosten die gemoeid zijn met het zo goed mogelijk in stand houden van de objecten. Elk object heeft een eigen levensduur. Ook hier beschouwen we de gebruikelijke periode van 50 jaar. Mocht een object een verwachte levensduur hebben van 10 jaar, zal deze dus 4 keer moeten worden vervangen (naast een initiële aanschaf). Deze kosten zijn meegenomen in de kostentool. Deze kosten zijn gebaseerd op de standaard SSK-methodiek, beschikbaar binnen Movares, en geverifieerd door de gemeenten Rotterdam en Eindhoven. Exploitatiekosten en -opbrengsten De bekostiging van de (gemeentelijke) fietsparkeervoorzieningen wordt veelal door de gemeenten zelf gedragen. Meerdere gemeentes hebben een gezamenlijke budget voor auto- en fietsparkeren en veelal wordt vanuit de auto-parkeerinkomsten het fietsparkeren gefinancierd (gemeente Utrecht en Apeldoorn bijvoorbeeld).

Fietsparkeren is vanuit exploitatie per definitie niet winstgevend. De betaalbereidheid voor inpandig parkeren is laag. In vrijwel alle gemeenten is fietsparkeren (de eerste 24 uur of overdag) gratis voor de gebruiker. De inkomsten uit fietsparkeren zijn daardoor vaak beperkt.

Welke gevolgen hebben de verschillende kwaliteitskeuzes eigenlijk op de kosten van een fietsenstalling? In deze studie is een kostentool ontwikkeld waarin op eenvoudige wijze een snelle berekening van de investerings- en exploitatiekosten, B&O-kosten en opbrengsten gemaakt kan worden. Voor het gebruik van de kostentool is achtergrondkennis vereist. Er is daarom gekozen deze alleen te laten gebruiken door gekwalificeerde gebruikers van Movares, gemeente Rotterdam en gemeente Eindhoven. Fietsenstalling van de toekomst Organisatie

137

136

Naast dit onderzoek is er ook relevant onderzoek uitgevoerd door PricewaterhouseCoopers. Het betreft hier een onderzoek in opdracht van ProRail naar de kosten van beheer, onderhoud, exploitatie en handhaving van fietsenstallingen bij stations. De conclusie van dit onderzoek is dat op basis van de steekproef de jaarlijkse kosten per fietsparkeerplaats tussen de typen stallingen sterk uiteen lopen van €15,- tot €206,- per fietsparkeerplaats per jaar.

Het doel van dat onderzoek was het in kaart brengen van de periodieke kosten van fietsenstallingen bij stations. Verklaringen voor de grote verschillen zijn niet gevonden. De hierboven genoemde getallen hebben betrekking op parkeren bij stations en wijken mogelijk af voor centrumlocaties. Bijvoorbeeld als gevolg van de gehanteerde commerciële huurprijzen.

In een aantal situaties worden via een fietswinkel en aanvullende voorzieningen nog inkomsten gegenereerd. De opbrengsten van fietsparkeren zijn veelal maatschappelijk van aard. Het stimuleert het gebruik van de fiets als duurzame en gezonde modaliteit en een juiste inpassing biedt ruimte aan voetgangers en andere doelstellingen voor de binnenstad, zoals in hoofdstuk 1 al is beschreven. Het verhuren van een aantal vierkante meters voor deelfietsen/deelfietsexploitanten is een mogelijke inkomstenbron. Tot op heden zien we op een aantal locaties dat er deelfietsen aanwezig zijn in de stalling, maar dat hier nog niet altijd tegemoetkoming in kosten tegenover staat. De deelfietsenmarkt is in opkomst en mogelijk is het verhuren van fietsparkeerplaatsen voor deelfietsen in de toekomst een inkomstenbron. In de fietsenstallingen bij de stations is een compensatie voor het plaatsen van de OV-fiets (ook een deelfiets) gebruikelijk. Exploitatiekosten bestaan voor het grootste gedeelte uit personeelskosten (indien gekozen wordt voor een bemenste stalling). In de gemeente Apeldoorn is bewust gekozen om in alle stallingen personeel te plaatsen; een gastheer/vrouw is een mooie vorm van het bieden van service en dus kwaliteit. Uit het onderzoek blijkt dat ongeveer 2/3 van de jaarlijkse kosten uit personeelskosten bestaat.

