nov 23 - Omgevingsvisie Gorinchem - tablet
Tekst van het document
In 1903 werd de suikerfabriek aan de Arkelsedijk overgenomen door raffinaderij Hollandia, een onderdeel van de Centrale Suiker Maatschappij (CSM). In 1928 stapte de fabriek over van ruwsuikerproductie op melkzuurproductie en de productie van smaakversterkers en zoetstoffen. Na de oorlog verhuisde het chemisch laboratorium van Amsterdam naar Gorinchem en in 1968 kwam een fusie tot stand met de Schiedamse melkzuurfabriek. De Suikerunie werd uiteindelijk in 2007 voortgezet onder de naam Corbion, die het terrein tot op de dag van vandaag exploiteert en actief is in de levensmiddelentechnologie.
Periode 7 Woon- en werkstad Gorinchem 1940-1970, heen en weer tussen zelfbewustzijn en grootheidswaan
kern: UITBREIDING BUITEN DE VESTING, GESTAGE GROEI Vanaf 1940 werd in verschillende studies gekeken naar uitbreiding van de stad. Dat werd nodig vanwege verwachte bevolkingsstijging en –verjonging, vooral door migratie. Een groot woningtekort en sanering van de binnenstad leidde ertoe dat er 5300 woningen en een groot aantal voorzieningen moesten komen, waaronder het ziekenhuis. De stad ontwikkelde zich tot een multiculturele stad. En als centrum voor watergebonden bedrijvigheid. In de structuurstudie 1968 wordt de centrale ligging van Gorinchem vermeld met de railverbinding met Rotterdam en Utrecht en de streekfunctie in de Alblasserwaard. Uitgangspunt is dat de oude stad het stadscentrum blijft; evenwichtige uitbreiding aan weerszijden. Pas sinds 1959 is Gorinchem officieel geen vesting meer. De militaire status beperkte de groei van de stad. Het is een van de redenen waarom de vesting nog bijna volledig behouden is.
68
Periode 8 Kanteling stadsvernieuwing en beschermd stadsgezicht – 1970-1988
kern: STADSVERNIEUWING, VERDER UITBOUWEN CENTRUMFUNCTIE In het structuurplan 1972 wordt beschreven dat het de opdracht is om de centrumfunctie van de stad voor de streek verder uit te bouwen. Deze periode kenmerkt zich door stadsvernieuwing en ingrepen van een goede kwaliteit, met terughoudende architectuur die past in de maat en schaal van de binnenstad. In 1978 werd de gemeentegrens verlegd en groeide de stad richting het noordwesten en later ook richting het oosten.
Periode 9 Gorinchem in recente decennia 1988-heden
kern: PROMINENTE MONUMENTGEMEENTE, OOSTELIJKE UITBREIDING WONINGBOUW, NOORDELIJKE UITBREIDING INDUSTRIE Begin jaren ‘90 is de basis gelegd voor de oostelijke uitbreiding van de woningbouw in Gorinchem tussen Wijdschild/de Lingsesdijk en Dalem: Laag Dalem, Laag Dalem Zuid en Hoog Dalem. De industriële uitbreiding werd voorzien in Gorinchem-Noord. Ruimtelijk gezien zijn hier het Stegenplan Gorinchem en het Gemeentelijk monumentenbeleid, dat al sinds 1995 in voorbereiding is, de belangrijke plannen om te noemen. Erfgoed wint aan belang en vraagt om een meer integrale benadering van het beleidsveld. Gorinchem heeft een (Rijks)beschermd stadsgezicht en ontwikkelt zich tot een prominente monumentengemeente, waar erfgoed in combinatie met cultuur en toerisme een steeds grotere (economische) plek inneemt. De woon- en transformatievisie uit 2019 en de mobiliteitsvisie uit 2020 zijn van grote invloed op het huidige ruimtelijke beleid, samen met de visie van de Stad ‘GO2032’ (2017) en het Berenschotrapport over de centrumfunctie van Gorinchem (2019). De route naar duurzame groei voor stad en regio wordt uitgestippeld.
Periode 10 Samen maken we de stad - heden - 2050 - Gezond, groen en klimaatbestendig, kwaliteit door diversiteit.
kern: ROUTE NAAR DUURZAME ONTWIKKELING Daarmee wordt periode 10 ingeluid: de periode waarin Gorinchem op een punt staat om te kiezen hoe de ambities en ontwikkelen in de toekomst invulling krijgen.
69
Bijlage 3 Trends en ontwikkelingen In iedere gemeente spelen veel trends en ontwikkelingen een rol, waaronder de gevolgen van klimaatverandering, digitalisering van de samenleving, en demografische trends zoals vergrijzing. Elke gemeente ondervindt de gevolgen van deze nationale ontwikkelingen op hun eigen manier, zoals de watergebonden opgaven in Gorinchem. Daarnaast heeft Gorinchem ook nog te maken met regionale trends en ontwikkelingen, denk daarbij aan de verdichting binnen de gemeentegrenzen of economie trends. Hieronder zijn op verschillende onderwerpen de trends en ontwikkelingen voor Gorinchem uitgewerkt.
Bevolkingsontwikkeling
Economie
Het Planbureau voor de Leefomgeving voorspelt grote
Gorinchem is een goed presterende gemeente, met een
demografische
en
relatief lage werkloosheid, een divers bedrijfsleven en een
bevolkingskrimp. Voor Gorinchem is op korte termijn een
goed gekwalificeerde beroepsbevolking. In 2019 zijn er in
groei van het aantal inwoners voorspeld, maar op langere
Gorinchem bijna 22.500 banen en ruim 3.500 bedrijven. De
termijn is de groei onzekerder. Er is een toename van mensen
belangrijkste
die zich vanuit andere gemeenten in de stad vestigen.
