Bijlage 04 Publicatie Fietsenstalling van de toekomst - De route naar de ideale inpandige fietsenstalling
Tekst van het document
Publicatie december 2022
FIETSEN STALLING VAN DE TOEKOMST In opdracht van
“De route naar de ideale inpandige fietsenstalling”
FIETSEN STALLING VAN DE TOEKOMST “De route naar de ideale inpandige fietsenstalling”
g llin Sta
INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE 1 2 DE ROUTE NAAR DE IDEALE STALLING BIJ VERTREK 3 ONDERWEG 4 BIJ AANKOMST 5 NAAR BINNEN 6 GASTVRIJ ONTVANGEN 7 DE WEG VINDEN 8 JE FIETS PARKEREN 9 ORGANISATIE 10 SAMENVATTING
DE ROUTE NAAR DE IDEALE INPANDIGE FIETSENSTALLING
7 15 21 39 53 65 77 103 115 135
142-143
1.1 Aanleiding onderzoek De fiets is niet meer weg te denken uit ons dagelijkse mobiliteitssysteem. Deze gezonde en ruimte-efficiënte manier van vervoer heeft de afgelopen jaren een grote vlucht genomen en het gebruik van de fiets zal blijven groeien. Gezien de verwachte groei van het aantal fietsers en daarmee (geparkeerde) fietsen, is er een toenemende behoefte aan kwalitatief goede openbare fietsenstallingen bij knooppunten zoals stations en in en nabij hotspots zoals de binnenstad. De opkomst van e-scooters, e-bikes en andere kostbare fietsen heeft de vraag naar bemenste en klantvriendelijke stallingen doen toenemen. Naar verwachting blijft de vraag in de toekomst veranderen door een groeiende diversiteit van voertuigen. De gemeente Rotterdam heeft in haar Fietsparkeerstrategie binnenstad benoemd dat er in het centrumgebied tussen de 5 en de 10 nieuwe inpandige openbare fietsenstallingen benodigd zijn in de nabije toekomst. Uit de fietsparkeerstrategie van de gemeente Eindhoven blijkt een uitbreiding van ruim 7.000 fietsparkeerplaatsen tot 2030 nodig in het centrumgebied (exclusief stationsvraag) om aan de vraag te kunnen voldoen. Daarvan zullen zo’n 4.000 plekken inpandig moeten worden opgelost in 5 tot 7 locaties. Dit betekent voor beide gemeenten een toenemende druk op de parkeerbegroting.
In de huidige situatie dragen de autoparkeerinkomsten financieel bij aan de begroting. Het inpandig stallen van de fiets wordt daarentegen, anders dan
bij de auto, vaak gratis aangeboden en kost dus meer geld dan het aanbieden van fietsparkeerplekken in de openbare ruimte. Dit geldt zowel voor de realisatie van het pand (bouwen, kopen of huren) als het inrichten en de beheer- en exploitatielasten. De gemeenten Rotterdam en Eindhoven hebben Movares gevraagd gezamenlijk een onderzoek te starten naar de ideale inpandige fietsenstalling. We hebben gezamenlijk onderzocht hoe deze “Fietsenstalling van de Toekomst” eruit moet zien, efficiënt gebruikt kan worden en qua techniek en organisatie zo slim mogelijk en toekomstbestendig kan worden ingericht. Kwaliteitsaspecten zoals een aantrekkelijke toegang en inrichting (look-and-feel), aanvullende services en (wijze van) bemensing zijn eveneens bepalend voor het gebruik en kwaliteit van de fietsenstalling en zijn ook onderdeel van de scope van dit onderzoek. Ons doel is om met de uitkomsten van het onderzoek juiste keuzes te kunnen maken en eventuele alternatieven te bieden en de eigen organisatie in deze afweging te kunnen meenemen. Deze publicatie van het onderzoek ondersteunt in het onderbouwen van keuzes en stellen we vanwege het inspirerende karakter en brede perspectief ook beschikbaar aan andere gemeenten en geïnteresseerden.
Terugblik op het proces
De aanleiding van het onderzoek en de ervaringen van de betrokken teamleden van Movares, gemeente Eindhoven en gemeente Rotterdam is te lezen in dit artikel.
Fietsenstalling van de toekomst Introductie
7
1
1 INTRODUCTIE
1.2 De mobiliteitstransitie & De Fietsenstalling van de Toekomst We bevinden ons midden in een mobiliteitstransitie waarbij steeds meer aandacht is voor schoon en duurzaam vervoer. De fiets vormt een belangrijke drager van deze transitie. Fietsen is gezond, ruimte-efficiënt en houdt de lucht schoon. Steden staan voor de uitdaging om groei van de stad goed te faciliteren. In de binnenstad staan aantrekkelijk verblijven en een goed leefklimaat voor bewoners, bezoekers en ondernemers centraal. Vanwege de groei van steden (verstedelijking), noodzaak tot energietransitie, klimaatadaptatie en de mobliliteitstransitie is een grote druk op de openbare ruimte ontstaan. Het stijgende gebruik en stimuleren van actieve mobiliteit (lopen en fietsen) vragen om meer ruimte in de stad. Door het autoverkeer en de autoparkeercapaciteit te reduceren ontstaat ruimte om deze anders in te richten. De voetganger staat in de binnenstad op één, waarbij ook de toegankelijkheid voor mensen met een beperking, ouderen en mensen met kinderwagens een belangrijk aspect is.
Daar waar de positie van de fietser in ons netwerk gaat veranderen, moeten we de fietsers verleiden en stimuleren te doen wat we van hen verlangen. Om de fietser gebruik te laten maken van inpandige fietsenstallingen bij een bezoek aan de binnenstad is het nodig een inpandige stalling te realiseren die een fietser daadwerkelijk verleidt hiervan gebruik te maken. Om dat te bereiken is het nodig de doelgroep van de stalling te kennen, zodat het aanbod aansluit bij de wensen. Bij een aantrekkelijke en kwalitatief hoogwaardige stalling neemt het gebruik verder toe en draagt deze zo bij aan een toegankelijke, veilige en leefbare openbare ruimte. In dit onderzoek zoeken we naar de inpandige fietsenstalling van de toekomst. De stalling die voorziet in de toekomstige behoefte, waarbij een hoge kwaliteitsambitie de nieuwe standaard is. “Een succesvolle openbare fietsenstalling is een kwalitatief hoogwaardige stalling.”
Toename van geparkeerde fietsen gaat ten koste van de kwaliteit van de openbare ruimte
De toename van geparkeerde fietsen in de openbare ruimte gaat op sommige plaatsen ten koste van de kwaliteit en toegankelijkheid van de openbare ruimte. Voor uitbreiding van fietsparkeercapaciteit wordt daarom in de binnensteden meer en meer naar inpandige oplossingen gezocht. Naast de toename van het gebruik van de fiets neemt ook de diversiteit in het type fietsen (en scooters) snel toe. Er zijn inmiddels talloze soorten en formaten; in diverse prijsklasses. Vooral het duurdere, luxe segment is een groeimarkt, versterkt door de elektrische fiets en andere bijzondere fietsen, zoals (e-)bakfietsen. De kans op fietsendiefstal wordt met de komst van duurdere fietsen groter. De groei in aantal en diversiteit van de fietsen en gebruikers vraagt om een andere, passende inrichting van inpandige fietsenstallingen, van het type fietsrek tot vormen van beheer.
Inp
opeandig nb aar
mo
bili
tei
tst
klim
ran
siti
e
aat
ad
ap
tat
ie g llin Sta
l
eid
arh
ba eef
Fietsenstalling van de toekomst Introductie
9
8
Inpandig fietsparkeren draagt bij aan een toegankelijke, veilige en leefbare openbare ruimte
1.3 Onderzoeksopzet Het onderzoek is gestart met drie hoofdonderwerpen op het gebied van inpandige openbare fietsenstallingen, namelijk:
• • •
Efficiënt gebruik Look-and-feel & Kwaliteit Optimalisatie Beheer & Onderhoud en Exploitatie
Deze onderwerpen hebben een sterke onderlinge relatie. Om tot inzicht in deze onderwerpen en relaties te komen hebben we bureauonderzoek verricht, een oproep gedaan in het eigen netwerk, interviews gehouden met (ervarings) deskundigen bij diverse organisaties en hebben we samen met het projectteam van de gemeente diverse locaties bezocht ter inspiratie. In de vervolgstappen beschrijven we hoe de verzamelde input gebruikt is voor het opstellen van deze publicatie.