Veelal staat er in de kleinere fietsenstallingen één medewerker en in de grotere stallingen, zeker tijdens de spitsperiodes, twee medewerkers. Voor stallingen nabij uitgaansgelegenheden wordt in de avonduren uit veiligheidsoverwegingen vaak gekozen voor een dubbele bezetting van personeel. In de avonduren en weekenduren is vaak sprake van een toeslag (50% is gebruikelijk) voor de personeelskosten. Dit hangt ook af van de organisatievorm en keuzes rondom de inzet van het personeel. Ook in het type personeel kan worden gekozen. Sommige gemeenten kiezen voor de inzet van personeel met een afstand tot de arbeidsmarkt. Anderen kiezen daar juist weer niet voor. Vanuit duurzame inzetbaarheid en kostenefficëntie is deze overweging begrijpelijk. Ook het werk in een fietsenstalling vraagt soms om specifieke vaardigheden, zoals om kunnen gaan met agressie. Ook de aansturing is serieuze materie. In de kostentool is het mogelijk al deze variabelen in bemensing in te vullen. Handhavingskosten in de buitenruimte zijn niet expliciet meegenomen in het voorliggende onderzoek. De algemene tendens is dat hier echter te weinig budget en dus capaciteit voor aanwezig zijn. Ook ligt de prioriteit veelal niet op fietsparkeren wat handhaving in en rond de stallingen maar beperkt mogelijk maakt.

10.3 Organisatie en personeel

DE STALLING VAN DE TOEKOMST .... heeft een begroting waarbij zowel eenmalige als terugkerende kosten inzichtelijk zijn over de levensduur van de stalling. .... wordt altijd gemaakt volgens de hoogste kwaliteitsstandaard, wegens de beperkte invloed van kwaliteit op de jaarlijkse kosten. .... heeft een exploitatievorm waarbij beleid en uitvoering dicht bij elkaar staan.

Deze persoon vigeert tussen het beleid en de uitvoering. De coördinator kent een hoge mate van betrokkenheid en de lijntjes tussen beleid en uitvoering zijn kort, zo blijkt in steden zoals Apeldoorn en Breda. De betreffende coördinator heeft veel vrije ruimte om de stallingen te laten functioneren en kan daardoor ook direct problemen oplossen. Deze persoon coördineert, staat dichtbij de mensen, springt waar nodig bij en is een verlengstuk naar zowel collega’s van stadsontwikkeling als beleid. Een dergelijke coördinator staat met zijn of haar voeten in de klei. Een dergelijke functie voorkomt veel losse schakels en maakt de uitvoering efficiënter.

Fietsenstalling van de toekomst Organisatie

139

138

.... is van grote meerwaarde voor de stad passend bij de huidige verstedelijkings-, ruimtelijke- en klimaatopgaven.

De inrichting van de organisatie is net als de inrichting van de fietsenstalling: maatwerk. We zien dat een invulling waarbij één persoon vanuit de gemeente de praktijk coördineert, goed functioneert.

FIETSEN STALLING VAN DE TOEKOMST “De route naar de ideale inpandige fietsenstalling”

g llin Sta

SAMENVATTING

“De route naar de ideale inpandige fietsenstalling”

Bij vertrek

De fietsenstalling van de toekomst begint thuis. Afhankelijk van het motief van de fietser heeft deze andere eisen en wensen bij het parkeren van zijn/haar fiets. Om de verschillende doelgroepen zo goed mogelijk te bedienen, is daarom vooraf een doelgroepenonderzoek uitgevoerd om de stalling naar wens van de gebruiker te realiseren. Per deelgebied wordt bekeken hoe het parkeergedrag van de diverse doelgroepen gedurende de week eruitziet en wordt ingezet op dubbelgebruik. De gebruikers zo goed mogelijk faciliteren gebeurt door de openingstijden aan te laten sluiten bij de wensen en het stallingsgedrag van de onderscheide doelgroepen. Deze openingstijden worden vervolgens duidelijk gecommuniceerd naar de gebruiker zowel op de locatie als via digitale middelen, zoals de website, Google en eventuele fietsapps.

