Programma Cultuur 2026-2030

Zo maken zij cultuur zichtbaar en toegankelijk voor een breed publiek en dragen zij bij aan een goed cultureel klimaat in de stad. Tijdens de participatiesessies werd breed erkend dat Gorinchem Inspireert zichtbaar bijdraagt aan een levendige cultuur in de stad. Deelnemers spraken waardering uit voor de manier waarop cultuurcoaches initiatieven ondersteunen, verbinden en zichtbaar maken. Tegelijkertijd werd benadrukt dat de rol van Gorinchem Inspireert verder kan worden versterkt als herkenbaar aanspreekpunt voor inwoners, als brug tussen beleid en praktijk, en

36

als aanjager van samenwerking binnen de stad. Daarbij werden verschillende ideeën geopperd om de zichtbaarheid van lokale cultuurmakers en talenten te vergroten, bijvoorbeeld door te werken met een zogenoemde ‘cultuurladder’ of ‘human library’. Cultuurparticipatie werd door de deelnemers gezien als onmisbaar voor sociale samenhang, ontmoeting en persoonlijke ontwikkeling. Daarbij werd vooral het betrekken van jongeren als actieve mede-makers belangrijk gevonden, evenals het bieden van ruimte voor experiment en talentontwikkeling. Cultuureducatie werd in dit verband genoemd als een essentieel vertrekpunt: kinderen en jongeren moeten al vroeg de kans krijgen hun talent te ontdekken en hun verbeeldingskracht te ontwikkelen, zowel binnen het onderwijs als daarbuiten.

Cultuureducatie Cultuureducatie vormt een belangrijk fundament voor de ontwikkeling van kinderen en jongeren. Op de basisschool stimuleert het hun verbeeldingskracht, expressie en vermogen om samen te werken en te communiceren. Door op jonge leeftijd kennis te maken met kunst en cultuur leren kinderen verschillende perspectieven begrijpen en staan zij open voor de diversiteit van de wereld om hen heen. Zo ontwikkelen zij nieuwsgierigheid, creativiteit en veerkracht. Kwaliteiten die hen helpen om later flexibel om te gaan met veranderingen en nieuwe uitdagingen. Kinderen die al vroeg met cultuur in aanraking komen, blijven bovendien vaker ook op latere leeftijd actief deelnemen aan het culturele leven.

moplossend vermogen en zelfvertrouwen. Het biedt jongeren een breder perspectief op de samenleving en moedigt hen aan om met een open blik naar de wereld te kijken.

tiviteiten stimuleert persoonlijke ontwikkeling en versterkt het zelfvertrouwen. Door samen te creëren, te leren en te ervaren, vergroten zij hun sociale betrokkenheid en netwerk. Zo draagt cultuureducatie bij aan een inclusieve samenleving waarin talenten worden benut en iedereen de kans krijgt om mee te doen.

Ook bij (jong)volwassenen blijft cultuureducatie van waarde. Deelname aan culturele ac-

🖌 Actiepunten: • De gemeente continueert de huidige werkwijze van Gorinchem Inspireert, gericht op het verbinden, ondersteunen en zichtbaar maken van culturele initiatieven in de stad. Bij de verdere doorontwikkeling van de website www.gorincheminspireert.nl wordt verkend of onderdelen zoals een ‘cultuurladder’ of ‘human library’ hieraan kunnen bijdragen. • De gemeente voert de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit (CMK4) uit voor de periode 2025-2028. Deze landelijke subsidieregeling heeft als doel de kwaliteit van cultuureducatie duurzaam te versterken door de samenwerking tussen onderwijs en culturele omgeving te verbeteren en de deskundigheid van leerkrachten, docenten en culturele partners te vergroten. • De culturele organisaties actief informeren over de culturele codes en bewustwording vergroten. • Samen met het Gorcums Museum worden erfgoedleerlijnen verder uitgewerkt, zodat erfgoed een structurele plek krijgt binnen cultuureducatie. • Met de komst van het nieuwe Cultuurhuis verandert het culturele landschap van Gorinchem. De gemeente onderzoekt wat de rol en positie van Gorinchem Inspireert wordt in relatie tot deze nieuwe culturele voorziening.

In het voortgezet onderwijs krijgt cultuureducatie een verdiepende betekenis. Jongeren ontdekken wie ze zijn en leren hun ideeën en emoties uit te drukken via kunst, muziek en theater. Cultuureducatie draagt bij aan persoonlijke groei én aan het ontwikkelen van belangrijke vaardigheden zoals kritisch denken, problee-

37

Geworteld in Gorcum Waar staan we nu? In het huidige cultuurbeleid is de Spreekkamer benoemd als één van de kerntaken van Gorinchem Inspireert. Vanuit deze functie verbindt de Spreekkamer kunst en cultuur aan maatschappelijke thema’s, waarbij cultuur wordt ingezet om onder andere de gemeenschapszin te versterken. In de afgelopen jaren is de Spreekkamer op natuurlijke wijze uitgegroeid tot aanjager van het project 'Geworteld in Gorcum'. Tegelijkertijd zijn de overige functies van de Spreekkamer – zoals cultuurverbinding en programmatische samenwerking – inmiddels grotendeels ondergebracht bij Gorinchem Inspireert. Het project 'Geworteld in Gorcum' liet in de Haarwijk zien hoe cultuurparticipatie kan bijdragen aan gemeenschapsvorming, lokale trots en het zichtbaar maken van persoonlijke verhalen van de eerste generatie arbeidsmigranten. Deze verhalen krijgen een prominente plek in de nieuwe vaste tentoonstelling op de begane grond van het Gorcums Museum, die begin 2026 wordt geopend. Tijdens de participatiebijeenkomsten kwam 'Geworteld in Gorcum' regelmatig naar voren als inspirerend voorbeeld van de versterkende werking tussen cultuur en erfgoed. Daarbij werd ook de wens uitgesproken om de opgebouwde community duurzaam voort te zetten.

Het eindfestival in juni 2025 markeerde het begin van een nieuwe fase, gericht op het verder uitbouwen van de community die in Gorinchem is ontstaan.

38

🖌 ‘Geworteld in Gorcum’ sluit aan bij de doelstellingen van de Omgevingsvisie en de Integrale Samenlevingsvisie. Beide beleidskaders benadrukken het belang van verbinding, participatie en leefkwaliteit als fundament van de Gorcumse samenleving. ‘Geworteld in Gorcum’ brengt inwoners, cultuurmakers en maatschappelijke partners samen rond gedeelde verhalen en waarden. De community versterkt de sociale cohesie in wijk en stad en verbindt inwoners met diverse culturele, sociale en economische achtergronden. Door gezamenlijke activiteiten rond identiteit, immaterieel erfgoed en toekomstperspectief versterkt de community het wederzijds begrip en de samenwerking tussen inwoners, en levert zij zo een bijdrage aan de leefbaarheid in de stad. Daarmee levert de community ook een positieve bijdrage aan het tegengaan van polarisatie: door ontmoeting, dialoog en gezamenlijke ervaringen groeit het onderlinge vertrouwen en neemt de bereidheid toe om verschillen te overbruggen.

Actiepunt: In de komende beleidsperiode richt de gemeente zich op het stimuleren van het duurzaam voortzetten en uitbouwen van de community Geworteld in Gorcum. De volgende uitgangspunten zijn daarbij richtinggevend: • Zelforganisatie met ondersteuning: de community blijft in handen van inwoners, met een lichte vorm van coördinatie - bijvoorbeeld via een stichting - die bijeenkomsten organiseert, de communicatie onderhoudt en de verbinding met de gemeente borgt. De gemeente faciliteert dit proces. • Betekenisvolle ontmoetingen: enkele keren per jaar komt de community samen rond thema’s en culturele programmering die passen bij haar eigen identiteit en bij die van Gorinchem. Afhankelijk van het thema worden andere doelgroepen en partners betrokken, zodat de community zich op natuurlijke wijze blijft vernieuwen. • Verbinding tussen Geworteld in Gorcum en het museum: verhalen en ervaringen uit de community blijven een inspiratiebron voor nieuwe exposities van het Gorcums Museum, waardoor onder andere de tentoonstelling op de begane grond herkenbaar en betekenisvol blijft voor inwoners.

Voor de gemeente vormt de community een waardevol, informeel maar representatief netwerk dat signalen deelt, ideeën aandraagt en bijdraagt aan beleid rond cultuur, leefbaarheid en immaterieel erfgoed.