Gorinchem zijn: zorg, zakelijke dienstverlening en groot-
veranderingen,
zoals
vergrijzing
drie
sectoren
voor
werkgelegenheid
in
handel. Qua aantal bedrijven gaat het juist om de zakelijke Gorinchem vergrijst en er is een toename in (oudere)
dienstverlening, bouw en detailhandel. Maar liefst 38%
eenpersoonshuishoudens. Individualisering is meer en meer
van alle banen bevindt zich op bedrijventerreinen. De
kenmerkend voor onze samenleving. Dit heeft invloed op
huidige positie van Gorinchem is onder meer te danken aan de
onze woon- en leefomgeving, maar ook op de toekomst van
ligging, de van oudsher sterke maakindustrie en de sterke
onze verzorgingsstaat. Het aantal huishoudens groeit. De
regionaal verzorgende functie (zorg, detailhandel). Factoren
druk op de woningmarkt is hoog. Mensen worden ouder,
zoals de krimpende beroepsbevolking, de verslechterende
werken tot op hogere leeftijd en blijven langer zelfstandig
bereikbaarheid en het huidige gebrek aan ruimte zetten deze
wonen. Mensen zijn minder plaatsgebonden en flexibeler.
positie evenwel onder druk. De leegstand onder bedrijfsruimtes
Ook op de arbeidsmarkt is de demografische ontwikkeling
is laag met 1,7%. De leegstand van kantoren en detailhandel
merkbaar: binnen afzienbare tijd gaat een grote groep
is daarentegen, net als in de rest van Nederland, hoog
werkenden met pensioen. Dat heeft effect op de beschikbare
met zo’n 12%. Hier ondervindt met name de binnenstad de
arbeidskrachten en het stelsel van sociale voorzieningen.
nadelige effecten van. Maatschappelijke
trends
en
opgaven
beïnvloeden
de
economische ontwikkeling van Gorinchem: denk hierbij aan snelle technologische ontwikkelingen (digitalisering, dataficering),
de
vergroening
van
de
economie,
de
veranderingen op het gebied van mobiliteit en geopolitieke kwesties die van invloed zijn op de positie van de Nederlandse economie. Ook de ontwikkelingen op de woningmarkt zijn van belang. Binnen deze context ontstaan er kansen (technologie, circulaire economie, groei kleinschalige bedrijvigheid, bevolkingsgroei) én bedreigingen (positie binnenstad, vergrijzing, relatief kleine schaal) voor Gorinchem.
70
Zorg en gezondheid
Energietransitie, klimaatadaptatie en circulaire economie
In Gorinchem doet iedereen er toe en kijken we actief naar
Klimaatverandering zorgt voor meer extremen in neerslag,
elkaar om. We zien de vraag naar zorg nu en in de toekomst
hitte, droogte en water door de grote rivieren, waaronder de
toenemen. Daarom faciliteren we een gezonde leefstijl, een
Merwede/Waal. De eindigheid van natuurlijke hulpbronnen
prettige leefomgeving en zorgen we dat iedereen kan mee-
en grondstoffen vraagt om het nemen van maatregelen. Het
doen en passende ondersteuning en zorg krijgt. Wie zorg of
vraagt om grote inzet op energiebesparing en het klimaat-
ondersteuning nodig heeft ontvangt dat vaker thuis of in de
bestendig maken van de leefomgeving, het overschakelen
directe omgeving. Mensen blijven langer zelfstandig wonen
van fossiele op duurzame energiebronnen, het zuiniger en
en daar moeten zowel de voorzieningen als het woningaanbod
duurzamer omgaan met energie, water, grondstoffen en
op zijn afgestemd. Daarnaast gaat innovatie een grotere rol
voedsel. Het slim inrichten van zowel de boven en onder-
spelen in het aanbieden van zorg.
grond is een uitdaging. Het vraagt ook om een samenleving die zich meer bewust is van deze noodzakelijke opgaven.
Gezondheid en een gezonde samenleving zijn steeds belangrijker maatschappelijke thema’s. Een gezonde leefstijl
Deze opgave speelt op wereldschaal, maar raakt ook aan
bestaat uit goed eten, bewegen, een goede nachtrust en een
de kwaliteit van de Gorcumse leefomgeving. Milieu- en
juiste balans tussen werk en ontspanning. Dit is essentieel
duurzaamheidsvraagstukken staan niet op zichzelf, maar
om je vitaal te voelen. Gezondheid wordt niet alleen
zijn sterk verbonden met economie, mobiliteit, gezondheid,
bepaald door (leefstijl) gedrag zoals voeding en bewegen,
natuur en wonen.
maar ook door de omgeving. In een gezonde leefomgeving is het prettig wonen, werken en recreëren. Daardoor heb
Robuust groen heeft een belangrijke functie bij het
je minder zorg en ondersteuning nodig. De afwisseling van
tegengaan van hittestress. De openbare ruimte heeft een
bebouwing met groen, de aanwezigheid van plekken met rust
voorbeeldfunctie bij klimaatadaptatie; bij (her-)inrichtings-
(stilte), verkoelend water en aantrekkelijke en gevarieerde
plannen zijn maatregelen voor klimaatadaptatie dan ook de
openbare ruimten die uitnodigen tot bewegen hebben een
norm. We bouwen nu al aardgasloos en het verduurzamen
positieve invloed, net als goede fiets- en wandelvoorzieningen
van bestaande bouw volgt op de voet.
en buitenspeelmogelijkheden. Ook heeft een groene omgeving een positief effect op het mentale welbevinden van onze
Lokaal opwekken van energie heeft een grote ruimtelijke
inwoners.
impact in zowel bestaand stedelijk gebied (verduurzaming woningvoorraad), als in het buitengebied, zoals bij het bieden van ruimte voor wind- en zonne-energie, geothermie, aquathermie en bio-energie. Ruimte maken voor klimaatmaatregelen vraagt om een goed gestructureerde ligging van ondergrondse kabels en leidingen. Dat is een gezamenlijke uitdaging van de gemeente, het waterschap, de kabelexploitanten en de netwerkbeheerders. Ook van particulieren wordt gevraagd om mee te werken aan
klimaatmaatregelen.
De
behoefte
aan
duurzame
energiebronnen stijgt. 71
Technologie
Lerende kenniseconomie en internationalisering
De digitalisering van onze samenleving heeft invloed op
Door internationalisering van de economie en digitalisering
het ruimtegebruik. We bestellen steeds meer via internet
wordt onze wereld groter. De economie concentreert zich in
en dat heeft gevolgen voor het winkelbestand en de leven-
en rond de grote stedelijke agglomeraties, zoals de Randstad.
digheid van winkelgebieden. Activiteiten worden minder
De aantrekkingskracht van deze netwerken zet naar
plaatsgebonden en de scheidslijnen tussen werk en vrije tijd,
verwachting de positie van middelgrote steden onder druk.
werk en thuis én tussen publiek en privaat vervagen. Het
Om samen sterker te staan zoeken steden aansluiting
mengen van allerlei functies in gebouwen of wijken komt
en samenwerking met elkaar. Ook wij moeten meer gaan
steeds meer voor. Innovaties op het gebied van vervoer,
handelen vanuit het bewustzijn dat we onderdeel zijn van
deelsystemen, en een toenemend gebruik van de (elektrische)
deze stedelijke netwerken. Hoe omvangrijker en dynamischer
fiets, veranderen de vraag naar parkeerplaatsen, wegen en
die netwerken zijn, hoe sterker Gorinchem wordt. Kennis
energie. Doorontwikkeling van ‘The internet of things’ heeft
en innovatie worden steeds belangrijker voor economie,
consequenties voor de manier waarop we leven. Huizen
duurzaamheid en zorg. Dit zien we als ondernemers en
worden slimmer door domotica dat met de bewoners het
organisaties nieuwe markten openen en sectoren verbinden.