Een fietser is gediend bij gemak. De stalling ligt daarom direct aan het (hoofd)fietsnetwerk van de stad en heeft een uitgang zo dicht mogelijk aan de bestemmingszijde. De stalling is goed vindbaar door de juiste verwijsborden en straatverwijzingen en herkenbaar door zichtbaarheid vanaf het hoofdfietsroutenetwerk.

Bij aankomst

Het bereiken en betreden van de stalling is eenvoudig en mogelijk zonder obstakels of het doorkruisen van voetgangersdomeinen. De in- en uitgang zijn logisch gelegen en vindbaar. Bij het betreden van de stalling is voldoende plaats om op en af te stappen. De overgang van buiten naar binnen voelt voor de bezoeker als natuurlijk. De entree is herkenbaar en bevat informatie over de stalling (openingstijden en regels). Ook ziet de fietser hier direct hoeveel plaatsen er beschikbaar zijn. Voor een zo hoog mogelijk gebruik zijn er in de omgeving geen permanente fietsparkeermogelijkheden aanwezig en vindt er periodiek handhaving in de openbare ruimte plaats waar fietsparkeerverboden gelden.

Naar binnen

De ideale stalling ligt op maaiveld, waardoor geen hoogteverschillen overbrugd hoeven te worden. Als er

Gastvrij ontvangen

Bij de entree krijgt de bezoeker een gastvrije ontvangst door het personeel. Dit kan ‘gewoon’ personeel zijn of personeel met een afstand tot de arbeidsmarkt om hen zodoende via dit werk te laten re-integreren. Bij de entree wordt de fiets vervolgens geregistreerd, waarbij gebruikt wordt gemaakt van een systeem dat iedereen kan gebruiken. Extra voorzieningen, zoals een fietsenmaker of pakketpunt zijn aanwezig als deze van meerwaarde blijken en niet ten koste gaan van de hoofdfunctie: fietsparkeren. Additionele services dragen bij aan gastvrijheid en kunnen leiden tot meer mensen, wat het veiligheidsgevoel vergroot. De stalling is een prettige plek om te zijn, biedt overzicht en is zo ingericht dat mensen makkelijk hun weg kunnen vinden. Vanuit veiligheidsoogpunt is aandacht voor het aspect ‘zien en gezien worden’. Ook netheid is daarin van belang. De stalling is zo ontworpen dat deze eenvoudig te reinigen en te onderhouden is (materiaalkeuze, voorzieningen en aandacht voor bereikbaarheid).

De weg (terug) vinden

Een plekje vinden kan nog wel eens lastig zijn. Daarom worden fietsen zoveel als mogelijk geclusterd op één plek. Om je fiets terug te vinden zijn daarnaast verschillende herkenbaarheidspunten (of hulpmiddelen) aanwezig.

Om eenvoudig een plek voor je fiets te kunnen vinden wordt enerzijds ingezet op periodieke handhaving en anderzijds op efficiënt gebruik door een optisch detectiesysteem te implementeren. Dit biedt de beheerder daarnaast de mogelijkheid om efficiënt te kunnen handhaven en het gebruik goed te kunnen monitoren.

Je fiets parkeren

Voor elke fiets is het juiste type rek aanwezig. Dat wordt bepaald aan de hand van de verwachte doelgroep. Rekken en vakken bieden voldoende (en het juiste type) plaatsen passend bij de verwachte doelgroep. Daarbij wordt geanticipeerd op veranderingen in gebruik en wordt de stalling zoveel als mogelijk adaptief ingericht (aanpasbaar en toekomst ast).

Organisatie

De gemeente hanteert een herkenbare organisatiebrede huisstijl voor zijn fietsenstallingen. Qua kosten bestaat het grootste deel van de jaarlijkse kosten uit personeelslasten. Daarom wordt vanaf het begin ingezet op een hoge kwaliteit stalling, omdat de inrichtingskosten maar een beperkt effect hebben op de jaarlijkse financiële lasten. Een kwalitatief hoogwaardige stalling wordt daarnaast beter gewaardeerd en gebruikt. De organisationele invulling kan op meerdere manieren, maar een exploitatievorm waarbij beleid en uitvoering door één persoon verbonden worden is waardevol gebleken. Een stalling levert geen tot beperkt opbrengsten op, maar is van grote meerwaarde voor de stad. Passend bij de huidige verstedelijkings-, ruimtelijke en klimaatopgaven.