Stallingsbezoeken en interviews
We hebben bestaande fietsenstallingen binnen en buiten de eigen gemeenten bezocht. In Rotterdam en Eindhoven hebben we naast de bestaande fietsenstallingen ook locaties bezocht die de gemeenten op het oog hebben als potentiële locatie. De centrale vraag tijdens deze bezoeken was; wat maakt een openbare fietsenstalling kwalitatief hoogwaardig? De bezoeken boden een eerste indruk voor wat betreft de gewenste look-and-feel en kwaliteitsniveau van stallingen. We zijn gestart met de locaties in Rotterdam en Eindhoven. Vanwege de coronapandemie hebben de locatiebezoeken aan Utrecht, Amsterdam en Apeldoorn later plaats gevonden. Deze locatiebezoeken zijn gebruikt om de eerste beelden te toetsen en aan te vullen. Tijdens deze stallingsbezoeken werden we gastvrij ontvangen door de medewerkers bij de gemeente en de stallingen. Een overzicht van de bevindingen per stad is aan het einde van deze publicatie als bijlage toegevoegd.
we extra informatie nodig hadden, hebben we aanvullende interviews afgenomen.
Kostentool
Parallel aan de locatiebezoeken en interviews hebben we een tool ontwikkeld die inzicht biedt in de keuzes die gemaakt kunnen worden bij het realiseren van een inpandige openbare fietsenstalling. De tool levert een kostenindicatie voor zowel de benodigde investering als terugkerende kosten. Vanwege de benodigde achtergrondkennis om deze tool te bedienen kiezen we ervoor deze tool niet openbaar beschikbaar te stellen.
Openbare publicatie
Vanwege de waardevolle informatie die gedurende het onderzoek opgehaald is, heeft Movares samen met de gemeente Rotterdam en Eindhoven besloten om deze publicatie publiek beschikbaar te stellen. In deze publicatie is gebruik gemaakt van veel afbeeldingen, voorbeelden en pictogrammen om informatie begrijpelijk en laagdrempelig over te brengen. We hopen dat deze publicatie inspiratie biedt aan iedereen die betrokken is bij het realiseren van openbare inpandige fietsenstallingen. “Het eindproduct brengt niet alleen bewustwording en inzicht bij ons, maar bij alle betrokken partijen; denk aan architect, eigenaar, beheerder, fietsexpert, stedenbouwkundige, ontwerper openbare ruimte, planeconoom, et cetera.” Vanwege de actuele ontwikkelingen op het gebied van fietsparkeren en type voertuigen (denk aan e-steps), is het mogelijk dat deze publicatie (gedeeltelijk) door de tijd wordt ingehaald en in de toekomst een herziening nodig heeft.
Naast de locatiebezoeken zijn aanvullend diverse stakeholders en medewerkers die werken aan fietsparkeren geconsulteerd om antwoord te krijgen op dezelfde vraag: wat maakt een openbare fietsenstalling kwalitatief hoogwaardig? Op basis van deze input is een opzet van onderwerpen gemaakt die we behandelen in deze publicatie. Daar waar 11
Fietsenstalling van de toekomst Introductie
1.4 Leeswijzer Deze publicatie is opgebouwd op basis van een routekaart en benadert de fietsenstalling van de toekomst vanaf de start van een fietsrit tot en met de bestemming.
IJ 3B
In elke paragraaf zijn blauwe blokken (voorbeelden) en roze blokken (de belangrijkste conclusies) te vinden.
V
K
RE
T ER
De route naar de ideale stalling
In hoofdstuk 2 beschrijven we de belangrijkste succes- en faalfactoren van inpandig fietsparkeren. Benadrukt wordt waarom het van belang is dat inpandig fietsparkeren wordt gezien als een opgave waarbij hoogwaardige kwaliteit centraal staat.
De route van de fietser
De hoofdstukken 3 - 5 volgen de route die een fietser aflegt vanuit zijn of haar huis tot de bestemming in de binnenstad. Tijdens die route spelen er allerlei elementen een rol in de keuzes die de fietser maakt. Per onderdeel wordt ingegaan op deze elementen.
E
4
D ON
G
E RW
In de stalling
In de hoofdstukken 6 - 9 komt de inrichting van de stalling zelf ter sprake. We lichten onder andere het type rekken, adaptiviteit richting de toekomst en wayfinding in de stalling nader toe.
De organisatie
Tijdens het onderzoek hebben we inzichten opgedaan die betrekking hebben op de wijze waarop het fietsparkeren beleidsmatig is georganiseerd. Deze kennis is gebundeld in hoofdstuk 10.
g llin Sta
IJ
DE STALLING VAN DE TOEKOMST ... bij het einde van de elke paragraaf vind je hier puntsgewijs de belangrijkste conclusies.
Deze publicatie bevat op diverse pagina’s blauwe blokken. Dit betreffen (praktijk) voorbeelden die ondersteunend zijn aan de inhoud van de paragraaf.
5B
gg llillinn SStata
M
O NK
AA
ST
Fietsenstalling van de toekomst Introductie
13
12
“De route naar de ideale inpandige fietsenstalling”
EN
N G NE VAN N I T R B J ON N A I E A 6 N STVR VIND EN A 7 G WEG RKER E A 8 D TS P IE 9F
2.1 De fietsenstalling als hoogwaardige openbare ruimte Om de omslag te maken van straatparkeren naar inpandig parkeren is het van belang dat de stalling gemak en gastvrijheid biedt en wordt gezien als een verlengstuk van de openbare ruimte. Het moet voor de gebruikers logisch zijn om de fietsenstalling te gebruiken. In een binnenstad is er veel aandacht voor een hoogwaardige, aantrekkelijke uitstraling van de openbare ruimte. Diezelfde aandacht moet er ook zijn voor de inpandige openbare ruimte.
Een verandering in denken bij alle betrokkenen is hiervoor nodig (denk aan overheden, architecten, ontwikkelaars, etc.). De fietsenstalling moet worden gezien als een belangrijke schakel in de totale reisketen. Het gemak en gevoel bij de ‘overstap’ op deze schakel bepalen in grote mate de beleving en de stimulans er gebruik van te (blijven) maken.
Het bieden van kwaliteit in de fietsenstalling zou vanuit het stimuleren van het gebruik van de fiets om de binnenstad te bezoeken een voorwaarde moeten zijn. Er wordt nog vaak te weinig nagedacht over de reis die de fietser aflegt en de motieven die een fietser heeft om wel of geen gebruik te maken van een voorziening. Het ontwerpen van fietsenstallingen die aansluiten bij de wensen van de gebruiker is maatwerk en betreft een serieuze ontwerpopgave, die nog niet altijd op die manier wordt benaderd. Hoewel de kwaliteit van fietsenstallingen de laatste jaren op veel plaatsen enorm is toegenomen, zijn er ook voorbeelden zichtbaar waarbij het contrast tussen ‘buiten’ en ‘binnen’ groot is.
P
Inpandig fietsparkeren is een verlengstuk van de openbare ruimte en dient zo ook gezien te worden Fietsenstalling van de toekomst De route naar de ideale inpandige stalling
15
2
2
DE ROUTE NAAR DE IDEALE INPANDIGE STALLING
P
Inpandig fietsparkeren is een verlengstuk van de openbare ruimte en dient zo ook gezien te worden 17
Fietsenstalling van de toekomst De route naar de ideale inpandige stalling
2.2 Belangrijkste succesfactoren Kwalitatief hoogwaardig
Het bieden van kwaliteit en succesvol gebruik van een fietsenstalling hangen met elkaar samen. Het kwantificeren daarvan is echter niet eenvoudig. Uit onderzoeken blijkt dat het succes van een fietsenstalling deels afhangt van kwaliteit, de bereikbaarheid, sociale veiligheid en het comfort van de stalling. De impact van de kwaliteit van een fietsenstalling hangt sterk samen met specifieke doelgroepen. Voor de ene doelgroep is overdekt stallen belangrijk, terwijl voor de ander bewaakt of juist snel stallen of ophalen belangrijk zijn. Een kwalitatief hoogwaardige stalling werkt verhogend op het gebruik en kan bepaalde doelgroepen naar een stalling trekken, maar is niet voor alle doelgroepen bepalend.
De juiste locatie
De juiste locatie is voor iedere gebruiker een voorwaarde voor goed gebruik en daarmee randvoorwaardelijk voor een succesvolle stalling. De bereikbaarheid van de stalling vanaf het fietsnetwerk en de afstand van de stalling tot de bestemming zijn bepalend: mensen zijn niet bereid ver om te fietsen of lopen naar hun bestemming.