leefmilieu, de communicatie, het vermaak, de beveiliging en
Creatieve stedelijke milieus, die kennis uitwisselen en ideeën
het energieverbruik regelt. Voor veel bedrijfssectoren geldt
bijeenbrengen, maken dit makkelijker. Ook investeren in
dat het een aanpassing in de manier van werken betekent.
onderwijs en onderzoek is van belang. Het functioneren als regio (van bijvoorbeeld de arbeidsmarkt) is daarbij steeds belangrijker. De aanwezigheid van een groot aandeel kenniswerkers is belangrijk voor een goed ondernemersklimaat en fungeert als motor voor innovatie en vernieuwing.
72
Bijlage 4 Participatiehoofdstuk Omgevingsvisie Gorinchem Inleiding Dit document bevat een weergave van het doorlopen participatietraject, waarin de gemeente Gorinchem heeft gevraagd aan inwoners en stakeholders binnen en buiten de gemeente om mee te denken over de ruimtelijke toekomst van de stad. De insteek van deze analyse is om een impressie te geven van de reacties en hieruit een rode draad te halen. Kennislacunes konden gedurende het proces worden aangevuld, en interessante, bijzondere of nieuwe ideeën werden meegenomen in het vervolgproces en de bijsturing richting een eindproduct.
Ideeën en zorgen vanuit de stad, voor de stad Een omgevingsvisie is uiteindelijk een gezamenlijk document: van de stad en door de stad. Participatie is randvoorwaardelijk, maar gemeenten kunnen zelf een keuze maken in de manier waarop deze participatie plaatsvindt. Om een zo goed mogelijk toekomstbeeld te kunnen schetsen, is de gemeente Gorinchem van mening dat hiervoor een uitgebreide raadpleging van de omgeving plaats moet vinden, in combinatie met expert kennis en betrokkenen uit eerdere omgevingsprocessen. Ideeën en zorgen vanuit de stad worden meegenomen, en vormen de uiteindelijke basis dan wel de aanscherping van de ambities en keuzes die we gaan maken.
Aanpak
Participatieruimte
Deze omgevingsvisie is het resultaat van een ronde aan
De ‘omgevingsvisiekaart’ is het ‘openingsbod’ aan de stad;
diverse gesprekken, ateliers en werksessies. Er was sprake
een startpunt van het gesprek met de stad. Deze kaart is
van verschillende samenstellingen, besproken onderwerpen
een bundeling van sectorale kennis (grotendeels intern,
en gebieden en thema’s die onder de loep zijn genomen. Ook
soms extern) en vastgesteld beleid, en toont het beeld van
bestaande beleidsdocumenten, en de participatietrajecten
Gorinchem in 2050 op hoofdlijnen. De ‘nieuwe elementen’
die hier aan vooraf zijn gegaan (denk aan GO2032) zijn hierin
op de kaart zijn, als openingsbod, open voor breed debat.
meegenomen.
Recent vastgesteld beleid dat op de kaart staat, is dat niet. Het besluit over de Omgevingsvisie ligt uiteindelijk bij de gemeenteraad.
Het
participatietraject
rondom
de
Omgevingsvisie heeft als doel de verschillende argumenten en belangen op te halen bij de toekomstscenario’s. De omgevingsvisie wordt verrijkt met de aanvullingen vanuit de participatie en op basis van de opbrengsten van de participatie kan de gemeenteraad een goede afweging maken in haar besluit. Het participatieproces voor de totstandkoming van deze visie bestond uit grofweg twee fasen en hadden een inventariserende en beeldvormende doelstelling.
73
Fase 1 – voorbereidend en inventariserend
Fase 2 – inventariserend en toetsend
Interne en externe ateliers
Raadsexcursie
De doelstelling van de ateliers was het startsein om na te
Informeren
denken over het Gorinchem van 2050: hoe willen we dat
fractieassistenten
Gorinchem zich gaat ontwikkelen en wat is daar voor nodig?
omgevingswet- en visie. De mogelijkheid werd geboden om
Telkens op gebiedsniveau. Het is een combinatie van brain-
het gesprek aan te gaan met leden van het programmateam
storm, ontwerp en discussie met diverse partijen over de
Omgevingswet. Het maakt (toekomstige) ontwikkelingen
toekomst
deze
tastbaar. Vervolgens haakt het qua inhoud en te bezoeken
ateliers hebben geleid tot onderzoeksvragen die verder zijn
locaties aan op het participatieproces met de omgeving dat
uitgediept om uiteindelijk tot een ‘omgevingsvisiekaart’ te
in september van start ging.
van
zo’n
gebied.
De
resultaten
van
van
de
leden
over
de
van
de
gemeenteraad
voortgang
rondom
en de
komen.
Omgevingstour Gesprekken buurgemeenten In de zogenoemde omgevingstour zijn inwoners actief De gesprekken met de buurgemeenten hebben er toe
bevraagd over de wijze waarop zij hun leefomgeving graag
gediend om van elkaar te leren, inspiratie op te doen en ‘best
ruimtelijk ingevuld zien. Hiervoor zijn zowel fysieke als
practices’ te bespreken. Immers, sommige buurgemeenten
digitale middelen ingezet: op verschillende plekken in de
hebben al het gehele proces van de omgevingsvisie door-
openbare ruimte werd gevraagd om mee te denken over de
lopen en kunnen handvaten bieden, anderen stonden nog
inrichting van die locatie en inwoners werd gevraagd een
in de startblokken. Daarnaast zijn opgaven in de stad niet
bijbehorende enquête in te vullen over de toekomst van
enkel lokaal, maar zien we gelijkenissen als het gaat om
de stad als geheel. Met behulp van een aantal mogelijke
regionale maatschappelijke opgaven. Hierin konden we elkaar
toekomstbeelden konden zij een ‘tour’ maken door het
aanvullen.
Gorinchem van de komende decennia.
Themabijeenkomsten
Stadstafel omgevingsvisie
Per toekomstbeeld
(wonen, werken, water en regio) zijn
De stadsmarkt was meer informerend van karakter. Met
er aantal bijeenkomsten georganiseerd waarin een selecte
als doelstelling om de betrokken inwoners vanuit de
groep betrokken inwoners in gesprek kon gaan met de
omgevingstour,
gemeente. Dit had als doel om de thema’s verder aan te
ambtenaren en andere betrokkenen een kijkje te geven
kunnen scherpen.