39

Het Cultureel Overleg Gorcum (COG) Waar staan we nu?

Amateurkunst Waar staan we nu?

Het Cultureel Overleg Gorcum (COG) is een platform waarin culturele organisaties uit Gorinchem met elkaar in gesprek gaan. Het overleg stimuleert samenwerking, kennisuitwisseling en culturele initiatieven in de stad. Deelnemers zijn onder andere vertegenwoordigers van lokale musea, theaters, cultuureducatie, bibliotheek, regionaal archief en gemeente.

Daarnaast vervult het COG een rol als klankbordgroep voor de gemeente bij de ontwikkeling van cultureel beleid. Het overleg bundelt signalen en ervaringen uit het veld, waardoor beleidskeuzes beter kunnen aansluiten bij wat er in de stad leeft.

🖌 Actiepunten: Het COG streeft voortdurend naar een breed gedragen en werkbare representatie van de cultuursector in Gorinchem. In dit kader vindt de komende tijd een verkenning plaats naar de mogelijkheden om het platform te verbreden met vertegenwoordigers van andere culturele organisaties.

In verschillende kunstdisciplines heeft Gorinchem een ruim palet aan amateurkunstverenigingen, die bovendien vaak concerten en voorstellingen organiseren. Deze vorm van kunstbeoefening is bij uitstek laagdrempelig. Samen muziek maken, toneel spelen en toewerken naar het hoogtepunt van een voorstelling op een podium draagt enorm bij aan actieve cultuurparticipatie en verbinding.

De toekomstscan behandelde diverse thema’s, zoals organisatie, toekomstbestendigheid, financiering, zichtbaarheid, diversiteit en samenwerking. Conclusie van de enquête was dat de culturele aanbieders in Gorinchem een sterke basis hebben, maar verder kunnen groeien door gerichte ondersteuning en samenwerking. Aandachtspunten vanuit de verenigingen zijn: • Het vinden van jongere generatie bestuursleden/vrijwilligers gezien de vergrijzing binnen deze groep. • Het aantrekken van jongeren. • Bouwen aan een sterker netwerk en meer samenwerking binnen het lokale culturele veld.

We hebben in Gorinchem ruim 20 gezonde amateurkunstverenigingen. De gemeente ondersteunt deze verenigingen door middel van advies en ondersteuning en een jaarlijkse subsidie. In 2024 is er een enquête ‘Toekomstscan culturele partners’ onder de verenigingen uitgezet.

🖌 Actiepunten: • We willen een nauwere samenwerking tussen amateurkunstenaars (onderling) en professionals stimuleren, door middel van onder andere de Cultuurcafés. Om kennis te delen, inspiratie op te doen en een divers en inclusief aanbod te stimuleren. En inspelen op de behoeftes vanuit de verenigingen, zoals het vraagstuk rondom jongeren. • Ook willen we kijken naar nieuwe programmeringslocaties in de wijken, bijvoorbeeld in buurthuizen. Dit doen we onder andere door overleg met de buurt- en wijkcentra om de behoeften en ideeën te peilen. • We continueren het aanbod van workshops en trainingen voor amateurkunstverenigingen en de jaarlijkse subsidie.

40

41

Bibliotheek AanZet Waar staan we nu?

Culturele/creatieve broedplaatsen

Er zijn veel ontwikkelingen op het gebied van het bibliotheekwerk, dus ook in Gorinchem bij Bibliotheek AanZet. Per 1 januari 2027 treedt naar verwachting een nieuwe wettelijke zorgplicht in werking voor het bibliotheekwerk. Vanaf dat moment moeten gemeenten en provincies zorgen voor voldoende en volwaardige bibliotheken. De functie van bibliotheken breidt zich steeds verder uit, zoals beschreven in de volgende wettelijke taken: • Kennis en informatie beschikbaar stellen; • Mogelijkheden bieden voor ontwikkeling en educatie; • Stimuleren om te lezen; • Ontmoeting en debat organiseren; • Mensen laten kennismaken met kunst en cultuur.

Omdat de rol van de bibliotheek zo belangrijk is, bijvoorbeeld bij het bevorderen van het leesplezier en het bestrijden van laaggeletterdheid, krijgen gemeenten de wettelijke plicht om te zorgen dat elke inwoner binnen redelijke afstand toegang heeft tot een volwaardig bibliotheek. De plannen voor het nieuwe Cultuurhuis, met een moderne en toekomstgerichte bibliotheek, sluiten hier goed op aan. In 2026 dienen we in samenwerking met de bibliotheek een meerjarenplan op te stellen voor de invulling van de zorgplicht, rekening houdend met de lokale behoeften en omstandigheden. Dit plan dient aan te sluiten op de ambities van onze Integrale Samenlevingsvisie. Vanaf 2025 ontvangen gemeenten jaarlijks extra geld van het Rijk voor het versterken van het bibliotheekwerk, als voorbereiding op de zorgplicht. Een kanttekening hierbij is, dat het bij de invoering van deze zorgplicht mogelijk is dat er een hogere norm wordt vastgesteld voor de gemeentelijke bijdrage per inwoner (exclusief huisvesting). Dit kan van invloed zijn op de structurele bekostiging van de bibliotheekdienstverlening.

Onder de eerste en tweede taak valt bijvoorbeeld het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO). Dat laagdrempelige, gratis en voor iedereen toegankelijke ondersteuning biedt bij vragen over het gebruik van de digitale overheidsdiensten.

🖌

In de te actualiseren Cultuurvisie was geen gemeentelijk beleid opgenomen over culturele/ creatieve broedplaatsen. Naar aanleiding van actuele ontwikkelingen heeft wel in 2021 beleidsontwikkeling plaatsgevonden. In aansluiting hierop ziet onze actuele beleidslijn er alsvolgt uit. Culturele en creatieve broedplaatsen zijn begrippen met een ruime betekenis. In dit programma definiëren wij het als een fysieke locatie, vaak een gebouw, waar kunstenaars en makers samenkomen om te werken, inspireren en innoveren. Met een focus op betaalbare huisvesting en gemeenschapsvorming. Bijvoorbeeld in leegstaande bedrijfspanden of maatschappelijk vastgoed. Het is een plek die creativiteit, experiment en innovatie stimuleert, waar verbindingen worden gelegd tussen verschillende disciplines en waar nieuwe ideeën en concepten ontstaan. In de culturele infrastructuur van gemeenten (zie Ringenmodel in bijlage 4) bevinden broedplaatsen zich op een schaal van 100.000-plus gemeenten. Een culturele/creatieve broedplaats kan een waardevol middel zijn om creatief ondernemerschap aan te jagen. Wij onderschrijven in de basis het belang van creatieve ondernemers voor onze stad, maar zien het hebben van een broed-

plaats niet als een doel op zich. Gorinchem kenmerkt zich door de eeuwen heen als een stad waar creativiteit de ruimte krijgt en ondernemende mensen wonen. Dit zien wij terug in initiatieven als bijvoorbeeld de ULO, het I-lab op de regionale beroepen- en innovatiecampus in Gorinchem Noord en de programmering van creatieve activiteiten in het Gorcums Museum. Wij zien bij voorkeur dat nieuwe initiatieven voor culturele/creatieve broedplaatsen vanuit de samenleving ontstaan. De ervaring in andere gemeenten leert dat maatschappelijk gedragen initiatieven doorgaans het meest duurzaam en succesvol zijn. De gemeente waardeert initiatieven uit de samenleving die bijdragen aan een levendig en innovatief cultureel klimaat. Wanneer initiatiefnemers kansen zien voor een culturele/creatieve broedplaats, is de gemeente bereid hierover in gesprek te gaan en mee te denken over mogelijke verbindingen met bestaand beleid of faciliteiten. De realisatie en structurele financiering van een broedplaats behoren echter niet tot de primaire gemeentelijke taken. Binnen de huidige financiële kaders voor cultuur is ook geen reservering opgenomen voor dit doel. Wanneer de raad in de toekomst zou besluiten dat de gemeente hierin een actievere rol dient te vervullen, zal daarvoor dan ook een inhoudelijk en budgettair kader nodig zijn.

Actiepunten: • Continuering bestaand beleid met de uitvoering van de wettelijke taken. • Partner in de ontwikkeling van het Cultuurhuis. • In 2026 in samenwerking met de bibliotheek een meerjarenplan opstellen voor de invulling van de zorgplicht.