Fietsenstalling van de toekomst Samenvatting

143

142

Fietsers zijn over het algemeen niet snel bereid te betalen voor hun fiets. In de stalling van de toekomst is stallen daarom gratis voor het kort parkeren van de fiets (overdag, of bijvoorbeeld 1e 24 uur) en tegen betaling bij lang parkeren. Ook bekendheid met de stalling is een belangrijke voorwaarde. Dat betekent ook na de opening in blijven zetten op marketing en communicatie ten behoeve van de bekendheid.

Onderweg

niveauverschillen overbrugd dienen te worden, sluit de manier om niveauverschil te overbruggen aan bij de verwachte doelgroep. Daarbij wordt rekening gehouden met eventuele toekomstige invullingen van de stalling (denk aan een andere doelgroep).

BIJLAGE - LOCATIEBEZOEKEN

O r a n j e r i e S e r r e

Parkeerverbod De gemeente Apeldoorn heeft gedurende de coronatijd een fietsparkeerverbod in het centrum geïntroduceerd en heeft deze definitief doorgevoerd. Gehandhaafde fietsen worden eerst naar de stalling op de Paslaan gebracht, voordat ze naar het depot gaan. Dit parkeerverbod heeft een positief effect op het gebruik van de inpandige stallingen.

Aanbod op windrichtingen Locatie op basis van het afdekken van windrichtingen in combinatie met daar waar parkeeroverlast in de buitenruimte is. Bijna alle windrichtingen zijn inmiddels gedekt.

Stadhuis

Paslaan

APELDOORN

maart 2022

C a t e r p l e i n

Bron afbeelding: website gemeente Apeldoorn

Markts t r a a t

De gemeente Apeldoorn is al vele jaren bezig met (inpandig) fietsparkeren. Autoparkeerinkomsten zijn gebruikt voor het realiseren van de fietsenstallingen (25% autoparkeerinkomsten gaat naar OV en fiets). Apeldoorn neemt lessen uit vorige stalling mee naar nieuwe stallingen, waardoor er sprake is van een iteratief verbeterproces. De gemeente houdt in de gaten welke panden vrijkomen die mogelijk geschikt zijn om te verbouwen tot fietsenstalling. Binnenkort opent de 7e inpandige fietsenstalling; wat in totaal ca. 3.500 fietsparkeerplaatsen oplevert. Voor Apeldoorn betekent kwaliteit: Gratis Alle fietsen worden geregistreerd met een barcodesysteem, barcodes zijn gratis verkrijgbaar. Het inchecken is niet nodig voor betalingen; de stallingen zijn gratis. Het heeft als effect dat men zich te gast voelt en het geeft een gevoel van veiligheid. De gebruiksvoorwaarden zijn ‘beperkt’ vanwege gratis stallen. Bemenst Opvallend is dat de bemensing maar met één persoon gebeurt en dat op een klantvriendelijke manier, zonder dat sociale onveiligheid wordt ervaren. Op stap-avonden is er bij de stalling in het uitgaansgebied een ruimte met politiepost/-uitvalsbasis. Deze manier van bemensing kan kostenbesparend werken.

Bemensing vinden is wel een probleem aan het worden; zeker voor de avonduren is het lastig personeel te vinden, dit wordt nu aangevuld door inhuur via beveiliging (ook bij locatie Paslaan, waar nog wel eens agressie ontstaat vanwege locatie gehandhaafde fietsen). Inpandig, zoveel mogelijk op maaiveldniveau De meeste stallingen zijn toegankelijk op maaiveldniveau. Dit maakt de stallingen zeer toegankelijk voor gebruikers met grote fietsen of mensen die het fysiek lastig vinden een hoogteverschil te overbruggen. In alle stallingen is ook aandacht voor bredere fietsen. Bij de stalling met de fietstrap zijn borstels en transportbanden voor extra comfort toegevoegd. Extra services bieden Opvallend veel service in de stallingen: oplaadpunten (veel in gebruik), tv-info schermen, plattegronden (niet altijd up to date), gratis toiletten (waar ook omgekleed wordt), kluisjes, spiegels, reparatiepunten, fietsen die verplaatst worden en in één stalling een fietsreparatiezuil. De stallingen zijn allemaal beperkt qua omvang, overzichtelijk en vooral functioneel. Er wordt niet per se ingezet op hoogwaardige architectonische kwaliteit (wisselend per stalling).