‘achter de schermen’ van de omgevingsvisie. De mogelijkheid
raadsleden,
college
leden,
betrokken
werd geboden om te reageren op de huidige stukken en/of in gesprek te gaan met de gemeente.
Kennisgesprekken stakeholders Met diverse stakeholders (die wellicht ook al eerder betrokken
Eindresultaat
zijn geweest) zijn gesprekken gevoerd over de toekomstbeelden en wat dit mogelijkerwijs voor hen betekent.
Het resultaat hiervan is dat we op basis van de input van
Dit heeft geleid tot aanvullingen en vraagtekens die nog
de omgeving, stakeholders en vakdeskundigen zijn gekomen
onderwerp zijn van nadere uitwerking. Met hen hebben
tot een gedeelde omgevingsvisie. Deze is gebouwd op
we de toekomstscenario’s concreter gemaakt en kregen we
kennis, input en de kritische blik van inwoners, allen met het
scherper waar de kansen en knelpunten zouden kunnen
vizier op 2050: wat voor stad willen we zijn? En wat is daar
liggen.
voor nodig?
74
De meest opvallende zaken uit de participatie en inventarisatie • De binnenstad wordt vaak genoemd als plek om op te
• De visie zou oog moeten hebben voor de positie van
focussen; daar is de huidige problematiek het grootst
Gorinchem als stad ten opzichte van de meer landelijke
(leegstand winkels, verkamering vastgoed) en is een
omgeving als één netwerk. Daarnaast is er een grote
snelle oplossing noodzakelijk vanwege de uitstraling.
wederzijdse afhankelijkheid op regionaal niveau om
Echter is Gorinchem meer dan alleen de binnenstad,
diverse maatschappelijke opgaven het hoofd te kunnen
verleg de focus ook naar de gebieden daar buiten, ze zijn
bieden. Benut samenwerkingsmogelijkheden.
complementair aan elkaar en het werken aan het een sluit het ander niet uit.
• Let goed op de groei van de stad, in relatie tot prognoses, strategie en plannen van provincie en omliggende
• De uitstraling van de stad is soms ‘vlees noch vis’.
gemeenten. Onderbouw goed, waarom we denken dat dit
Gorinchem is daarmee stuck in the middle. Het is tijd om
de juiste ontwikkelstappen en aantallen zijn om te
preciezer te profileren aan de hand van diverse thema’s
hanteren in woningbouw.
zodat de gemeente ook keuzes kan maken: wat zijn we voor soort stad in 2050? En waar komen we vandaan?
• De grote maatschappelijke opgaven (vergrijzing, klimaatverandering, woningnood) spelen ook in Gorinchem een
• Er moet een onderscheid gemaakt worden tussen de
rol, dat wordt door experts maar ook door de omgeving
ingrepen; regret/no-regret. Door daarin juist te sturen
zo ervaren. Gorinchem draagt zijn steentje bij aan de
kunnen urgente problemen op korte termijn weggenomen
oplossing op regionaal gebied, maar moet ook voor een
worden. Door op langere termijn de juiste koers en visie
duurzame toekomst kijken wat er nodig is om de stad
te kiezen kunnen andere gebieden en de stad als geheel
aantrekkelijk en leefbaar te houden in 2050.
organisch meegroeien. • De toekomstbestendigheid, bereikbaarheid én identiteit van de bestaande wijken moet niet uit het oog verloren worden. Geef ze een goede plek op de kaart en in de visie.
75
Resultaat participatieonderdelen Hieronder volgt een weergave van de verschillende onderdelen van het participatieproces.
Interne en externe ateliers Korte beschrijving doel en resultaat (boekjes en verslagen in bijlage)
Themabijeenkomsten Er zijn vier themabijeenkomsten georganiseerd over de thema’s; wonen en water. Hieronder volgt een weergave van deze themabijeenkomsten.
Verslag themabijeenkomst Wonen 30 september 2021 Aanwezigen:
Marnix:
Leger des Heils, Provincie Zuid-Holland, Poort6, makelaar /
“In de afgelopen 100 jaar zijn er 2 bruggen gebouwd in Gorinchem.
taxateur, Enver, De Hypotheker, BVR, Gemeente Gorinchem
Met alle aanwezig rivieren is dat gewoon simpelweg te weinig. Dit heeft mede als gevolg dat de veiligheid en comfort van
Opening
fietsers in het geding komt. De mobiliteitsvisie speelt een belangrijke
Marnix de Vos van BVR opent de bijeenkomst met een
rol om de fietspaden in de stad te verbeteren en de veiligheid te
presentatie over de onderdelen van het thema woonstad in
stimuleren.”
de (concept) omgevingsvisie. Hij stipt daarbij de huidige knelpunten en mogelijke kansen aan die Gorinchem op dit
We hebben ons nu gefocust op de woningmarkt, hoe is
moment kent, zoals de Schelluinsestraat en het Stations-
dat voor de aanwezigen?
gebied.
• Wij hebben kopers met een lager budget. We moeten als samenleving wel rekening blijven houden met daklozen
Bij het station willen we inzetten op meer wonen, dat is
en ander minderbedeelden.
een geschikte locatie. Er zijn ook verschillende locaties in Gorinchem die alleen geschikt zijn voor kantoren. Hoe verder
• Je ziet een steeds sterkere beweging dat er meer aandacht
je richting de snelweg gaat, hoe meer de nadruk komt op
komt voor individueel wonen. Deze worden dan nu samen
werken.
op dezelfde plek neergezet, maar het zou beter zijn om deze te spreiden in een wijk.
Aanwezige: “De intentie is dus om de grotere bedrijven vanuit het centrum gebied naar de Grote Haar te lokken?”
• Er moet aandacht voor blijven dat betaalbare woningen mogelijk blijven.
Dat klopt. • Kremlin geeft op dit moment invulling aan andere Discussie:
woonvormen. Het maken van dit soort woonvormen en
Op dit moment is de Gildewijk door het spoor afgesloten
voorzieningen is eigenlijk niet meer onze core business.
en zijn er maar beperkte overgangen. Met een extra OV hun creëer je ook een extra onderdoorgang en dus ontsluiting.
• We spelen op dit moment liever in op de vraag vanuit het bestaande budget in plaats van dat we daar een vast
Aanwezigen:
budget voor hanteren.