42

43

4.3. Kunst en cultuur als podium in de samenleving Cultuurhuis Waar staan we nu? Gorinchem kent een actief en gevarieerd cultureel leven, maar mist een centrale plek die lees-, leer-, oefenruimte, podium en ontmoetingsplaats combineert. Het nieuwe Cultuurhuis wil deze rol vervullen: een huis waar jongeren hun talent kunnen ontwikkelen, koren en toneelgezelschappen optreden en inwoners elkaar vinden. Het sluit aan bij het gemeentelijke beleid uit de Omgevingsvisie en Integrale Samenlevingsvisie, waarin cultuur een belangrijke factor is voor ontmoeting, verbinding, inclusie en aantrekkingskracht. De Bibliotheek AanZet en een nog op te richten stichting Cultuurhuis ‘De Nieuwe Doelen’, vormen samen de basis en ruggengraat. De bibliotheek biedt dagelijks programma’s rond lezen, leren en digitale vaardigheden. De nieuwe stichting in oprichting neemt verantwoordelijkheid voor beheer, exploitatie en programmering. Samen zorgen zij voor een dynamisch en toekomstbestendig Cultuurhuis dat ruimte biedt aan experiment, ontmoeting en gedeeld eigenaarschap. Vanuit de culturele infrastructuur werkt het Cultuurhuis samen met verschillende culturele en maatschappelijke partners. Zo ontstaat een samenwerkend netwerk dat elkaar inspireert en versterkt. In aansluiting hierop onderzoeken wij de mogelijkheid om een laagdrempelig informatie-, steun-, cultuurpunt in het Cultuurhuis onder te brengen.

Want uit de dagelijkse praktijk en de participatiesessies blijkt dat er bij inwoners en organisaties behoefte is aan een centraal punt waar men - op een voor alle doelgroepen laagdrempelige en enthousiasmerende wijze - terecht kan. Voor informatie, begeleiding en advies over bijvoorbeeld: subsidies, fondsen, cultuuraanbieders en ideeën voor culturele initiatieven. Hieraan kan ook een cultuurfonds worden gekoppeld. Het Cultuurhuis is een geschikte plek voor deze functies. Met haar taken, activiteiten en netwerk op het gebied van cul-

44

tuureducatie en -participatie, kan ‘Gorinchem inspireert’ hier een belangrijke rol in spelen. Met de keuze in 2024 voor een Cultuurhuis in plaats van een klassieke schouwburg, krijgt het gebouw een nieuwe toekomst. Dit maakt renovatie en herinrichting mogelijk. ‘De Nieuwe Doelen’ wordt geen terugblik, maar een transformatie. Het gebouw krijgt een flexibele inrichting die meerdere activiteiten naast elkaar mogelijk maakt. Waar het vroeger draaide om voorstellingen voor grote publieksgroepen, zal het straks een veelzijdige plek zijn waarin overdag leren en ontmoeten centraal staan en er ’s avonds ruimte is voor amateurkunst, debat, film en talentontwikkeling. Al zal dat in de praktijk niet strikt gescheiden zijn in dagdelen. Voor de programmering gelden de volgende uitgangspunten: • Complementaire positionering: met het programma wil het Cultuurhuis expliciet aanvullend zijn op het bestaande culturele aanbod. • Filmaanbod Cultuurhuis is aanvullend: op en niet concurrerend met bestaande film- en theaterpodia in de stad.

De programmering van het nieuwe Cultuurhuis krijgt vorm in de volgende lagen:

Het Programma van Eisen richt zich op een solide basis die de bibliotheek en culturele- en maatschappelijke partners optimaal faciliteert. De theatervoorzieningen zijn bewust niet bedoeld voor professionele gezelschappen uit het schouwburgcircuit, maar voor lokale amateurkunstgezelschappen en kleinschalige producties. Tegelijkertijd wordt rekening gehouden met toekomstige groei: een flexibel huis dat kan meebewegen met ontwikkelingen en nieuwe vormen op het gebied van cultuureducatie en -participatie.

1 Een basisaanbod met bibliotheekactiviteiten, amateurkunst, educatieve- en maatschappelijke partners. 2 Een flexibele laag voor coproducties, festivals en wijkprojecten. 3 Een commerciële en maatschappelijke laag met verhuur voor congressen en netwerkbijeenkomsten. De stichting beheert daarnaast de vrije ruimte (niet structureel verhuurde zalen) en zet deze in voor talentontwikkeling, coproducties en incidentele programmering.

🖌 Actiepunten: Op basis van de gezamenlijk ontwikkelde visie en programmering zorgen we in 2026 voor verdere uitwerking van de governance, de exploitatie en het schetsontwerp. Met aansluitend de benodigde bouwkundige en inhoudelijke vervolgstappen die uiteindelijk leiden tot realisatie en opening van het Cultuurhuis in 2027. Daarbij gaan we verder met het onderzoeken van de mogelijkheid voor het realiseren van een cultuurpunt en cultuurfonds.

• Structurele afstemming: duurzame samenwerking en coördinatie met bestaande culturele voorzieningen waaronder: Theater Peeriscoop, Theater ’t Pand, het Internationaal Film Festival Gorinchem (IFFG), Theaterhuis Gorinchem en BreakSquad en vele anderen spreekt voor zich. • De horeca is ondersteunend, maar vormt hierin een onmisbaar onderdeel. De invulling kan verschillende vormen krijgen. Welke vorm het ook krijgt, de horeca is geen concurrent van de bestaande cafés en restaurants in de stad. Het wordt gebaseerd op samenwerking en is ondersteunend aan de visie en programmering van het Cultuurhuis.

45

Professioneel theateraanbod Waar staan we nu? De gemeente Gorinchem beschouwt professioneel theateraanbod als een belangrijke bouwsteen binnen de lokale culturele infrastructuur. Professionele podiumkunsten verrijken het culturele aanbod, dragen bij aan de kwaliteit van leven en versterken de sociale samenhang in de stad. Ze maken Gorinchem aantrekkelijker als vestigingsplaats en dragen bij aan de identiteit van een stad die cultuur hoog in het vaandel heeft staan.

sies werd benadrukt dat deze podia van grote waarde zijn voor de stad. Bezoekers en partners waarderen hun kleinschalige karakter, persoonlijke sfeer en laagdrempelige toegankelijkheid. Deelnemers spraken uit dat beide theaters behouden moeten blijven als plekken voor ontmoeting, inspiratie en culturele beleving. Op 7 oktober 2025 heeft het college de nieuwe 'Subsidieregel professioneel theateraanbod 2026-2028' vastgesteld. Deze regeling biedt een kader waarmee de gemeente, in samenwerking met de theaters, kan werken aan een toekomstbestendig professioneel aanbod dat inwoners blijft raken en verbinden.

Gorinchem kent twee compacte betekenisvolle theaters waar professionele podiumkunsten worden aangeboden: ‘Theater ’t Pand’ en ‘Theater Peeriscoop’. Tijdens de participatieses-

🖌 Actiepunten: De gemeente voert de nieuwe subsidieregeling uit, met als doel het waarborgen en bevorderen van een divers en toegankelijk professioneel theateraanbod in Gorinchem. Een aanbod dat inwoners van de gemeente aanzet tot cultuurparticipatie, ruimte biedt voor ontmoeting en samenwerking versterkt binnen de culturele- en maatschappelijke infrastructuur.

Andere ‘podia’ Naast het Cultuurhuis en de twee theaters hebben we in onze gemeente nog verschillende andere podia of presentatieplekken die bijdragen aan een levendig cultureel klimaat. Zoals ‘Het Zevende Huis’, ‘Podium Grote Kerk’, ‘Gorcums Museum’ en het Centraal Punt. Daarbij gaat het zowel om gesubsidieerde activiteiten als om initiatieven die op eigen kracht of met steun van andere partijen tot stand komen.