Je veilig voelen
Veiligheid heeft invloed op de klantwaardering. Mensen moeten zich veilig voelen bij het gebruik van de stallingen en het achterlaten van de fiets. Een bewaakte fietsenstalling heeft hierdoor een hogere kwaliteitswaarde dan een stalling zonder bewaking of toezicht.
Tarieven
Betalen voor het parkeren van de fiets is ongewenst voor korte parkeeracties. Eigenaren van een duurdere fiets zijn eventueel bereid (meer) te betalen voor het stallen van hun fiets. Ook mensen in een woonomgeving met relatief weinig fietsparkeerplekken zijn eerder bereid te betalen voor inpandige fietsenstallingen in verhouding tot mensen die een hogere kans hebben op een fietsparkeerplek. Dit betreft dan een abonnement op een fietsenstalling waarmee men bijvoorbeeld toegang krijgt tot een buurtstalling, of goedkoper uit is omdat in stallingen met een ‘eerste 24 uur gratis regime’ niet iedere keer een betaling hoeft te worden verricht.
Een belangrijke faalfactor van inpandig fietsparkeren, die dus voorkomen moet worden, is het aanbod in de directe omgeving van de fietsenstalling. Wanneer er ruime parkeermogelijkheden rond de inpandige stalling zijn en er weinig wordt gehandhaafd op verkeerd gestalde fietsen, zullen fietsers niet snel de moeite te nemen inpandig te parkeren en de fiets op straat parkeren.
Top vijf succesfactoren
Top vijf faalfactoren
1. Afstand van stalling tot bestemming 2. Aanwezigheid van bewaking/toezicht 3. Tarieven voor gebruikers 4. Bereikbaarheid van de stalling 5. Uitstraling van de stalling
1. Afstand van stalling tot bestemming 2. Gebrek aan handhaving buiten de stalling 3. Afwezigheid van bewaking/toezicht 4. Tarieven voor gebruikers 5. Ruime parkeermogelijkheden buiten de stalling
Fietsenstalling van de toekomst De route naar de ideale inpandige stalling
19
18
Uit onderzoek van Decisio (2014) die een top 5 succesfactoren en faalfactoren beschrijft, blijkt de afstand tot de bestemming zowel de belangrijkste succes- als de belangrijkste faalfactor voor het gebruik te betreffen.
Bij het vertrek heeft een aantal elementen invloed op hoe en waar de fietser de fiets wil stallen in de binnenstad. De bestemming heeft een grote invloed. Het motief van het bezoek aan de stad (Type bezoek) bepaalt in grote mate welk type voorziening geschikt is en hoe lang iemand de fiets wil parkeren (Openingstijden stalling). Bij het vertrek kiest men een passend voertuig voor het bezoek aan de bestemming (Type gebruiker en fiets).
K RE er
RT ik VE e gebru Typ ets e fi Typ
Afhankelijk van het type bezoek, parkeerduur en voertuig maakt iemand de keuze of deze het waard vindt eventueel te willen betalen voor inpandig parkeren (Prijs). Fietsers zijn veelal gewend te parkeren direct bij de bestemming. Om hen de keuze te laten maken voor parkeren in een inpandige stalling is het een voorwaarde dat zij weten dat deze stalling(en) er zijn (Bekendheid). Op deze elementen wordt in de verdere paragrafen nader ingegaan.
BE
STE
Typ
eb
INP Op
g gn lli Sllitanng SStatalli
AN
en
MM
ezo
ING
ek
DIG
E
S ken stijde TAL n LIN Pri dheid G js Be
ing
Fietsenstalling van de toekomst Bij vertrek
21
3
3 BIJ VERTREK
Funshoppers (dagdeel) Deze fietsers stallen hun fiets voor een (dag)deel. Ze verwachten een goed ingerichte fietsparkeergelegenheid, midden in of direct aanliggend aan de bestemming. Ze willen de fiets aan iets vastmaken en bij voorkeur stallen ze bewaakt. Zij zijn bereid hun fiets verder weg te stallen dan de kortparkeerders. Aanvullende services, zoals het aanbieden van wandelwagens zijn een gewenste toevoeging voor gezinnen die de stad bezoeken.
Bezoekers
mogelijk
handig
ideaal
Fun shoppers
Bezoekers
Werknemers
OV-reizigers
Bewoners
Werknemers wensen de fiets zoveel mogelijk in afgesloten stallingen te parkeren of in een stalling met toezicht in plaats van op straat. Voor werknemers (horeca- en winkelpersoneel) dient nagedacht te worden over de openingstijden van de stalling.
ek
l/R
e ug
Be
OV-reizigers
Reizigers die de fiets als voortransport gebruiken naar het openbaar vervoer parkeren niet langer dan een dag. De stalling dient voor hen dicht bij de bestemming te liggen (halte/station). De loopbereidheid bij langere stallingsduur (veelal in verband met de kosten) neemt toe. Het type reis, voor- of natransport, bepaalt de stallingsduur. OV-reizigers die de fiets als natransport gebruiken parkeren deze voor een lange tijd in de stalling. Tijdens weekenden bestaat vooral de wens onder studenten om de fiets langer dan een dag te parkeren (vrijdag tot zondag).
jk)
eli
d (tij
l
me
m Tro
)
eld
is estap Kluvt. g (e
Bewoners
p
p-u
Po Bu urt
urt
Bu Inp opeandig nb aar
De scope van dit onderzoek betreft inpandig openbaar fietsparkeren in het centrumgebied (stippellijn)
Fietsenstalling van de toekomst Bij vertrek
23
22
Cultuur en recreatie Stallingsvoorzieningen voor bezoekers van cultuur en recreatie moeten dicht bij de bestemmingen liggen. De openingstijden dienen goed aan te sluiten op de openingstijden van de gelegenheden. Uitgaanspubliek kan actief gestuurd worden gebruik te maken van stallingen door strengere handhaving en/of de inzet van fietsparkeercoaches. Aanvullende services voor toiletbezoek, omkleedvoorzieningen, spullen achterlaten en spiegel (haren checken/kammen) kunnen stimulerend werken.
onhandig
k
Werknemers
Bewoners stallen hun fiets het liefst zo dicht mogelijk bij huis en zo veilig mogelijk, het liefst inpandig op eigen terrein. In het centrum is dit niet altijd mogelijk. De bereidheid van bewoners om inpandig te parkeren en daar eventueel voor te betalen hangt sterk samen met de waarde van de fiets. Fietsen met een lage waarde, of vanwege het gemak, worden door bewoners vaak geparkeerd in de voorzieningen in de straat die voor bezoekers zijn geplaatst. Het combineren van parkeren voor bewoners in een openbare fietsenstalling is mogelijk. Belangrijke voorwaarde hierbij is dat de stalling 24/7 te openen is voor bewoners. Ook is er een wens voor opladen van fietsen, het veilig stallen van de fiets (bemensing en/of een afgesloten gedeelte) en het afsluiten van een abonnement bij een betaalde stalling.
ongeschikt
Va
r
Runshoppers (maximaal 1 uur) Deze fietsers willen hun fiets dicht bij hun doel kunnen parkeren. Een fietsrek, -beugel of -vak voor de deur van de winkel is al voldoende. Zonder voorziening wordt de fiets vaak ook voor de winkel geparkeerd (op een standaard of tegen een boom/hek/paal). Om te voorkomen dat de aangeboden voorzieningen door langparkeerders (bijvoorbeeld bewoners in het gebied) worden gebruikt is duidelijk communicatie vereist: alleen kortparkeerders zijn hier welkom. Door de communicatie te ondersteunen met een verandering in de gemeentelijke APV mag er op worden gehandhaafd, in de praktijk blijkt dit echter nauwelijks handhaafbaar. Het weglaten van een aanbindmogelijkheid ontmoedigt langparkeren.
Run shoppers
de
Winkelaars
Tijdspecifieke bezoekers (weekmarkten, evenementen) Voorzieningen voor tijdspecifieke bezoeken aan de binnenstad, bijvoorbeeld voor een wekelijkse markt of evenementen, dienen dicht bij de bestemming te liggen. Voor dergelijk bezoek zijn tijdelijke pop-up stallingen geschikt om de pieken op te vangen. Uiteraard is een nabije inpandige stalling ook geschikt voor deze doelgroep.
on
Ieder type bezoeker heeft een andere voorkeur voor het parkeren van de fiets. Een inpandige fietsenstalling heeft niet voor ieder type gebruiker de voorkeur. Bij korte bezoeken en vanuit gemak worden fietsen vaak op straat geparkeerd, direct bij de bestemming. Veel fietsen hebben immers een standaard en hebben daarmee niet eens per se een parkeervoorziening nodig.