• Ontsluiting komt ook actief naar voren in de mobiliteitsvisie, aangezien we inderdaad een slechte verbinding
• Het individueel wonen vereist ook maatwerk, dat kunnen
hebben van oost naar west op de fiets, maar met de auto
we niet altijd leveren of ervanuit gaan dat dat goed komt.
is dat nog veel slechter.
76
Aanwezige:
Als jullie het referentiebeeld van Gorinchem woonstad in
“Het intrigeert wel. Ik hoor nu dat er kleinere woningen moeten
2050 bekijkt, welke elementen spreken jullie aan?
komen voor bepaalde groepen, maar ik ervaar juist overal dat
• De toegankelijkheid van het water is een echte kwaliteit.
iedereen groter wil wonen en meer ruimte nodig heeft. Klopt dat
Die oevers moet je niet privatiseren maar openbaar laten.
dan wel?” • Aan de Arkelsedijk en de Linge-Oevers, daar zal je echt • Er is wel ruimte nodig, iedereen wil namelijk ook die
kwaliteit moeten toevoegen. Dat is nu alleen maar
tweede slaapkamer. Zelfs als je alleen bent wil je nog een
fabrieksloodsen, zonde. Het ligt ook best centraal, zeker
extra kamer voor je laptop of kleinkinderen. Kleinere
als je bruggen gaat bouwen en de verbindingen
woningen hebben bij Poort6 daarom ook een snellere
verbeteren. Dat zijn dan wel kansen die je moet benutten.
doorloop. Jongeren beginnen er, maar willen snel doorgroeien. • Dat kan je vertalen naar de Linge-oevers. De koppeling met Gorinchem als waterstad en leven aan het water,
• Het streven om de Linge terug te geven aan de stad is niet alleen voor het water, maar ook voor het historische beeld van de stad.
sluit daar wel bij aan. • De flats passen niet helemaal • In de binnenstad is duidelijk verkamering zichtbaar. Het is de vraag of de huidige staat van de woningen nog
• Deels staan deze flats er al. We richten ons vooral op vergroenen en binnenstedelijk ontwikkelen.
wel voldoet aan deze woonvorm. Het is snel de vraag of het verduurzamen van de bestaande woningvoorraad financieel haalbaar is of dat het beter is om over te gaan
• Laten we ons richten op alles wat er al staat. We hoeven niet persé bij te bouwen.
tot sloop. Er is een kwaliteitsslag nodig in de binnenstad. • In het referentiebeeld valt op dat links vrij stads is en Aanwezige:
rechts meer nieuwbouw is. Ik mis het middenstuk. Er zit
“Wij verkopen ook nieuwbouw in Leerdam, daar is de eis 35% sociale
geen tussenvorm in, terwijl die sfeer wel goed bij een
huur. Hoe kan het dat dit in Hoog Dalem niet zo is uitgewerkt?”
maat stad als Gorinchem zou passen. • Die sfeer, die je wellicht in de Haarwijk tegenkomt, dat
• 10 jaar geleden was de financiële situatie heel anders. Er
zouden we beter kunnen benutten.
was toen geen vermogen om grond aan te kopen, waardoor er geen positie is verworven voor sociale huur.
Vragen: • Gaat de UNESCO toewijzing dit proces nog in de weg
• Ook lag de urgentie toendertijd minder op sociale huur. Het was simpelweg niet nodig, we verkochten toen huurwoningen omdat ze leeg stonden.
staan? • In principe geldt de toewijzing alleen voor de binnenstad, deze stopt bij de stadswal (aanvulling mei 2023: aanwijzing UNESCO geldt voor de vesting van
Hoe kijken jullie naar de westkant van de stad?
Gorinchem als onderdeel van de Nieuwe Hollandse
• Mensen zijn soms verbaast als ze voor het eerst komen
Waterlinie).
kijken naar woningen: “Het is hier eigenlijk best leuk.” • Vanaf de snelweg zie je voornamelijk industrie en een weinig uitnodigende wijk, dat helpt niet mee voor het beeld.
• Je
zal
je
in
de
toekomst
wel
meer
moeten
verantwoorden, zeker als je actief in de binnenstad aan de slag gaat. • We moeten niet vergeten dat er al een aantal mogelijkheden aanwezig zijn, zoals het weghalen van
• In de Lingewijk merk je dat er een betere mix zit in het soort woningen, terwijl je in de Gildewijk 75% sociale
parkeervelden die er zijn. Dat mag binnen het UNESCO-beleid.
huur hebt. • Kan je dat niet kopiëren naar andere wijken? • Het westen van Gorinchem is wel stadsig, niet stedelijk, maar stadsig. De oostkant is gewoon een vinexwijk. • Meer uitwisseling. 77
Verslag themabijeenkomst Water 30 september 2020 Aanwezigen: Watersportvereniging, Gorinchem natuurlijk groen, BVR, Gemeente Gorinchem) Opening
Hoe kijken jullie naar de ideale waterstad Gorinchem in
Marnix de Vos van BVR opent de bijeenkomst met een
2050?
presentatie over de onderdelen van het thema waterstad
• Op dit moment delen we het water met allerlei soorten
in de (concept) omgevingsvisie. Hij stipt daarbij de huidige
gebruikers. Voor ons als watersport vereniging zou het
knelpunten en mogelijke kansen aan die Gorinchem op dit
prettig zijn een eigen gebied te hebben op het water. Nu
moment kent.
ontstaan er spannende situaties, wat niet nodig is.
Discussie:
• Door de aanwezige beroepsvaart in de vluchthaven wordt
Vanuit de aanwezigen wordt er gereageerd dat er een periode
er door het schroefwater van de vaart veel slib in onze
is geweest waarbij het college de Linge wilde dempen.
richting gesmeten. Het jaarlijks uitbaggeren van onze
“We mogen blij zijn dat dat niet is gebeurd. Wat je wil realiseren
haven kost veel geld, maar Rijkswaterstaat heeft hier
is juist doorstroming op het water, dat verplaatsen over de Linge
maling in. Dat is erg vervelend en een grote kostenpost.
toegankelijk blijft. Dat is wat Gorinchem nodig heeft.”