46

Culturele evenementen en amateurkunstvoorstellingen Waar staan we nu? Gorinchem heeft een breed aanbod aan grote en kleine culturele evenementen en lokaal geproduceerde amateurkunstvoorstellingen die bijdragen aan de levendigheid en herkenbaarheid van de stad. De historische binnenstad vormt daarvoor een passend decor, met evenementen als het Hippiefestival, het Lingehavenconcert, de Culturele Zondag en de Cultuurmaand. Binnen dit bredere aanbod vervullen amateurkunstverenigingen een belangrijke rol. In samenwerking met Theater ’t Pand, Theater Peeriscoop en straks ook het Cultuurhuis dragen zij bij aan een gevarieerd cultureel aanbod. Zowel culturele evenementen als amateurkunstvoorstellingen stimuleren cultuurdeelname, trekken inwoners en bezoekers aan, versterken de on-

derlinge verbondenheid en maken de culturele identiteit van Gorinchem op een herkenbare en toegankelijke manier zichtbaar.

Gorinchem kiest bewust voor kleinschalige en herkenbare culturele evenementen en lokale amateurkunstvoorstellingen. Deze initiatieven hebben artistieke waarde en bieden lokale makers ruimte om zich te presenteren en nieuw publiek te bereiken. Tegelijkertijd hebben ze duidelijke maatschappelijke waarde: ze stimuleren cultuurparticipatie, versterken de sociale samenhang en dragen bij aan de leefbaarheid van de stad. Ze sluiten waar mogelijk aan bij de kernwaarden van het merk Gorinchem – authentiek, ondernemend, verbindend en historisch geworteld – en nodigen inwoners uit tot meedoen en ontmoeting.

Tijdens de participatiebijeenkomsten werd benadrukt dat culturele evenementen en voorstellingen vooral gewaardeerd worden wanneer ze de lokale identiteit weerspiegelen en ontmoeting stimuleren. Ook werd gevraagd om meer kleinschalige initiatieven die samenwerking tussen bewoners, makers en verenigingen bevorderen. Een deelnemer verwoordde het als volgt: “Blijf de status van Mooiste Vestingstad en UNESCO-Werelderfgoed benutten, maar behoud het lokale karakter.”

Culturele evenementen en lokale voorstellingen hebben ook economische waarde. Ze trekken bezoekers aan en stimuleren bestedingen bij lokale ondernemers. Daarmee versterken ze zowel het culturele profiel als de economische vitaliteit van Gorinchem.

Uit de enquête voor de Omgevingsvisie blijkt bovendien dat grootschalige evenementen in de regio en in het land voor inwoners goed bereikbaar zijn. Voor Gorinchem is er daardoor geen directe noodzaak om dergelijke grote evenementen actief te stimuleren.

In aanvulling hierop vindt de gemeente ook publieksdiversiteit en toegankelijkheid belangrijk. Culturele evenementen en amateurkunstvoorstellingen moeten de veelzijdigheid van Gorinchem weerspiegelen en inwoners uit verschillende achtergronden met elkaar verbinden. Iedereen moet, ongeacht leeftijd, achtergrond of beperking, kunnen deelnemen en zich welkom voelen. Toegankelijkheid, inclusiviteit en cultuurparticipatie vormen samen de basis voor een toekomstbestendig cultureel klimaat.

Geactualiseerd beleidskader De gemeente onderscheidt de praktische en randvoorwaardelijke kaders voor veiligheid en leefbaarheid - vastgelegd in de bestaande Evenementennota - van de inhoudelijke betekenis van culturele evenementen en lokale amateurkunstvoorstellingen. Dit beleidskader richt zich op de artistieke, maatschappelijke en economische waarde. Voor het professionele theateraanbod geldt een afzonderlijk beleidskader binnen dit cultuurprogramma.

Zo blijft Gorinchem een stad waar verleden en toekomst elkaar ontmoeten en waar cultuur inwoners samenbrengt.

🖌 Actiepunten: Voor de ondersteuning van culturele evenementen en amateurkunstvoorstellingen geldt momenteel de 'Nadere regel culturele initiatieven vanuit stichtingen of verenigingen uit de gemeente Gorinchem 2020'. Deze regeling wordt in de eerste helft van 2026 geactualiseerd om beter aan te sluiten bij de huidige praktijk en de merkenstrategie van Gorinchem.

47

Internationaal Filmfestival Gorinchem (IFFG) Waar staan we nu? Het Internationaal Filmfestival Gorinchem (IFFG) heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot een gewaardeerde cultuuraanbieder die wereldcinema naar Gorinchem brengt en actuele maatschappelijke thema’s op een toegankelijke manier onder de aandacht brengt. Naast het jaarlijkse festival organiseert de stichting ook andere filmvertoningen, ontmoetingen met makers en verdiepende programma’s die het publiek verbinden met verhalen van over de hele wereld. Jongeren vormen een belangrijke doelgroep, en thema’s als diversiteit, inclusie en internationale samenwerking blijven nadrukkelijk richtinggevend. Het succes van de film Nawi, die ging over een meisje dat op jonge leeftijd werd uitgehuwelijkt, benadrukte tijdens de laatste editie hoe het IFFG met film bij-

draagt aan bewustwording en betrokkenheid. Daarnaast is het IFFG een gewaardeerde samenwerkingspartner binnen het culturele en educatieve veld van Gorinchem. De organisatie werkt regelmatig samen met scholen, culturele instellingen en maatschappelijke partners om film in te zetten als middel voor dialoog, educatie en reflectie. Tegelijkertijd staat de toekomst van het IFFG onder druk. Het wegvallen van landelijke fondsen en stijgende kosten hebben ertoe geleid dat de stichting voor 2026 geen festival zal organiseren. Deze pauze biedt ruimte om de koers te herzien en te werken aan een toekomstbestendig model.

🖌 Actiepunten: Het IFFG werkt, in overleg met het college, toe naar een haalbare toekomstvisie.

Het Cultuurhuis kan straks een centrale rol spelen in het ondersteunen van culturele initiatieven. Zoals aangegeven in de paragraaf over het Cultuurhuis onderzoeken we de mogelijkheid om een laagdrempelig cultuurpunt voor informatie, advies en begeleiding in te richten. Waar inwoners en organisaties terecht kunnen voor advies bij subsidieaanvragen, fondsenwerving en ideeën voor culturele projecten. Hieraan kan ook een cultuurfonds worden gekoppeld.

Dit vertaalt zich naar de volgende aandachtspunten: • Gelijke kansen: ook ondersteuning voor kleine organisaties, startende kunstenaars en individuele initiatiefnemers. • Laagdrempelige toegang: het fonds moet drempels verlagen en mensen helpen hun ideeën of talenten te realiseren (‘bottom-up werken’). • Jongeren betrekken: jongeren missen nu aansluiting, een fonds kan experiment en eigenaarschap bij jongeren stimuleren.

Opbrengst participatie

• Verbinding en vernieuwing: nieuwe makers, gastkunstenaars en vakoverstijgende projecten brengen frisheid en samenwerking tussen instellingen.

Uit de participatiebijeenkomsten is gebleken dat er de nodige animo is voor de oprichting van een lokaal cultuurfonds. De deelnemers benadrukken daarbij dat dit fonds niet ten koste mag gaan van bestaande gemeentelijke subsidies. Maar juist aangevuld kan worden met bijdragen van bedrijven en particulieren. Daarnaast kwam tijdens de sessies naar voren dat een cultuurfonds als onafhankelijk orgaan een rol kan spelen bij de zorgvuldige toetsing van culturele kwaliteit. Ook werd benoemd dat zo’n fonds zou kunnen helpen bij het stimuleren van een inclusieve, toekomstgerichte cultuur in Gorinchem, met aandacht voor nieuwe initiatieven en jonge makers.

• Toegankelijkheid en inclusie: het fonds moet zelf inclusief zijn, met aandacht voor thema’s als diversiteit, kansengelijkheid en nieuwkomers. • Ondersteuning in brede zin: niet alleen financiële steun, maar ook kennisdeling, coaching en instrumenten (zoals een instrumentenfonds of talentenprogramma).

Advies Cultureel overleg Gorcum Het Cultureel overleg Gorcum (COG) adviseert om een cultuurfonds in fases op te bouwen. Eerst beginnen met een loketfunctie voor informatie, advies en verwijzing naar bestaande regelingen. Dit zou kunnen starten met een pilot spreekuur (bijvoorbeeld in de Bibliotheek of in het toekomstige Cultuurhuis). Vervolgens, op basis van ervaringen, een budget koppelen aan een concrete vraag. Beschikbaar budget vraagt uiteraard dan wel eerst oprichting van een Cultuurfonds. Gorinchem Inspireert wordt als mogelijke uitvoeringspartner genoemd, en ambassadeurs kunnen het fonds promoten.