OVERZICHT VAN PARKEERVOORKEUREN VOOR DE VERSCHILLENDE TYPE GEBRUIKERS VAN DE BINNENSTAD
Vl
Onderstaand omschrijven we de diverse type bezoekers van de binnenstad. De omschrijvingen en tabel zijn gebaseerd op de fietsparkeerstrategie van Rotterdam en Eindhoven.
Bezoek aan voorzieningen (kantoor, school, etc.) Voor voorzieningen in de stad, zoals scholen en kantoren, parkeren bezoekers bij voorkeur op het eigen terrein, tenzij dit niet anders kan. Voor een deel van de bezoekers kan onbekendheid van inpandige stallingen in de nabijheid van de bestemming meespelen bij hun stallingskeuze.
In op pa en nd ba ig ar
3.1 Type bezoek
Dubbelgebruik fietsenstallingen
Zoals de voorgaande paragraaf laat zien, kan de inpandige stalling meerdere type bezoekers faciliteren. Het gebruik van een inpandige stalling door meerdere type bezoekers zal bij het vertrek van huis niet veel invloed hebben op de keuze van de fietser, maar is wel een belangrijke voorwaarde voor het efficiënt inrichten en gebruiken van de kostbare ruimte in de binnenstad. De tabel rechts geeft inzicht in de bezetting van de verschillende doelgroepen en de gemiddelde piekmomenten qua fietsparkeren bij deze type gebruikers. (Geïnspireerd op: Verkenning doelgroepenaanpak voor het fietsparkeren, CROW, mei 2019). Piekmomenten in centrumgebieden Voor openbare inpandige fietsenstallingen in de binnenstad zijn piekmomenten moeilijker te duiden dan bijvoorbeeld voor fietsenstallingen bij treinstations, omdat het gebied meerdere gemengde type bezoekers met zich meebrengt. Het is belangrijk te beseffen dat er gedurende de dag andere wensen zijn vanuit de verschillende type bezoekers.
Parkeervoorzieningen in de openbare ruime, bijvoorbeeld bij de ingang van een supermarkt (kortparkeren), worden ook gebruikt door bewoners die boven de winkel wonen (bij afwezigheid of moeilijke toegankelijkheid van een berging). Dubbelgebruik van parkeervoorzieningen is wenselijk, maar ook een risico wanneer de ‘verkeerde’ doelgroep gebruik maakt van de voorzieningen of wanneer verschillende doelgroepen er op hetzelfde moment gebruik van willen maken. Geschiktheid voor dubbelgebruik Bepaalde typen stallingen zijn geschikt voor dubbelgebruik. Een bewonerstalling in een gebied met openbare functies in de plint (winkelen, uitgaan), kan mogelijk overdag gebruikt worden door bezoekers van deze functies. Andersom kan een openbare fietsenstalling een (afgesloten) gedeelte bevatten voor bewoners. Hier geldt een aantal aandachtspunten en voorwaarden.
(sociale) controle is. Bij de afwezigheid van bemensing is een afsluitbaar gedeelte voor bewoners gewenst. Bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen adviseren we af te stemmen over de invulling van fietsparkeerplaatsen. Over de projectgrenzen heen kijken is daarvoor noodzakelijk. Het vereist afstemming over bijvoorbeeld (dubbel)gebruik, afsluitbaarheid, exploitatie en openingstijden. Weekscenario uitwerken Werk bij het opstellen van een uitvoeringsplan een weekscenario uit voor deelgebieden; hoe worden de stallingen (inpandig en in de openbare ruimte) door de week heen gebruikt, welke doelgroepen zijn complementair aan elkaar en welke maatregelen zijn er nodig om dit zo goed mogelijk te laten plaatsvinden?
GLOBALE PIEKMOMENTEN BEZETTING FIETSPARKEERVOORZIENINGEN PER TYPE BEZOEKER Maandag
Bewoners
OV-reizigers natransport OV-reizigers voortransport
Dinsdag Woensdag
Winkelbezoek
Donderdag
OV-reizigers voortransport Winkelbezoek
Vrijdag
Uitgaanspubliek
Winkelbezoek
Zaterdag
2e fiets OV-reizigers
Zondag Uur
Uitgaanspubliek restaurant/film
5
6
7
8
9
10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 00
1
2
3
4
De tabel geeft weer op welke momenten (over het algemeen) de parkeerpiek plaatsvindt en welke invloed andere functies hebben op het gebruik. Dit wijkt per locatie af. Daarom is het van belang per gebied een dergelijk overzicht op te stellen. Indien er zich nabij het openbaar vervoer andere functies bevinden (denk aan een winkelcentrum) wordt aanbevolen hier in de plannen rekening mee te houden.
BIJ DE STALLING VAN DE TOEKOMST ... is voorafgaand een doelgroepenonderzoek (Type bezoek) uitgevoerd zodat de inpandige stalling passend is bij het type gebruik. ... wordt per deelgebied gekeken hoe parkeergedrag van de diverse type bezoekers gedurende de week eruit ziet. ... wordt door middel van inzichten in type bezoekers ingezet op dubbelgebruik.
Fietsenstalling van de toekomst Bij vertrek
25
24
Zo verwachten bewoners bij een inpandige stalling dat hun fiets veilig staat (het geeft het gevoel van een eigen, met buren gedeelde, grote berging). Bij het vermengen met andere functies is hiervoor aandacht nodig; op welke wijze voelt iedere gebruiker zich veilig om zijn of haar fiets achter te laten. Vanuit de woonfunctie is er vaak geen toezicht. Bij gebruik door bezoekers is dit wel wenselijk, zodat er meer
AMSTERDAM BUURTSTALLINGEN In fietsenstalling De Hallen in Amsterdam (openbare gratis fietsenstalling zonder toegangscontrole) bevindt zich een afgesloten Buurtstalling. Abonnementhouders kunnen hier 24 uur per dag terecht voor het stallen of ophalen van hun (bak)fiets of scooter. In Amsterdam bevinden zich meerdere particuliere buurtstallingen. Het exploiteren van dergelijke stallingen is veelal niet kostendekkend. Vanwege het belang van buurtstallingen voor de gemeente draagt zij bij door middel van subsidies voor investering en exploitatie. Bij de openbare bewaakte stallingen van de gemeente is het ook mogelijk een abonnement af te sluiten, deze zijn niet allemaal 24/7 toegankelijk zoals buurtstallingen zijn.
Voor 12,50 tot 25,- euro per maand inpandig fietsparkeren. In de oude straten van Amsterdam is de strijd om openbare ruimte enorm. Amsterdam heeft daarom in de Gerard Doustraat een pand omgebouwd tot buurtfietsenstalling. Bewoners kunnen hier fietsen (ook bakfiets en e-bike) stallen. De stalling is onbemand. Toegang wordt verkregen door middel van toegangspassen.
27
Fietsenstalling van de toekomst Bij vertrek
3.2 Openingstijden Het type bezoek aan de binnenstad en de keuze voor het wel of niet inpandig parkeren hangen in grote mate af van de openingstijden van de fietsenstalling. Een bezoeker die bij het ophalen van de fiets voor een dichte deur staat, vermijdt deze inpandige stalling hoogstwaarschijnlijk voortaan. Iemand die één keer voor een dichte deur staat, is niet snel geneigd de stalling nogmaals te gebruiken.
Passend bij doelgroep en bestemming
Het verwachte gebruik (type bezoeker) bepaalt de openingstijden van de stalling. Deze dienen aan te sluiten op de wensen die het type bezoeker heeft. Wanneer een stalling bijvoorbeeld ook als doel heeft om voor uitgaanspubliek te worden gebruikt, dienen de openingstijden hier op aan te sluiten. Denk hierbij niet alleen aan de bezoekers, maar ook aan het personeel. Wanneer een inpandige fietsenstalling ook door bewoners gebruikt wordt om de fiets te stallen, vereist dit een toegankelijkheid van 24 uur per dag, 7 dagen per week.
Afspraken over raakvlakken bij extern eigendom
Bij inpassing van een openbare fietsenstalling binnen het eigendom van een externe partij moeten afspraken over openingstijden worden gemaakt, zodat wordt voorkomen dat een eigenaar de stalling, of toegang tot de stalling eerder sluit dan passend is.