Daarbij heette de vluchthaven vroeger niet zo en wordt het sinds kort de overnachtingshaven genoemd. Daar
Andere aanwezigen sluiten zich hierbij aan:
is deze plek niet voor bedoeld, maar wij krijgen nu alle
“Je wil door de binnenstad heen kunnen varen en buitenstaanders
vrachtschepen van de binnenvaart die bij ons voor de deur
het ‘wauw’ gevoel geven. Niet alleen op het water maar ook met
gaan liggen.
de inrichting in de binnenstad. Minder straten, maar meer paadjes. Minder parkeerplaatsen, maar meer ruimte voor de fiets. Daar
• We willen ons meer richten op de toeristen die in de
ligt het succes ook voor andere binnensteden en zo maak je ook
jachthaven komen. We kunnen de kano en de waterfiets
Gorinchem aantrekkelijk. De aantrekkingskracht vergroten zodat
beter benutten voor deze groeiende groep. Ook proberen
mensen langer in Gorinchem verblijven, dat is wat je wil bereiken.”
we actief te verjongen binnen onze vereniging om meer leven in de brouwerij te krijgen.
Niet alleen binnen Gorinchem is de Linge zichtbaar aanwezig, maar ook buiten Gorinchem is de Linge prachtig.
• De Linge is één van de mooiste parels in Nederland.
Binnen de ring wordt de Linge in eerste instantie verpest
Dit zien we in de weekenden terug in het aantal boten
door de aanwezige industrie aan de Arkelsedijk. Bij de
wat in onze jachthaven aanmeert. Het is goed om hier
nieuwe ontwikkeling aan de Arkelsedijk worden regels
aandacht voor te hebben en deze nog meer te benutten.
gesteld aan de privatisering van de oevers, dat moet je bij de Linge-zuid ook gaan doen. Maak de oevers openbaar!
• Er bevindt zich een Natura 2000 gebied boven Gorinchem, daar doen we op dit moment weinig mee. Hier liggen
We moeten er voor waken dat we geen Heusden worden (??).
mogelijkheden.
We moeten een stad zijn die staat voor zijn historie, maar met alleen extra inwoners lossen we niet alle problemen op.
• We moeten breder kijken dan nu, niet alleen naar watergebruik, maar ook uitzicht op water. Er is een groei
Wander: “Er wordt gekeken naar verkleining van het winkelgebied
in de vraag naar kampeerplaatsen aan de Lingen en/of
om de winkels te centreren. En kijken of je horeca kan centreren of
Merwede.
andere vormen van entertainment. Als je her en der wat kleinere specialistische buurtjes weet te creëren, dan kan je mensen trekken, maar dat vereist wel een actieve houding vanuit de stad.”
78
• Gorinchem moet zich meer opwerpen als deur naar de unieke gebieden die het verbindt. Er is Woudrichem,
Munninkerland, slot Loevensteijn en de Biesbosch. Unieke gebieden waar Gorinchem een verbindende functie voor heeft. Het feit dat de ANWB Gorinchem tot mooiste vestingstad heeft uitgeroepen biedt mogelijkheden die verder uit te diepen zijn. We moeten integreren in het grote gebied. We zijn dan wel klein als stad in het grote geheel, maar dat betekent niet dat we klein moeten blijven denken. • Je kan ook de parkeerplaatsen buiten de stad maken en dan mensen vervoeren met pendelbussen naar het centrum. Met wat slimmigheden kan je een veranderslag maken in de mogelijkheden van je waterstad. • De binnenstad voelt af en toe een beetje klein. Vanuit de gemeente zaten we heel erg naar de binnenstad te kijken. Jullie stellen voor om de binnenstad groter te maken, dat is een andere kijk die wij niet hebben gehad. Leuk om dat mee te nemen. • Je zou de groene stapstenen moeten verbinden. Deze stoppen niet bij de gemeentegrenzen. Als je dat met een groene gordel kan verbinden. Uiteindelijk zou de buffer rondom Gorinchem afnemen. Als je zorgt dat de buitenkant groen is, dan hou je het aantrekkelijk voor je stad en haar inwoners. Dan ga je het spanningsveld uit de weg dat je moet groeien omdat je het op een andere manier invullen.
79
Enquête als omgevingsvisietour In september en oktober 2021 zijn inwoners actief bevraagd over de wijze waarop zij hun leefomgeving graag ruimtelijk ingevuld zien. Hiervoor zijn zowel fysieke als digitale middelen ingezet: op verschillende plekken in de openbare ruimte werd gevraagd om mee te denken over de inrichting van die locatie en inwoners werd gevraagd een bijbehorende enquête invullen over de toekomst van de stad als geheel. Met behulp van een aantal mogelijke toekomstbeelden konden zij een ‘tour’ maken door het Gorinchem van de komende decennia.
In het straatbeeld en via andere kanalen Op verschillende plekken in de stad, bij ontwikkellocaties en
langs
uitvalswegen,
zijn
lantaarnpalen
opvallend
gemarkeerd en voorzien van een uitnodiging om na te denken over de toekomst van die plek. Toevallige voorbijgangers werden zo uitgenodigd om op laagdrempelige manier mee te denken over de omgevingsvisie en een kijkje te nemen op de plekken in de stad, waar de komende decennia veel staat te gebeuren. Door met een telefoon de QR-code op de paal te scannen, kwamen zij terecht bij een online enquête, die hen bevroeg over een aantal specifieke plekken in de stad, maar ook over de ruimtelijke inrichting van de stad als geheel. Met de inzet van social media, een advertentie in de krant en het neerleggen van flyers is de omgevingsvisie en de bijbehorende enquête ook breed onder de aandacht van inwoners gebracht.
80
Enquête De enquête bevatte vragen waarmee inwoners mee konden denken over de toekomstige fysieke leefomgeving van de gemeente Gorinchem. In deze enquête werd een aantal impressies getoond, die een beeld geven hoe verschillende centrale thema’s (Gorinchem als Waterstad, Woonstad, Werkstad en Regiostad) eruit kunnen gaan zien voor de stad als geheel. Inwoners konden in de enquête reageren op deze impressies en aangeven welke elementen ze daarin belangrijk en minder belangrijk vonden. Ook kon men aangeven welke elementen men graag aan de beelden zou willen toevoegen. Voor de ontwikkellocaties (Linge Oevers, Schelluinsestraat en Stationsgebied, Gorinchem Noord en de Binnenstad) gold ook dat gevraagd werd naar het belang van ontwikkeling van verschillende elementen, maar dan specifiek voor die gebieden. Op deze manier heeft de gemeente een scherper beeld gekregen van hoe inwoners de ruimtelijke toekomst van Gorinchem voor zich zien; wat spreekt aan en waarvoor is minder enthousiasme? De verkregen informatie is verzameld en verwerkt in de vervolgstappen van de omgevingsvisie, zodat een visie ontstaan is waar iedereen een bijdrage aan heeft kunnen leveren en waarin is geluisterd naar de waardering van inwoners. De resultaten zijn geanalyseerd en er is op een rij gezet wat er met de verkregen informatie en suggesties is gedaan in het vervolgproces richting de uiteindelijke visie.