Lokaal Cultuurfonds Waar staan we nu? In Collegeprogramma 2022-2026 is aangegeven dat we bij de actualisering van het cultuurbeleid een aanzet geven voor een cultuurfonds voor culturele projecten en activiteiten. In het participatietraject is dit dan ook een belangrijk onderwerp van gesprek geweest. Dit heeft geleid tot de volgende denkrichting en aanzet.

Doel en vorm Het is belangrijk om de precieze doelstellingen van het fonds helder te krijgen. Denk hierbij aan de vraag welk probleem het fonds moet oplossen. Een fonds moet een duidelijk en operationeel doel hebben en voldoende afgebakend zijn om effectief te kunnen functioneren. De uiteindelijke vorm van een cultuurfonds kan vervolgens variëren, van smal en thematisch tot breder en meer omvattend, afhankelijk van deze doelstellingen. Een fonds kan

48

zich bijvoorbeeld richten op financiering, ontwikkeling, advies of promotie van culturele projecten. Ook kan een cultuurfonds externe middelen aantrekken, zoals sponsoring of cofinanciering, wat een belangrijke meerwaarde vormt. Sommige gemeenten kiezen ervoor om een cultuurfonds op te richten dat grotendeels bestaat uit gemeentelijke subsidieregelingen. Dit vraagt de nodige stappen op het juridische, personele en financiële vlak. Wanneer de beoordeling en verdeling van ‘subsidies’ bij een fonds komt te liggen speelt ook objectiviteit en onafhankelijkheid een belangrijke rol. De keuze om een subsidieregeling om te vormen tot een fonds behoort uiteraard wel tot de mogelijkheden. Het is dan van belang om een regeling te nemen die zich daar specifiek voor leent.

🖌 Actiepunten: De gemeente gaat verder met het onderzoeken van de mogelijkheid voor het realiseren van een cultuurpunt en cultuurfonds in het Cultuurhuis. Met de focus op een stapsgewijze opbouw en laagdrempelige toegang voor de betrokkenen.

49

5

Monitoring, evaluatie en culturele codes

5.1. Monitoring en evaluatie De jaarplanningen voor de uitvoeringsagenda worden zoveel mogelijk SMART geformuleerd. Door te werken met concrete acties en meetbare resultaten kan de voortgang worden gevolgd. Monitoring en evaluatie vormen daarmee een integraal onderdeel van de uitvoering. Jaarlijks wordt beoordeeld in hoeverre de geplande acties zijn gerealiseerd, welke effecten zijn bereikt en of bijsturing nodig is. De uitkomsten van deze evaluaties worden meegenomen bij het opstellen van de jaarplanning voor het daaropvolgende jaar.

Programma Cultuur

Subsidies

Monitoring en evaluatie van de doelstellingen en acties uit het Programma cultuur is belangrijk om de resultaten en effecten van het beleid te kunnen meten en in beeld te brengen. Dit vindt plaats in de P&C-cyclus, bij de subsidievaststelling en via de Burgerpeiling. Op basis hiervan kan zo nodig bijstelling plaatsvinden.

Evaluatie vindt ook plaats via de verantwoording en vaststelling van subsidies, die zijn aangewend voor de realisatie van de doelstellingen en actiepunten uit de programmalijnen.

P&C-cyclus Monitoring en evaluatie vindt jaarlijks plaats in het kader van de P&C-cyclus. Daarmee wordt de raad in deze cyclus doorlopend geïnformeerd.

Burgerpeiling Eens in de 2 jaar vindt onderzoek plaats in de vorm van een burgerpeiling. Daarbij wordt de tevredenheid over het woon- en leefklimaat en de voorzieningen in Gorinchem gemeten. Waaronder culturele voorzieningen.

Ontwikkeling indicatoren Indicatoren helpen concrete doelen tastbaar en meetbaar te maken. Het ontwikkelen van indicatoren voor de monitoring en evaluatie van het beleid is daarom een belangrijke aanbeveling. Door indicatoren te ontwikkelen die zowel kwantitatieve als kwalitatieve aspecten omvatten, kan de gemeente een beter overzicht krijgen van de impact van het cultuurbeleid. Voorbeelden van indicatoren voor de cultuursector zijn: • Het aantal bezoekers van Gorinchemse culturele instelling. • Het percentage inwoners dat deelneemt aan culturele activiteiten. • Het cultuurbereik van gesubsidieerde organisaties met een jaarprogrammering. (Als input hiervoor kunnen organisaties bijvoorbeeld gebruik maken van het Culturele Doelgroepenmodel). • De kwaliteit van de culturele programma's, bijvoorbeeld door beoordelingen of feedback van bezoekers.

50

51

5.2. Culturele Codes In het landelijk cultuurbeleid spelen drie gedragscodes een belangrijke rol: de Governance Code Cultuur, de Fair Practice Code en de Code Diversiteit & Inclusie. De codes dragen bij aan een professionele, gezonde en veerkrachtige cultuursector. In bijlage 5 treft u een korte toelichting op deze codes aan. Ook binnen onze gemeente krijgen de culturele codes een plaats in het cultuurbeleid. In deze beleidsperiode starten we met een gerichte introductie bij de theaters. Daarom is in de geactualiseerde 'Subsidieregeling professioneel theateraanbod 2026-2028' opgenomen dat theaters in hun subsidieaanvraag moeten laten zien dat zij bekend zijn met de culturele codes en kunnen toelichten hoe zij hiermee omgaan. Deze informatie wordt in deze periode wel uitgevraagd, maar heeft nog geen invloed op de beoordeling of toekenning van de subsidie. Hiermee vormt deze regeling een pilot om ervaring op te doen met het verwerken van de culturele codes in de subsidieregels voor cultuur.

52

Voor overige culturele organisaties ligt de nadruk op informeren en bewustwording. Zij worden bekendgemaakt met de culturele codes, maar hoeven hier in hun aanvraag nog niet over te rapporteren. Op deze manier worden de codes stapsgewijs ingevoerd, met een focus op kennisdeling en bewustwording in plaats van formele verplichtingen. Het doel is om geleidelijk toe te werken naar een mogelijke bredere toepassing van de culturele codes in de subsidieregelingen voor cultuur. Daarbij houden we rekening met verschillen in omvang, professionaliteit en draagkracht van aanvragers, terwijl we tegelijkertijd verwachten dat culturele organisaties binnen hun mogelijkheden stappen zetten in het toepassen van de codes.

53

6

Financieel overzicht

Het gemeentelijke cultuurbudget vormt de financiële basis voor de uitvoering van het cultuurbeleid in de periode 2026-2030. Binnen dit budget zijn de middelen verdeeld over drie hoofdonderdelen: cultureel (immaterieel) erfgoed, cultuureducatie en -participatie en cultuuraanbod. Deze indeling sluit aan bij de drie programmalijnen uit dit Programma Cultuur en biedt inzicht in de jaarlijkse lasten en baten per onderdeel. De bedragen in onderstaande tabellen zijn gebaseerd op de jaarschijf 2026 en geven de structurele inzet van gemeentelijke middelen weer. Eventuele indexaties en toekomstige aanpassingen worden jaarlijks verwerkt in de begrotingscyclus. Deze bedragen zijn exclusief onderhouds- en beheerskosten cultureel vastgoed en personeelskosten cultuur. De financiële inzet laat zien hoe de gemeente investeert in het behoud van het Gorcumse (immateriële) erfgoed, in het stimuleren van cultuurdeelname en educatie, en in de verdere ontwikkeling van het culturele aanbod in de stad. Daarmee blijft cultuur een herkenbare, verbindende en waardevolle pijler binnen de samenleving van Gorinchem.

54

Cultureel (immaterieel) erfgoed

Jaarschijf 2026

Gorcums Museum

€ 669.401

Artotheek

€ 1.368

Hendrick Hamel Museum

€ 35.742

Totaal lasten

€ 706.511

Gorcums Museum

€ 43.071

Artotheek

€ 28.500

Totaal baten

€ 71.571

Cultuureducatie en cultuurparticipatie

Jaarschijf 2026

Subsidieregeling amateurkunst

€ 80.658

Cultuureducatie en -participatie

€ 230.199

Subsidieregeling cultuureducatie en -participatie

€ 45.000

Bibliotheek AanZet

€ 889.434

Community project 'Geworteld in Gorcum’

€ 40.000

Totaal lasten

€ 1.285.291

Cultuuraanbod

Jaarschijf 2026

Subsidieregeling professioneel theateraanbod

€ 98.955

Subsidieregeling culturele evenementen & amateurkunstvoorstellingen

€ 158.360

Internationaal Film Festival Gorinchem

€ 51.090

Totaal lasten

€ 308.405

55

Uitvoeringsagenda 2026-2030 Het college van burgemeester en wethouders voert het Programma Cultuur uit. Deze uitvoeringsagenda voor de periode 2026-2030 geeft richting aan de ambities en activiteiten die voortkomen uit het Programma. De actiepunten zijn verdeeld over verschillende beleidsterreinen en programmalijnen, en illustreren hoe de uitvoering van het programma in de praktijk wordt vormgegeven.