Fietsenstalling De Serre is onder architectuur ontworpen maar is helaas voorzien van onhandige fietsrekken met een hangsysteem; bezoekers weten niet hoe het werkt en het is omslachtig en dit maakt dat meer dan de helft van de plekken niet goed gebruikt wordt. De menselijke maat is duidelijk zichtbaar. Wel gaat dit soms ten koste van de uitstraling. De stallingen worden door het parkeerverbod en de ligging goed gebruikt. De bewegwijzering naar de stallingen is door de grijze kleur van de zuilen lastig zichtbaar. Er is geen sprake van een duidelijk zichtbare huisstijl. Een grote eye-opener tijdens het bezoek was de hands-on uitvoerings- en servicegerichte manager fietsparkeren stadsbeheer, die coördineert, aanstuurt, helpt waar nodig en zelf ook op de vloer staat. Ook de aandacht voor het personeel in de stalling was zichtbaar. Er was een soort wall-of-fame aangebracht in de stallingen met daarop foto’s van de beheerders. Fietsenstalling van de toekomst Bijlage - locatiebezoeken

Haven

Haven

april 2022

BREDA

Het Turfschip

Betalen na overnachten Voor het overdag stallen van de fiets hoeft men niet te betalen, je moet echter wel betalen als je fiets een nacht over is gebleven. Bemenst Bemensing wordt georganiseerd vanuit het parkeerbedrijf. Dit betreft voornamelijk SW (sociale werkvoorziening ) werknemers, waarbij ook veel jongeren in dienst zijn die het werk als opstap gebruiken om uit een sociaal isolement te komen. Er zijn totaal 80 mensen in dienst, waarvan ca. 70 vanuit een SW-achtergrond.

Oude Vest Nieuwstraat

Inpandig, zoveel mogelijk op maaiveldniveau De meeste stallingen zijn toegankelijk op maaiveldniveau. Dit maakt de stallingen zeer toegankelijk voor gebruikers met grote fietsen of mensen die fysiek het lastig vinden een hoogteverschil te overbruggen. De stalling met de verdieping erin (Nieuwstraat) vraagt gebruikers met een mand op de fiets van de bovenste verdieping gebruik te maken (veelal scholieren).

Concordiastraat

Oudevest

Nieuwstraat

De gemeente Breda beschikt over een viertal inpandige fietsenstallingen, fietsenstalling Haven is een bemenste stalling in de buitenlucht. Tijdens de corona periode heeft de gemeente de mogelijkheid aangepakt om met eigen mensen de stallingen op te knappen en aan te passen naar de huisstijl van de gemeente. De fietsenstallingen worden vanuit het Parkeerbedrijf bemenst. Dit doen zij in combinatie met het fietsdepot, pop-up stallingen en de gemeentelijke rondvaartboten (70 personen). De aansturing van het team wordt gedaan door een bevlogen teamleider.

Hands on aanpak Opvallend is de hands-on aanpak van de teamleider. Hij ziet de organisatie als een eigen bedrijfsvoering en pakt veel zaken op met eigen mensen, zoals het opknappen van de stallingen. Ook worden er waar nodig ingrepen gedaan die inspelen op het gewijzigde gebruik; in de stalling Nieuwstraat is op de begane grond een groot gedeelte van de rekken verwijderd en zijn er vakken op de vloer geschilderd, tot tevredenheid van veel gebruikers. Er is een aantal rekken geplaatst voor fietsen die geen standaard hebben. Scooterplaatsen De stallingen beschikken over veel plaatsen voor scooters, de gemeente biedt hier meer dan gemiddeld plaats aan (vaak worden ze geweerd vanwege extra eisen aan o.a. ventilatie/afzuiging). Extra services Veel service in de stallingen: oplaadpunten, gratis toiletten, automaat met fietsartikelen, leenfietsen. Een grote eye-opener tijdens het bezoek was de hands-on uitvoerings- en servicegerichte teamleider, vergelijkbaar met de gemeente Apeldoorn. Deze teamleider coördineert, stuurt aan, en helpt zelf ook op de vloer, zodat hij goed weet wat er speelt in de stallingen.