81
Analyse Enquête In totaal zijn er zo’n 230 respondenten (online én fysiek) die
Hieronder
volgt
een
puntsgewijze
samenvatting
op
de enquête volledig hebben ingevuld, deze reacties zijn qua
hoofdlijnen. In de linker kolom het gedachtespoor (ofwel de
herkomst verdeeld en zijn afkomstig uit bijna alle hoeken
vertaling van gezamenlijke input naar een concrete vraag,
van Gorinchem.
zorg, suggestie of stelling), in de rechterkolom de reactie van de gemeente; op welke wijze is het gedachtespoor wel of niet in concept in de omgevingsvisie terecht gekomen? De verwerking van de input is onderverdeeld in acht hoofdcategorieën, uitgesplitst in vier thema’s en vier ontwikkelgebieden.
60
50
40
30
20
10
0 Dalem
Hoogdalem
Wijdschild en Laagdalem
Lingewijk
Haarwijk Stalkaarsen
Gildenwijk
Schelluinsestraat
Avelingen
Binnenstad
Figuur 1. Impressie herkomst respondenten per deelgebied
Input op referentiebeelden thema De verschillende thema’s in de omgevingsvisie gelden als een gezamenlijke paraplu over de ruimtelijke ontwikkelingen in de stad. Het zijn de vier pijlers, waarop de toekomstige ontwikkeling van de stad rust. Er is aan inwoners gevraagd naar wat men belangrijk vindt om te ontwikkelen binnen elk thema en of er nog elementen in de referentiebeelden ontbreken. Waar moet meer aandacht aan besteed worden? Of wat ziet men anders? 82
Wonen Gorinchem groeit. Nieuwe inwoners hebben een plek nodig om te wonen. Rondom de stad zijn weinig mogelijkheden om uit te breiden. Hoe zorgen we voor meer woningen? Waar, en in welke mate, doen we dat? Dat is een belangrijke vraag. Is het een goed plan om sommige plekken te veranderen van een gebied waar alleen wordt gewerkt, naar een gebied waar ook wordt gewoond? En hoe zorgen we dat onze uitbreidingsplannen duurzaam worden uitgevoerd?
Gedachtespoor
Hoe verwerkt in omgevingsvisie?
Voorkom te grote inmenging van investeerders en pandjesbazen
Er is een grote woningbehoefte en de gemeente heeft niet alles in eigen hand. Wel stelt de gemeente in de omgevingsvisie kaders wat betreft het aanbod (koop en huurwoningen). Deze kaders zorgen er ook voor dat wonen in Gorinchem betaalbaar en toegankelijk blijft voor de verschillende inkomensgroepen.
Woningen verdelen naar verschillende doelgroepen en prijsklassen. De woningsoort passend maken bij ambities en identiteit van Gorinchem.
De woningbehoefte in Gorinchem groeit de komende jaren verder: wat vraagt om toevoeging van woningen voor de lokale vraag. Daarbij verschiet de bevolking van kleur: meer kleine huishoudens, meer ouderen. We moeten met ons woningaanbod (nieuw en bestaand) en de woonomgeving meebewegen met deze veranderingen: meer toegankelijke/uitgankelijke woningen, meer comfortabele woningen voor kleine huishoudens.’’ Bij transformatie en nieuwbouw ligt een accent op woningen die nu nog onvoldoende voor de Gorinchemse en regionale vraag aanwezig zijn: volgens eerdere woningmarktonderzoeken zijn dat koopappartementen (toegankelijke woningen voor o.a. ouderen), dure koopwoningen en vrije-sectorhuur / goedkope koop (tussen sociale huur en koop).
Leegstaande woningen.
gebouwen
transformeren
naar
Er worden nieuwe stedelijke woonmilieus gecreëerd op plekken die nu nog primair een bedrijfsbestemming hebben. Een deel van deze bedrijven wordt gefaciliteerd om elders in de stad een plek te vinden voor toekomstige activiteiten. Dat biedt ruimte voor transformatie naar een mix van wonen en werken, maar houdt ook de werkgelegenheid in stand voor de toekomst. ‘’In omgevingsprogramma’s (aansluitend bij wijkgericht werken) uitwerken welk woonmilieu gewenst is en hoe dit zich verhoudt tot woonmilieus in omliggende wijken. Transformaties in wijken (bijvoorbeeld kantoorgebouwen) benutten ten behoeve van gewenste ontwikkeling uit de wijkvisies.
83
Gedachtespoor
Hoe verwerkt in omgevingsvisie?
Voldoende afwisseling tussen wonen en werken in de binnenstad.
Bij het versterken van het stedelijk profiel van Gorinchem is de binnenstad één van de hot-spots, als dynamisch woon-werk-winkelgebied met culturele voorzieningen voor de stad en de regio. Versterken van het woonmilieu van de binnenstad betekent: variatie in woonvormen, concentratie van winkels in kernwinkelgebied, horeca in horecagebieden, minder ruimte voor de auto en accepteren van de lusten en lasten van wonen in de binnenstad. In de binnenstad zien we in winkelstraten meer winkels leeg komen. Daarnaast zijn er de nodige onbenutte ruimten boven en achter winkels. De gemeente zet buiten het kernwinkelgebied en horecagebied in op herbenutting van deze ruimten, door een mix aan functies. Daarmee bieden we een dynamisch woonmilieu passend bij stedelijke leefstijlen, waaronder studentenhuisvesting.
Op zoek naar compactere, kwalitatieve en andere woonvormen, benutten creativiteit.
We zetten in op woonvormen die in trek zijn bij meer stedelijke en creatieve leefstijlen. De gemeente Gorinchem stimuleert en faciliteert initiatieven vanuit de samenleving.
Zorg voor een voldoende oplossing voor het parkeren (in de woongebieden als in het centrum) en de bereikbaarheid van de (bestaande en nieuwe) woningen.
Woningbouw en bereikbaarheid kunnen niet zonder elkaar. De centrale ligging is voor Gorinchem een belangrijke pré. De bereikbaarheid van de stad, en binnen de stad, staat onder druk. Bij noodzakelijke extra nieuwbouw is het verbeteren van de bereikbaarheid voor de woningbouw-ontwikkeling randvoorwaardelijk, liefst door (vervoers)innovaties.
Meer aandacht naar speelplekken voor jeugd en buurthuizen (ontmoetingsplekken).