Bijlage 1

Doel en gebruik van de uitvoeringsagenda Het Programma Cultuur geeft richting voor de toekomst, waarbij ruimte is voor verdere invulling samen met diverse betrokkenen. Niet alle ambities kunnen direct of volledig worden gerealiseerd.

Uitvoering en flexibiliteit De uitwerking van de programmalijnen voor de periode 2026-2030 is opgesteld op hoofdlijnen. Nadat het Programma Cultuur, inclusief de uitvoeringsagenda, is vastgesteld, wordt een meerjarenplanning op hoofdlijnen opgesteld. Deze planning wordt ter besluitvorming aan het college voorgelegd en vormt het kader voor de jaarlijkse uitvoering. Jaarlijks wordt deze meerjarenplanning vertaald naar zoveel mogelijk SMART- geformuleerde jaarplanningen, waarin - op basis van de beschikbare middelen en capaciteit - wordt bepaald welke actiepunten in dat jaar worden opgepakt. Zowel de meerjarenplanning als de jaarplanningen worden door het college vastgesteld.

56

De uitvoeringsagenda én de bijbehorende planningen zijn dynamische documenten die meebewegen met maatschappelijke en organisatorische ontwikkelingen. Door regelmatige evaluaties kunnen de plannen gedurende de beleidsperiode worden aangescherpt en waar nodig worden aangepast aan nieuwe of urgente opgaven, in nauwe samenwerking met relevante partners.

Opbouw uitvoeringsagenda De uitvoeringsagenda volgt de opbouw van het Programma Cultuur. De volledige beschrijving van de actiepunten per onderwerp en organisatie is opgenomen bij de betreffende programma­lijn in het Programma. 3. Cultuurbeleid in een bredere maatschappelijke context 3.1. Relaties met andere beleidsterreinen 4. Uitwerking programmalijnen 4.1. Kunst en cultuur zorgen voor identiteit en vertellen wie we zijn. 4.2 Kunst en cultuur als motor voor meedoen en creatieve ontwikkeling. 4.3. Kunst en cultuur als podium in de samen­ leving.

57

3. Cultuurbeleid in een bredere maatschappelijke context

4. Uitwerking programmalijnen

3.1. Relaties met andere beleidsterreinen

4.1. Kunst en cultuur zorgen voor identiteit en vertellen wie we zijn

🖌

🖌

Actiepunten: Kunst, cultuur, sociaal domein en gezondheid

Actiepunten: Gorcums Museum

• Stimuleren van samenwerking tussen culturele organisaties en sociale partners voor inzet van kunst en cultuur bij de vier ISV-thema’s (o.a. via cultuurcoaches, buurtverbinders en wijkcoördinatoren). • Versterken van interne samenwerking tussen cultuur en het sociaal domein binnen de gemeentelijke organisatie, zodat cultuur structureel wordt verbonden met de ISV-opgaven. • Stimuleren van kennisontwikkeling op het gebied van positieve gezondheid binnen culturele organisaties, bijvoorbeeld door experts uit te nodigen tijdens netwerkbijeenkomsten zoals het Cultuurcafé. • Ontwikkelen van cultuur in de wijken door vanaf 2026 regelmatig met buurt- en wijkcentra in gesprek te gaan over behoeften en ideeën, en deze te vertalen naar concreet aanbod. • Stimuleren van diversiteit en inclusie door culturele organisaties te ondersteunen in de toepassing van de Code Diversiteit & Inclusie.

• Continueren van het bestaande beleid en uitvoeren van activiteiten zoals opgenomen in de Museumvisie 2026-2033.

Kunst, cultuur en jongeren

Hendrick Hamel Museum • Opstellen van nieuwe SMART-subsidievoorwaarden in 2026 om prestaties duidelijker te volgen en te evalueren.

Kunst openbare ruimte • Verbeteren van beheer en onderhoud van kunstwerken vanaf 2026. • Vergroten van de beleefbaarheid door kunstwerken zichtbaarder en toegankelijker te maken.

Regionaal Archief Gorinchem • Continueren van bestaand beleid en activiteiten.

• Uitvoeren van behoeftepeiling onder jongeren en op basis daarvan mogelijke vervolgstappen bepalen, zoals: • Stimuleren dat voorzieningen en activiteiten aantrekkelijker worden voor jongeren. • Aanmoedigen dat jongeren actief worden betrokken bij programmering en organisatie binnen culturele instellingen. • Bevorderen van samenwerking tussen culturele organisaties, voortgezet onderwijs en welzijnspartijen. • Ondersteunen van initiatieven die repetitieplekken, maakruimtes of kleinschalige podia voor jongeren bieden. • Stimuleren van culturele activiteiten die mentale gezondheid bespreekbaar maken.

Kunst, cultuur en sport • Stimuleren van samenwerking tussen sport- en cultuurpartners bij activiteiten en projecten.

58

59

4.2. Kunst en cultuur als motor voor meedoen en creatieve ontwikkeling

4.3. Kunst en cultuur als podium in de samenleving

🖌

🖌

Actiepunten: Gorinchem Inspireert, cultuureducatie en -participatie

Actiepunten: Cultuurhuis

• Continueren van de huidige werkwijze van Gorinchem Inspireert en versterken van de zichtbaarheid van cultuur in de stad. • Doorontwikkelen van de website www.gorincheminspireert.nl, waarbij wordt verkend of onderdelen zoals een ‘cultuurladder’ of ‘human library’ hieraan kunnen bijdragen. • Uitvoeren van de CMK4-regeling (2025-2028). • Uitwerking notitie met drie ontwikkelrichtingen voor de ontwikkeling van muziekeducatie voor kinderen en jongeren. In samenwerking met het onderwijsveld, muziekscholen, muziekverenigingen en culturele instellingen. (N.B. De notitie wordt uiterlijk 1 juni 2026 aan de gemeenteraad aangeboden). • Informeren culturele organisaties over de culturele codes. • Uitwerken van erfgoedleerlijnen samen met het Gorcums Museum. • Onderzoeken van de rol van Gorinchem Inspireert in relatie tot het nieuwe Cultuurhuis.

• Uitwerken van governance, exploitatie en schetsontwerp in 2026, gevolgd door bouwkundige en inhoudelijke vervolgstappen richting realisatie in 2027. • Onderzoeken van de mogelijkheid voor een cultuurpunt en cultuurfonds binnen het Cultuurhuis.

Geworteld in Gorcum

Internationaal Filmfestival (IFFG)

• Stimuleren van een duurzame voortzetting en uitbouw van de community Geworteld in Gorcum.

• Toewerken naar een haalbare toekomstvisie in overleg met de gemeente.

Cultureel overleg Gorinchem (COG) • Verkennen hoe het COG kan worden verbreed met vertegenwoordigers van andere culturele organisaties.

Professioneel theateraanbod • Uitvoeren van de nieuwe subsidieregeling om een divers en toegankelijk professioneel theateraanbod te borgen en cultuurparticipatie te stimuleren.

Culturele evenementen en amateurkunstvoorstellingen • Actualiseren van de 'Nadere regel culturele initiatieven (2020)' in de eerste helft van 2026, zodat deze beter aansluit bij de praktijk en de merkenstrategie van Gorinchem.

Lokaal Cultuurfonds • Onderzoeken van de mogelijkheden voor een cultuurpunt en cultuurfonds in het Cultuurhuis, met aandacht voor een stapsgewijze opbouw en laagdrempelige toegang.

Amateurkunst • Stimuleren van samenwerking tussen amateurkunstenaars en professionals, o.a. via Cultuurcafés. • Onderzoeken van nieuwe programmeringslocaties in de wijken door overleg met buurt- en wijkcentra. • Continueren van workshops, trainingen en de jaarlijkse subsidie.