Communicatie
Het is belangrijk openingstijden goed te communiceren naar de gebruikers. Niet alleen op de locatie zelf, maar ook via digitale kanalen zoals veelgebruikte navigatiemiddelen en de website van de gemeente. Bij eventuele sluiting dient aan de gebruiker te worden gecommuniceerd welke alternatieve locaties gebruikt kunnen worden (ook op de locatie zelf).
BIJ DE STALLING VAN DE TOEKOMST ... sluiten de openingstijden aan bij de wensen en het stallingsgedrag van de type bezoekers.
... worden openingstijden (en alternatieven) duidelijk gecommuniceerd naar de gebruiker, zowel op de locatie als via digitale middelen, zoals de website, google en eventuele fietsapps.
Fietsenstalling van de toekomst Bij vertrek
29
28
Noot: voorheen waren openingstijden statisch en regelmatig. Sinds (en vooral tijdens) corona is er meer variatie in de openingstijden en verschillende deze soms dagelijks. Goede communicatie is dan randvoorwaardelijk. Goede communicatie betekent dat deze duidelijk, actueel en goed vindbaar is.
3.3 Type gebruiker en fiets Voordat nagedacht wordt over de inrichting van de fietsenstalling en precieze locatie, is de volgende vraag essentieel: voor welke doelgroep(en) is er fietsparkeercapaciteit nodig en welke behoefte is er bij deze doelgroep(en)?
Een inpandige stalling sluit aan bij de doelgroep (type bezoek, type gebruik en fiets) als:
In het geval van inpandige parkeervoorzieningen is dit zeker van belang. Het is belangrijk dat de doelgroep de moeite neemt inpandig te parkeren. Het kost in de basis nu eenmaal meer moeite om inpandig te parkeren dan de fiets op straat naast de bestemming te zetten.
•
Er zijn diverse manieren waarop doorsnedes kunnen worden gemaakt van doelgroepen. Zo kun je doelgroepen onderscheiden op basis van Type bezoek (zie voorgaande paragraaf voor parkeervoorkeuren), op basis van persoonlijke eigenschappen (leeftijd, fysieke kracht) of op basis van het type voertuig waar ze gebruik van maken. De eisen die verschillende typen fietsen stellen aan de inpandige fietsenstalling worden verder omschreven in Hoofdstuk 9.
•
•
De fietsenstalling geschikt is voor de doelgroep die de wens/noodzaak heeft inpandig te parkeren, bijvoorbeeld omdat men graag de fiets droog stalt. De fietsenstalling de juiste doelgroep verleidt; de inpandige stalling is zo aantrekkelijk dat buiten parkeren minder aantrekkelijk is (factoren die hierbij van belang zijn hangen af van de doelgroep). De doelgroep begrijpt dat het nodig is de inpandige stalling te gebruiken, zodat de openbare ruimte vrij komt of blijft voor andere functies.
Er geldt een aantal algemene aannames die invloed hebben op het parkeergedrag van de doelgroep die te maken hebben met het type gebruiker en het type fiets;
• • •
BIJ DE STALLING VAN DE TOEKOMST ... is voorafgaand een doelgroepenonderzoek (Type gebruiker en fiets) uitgevoerd zodat de inpandige stalling passend is bij de wensen van de gebruikers.
Fietsenstalling van de toekomst Bij vertrek
31
30
•
Eigenaren van ‘duurdere’ fietsen zijn zuiniger op hun fiets, steken meer moeite in het vinden van een bewaakte stalling en zijn eerder bereid te betalen. Eigenaren van buitenmodelfietsen (bijvoorbeeld bakfietsen) hebben moeite met het overbruggen van hoogteverschil. Deze groep is gebaat bij een stalling op maaiveldniveau. Fietsers met een beperking, die speciale en vaak dure voertuigen bezitten, kunnen moeilijk tot geen hoogteverschillen overbruggen en veelal geen lange afstanden afleggen als voetganger. Deze groep is grotendeels afhankelijk van locaties op maaiveldniveau en parkeert graag bewaakt vanuit de waarde van het voertuig. Deze groep betreft alle gebruikerstypen; dus één stalling op maaiveldniveau in een centrumgebied is niet voldoende. Hoe lager de waarde van een voertuig hoe makkelijker mensen zijn met het stallen van hun fiets. De kans op wildstallen is onder deze groep groter dan bij andere doelgroepen.
3.4 Prijs Over het algemeen geldt dat gebruikers niet snel bereid zijn om voor stallen van de fiets te betalen. Men kan de fiets veelal gratis op straat parkeren. Om bezoekers van de binnenstad toch te verleiden inpandig de fiets te stallen, zal deze gratis moeten zijn voor kort bezoek. Dit is dan ook het uitgangspunt in vele steden die inpandig parkeren aanbieden, zoals ook bij de gemeente Eindhoven en gemeente Rotterdam.
Type bezoeker
Betalingsbereidheid voor (kort)parkeren (overdag)
Winkelen - run
Geen
Winkelen - fun
Geen, mogelijk in de toekomst of bij het aanbieden van extra voorzieningen zoals bewaking, kluisjes om spullen in op te bergen of het kunnen opladen van een elektrische fiets
Uitgaanspubliek
Geen
Bewoners
Enigszins, als inpandig stallen in of bij de woning niet mogelijk is, is men bereid om een abonnement af te sluiten voor een plaats in een inpandige stalling.
Bezoekers
Geen, mogelijk in de toekomst of bij het aanbieden van extra voorzieningen zoals bewaking, kluisjes om spullen in op te bergen of het kunnen opladen van een elektrische fiets
Werknemers
Geen, werkgever zou mogelijk wel bereid kunnen zijn om abonnementen af te sluiten voor inpandige stallingen als deze het niet in een eigen voorziening kan oplossen.
OV-reizigers
Bij langere parkeerduur wel. Dit betreft mensen die fietsen als natransport gebruiken, zij zijn bereid te betalen voor een abonnement voor de tweede fiets.
In Hoofdstuk 7 wordt nader ingegaan op mogelijke stallingsregimes en voorbeelden van de kosten die door diverse gemeenten worden gehanteerd voor het inpandig stallen van de fiets.
DE STALLING VAN DE TOEKOMST ... is gratis voor het kort parkeren van de fiets (overdag, of bijvoorbeeld eerste 24 uur). ... is tegen betaling te gebruiken wanneer men de fiets langer aaneengesloten wil parkeren.
Fietsenstalling van de toekomst Bij vertrek
33
32
Mogelijk verandert in de toekomst de betalingsbereidheid voor kort parkeren of extra services die geboden worden (bijvoorbeeld het kunnen opladen van een elektrische fiets) wanneer de waarde van de fiets hoger wordt. Dit is een trend die nu gaande is. Er is wel betalingsbereidheid voor het regelmatig langer achter elkaar kunnen stallen van de fiets. Bij veel inpandige stallingen wordt er een kleine bijdrage
gevraagd na 24 uur of na het laten ‘overnachten’ van de fiets. Voor gebruikers van de stalling die vaker een aantal dagen aaneengesloten willen parkeren, is een abonnement geschikt. Denk aan bewoners of werknemers, waarbij het eigen pand geen voorziening biedt voor inpandig parkeren.
APELDOORN GRATIS FIETSPARKEREN “Apeldoorn heeft als eerste gemeente in Nederland gratis bewaakte fietsenstallingen” - CROW publicatie 2004 Het concept van gratis bewaakt stallen is in Apeldoorn in 1998 bij wijze van proef ingevoerd. Wanneer het aantal gestalde fietsen in het proefjaar met 30 procent zou toenemen, zou het project een vervolg krijgen. Na een jaar was het aantal gestalde fietsen toegenomen met 70 procent. Het gratis stallen werd toen permanent doorgevoerd.
35
Fietsenstalling van de toekomst Bij vertrek
3.5 Bekendheid Een andere belangrijke succesfactor is dat men bekend is met de locaties, het type regime ervan kent (bijvoorbeeld eerste 24 uur gratis) en weet voor wie deze toegankelijk is. Hier speelt communicatie een belangrijke rol. “Het duurt vaak een jaar voordat een stalling goed gevonden wordt. Ook andere gemeenten herkennen dit. Wees dus niet ongerust als het gebruik de eerste maanden na opening nog beperkt is. Uiteraard is communicatie belangrijk, zowel via social media, de lokale krant en zeker ook ‘op straat’ met verwijzingen naar de stalling. – Gemeente Utrecht” Het is van belang tijdig over communicatie na te denken, bekendheid te genereren en ervoor te zorgen dat men bekend raakt met het concept en de stalling. Dit is op diverse manieren mogelijk, onderstaand is een aantal voorbeelden opgenomen:
• • • • • • • • •
Media inzetten (lokale krant, sociale media, etc.) Gerichte communicatie tijdens introductieweken studenten Communicatie naar nieuwe bewoners Verwijzingen in de openbare ruimte voor fietser (eventueel deels tijdelijk, rondom de stalling, in handhavingsgebied en op de route) Verwijzing in openbare ruimte voor voetgangers (bijvoorbeeld opnemen in stadsplattegrond) Attenderen bij handhavingsacties Fietscoaches bij opening nieuwe stalling of ingrepen in openbare ruimte Aanvullende marketingcampagne en -acties Beloningssystemen (zoals Fiets&Win in Eindhoven).