Fietsenstalling van de toekomst Bijlage - locatiebezoeken

AMSTERDAM

februari 2022

De gemeente Amsterdam faciliteert enkele openbare inpandige fietsstallingen en een buurtstalling in Amsterdam Zuid. De afgelopen jaren zijn er twee gemeentelijke ondergrondse stallingen bijgekomen (Beursplein en Leidseplein) en volgen er begin 2023 drie rond station CS. Daarmee komt Amsterdam op ruim 22.000 inpandige parkeerplaatsen rond Centraal Station. De voornaamste stallingsopgaven bevinden zich dan ook rond de Amsterdamse OV stations.

Amstel

De noodzaak voor inpandige stallingen in de stad komt voort uit de beperkte beschikbaarheid van de openbare ruimte. De schaarse ruimte in combinatie met de hogere waarde van nieuwe (vaak elektrische) fietsen verhoogt de vraag naar inpandige stallingen. Aanwijsgebieden met heldere communicatie Amsterdam kent op de drukste plekken het zogenaamde ‘aanwijsgebied’. Hier mag alleen geparkeerd worden in vak, rek of stalling. Daarbuiten kan de fiets verwijderd worden door het fietsknipteam van de afdeling Handhaving en naar het Fietsdepot gebracht worden. Eigenaren kunnen daar de fiets weer ophalen tegen betaling van € 22,50.

Leidsep l e i n

Deze aanwijsgebieden zijn gekenmerkt door bebording, maar binnen dit gebied wordt het ook kenbaar gemaakt met grondcommunicatie, informatieve stuurhangers, groene pionnen en bijvoorbeeld communicatiemiddelen in winkels. Soms zijn er fietscoaches die de parkeerder wijzen op het parkeerverbod. Genoemde maatregelen neemt Amsterdam om het ‘omgevingsbewust’ parkeren te stimuleren, maar ook het gebruik van de stallingen te verhogen. Met het uiteindelijk doel om de straten begaanbaar en de stad toegankelijk te houden. Buurtstallingen in de stad Aan de Albert Cuypmarkt heeft de gemeente een buurtstalling voor 200 fietsen en ca 20 buitenmodel fietsen (zoals bakfietsen). In deze inpandige stalling kunnen bewoners vanaf € 12,50 per maand hun fiets stallen. Bewoners hebben toegang met een elektronische tag. In deze stalling kunnen ook elektrische fietsen opgeladen worden.

G e r a r d Doustraat

Eerste Jan van der Heijdenstraat

Er zijn ca. 90 buurtstallingen in de stad die door ondernemers worden geëxploiteerd. De stallingkosten per fiets ligt eveneens rond de € 12,50 per fiets, maar de stallingen zijn vaak niet kostendekkend. Daarom kunnen de stallinghouders via een gemeentelijke subsidieregeling aanspraak maken op een aanvulling in de exploitatiekosten of de kosten van een renovatie. Door de hoger wordende vierkante meterprijzen staat het voortbestaan van de meeste particulier gerunde buurtstallingen onder druk. Steeds veranderende vastgoedeigenaren proberen extreme huurverhogingen door te voeren terwijl de stalling vaak al niet winstgevend is. Het maakt dat sommige stallingbeheerders liever opgeven. Huisstijl De stallingen zijn met herkenbare huisstijl-kleuren aangegeven. De huisstijl komt op vlak van symbolen overeen met die van NS, maar heeft groen als primaire kleur. Het gebruik van dezelfde symbolen vergroot de herkenbaarheid. Nieuwe vorm van in- en uitchecken Amsterdam heeft in de openbare stallingen de bikelane poortjes met toegangsregistratie geïmplementeerd, waardoor de stalling toegankelijk is met OV-Chipkaart en bankpas. Bij deze stallingen is, mede vanuit het oogpunt van gastvrijheid en begeleiding, nog steeds bemensing aanwezig. Fietsenstalling van de toekomst Bijlage - locatiebezoeken

Naast de inpandige fietsenstalling worden in Utrecht op diverse plekken tijdens piekmomenten pop-up stallingen in de buitenlucht aangeboden waar ook een beheerder plaats neemt.