Bibliotheek AanZet • Continueren van bestaand beleid en uitvoeren van de wettelijke taken. • Meewerken aan de ontwikkeling van het Cultuurhuis. • Opstellen van een meerjarenplan in 2026 voor de invulling van de zorgplicht.

Projecten cultuureducatie en -participatie • Verkennen van de mogelijkheden voor verbreding van de ‘Subsidieregeling cultuureducatie en -participatie’ voor nieuwe toetreders en initiatieven, inclusief de financiële consequenties. (N.B. De mogelijkheden worden uiterlijk 1 juni 2026 aan de gemeenteraad teruggekoppeld).

60

61

Kernsamenvatting Toekomstanalyse Culturele Aanbieders 2024-2025 (Gorinchem)

Bijlage 2

De culturele sector in Gorinchem is veelzijdig, met een dynamische mix van kleine verenigingen, professionele instellingen en bevlogen individuele kunstenaars. Het culturele aanbod is sterk, heeft kwaliteit en biedt een stevige basis om op voort te bouwen. Tegelijkertijd liggen er kansen voor verdere versterking, bijvoorbeeld op het gebied van verjonging, het verlagen van werkdruk, het uitbreiden van beschikbare middelen, het vergroten van het netwerk, het verbeteren van zichtbaarheid en het werken aan een toekomstbestendige sector.

Belangrijkste knelpunten: • Tekort aan jong bestuur en vrijwilligers (amateursector) • Structurele werkdruk en beperkte capaciteit (professionele instellingen) • Gebrek aan netwerk en organisatorische ondersteuning (kunstenaars) • Onvoldoende financiering en kennis over fondsen/subsidies • Beperkte toegang tot betaalbare werk- en presentatieruimtes • Behoefte aan innovatie, digitalisering en kwaliteitsslag • Fragmentatie binnen het culturele netwerk en gebrekkige samenwerking • Lage zichtbaarheid en kennis van moderne marketing • Onzekerheid over inclusiviteit en diversiteit in het aanbod

Brede behoeften: • Trainingen, strategisch advies en praktische ondersteuning • Structurele overlegvormen en netwerkmomenten • Verbeterde faciliteiten en gezamenlijke promotie • Inspiratie en kennisdeling over innovatie en inclusiviteit

Aanbevolen aanpak – rol voor Gorinchem Inspireert: • Organisatieontwikkeling: Trainingen, strategische sessies en netwerkbijeenkomsten. • Toekomstbestendigheid: Ledenwervingscampagnes en toekomstgerichte visieontwikkeling. • Financiering: Adviespunt en trainingen rond subsidies en fondsenwerving. • Faciliteiten: Onderzoek naar een gedeelde cultuurhub en beter ruimtegebruik. • Kwaliteit & Innovatie: Masterclasses en seminars over digitale en creatieve innovatie. • Netwerkvorming: Oprichting van een Cultureel Platform (eventueel gesplitst), digitale communicatieplatforms en versterking van het Cultuurcafé. • Zichtbaarheid & Diversiteit: Workshops rond PR en inclusie, gezamenlijke campagnes en programma’s.

Belangrijke slotpunten: • 91% van de culturele aanbieders wil deelnemen aan een structurele overlegstructuur. Dit onderstreept de urgentie van samenwerking en coördinatie. • Jaarlijkse evaluaties, een sterke Cultuurmaand en het stimuleren van kruisbestuiving tussen amateur en professioneel zijn essentieel voor een toekomstbestendige cultuursector.

62

63

Samenvatting participatieproces en opbrengst

Bijlage 3

26 juni 2025

8 juli 2025

9 juli 2025

Informatie- en ontmoetingsbijeenkomst Gemeenteraad

Bijeenkomst integrale beleidsontwikkeling

Themabijeenkomst cultureel (immaterieel) erfgoed

9 oktober 2025

18 september 2025

Themabijeenkomst cultuureducatie en participatie

Themabijeenkomst cultureel aanbod

Ingebrachte observaties en aandachtspunten, geclusterd naar thema: • Gorinchem kent een rijk cultureel klimaat, gedragen door veel energie, samenwerking en betrokkenheid van inwoners, makers en instellingen. • Cultuur wordt breed gezien als verbindende kracht in de stad: een middel om identiteit, leefbaarheid, mentale gezondheid en gemeenschapszin te versterken. • Er is een sterke wens om cultuur dichter bij mensen te brengen – in wijken, buurthuizen en buitenlocaties – met laagdrempelige activiteiten voor alle doelgroepen. • Jongeren, ouderen en nieuwkomers verdienen meer aandacht in het aanbod en in de mogelijkheden om zelf actief deel te nemen. • Erfgoed en kunst vormen samen het fundament van de lokale identiteit; er is behoefte aan meer zichtbaarheid, behoud en samenhang in de verhalen van de stad. • Projecten als ‘Geworteld in Gorinchem’ tonen hoe cultuurparticipatie bijdraagt aan inclusie, trots en verbinding tussen inwoners. • De culturele infrastructuur is levendig maar versnipperd; structurele samenwerking, continuïteit en voldoende middelen zijn aandachtspunten. • Het toekomstige Cultuurhuis wordt gezien als centrale plek voor ontmoeting, educatie, samenwerking en experiment. • Meer ondersteuning gewenst voor makers en instellingen, onder andere via coaching, eerlijke beloning (fair pay) en begeleiding bij fondsenwerving.

• Jong talent en vernieuwende kunstvormen - zoals straatkunst, multimedia en community art verdienen meer ruimte en zichtbaarheid. • Bibliotheek, musea, cultuurcoaches en lokale podia spelen een sleutelrol in verbinding en toegankelijkheid. • Er is draagvlak voor een inclusief, wijkgericht en toekomstgericht cultuurbeleid dat inzet op samenwerking, talentontwikkeling, erfgoedbehoud en maatschappelijke betekenis. • Cultuur wordt gezien als een investering in mensen en in een stad waar iedereen kan meedoen, bijdragen en zich verbonden voelt.

64

65

3

Ingebrachte wensen en ideeën, geclusterd naar onderwerp: Toegankelijkheid & doelgroepen

1 Financiering & ondersteuning • Oprichten van een cultuurfonds met geoormerkt geld voor doelgroepen en wijken. • Vereenvoudiging fondsenwerving: stap-voor-stap ondersteuning bij aanvragen van subsidies en fondsen (ook landelijke cultuurfondsen). • Gemeente faciliteert: door materialen in te kopen die door cultuurmakers vanuit een depot kunnen worden ingehuurd. • Structurele financiële ondersteuning via nieuwe vormen van sponsoring en samenwerking met bedrijven. • Subsidies integraal benaderen over verschillende beleidsdomeinen heen. • Subsidiecriteria aanpassen: meetbare doelen meegeven en stimuleren en beoordelen op maatschappelijke effecten.

• Cultuur meer naar de doelgroep brengen (in wijken, buurthuizen, laagdrempelige plekken). • Gorcumpas/cultuurpas voor minima invoeren. Entreekaarten reserveren voor minima. • Lage entreeprijzen hanteren om drempels te verlagen. • Vrijwilligers inzetten als ambassadeurs om nieuwe doelgroepen te bereiken. • Meer aandacht voor diversiteit en inclusie in programmering, organisatie en uitvoering. • Culturele programmering verrijken met kunst uit verschillende culturen en doelgroepen (ouderen, GGZ, Syndion). • Workshops voor mensen met dementie en GGZ-cliënten. • Human Library: digitaal overzicht van lokale talenten, kunstenaars en vaklieden.

4 Cultuuraanbod & programmering

2 Jongeren, educatie & talentontwikkeling • Cultuur vanuit behoefte van scholier/kind vormgeven, inclusief moderne cultuurvormen. • Nieuwe thematieken - zoals mentale gezondheid, duurzaamheid en zingeving - sluiten goed aan bij de belevingswereld van jongeren en kunnen een brug slaan tussen educatie en persoonlijke ontwikkeling. • Door het inzetten van rolmodellen kan de verbinding tussen onderwijs, jongeren en culturele instellingen worden versterkt. • Jongeren betrekken bij de uitwerking van beleid en aanbod. • Muziek en dans op school versterken. • Inzetten van cultuurcoaches voor jongeren. • Structurele cultuurmomenten op school. • Nieuwe cultuurvormen van jongeren opnemen in het aanbod (urban, digitale cultuur). • Urban Art (graffiti, skate, breakdance) actief faciliteren. • Kunstproject voor scholen: jaarlijks gezamenlijk kunstwerk maken. • Leerlijn van basisonderwijs tot Gorcum Academie voortzetten. • Ruimte voor jong talent creëren; behouden door ontwikkelkansen te bieden.