De herkenbaarheid van deze middelen kan worden ondersteund door het kiezen voor een huisstijl die past bij de gemeente. Daarvoor is aandacht in Hoofdstuk 10 “Organisatie”.
DE STALLING VAN DE TOEKOMST ... biedt ook na oplevering van de stalling ruimte voor het onder de aandacht brengen van de stalling door in te zetten op marketing en communicatie bij de betreffende doelgroepen.
Het volgende hoofdstuk gaat in op middelen die de gebruiker onderweg naar de stalling tegen kan komen. Deze middelen ondersteunen in de bekendheid van de stalling.
Attenderen bij handhaven
(Social) media en apps
Winactie (utrecht, 2021)
Winactie (eindhoven, 2011)
Fietsenstalling van de toekomst Bij vertrek
37
36
Fietscoaches
De ligging en de nabijheid tot de bestemming hebben een grote invloed op het willen gebruiken van de inpandige fietsenstalling. Onderweg naar de binnenstad is het belangrijk dat het fietsnetwerk aansluit op de locatie van de inpandige stallingen. Locatie en route zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden (Locatie en Route). Tijdens het fietsen naar de binnenstad moet de fietser gemakkelijk de inpandige stallingen vinden door zichtbare aanduidingen (Vindbaarheid). Op deze elementen wordt in de verdere paragrafen nader ingegaan.
G
E RW
E
D ON
ute eid h Ro r aa db n i V
INP Loc
nngngg llillilli SSta Stata
AN
ati
DIG
ES
Vin e db aar h
eid
TA
LLI
NG
Fietsenstalling van de toekomst Onderweg
39
4
4 ONDERWEG
4.1 Locatie en route
De ingang van de fietsenstalling ligt aan het fietsnetwerk en de uitgang verbindt de fietsenstalling met de bestemming. Dit betekent soms dat er een aparte uitgang voor voetgangers nodig is om in een zo kort en direct mogelijke route te voorzien.
Bestemming
Een fietser wil de fiets zo dicht mogelijk bij de bestemming parkeren. Afhankelijk van het type bezoek en de doelgroep is de fietser eventueel bereid om zijn fiets (iets) verder van de bestemming af te parkeren in een inpandige fietsenstalling. Een te grote afstand tot de bestemming vermindert de bereidheid in de stalling te parkeren. “80 tot 90 procent van het succes wordt bepaald door de locatie en de ingang van de locatie. Vanuit het netwerk wil je zo de stalling in kunnen fietsen en ook de nabijheid van de eindbestemming speelt uiteraard een belangrijke rol.” – Gemeente Utrecht
Stations zijn hiervan goede voorbeelden. Hier wordt veel aandacht geschonken aan de positionering van fietsenstallingen ten opzichte van de bestemming (station). Het voordeel van het station is dat deze maar één belangrijke hoofdbestemming heeft, de perrons. Wanneer een fietsenstalling verder uit elkaar gelegen bestemmingen bedient, zoals in een stadscentrum, is het van groot belang te kijken welke locatie deze diverse bestemmingen kan afvangen. In een aantal steden is het voetgangersgebied een belangrijke zone om de stallingen rondom te positioneren, zodat er een logische overgang ontstaat van fietsen naar lopen. (Zie voorbeeld op de volgende pagina)
Toeleidende route
De route naar de fietsenstalling moet uitnodigend en logisch zijn. Een duidelijke routering helpt de fietser naar de stalling. Obstakels als het doorkruisen van voetgangersgebieden of trottoirbanden zijn ongewenst. Oftewel, de stalling is goed vindbaar en bereikbaar met de fiets. De toeleidende route hangt sterk samen met de ligging in het netwerk en de ligging ten opzichte van de bestemming.
Fietsnetwerk
DE STALLING VAN DE TOEKOMST
B
ES TE
M
M
IN G
Een succesvolle fietsenstalling ligt niet alleen dicht bij de bestemming, maar ook op de juiste plaats in het fietsnetwerk. Dat betekent dat de fietsenstalling een schakel vormt tussen het fietsnetwerk en de bestemming. Idealiter worden alle windrichtingen (richtingen vanuit waar de fietsers de binnenstad betreden) door de fietsparkeerlocaties afgedekt.
... heeft een uitgang die zich zo dicht mogelijk bij de bestemming bevindt.
K ER W
ET
N
S ET
FI
FD
O
O
H
Er wordt een analyse gedaan naar de windrichtingen waaruit fietsers richting het station komen. Samen met de percentages en gewenste totaalcapaciteit worden de stallingen zo goed mogelijk op het fietsnetwerk aangesloten (in aantal en positionering). Daarnaast wordt er ook veel aandacht besteed aan de toegankelijkheid vanuit de fietsenstalling tot het station en omgekeerd. Dat wordt gedaan door eisen te stellen aan de maximale loopafstand van de fietsparkeerplaatsen tot het stationsdomein. Veel van de grote fietsenstallingen bij stations hebben daarom minimaal één directe verbinding tot het station, die enkel door voetgangers gebruikt wordt.
10%
10% 10% 20%
50%
30% Voorbeeld: Windrichtingen waaruit fietsers richting het station fietsen en bijbehorende percentages
20%
3000
10%
00 2000 50
30%
50%
Voorbeeld waarbij totaal 10.000 fietsplaatsen benodigd zijn; er wordt daarbij gepoogd deze aan te sluiten op de richtingen waaruit fietsers het station benaderen.
Hier gaat veel aandacht naartoe om de overstap zo makkelijk mogelijk te maken en hiermee de fietstrein combinatie aantrekkelijk te maken. Daarnaast zoeken fietsers anders zelf alsnog de kortste weg en parkeren daarmee vaak op ongewenste plekken. Het is voor binnensteden uitdagender om een dergelijke analyse te verrichten vanwege de diversiteit aan bezoekers, herkomsten en bestemmingen.
Op station Utrecht Centraal bevinden zich vier grote inpandige fietsenstallingen die conform windrichtingen zijn aangesloten op het fietsnetwerk, iedere stalling heeft een directe uitgang richting de stationshal of stationstunnel. Fietsenstalling van de toekomst Onderweg
41
40
... ligt met de ingang aan het hoofdfietsnetwerk van de binnenstad.
AANPAK AANBIEDEN FIETSPARKEREN BIJ STATIONS
Een succesvolle openbare inpandige stalling in de binnenstad ligt dus op de juiste plek. Dat betekent dat de stalling zich in de directe omgeving van de bestemming bevindt en deze gepositioneerd is aan het hoofdfietsnetwerk van de stad.
Bij projecten waar één duidelijke (hoofd)bestemming kan worden gedefinieerd, zoals bijvoorbeeld bij de treinstations, zie je dat er een belangrijke focus ligt op de juiste manier van aansluiten van de fietsenstalling op het fietsnetwerk. Dit wordt gedaan om het de fietser zo makkelijk mogelijk te maken tijdens zijn of haar reis richting het station.
APELDOORN AANBOD PER WINDRICHTING Apeldoorn profileert zich als een gastvrije stad en heeft vanuit die gedachte twee decennia geleden gekozen voor het realiseren van een aantal inpandige fietsenstallingen. Het centrum heeft daardoor niet één of twee grote stallingen, maar juist meerdere verspreid over het centrum. Vanuit elke windrichting kan een fietser direct naar een bewaakte fietsenstalling rijden. Door te kiezen voor meer kleinere stallingen zijn mensen eerder te verleiden inpandig te stallen. De loopafstand naar de bestemming wordt kleiner en de stalling sluit beter aan op de fietsroute van de gebruiker.