Neude

maart 2022

Aangeboden services Iedere inpandige openbare stalling is voorzien van beheer door U-stal. Gebruikers checken op eenvoudige wijze in met een barcodesysteem op de fiets en aan de sleutelhanger. Op deze manier beschikt de gemeente over data van de in- en uitchecks. Dit systeem van Fietsberaad-COW (veiligstallen. nl) is voor gemeenten ontwikkeld. Bij meerdere deelnemende gemeenten worden de kosten lager en service beter. Opvallend is dat in enkele oudere stallingen OV-fietsen worden aangeboden. Deze staan er vanuit de historie en worden weinig gebruikt. Per januari 2023 worden de OV-fietsen verwijdert en niet meer aangeboden in de stallingen in de binnenstad.

Knoop

Bron afbeelding: website gemeente Utrecht

House Modernes

UTRECHT

In Utrecht bevinden zich een aantal inpandige stallingen. De laatste jaren is de slag gemaakt van kwantiteit naar kwaliteit. Een voorbeeld hiervan is de onlangs geopende House Modernes stalling.

In één stalling worden pakketdiensten aangeboden. Dit gebeurt in een ‘rustigere’ binnenstadstalling aan de Mariaplaats. In de Neude-stalling, fietsenstalling Vredenburg en House Modernes staat een automaat met fietslampjes. Meerdere stallingen hebben een buggy-uitleen, deze worden veelvuldig gebruikt. Het aanbod voorzieningen zag er niet overal even netjes of toegankelijk uit. Een voorbeeld zijn de toiletten die slecht aangegeven / weggestopt waren of waar muntgeld vereist is om te kunnen gebruiken. In verschillende stallingen kunnen elektrische fietsen worden opgeladen. In de oudere met stopcontacten bij de fiets, in House Modernes via een door brandweer aanbevolen laadkluis. Hiermee wordt het probleem van accudiefstal voorkomen. Handhaving De gemeente Utrecht handhaaft op gevaarlijk gestalde fietsen, zoals fietsen die nooduitgangen blokkeren of op de blindegeleidestroken zijn geparkeerd. Er zijn parkeerverbodszones aangebracht (zoals de Drift) vanwege de veiligheid, nooddiensten konden hier in het verleden niet goed komen vanwege de vele geparkeerde fietsen. Verwijzingen Alle stallingen (ook bij de stations) hebben detectiesystemen die zijn gekoppeld met het fietsrouteinformatiesysteem (FRIS). Het FRIS systeem bevat op diverse plekken de mogelijkheid tot dynamische tekstregels.

Deze kunnen van grote meerwaarde zijn, bijvoorbeeld bij de opening van een nieuwe stalling of capaciteit bij de pop-up stalling, maar moeten wel up-todate gehouden worden. Kwaliteit Het kwaliteitsniveau in nieuwe stallingen is zeer hoog. Er is een groot verschil te merken in kwaliteitsbeleving tussen de nieuw en oude stallingen. De wind staat in de goede richting op politiek vlak, dat helpt in de onderbouwing van keuzes. Utrecht staat geen scooters in de gemeentelijke stallingen toe vanwege beperkte luchtverversingsmogelijkheden en hellingen/trappen. In de stalling Laag Catharijne worden wel scooters toegestaan..

Zadelstraat

House Modernes komt qua inrichting van de stalling het beste over. Ruim & ruimtelijk, overzichtelijk, licht, duidelijk, gebruik verschillende kleuren. Daarnaast is rekening gehouden met verschillende type fietsen. Fietsenstalling van de toekomst Bijlage - locatiebezoeken

COLOFON Auteurs

Movares Simone Jorink Adviseur mobiliteit en bouwkundige, met zeer brede ervaring en een groot netwerk binnen het thema fietsparkeren.

Jason David

Adviseur mobiliteit, bestuursen verkeerskundige, met expertise op het vlak van fiets, openbaar vervoer en ketenreizen.

Marco Duijnisveld Adviseur mobiliteit en econometrist met ervaring binnen dataonderzoek en exploitatiemodellen voor fietsenstallingen.

Opdrachtgevers

Gemeente Eindhoven Bas Braakman Gemeente Rotterdam Bart Christiaens Marcel Vos

Versie

December 2022

Afbeeldingen en visualisaties

Eigendom Movares en divers beeldmateriaal met toestemming van eigenaren

@2022, Movares Nederland B.V. Alle rechten voorbehouden en auteursrechtelijk beschermd. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of enige andere manier, zonder schriftelijke toestemming van Movares Nederland B.V.