• Samenwerking tussen organisaties versterken, o.a. via gezamenlijke sponsorwerving. • Cultuur als middel in wijken gebruiken (verbinding, leefbaarheid, participatie). • Meer wijkgerichte programmering op laagdrempelige locaties (buurthuizen, parken, speelplekken). • Historisch theater en muziekuitvoeringen op bijzondere plekken (UNESCO, industrieel erfgoed). • Cultuur(educatie) in de Passage stimuleren. • Pop-up cultuurvormen organiseren (cultuurverbinders). • Vestingdag/vestingweekend organiseren als jaarlijks cultureel hoogtepunt. • Jaarlijkse kunst- en hobbymarkt voor inwoners. • ‘Geworteld in Gorinchem’ voortzetten als verbindend programma. • Nieuwe samenwerking Kunstcafé Rivierenland + jongeren stimuleren. • Laagdrempelig aanbod behouden (zoals Langendijkroute).

5 Culturele infrastructuur & ruimtes • Meer ruimte creëren om te exposeren en te werken als kunstenaar. • Podium Grote Kerk biedt graag ruimte aan lokale musici, kunstenaars en scholieren. Voor optredens, concerten en exposities. • Brandweermuseum behouden als particulier initiatief. • Accommodatiebeleid: monumentale panden ook beschikbaar stellen voor erfgoedgemeenschappen. • Inventariseren hoeveel m²vastgoed nodig is voor culturele activiteiten. • Cultuurhuis Gorinchem benutten als broedplaats, ontmoetingsplek en kenniscentrum. • Marktplaats of cultuurhuis voor ontmoeting en samenwerking tussen educatie en participatie.

66

67

6 Erfgoed • Nieuw erfgoed zichtbaar maken en koppelen aan stadspromotie. • Personele capaciteit behouden voor uitvoering erfgoedbeleid. • Heldere overlegstructuur erfgoed (Erfgoedcafés). • Culturele route en verhalen koppelen aan erfgoedlocaties (UNESCO, industrieel erfgoed). • Zichtbaarheid kunst in openbare ruimte verbeteren (o.a. via publieke website).

Terugkoppeling naar de deelnemers Tijdens het participatieproces is regelmatig aangegeven dat we in aansluiting op de themabijeenkomsten een concept Programma cultuur ontwikkelen, met daarin het geactualiseerde beleid. Daarbij zal dankbaar gebruik worden gemaakt van het meedenken van alle deelnemers. Alle deelnemers hebben na afloop terugkoppelingsverslagen van de bijeenkomsten ontvangen. Zodat een ieder een overzicht heeft van de bijeenkomst, de opbrengst en wat daar verder mee wordt gedaan. De opbrengst uit de themabijeenkomst benutten wij als volgt:

7

1

2

• Cultuur als verbindende factor tussen wijken, leeftijden en culturen. • Per wijk inventariseren waar behoefte en talenten liggen. • Cultuur verbinden aan sport (bewegingselementen in evenementen). • Gezamenlijke initiatieven van sociaal domein, cultuur en economie stimuleren. • Meer samenwerking tussen gemeentelijke afdelingen rond cultuur. • Cultuurladder ontwikkelen: centraal platform met overzicht van initiatieven en planning. • Cultuuraanjager aanstellen als verbinder en stimulator van samenwerking.

Terugblik met kernpunten De kernpunten die betrekking hebben op het cultuurbeleid, zijn van belang voor de evaluatie van dit beleid op de aspecten: Wat ging goed, waarmee vooral doorgaan en wat ging minder goed en waar liggen kansen en mogelijkheden tot verbetering.

Ideeën in relatie tot het thema De concrete en realistische ideeën verwerken we in het programma. Andere ideeën bestaan al in een bepaalde vorm, sommigen zijn niet concreet en/of uitwerking ontbreekt. Tot slot zijn er nog enkele ideeën die op de weg liggen van particulier initiatief/culturele organisaties.

3

4

Kansen en ideeën in relatie tot cultuurbeleid Met daarbij een ‘parkeerplaats’: zelfde benadering als bij 2.

Kansen en ideeën over andere beleidsterreinen Deze geven we - ter informatie en ter overweging intern door binnen de gemeentelijke organisatie aan de medewerkers van deze andere (beleids)terreinen.

Verbinding & samenwerking

8 Culturele evenementen • Duurzaamheid en gezondheid integreren in culturele festivals. • Combineer cultuur met gezondheid bij festivals (zoals infopunten over drank/drugs, hitteplan, bewegingselementen, gezond eten). • Meer wijkgerichte evenementen op laagdrempelige plekken zoals buurthuizen, parken en speelplekken. • Cultuur naar de wijken brengen: verbindende evenementen met lokale bewoners en cultuurmakers. • Evenementen benutten om diverse culturen en leeftijdsgroepen samen te brengen.

9 Data, analyse & communicatie • Doelgroepenanalyse inzetten voor gerichte programmering. • Gebruik postcodegegevens om bereik te meten. • Cultureel Doelgroepenmodel gebruiken voor profilering. • Gebruik van nieuwe media en online aanwezigheid vergroten (vooral richting jongeren). • Cultuurplatform ‘Gorinchem Inspireert’ beter benutten voor zichtbaarheid.

68

69

Ringenmodel culturele infrastructuur Ringenmodel culturele infrastructuur gemeenten (Berenschot 2025). Dit ringenmodel werd ontwikkeld om na te denken over het culturele voorzieningenniveau van gemeenten.

B. Typologie gemeente met culturele centrumfunctie

Bijlage 4

1. Leren

2. Produceren > 100.000

Kunstenaarscollectieven Broedplaatsen

< 100.000 Muziekschool/ kunstencentrum Middelbaar en hoger creatief beroepsonderwijs

Diverse werkruimten

Urban culture

< 30.000 Cultuur op school

Buitenschools cursusaanbod

Creatieven met werkruimte

Openbare bibliotheek

Professionele ensembles/ groepen (muziek, theater, dans)

Oefenruimten

Ak-verenigingen Festivals

Productiehuizen (podiumkunst)

Historische vereniging Plekken voor jeugdvoorstellingen Cultuurhistorisch museum

Kleine filmvertoner

Filmtheater

Galeries

Presentatieinstelling

Multifunctioneel cultureel centrum Diverse gespecialiseerde podia Architectuurcentrum

Kunstmuseum

3. Presenteren

70

71

Toelichting op de drie cultuurcodes: In het landelijk cultuurbeleid spelen drie gedragscodes een belangrijke rol: de Governance Code Cultuur, de Fair Practice Code en de Code Diversiteit & Inclusie. De codes zijn bedoeld voor een gezonde en veerkrachtige cultuursector. Hieronder worden de codes kort uitgelegd.

Bijlage 5

Governance Code Cultuur

Code Culturele Diversiteit & Inclusie

De Governance Code Cultuur is een instrument voor goed bestuur en toezicht in de cultuursector. De code omvat het gehele besturingsproces: beleid, uitvoering, toezicht en verantwoording. De negen principes van de code vinden hun vertaling in praktijkaanbevelingen.

De Code Culturele Diversiteit en Inclusie biedt een kapstok om diversiteitsbeleid integraal op het terrein van personeel, publiek, programma en partners te ontwikkelen.

Fair Practice Code De Fair Practice Code is een gedragscode voor ondernemen en werken in kunst, cultuur en creatieve industrie op basis van vijf kernwaarden: solidariteit, diversiteit, vertrouwen, duurzaamheid en transparantie. De code nodigt uit tot kritische reflectie en biedt een handreiking voor hoe de sector samen tot een toekomstbestendige arbeidsmarkt en beroepspraktijk komt.

72

Het culturele veld is zelf verantwoordelijkheid voor het al dan niet toepassen van de code, maar zowel de Rijksoverheid als de Rijkscultuurfondsen zullen in het kader van subsidieaanvragen navraag doen of de code wordt gehanteerd en in welke mate. Vanuit het principe ‘pas toe én leg uit’ zal een organisatie uitleg moeten geven in welke mate het actief is met de Code.