43
Fietsenstalling van de toekomst Onderweg
ROTTERDAM KOPPELING MET FIETSNETWERK Aan de Lijnbaan (ter hoogte van Weena) heeft de gemeente Rotterdam een inpandige stalling geopend. De stalling ligt tegen de bestemming aan en dicht bij het fietsnetwerk. De koppeling tussen het netwerk en de stalling dient echter beter te zijn. De fietser moet de stalling officieel via een parallelweg bereiken, maar het is logischer om vanaf het Weena een stukje door het voetgangersgebied te rijden.
45
Fietsenstalling van de toekomst Onderweg
4.2 Vindbaarheid
!
Een stalling is vanaf het hoofdfietsnetwerk zo vroeg mogelijk zichtbaar én herkenbaar. Aanvullende verwijzingen dragen bij aan het bekend raken met de stallingen. In de omgeving waar het parkeren verboden is (bijvoorbeeld in een voetgangersgebied) zijn extra verwijzingen naar de stalling raadzaam.
Na am
Op de volgende pagina lichten we de diverse middelen nader toe.
m
Naa
am Na
!
89 23 Na am
Verwijsborden statisch
Verwijsborden dynamisch
Straatverwijzing
Herkenbaarheid entree
Fietsenstalling van de toekomst Onderweg
47
46
Attenderen op drukke plekken/handhavingsgebied
am Na am Na
Op diverse plaatsen in de binnenstad is het raadzaam om te attenderen op de inpandige stallingen, zeker op plaatsen waar een parkeerverbod geldt en/of veelvuldig fietsen fout geparkeerd worden, bijvoorbeeld door drukte buiten de aangeboden voorzieningen.
Bij een handhavingsgebied is het wenselijk aan de gebruikers informatie te verstrekken waar men de fiets kan terugvinden als deze is weggehaald.
Inpandige stallingen kunnen worden opgenomen in de algemene fietsbewegwijzering. Op het fietspad en in de directe omgeving van de stalling kunnen eigen bewegwijzeringsborden worden geplaatst.
Deze verwijzingen kunnen zowel op de fietsroute als in het voetgangersgebied worden aangebracht.
Op het fietspad en in de directe omgeving van de stalling kunnen verwijzingen naar de stallingen worden aangebracht. Hoewel deze verwijzingen subtiel kunnen zijn dient er voldoende attentiewaarde te zijn, denk aan contrast met de onder- of achtergrond en de positie.
De attentiewaarde van de dynamische bewegwijzering is hoger dan de statische
Verwijzingen kunnen zowel permanent als tijdelijk worden aangebracht. Indien een tijdelijke verwijzing wordt aangebracht dient er aandacht te zijn voor onderhoud/vervanging en milieuvriendelijke materialen.
bewegwijzering. am Na
! Attenderen op drukke plekken/handhavingsgebied
Dynamische bewegwijzering toont het actuele aantal vrije plaatsen in de fietsenstalling. Dit voorkomt dat mensen vergeefs naar een volle stalling fietsen. Bij dynamische bewegwijzering is een alternatieve stallingslocatie noodzakelijk, omdat er anders geen meerwaarde is van het systeem.
am Na am Na
89 23
Ten behoeve van de vindbaarheid van de fietsenstalling dient de stalling van een ruimte afstand zichtbaar te zijn. De zichtbaarheid en herkenbaarheid kan worden versterkt door het plaatsen van opvallende elementen, zoals vlaggen. De naam van de fietsenstalling dient te passen bij de bestemming die dichtbij de stalling gelegen is.
Na am
Verwijsborden statisch
Verwijsborden dynamisch
Straatverwijzing
Herkenbaarheid entree
DE STALLING VAN DE TOEKOMST ... heeft een toegang die zichtbaar is vanaf het hoofdfietsroutenetwerk.
Fietsenstalling van de toekomst Onderweg
49
48
... heeft een toeleidende route en omgeving die is voorzien van verwijzingen naar de stalling.
UTRECHT P-ROUTE FIETS De gemeente Utrecht is in 2015 gestart met P-route fiets. Er staan sindsdien op strategische plaatsen in de stad masten met daarop aanduidingen naar stallingen en bijbehorende vrije plaatsen. Naast de masten in de openbare ruimte heeft de gemeente ook een app gelanceerd met informatie over de stallingen. Om het aantal vrije plekken te kunnen tonen is iedere stalling in het centrum voorzien van een detectiesysteem. Ook de stallingen in het stationsgebied zijn aangesloten op het systeem (en voorzien van detectie). In 2018 is gebruikersonderzoek uitgevoerd; 75% van de gebruikers is bekend met de borden, 41% van de gebruikers die bekend is met de borden maakte gebruik van de borden bij de keuze voor een stalling. 51
Fietsenstalling van de toekomst Onderweg
Na het vinden van de fietsenstalling moet de fietser afslaan vanaf het fietspad en afstappen om de stalling te betreden. De invulling van de directe omgeving rond de fietsenstalling heeft impact op deze handelingen. Ook is het van belang om met een aantal raakvlakken en aandachtspunten in dit gebied rekening te houden (De directe omgeving op orde). De stalling van de toekomst is op een goede manier ingebed in de omgeving. Wat inhoudt dat er een natuurlijke overgang is van buiten naar binnen. De stalling is een verlengstuk van de openbare ruimte (Inpassing in de omgeving). Voorafgaand aan het betreden van de fietsenstalling dient de gebruiker te worden voorzien van informatie waarbij het duidelijk is welke regels er gelden in de fietsenstalling (Informatievoorziening). Op deze elementen wordt in de verdere paragrafen nader ingegaan.
DIR De
g llin Sta
EC
TE
O
MG Inp ecte o ass m EVI Inf ing in gevin NG orm go de p ati evo omge orde orz v ien ing ing dir
Fietsenstalling van de toekomst Bij aankomst
53
5
5 BIJ AANKOMST
5.1 De directe omgeving op orde De directe omgeving van de fietsenstalling moet op orde zijn om te voorkomen dat men alsnog in de openbare ruimte rondom de stalling gaat parkeren. Dat gaat ten koste van de kwaliteit en toegankelijkheid van de openbare ruimte.
Vigerend beleid in omgeving
Op het moment dat men in de directe omgeving van de inpandige stalling op straat mag parkeren, zal een deel van de fietsers daar alsnog de fiets neerzetten. Het gebruik van de inpandige stalling zal daardoor verminderen. “Wat meespeelt is dat overal op straat de fiets gestald mag worden. Dat is een politieke keuze, maar zolang dat niet wijzigt zal een inpandige stallingsvoorziening, ongeacht het regime, de ligging en de toegankelijkheid voor een bepaalde groep altijd een te grote drempel zijn waardoor naar de straat uitgeweken wordt.”- Gemeente Delft Er zijn verschillende beleidsinstrumenten op straat mogelijk die het stallingsgebruik kunnen vergroten. Denk dan aan een fietsverbod in (delen van) de stad, waardoor men de fiets aan de randen van het verbod graag wil plaatsen, of aan een parkeerverbod wat personen dwingt van aangeboden (inpandige) stallingsmogelijkheden gebruik te maken.
Fietsvoorzieningen in directe omgeving rond de stalling
In veel steden bevinden zich door de stad kleinere fietsparkeervoorzieningen (bijvoorbeeld een rij beugels of fietsrekken) in de openbare ruimte. Als deze voorzieningen zich in de nabijheid van de inpandige fietsenstalling(en) bevinden, kunnen deze kannibaliserend werken vanwege het gemak dat deze voorzieningen bieden. Het weghalen of initieel niet aanbrengen van deze permanente voorzieningen kan het gebruik van de inpandige stalling verhogen. Hierbij is het van belang de openbare ruimte een andere invulling te geven en duidelijk te communiceren dat het parkeren van fietsen op deze plaatsen geheel verboden is of bijvoorbeeld slechts tijdelijk is toegestaan door bijvoorbeeld vakken voor kortparkeren. Wanneer de openbare ruimte geen duidelijke functie heeft is het risico van het claimen van deze ruimte door fietsen groot.
Op- en afstapruimte
Geef de fietser voldoende ruimte voor het omschakelen van fietser naar voetganger. Ook de andere gebruikers van het gebied moeten de ruimte hebben om op een prettige manier te kunnen verplaatsen. Aan de hand van piekgebruik wordt bepaald hoe groot het gebied rond de entree moet zijn om veilig van de fiets te kunnen stappen en eventueel de voetgangersstroom te kunnen kruisen en de fietsenstalling uiteindelijk als voetganger te betreden. Het is aan te raden het gebied rond de entree op subtiele wijze aan te geven in de openbare ruimte, zodat de andere gebruikers in het gebied erop worden geattendeerd dat er zich mogelijk fietsers in het gebied kunnen begeven.
Optioneel kan gebruik worden gemaakt van de directe omgeving van de fietsenstalling door tijdelijke parkeervoorzieningen, zoals bijvoorbeeld pop-up parkeerplaatsen tijdens piekmomenten.
Informeren over handhaving
Wanneer een fietsverbod geldt in (delen van) de stad is het aan te raden om informatie aan te bieden aan de bezoekers. Denk aan het attenderen op de aanwezigheid van handhaving en de locatie waar een fiets kan worden opgehaald na handhavingsacties.
DE STALLING VAN DE TOEKOMST ... heeft geen permanente parkeermogelijkheden in de directe omgeving. ... is ingebed in een omgeving met een duidelijke functie (en eventuele verboden) om foutparkeren in de directe omgeving te voorkomen. ... beschikt over voldoende ruimte rond de entree voor het veilig kunnen afstappen van de fiets en het eventueel passeren van voetgangers.
Fietsenstalling van de toekomst Bij aankomst
55
54
Rondom de fietsenstalling is de openbare ruimte op een manier ingericht dat het voor de gebruiker logisch is om de fiets in de stalling te parkeren.
NIJMEGEN FIETSEN BUITEN DE STALLING De Plein 1944 stalling in Nijmegen ligt midden in het centrumgebied. Toch wordt er veel op straat geparkeerd. Zelfs direct tegen de ingang van stalling wordt door fietsers geparkeerd. Mogelijke redenen hiervoor zijn dat de hellingbaan teveel moeite kost, de gebruiksregels onbekend zijn, de openingstijden onbekend zijn of het gemak van de informele fietsparkeerplek prevaleert.
57
Fietsenstalling van de toekomst Bij aankomst
BREDA INFORMEREN OVER HANDHAVEN Bij de fietsenstalling Haven in Breda is een hoge parkeerdruk tijdens uitgaansavonden. De gemeente Breda plaatst daarom op deze momenten extra (tijdelijke) fietsvoorzieningen. De beheerder van de fietsenstalling heeft hier toezicht op en kan bijsturen. Ook heeft de gemeente recent een bord geplaatst waarop is aangegeven: (Brom)fiets alleen in de stallingen Hier wordt gehandhaafd | Fiets weg? Lost bike? Met daar onder een QR code die de gebruikers leidt naar een website met informatie over handhaving en waar je je fiets terug kunt vinden. De gemeente heeft gemerkt dat dit een enorme stijging in het aantal teruggehaalde fietsen heeft opgeleverd.
59
Fietsenstalling van de toekomst Bij aankomst
5.2 Inpassing in omgeving Het entreegebied van de fietsenstalling vormt de schakel tussen de binnen- en buitenruimte en speelt een belangrijke rol. Zoals al eerder benadrukt; de fietsenstalling dient met dezelfde kwaliteit als die van de openbare ruimte te worden vormgegeven. De buitenruimte gaat geleidelijk over in de fietsenstalling.
Dit houdt in dat de fietsenstalling ingepast dient te worden in de vormgeving van de lokale context. Dit kan betekenen dat bijvoorbeeld de vormgeving van de gevelsigning wordt aangepast op de stijl van de omgeving, bijvoorbeeld wanneer de fietsenstalling wordt ingepast in een nieuw te ontwikkelen gebouw.
P
DE STALLING VAN DE TOEKOMST ... is met zorgvuldigheid ingepast in de lokale context.
ROTTERDAM INPASSING IN OMGEVING
Fietsenstalling van de toekomst Bij aankomst
61
60
De fietsenstalling bij station Blaak in Rotterdam is geïntegreerd in de omgeving door middel van de ligging (half verdiept) en het doortrekken van de elementen uit de openbare ruimte: straatwerk en bomen. Hoewel dit een stalling in de openbare ruimte is, kan dit type elementen ook inpandig worden toegepast.
5.3 Informatievoorziening entreegebied Het bieden van informatie in het entreegebied is van belang om de gebruiker te voorzien van informatie over regels in de stalling, zoals bijvoorbeeld openingstijden en het regime. Zo kunnen de openingstijden van de stalling nog invloed hebben op de stallingskeuze. Ook het aanduiden van de regels en het regime van de fietsenstalling dienen in het entreegebied te worden aangegeven. Informatievoorziening dient te bestaan uit minimaal;
• • • •
Regime van de stalling (bewaakt/onbewaakt, gratis, deels betaald, volledig betaald) inclusief prijzen Openingstijden van de stalling Typen voertuigen die wel en niet geparkeerd kunnen worden Verwijzing naar andere stallingen (bijvoorbeeld wanneer er een bepaald type fiets niet geparkeerd kan worden, of de stalling vol is)
• • •
DE STALLING VAN DE TOEKOMST
Informatie over aangeboden services (bijvoorbeeld toiletten, leenobjecten (bijvoorbeeld buggy’s)) Huisregels Optioneel: het aantal vrije fietsplaatsen in de stalling aangeven, eventueel gespecificeerd naar type fiets en aantal vrije onderplekken en bovenplekken Eventueel informatie over het gewenste gedrag, bijvoorbeeld wanneer er moet worden afgestapt ter plaatse van de entree
... is voorzien van de juiste en relevante informatie bij de entree. ... is voorzien van begrijpelijke informatie ter plaatse van de ingang.
Werk zoveel mogelijk met symbolen in combinatie met korte teksten, zodat de informatie voor zoveel mogelijk mensen begrijpelijk wordt gecommuniceerd.
Regime - Openingstijden - Typen
Verwijzing naar andere stallingen
Services - Openingstijden - Prijzen
Capaciteit per type parkeerplaats
Gedragsaanduidingen
Fietsenstalling van de toekomst Bij aankomst
63
62
Regime
•
Na de aankomst bij de fietsenstalling is het tijd om de stalling binnen te gaan. Daarvoor is het wel nodig dat je de stalling daadwerkelijk kunt betreden. Dat is niet in elke stalling even vanzelfsprekend. Niveauverschillen kunnen het lastig maken voor verschillende doelgroepen om de stalling te gebruiken (Toegankelijkheid). Op deze elementen wordt in de verdere paragrafen nader ingegaan.
EN
NA
AR
N BIN
INP
ru geb e Typ ets e fi Typ
r ike
To
g llin Sta
AN
ega
DIG
nke
ES
T
he ALL id IN
lijk
G
Fietsenstalling van de toekomst Naar binnen
65
6
6 NAAR BINNEN
6.1 Toegankelijkheid Niveauverschil tussen openbare ruimte en fietsenstalling
Wanneer je vanuit de omgeving de stalling hebt bereikt, spelen het niveau van de entree en het stallingsgedeelte een grote rol in de toegankelijkheid. Niveauverschillen overbruggen is op verschillende manieren mogelijk, echter het is niet voor iedere doelgroep gemakkelijk of mogelijk om een niveauverschil te overbruggen. De beschikbare ruimte in en rond het gebouw speelt vaak een rol in welke oplossing mogelijk is. Idealiter bevindt de stalling zich op maaiveldniveau waardoor er geen hoogteverschillen overbrugd dienen te worden. In het binnenstedelijk gebied zijn echter veel ruimten op maaiveldniveau bezet en worden deze vaak ingezet voor commerciële functies.
Niveau 0
Niveau -1/2
Niveauverschil in de stalling
Er kunnen zich ook hoogteverschillen in de stallingsruimte zelf bevinden. Daarbij is het van belang om de doelgroep die zware fietsen gebruikt of minder mobiel is, een plek te geven op het niveau waar geen of zo weinig mogelijk hoogteverschillen overbrugd moeten worden. Denk ook aan de route die de gebruiker moet afleggen na het parkeren. Iemand met een handbike kan bijvoorbeeld mogelijk wel een lange helling af fietsen, maar kan de stalling niet via deze helling verlaten met de rolstoel. Denk aan de totale reis van de gebruiker.
Niveau -1
Op de volgende pagina worden de verschillende niveauverschillen en hun kenmerken toegelicht.
Niveau +1
Fietsenstalling van de toekomst Naar binnen
67
66
Niveauverschil in de stalling
Niveau 0
Niveau -1/2
Een fietsenstalling op maaiveldniveau is vriendelijk voor de gebruikers, het kost weinig moeite om de stalling te betreden.
Bij een stalling op niveau -1/2 hoeft een minder groot hoogteverschil te worden overbrugd dan wanneer de stalling volledig onder de grond wordt gerealiseerd. De stalling wordt als het ware onderdeel van de openbare ruimte.