In het kader van de Zorgzame stad ondersteunen en stimuleren we initiatieven die komen vanuit de wijk m.b.t. (nieuwe) ontmoetingsfuncties. Soms is een verdergaande rol nodig. In de gemeente is ruimte voor woonconcepten die ontstaan uit of bijdragen aan gemeenschapszin (voorbeeld Krasse Knarrenhof). De wijken in Gorinchem hebben een hoge ruimtelijke kwaliteit en worden door inwoners gewaardeerd voor groene ruimte en water met een goede gebruiks-, belevings- en toekomstwaarde. Dit betekent bij herinrichting en beheer van groen aandacht voor ruimtelijke kwaliteit, ontmoeting, spelen, sport, beweging en gezondheid.
Hoogbouw is mogelijk, maar zorg voor voldoende afwisseling en alleen daar waar het passend is.
84
Er zijn een aantal doelen geformuleerd (afwegingskader) ten aanzien van nieuwbouw en transformatie. Per wijk is gekeken welke vorm het meest geschikt is. Zie hiervoor de woon-en transformatievisie (pagina 32).
Gedachtespoor
Hoe verwerkt in omgevingsvisie?
Nieuwe woningen moeten innovatief en milieubewust gebouwd worden; meer stimulans vanuit de gemeente richting huidige bewoners.
De woningen in Gorinchem zijn naar energieprestatie minimaal in lijn met nationale akkoorden als het Aedesakkoord (gemiddeld label B in 2021) en het klimaatakkoord (CO2-neutraal in 2050 en gasloos). Bij vaststelling van het actieprogramma en de prestatieafspraken toetsen we dit nadrukkelijk aan de afspraken uit het klimaatakkoord. De gemeente daagt woningeigenaren en bouwsector uit tot energetische verbetering door onder meer informatievoorziening, eventuele inzet duurzaamheidsleningen en pilots. Bijkomend voordeel is dat op termijn de woonlasten beheersbaar blijven. In de transitievisie warmte is uitgewerkt hoe dit vanaf 2021 opgepakt wordt, waarbij prioriteit wordt gegeven aan een gebiedsgerichte aanpak in Gildenwijk en Haarwijk. Om dit versneld mogelijk te maken ondersteunen we innovatie in energie opwekking en energiebeheer; met als ambitie op termijn woningen die energieleverend zijn (energie-plus). Voor de verdere toekomst willen we noodzakelijke ingrepen in de openbare ruimte, waar mogelijk, koppelen aan initiatieven die bijdragen aan het behalen van doelstelling op het gebeid van de energietransitie, duurzaamheid of klimaatadaptatie.
Ontvlecht wonen en werken juist. Dit maakt dat bewoners mentaal eerder afstand van werk kunnen nemen in privé tijd.
Juist in de huidige tijd wordt er gezocht naar een gebalanceerde combinatie tussen wonen en werken. Het één sluit het ander niet uit en juist die mix zorgt voor een bruisend en levendig woon-werkmilieu. Wel moeten er voldoende faciliteiten zijn voor inwoners om te kunnen ontspannen, ontmoeten en recreëren en wordt er aandacht geschonken aan het gezond houden van de bevolking. De ‘nieuwe’ mix van wonen en werken in een aantal ontwikkellocaties gaat voor een deel uit van vervanging van het huidige werk dat er nu plaatsvindt. Bij een mix van wonen en werken gaat het vaak om werken in de plint van gebouwen, met onder andere ruimte voor kantoren, andere noodzakelijke voorzieningen voor wijken, eventueel horeca en recreatie.
Niet zo zeer meer ruimte voor de fiets maar meer voorrang en minder omrijden. Veel wegen zijn nu te veel vanuit auto perspectief aangelegd.
Randvoorwaardelijk vanuit de mobiliteitsvisie werken we aan het verbeteren van fietsverbinding tussen woonwijken en de binnenstad, gericht op een bereikbare binnenstadsfunctie. Vanuit de mobiliteitsvisie extra inzet op bereikbaarheid binnen en tussen de wijken, met aandacht voor oostwestverbinding in de stad. Een betere bereikbaarheid van de wijken en transformatielocaties naar buiten de stad, per OV en auto. Hiervoor maken we ons sterk voor verbreding van de A15, A27, Merwede-Lingelijn en OV voorzieningen. 85
Gedachtespoor
Hoe verwerkt in omgevingsvisie?
Overal komt naar voren: minder auto’s. Maar mensen willen toch hun auto houden en liefst dichtbij huis. Benut vooral plekken om te bouwen waar in de loop van tijd kansen zijn en bekijk of daar eventueel transformaties gewenst zijn. Minder auto’s is een mooi gedachte tot het bij de praktijk komt en dan is het toch dat het gebied (dus ook rondom Gorinchem) zorgt dat een auto nodig is daar te komen, het is een utopie om dat met openbaar vervoer te regelen. Deelautoconcepten zouden een optie kunnen zijn.
Woningbouw en bereikbaarheid kunnen niet zonder elkaar. De centrale ligging is voor Gorinchem een belangrijke pré. De bereikbaarheid van de stad, en binnen de stad, staat onder druk. Bij noodzakelijke extra nieuwbouw is het verbeteren van de bereikbaarheid voor de woningbouw-ontwikkeling randvoorwaardelijk, liefst door (vervoers)innovaties.
Meer wonen boven winkels voor de levendigheid van de stad; Gebruik nieuwe technieken, zoals hoogbouw met wand en daktuinen, zorg dat als je bijvoorbeeld beperkte hoogbouw maakt dat de begane grond van deze gebouwen voorzieningen krijgen zoals winkels restaurants etc.
In de binnenstad zien we in winkelstraten meer winkels leeg komen. Daarnaast zijn er de nodige onbenutte ruimten boven en achter winkels. De gemeente zet buiten het kernwinkelgebied en horecagebied in op herbenutting van deze ruimten, door een mix aan functies. Daarmee bieden we een dynamisch woonmilieu passend bij stedelijke leefstijlen, waaronder studentenhuisvesting. We zetten in op woonvormen die in trek zijn bij meer stedelijke en creatieve leefstijlen; vormen van flexwonen, tiny-houses, friendswoningen. De gemeente Gorinchem stimuleert en faciliteert initiatieven vanuit de samenleving.
Het leefgebied van lokale diersoorten ondanks de bouw van nieuwe woningen in stand houden door bijvoorbeeld een diversiteit aan grasstroken, struiken en open groenplekken te behouden.
86
De wijken in Gorinchem hebben een hoge ruimtelijke kwaliteit en worden door inwoners gewaardeerd voor groene ruimte en water met een goede gebruiks-, belevings- en toekomstwaarde. Dit betekent bij herinrichting en beheer van groen aandacht voor ruimtelijke kwaliteit, ontmoeting, spelen, sport, beweging en gezondheid; in het bijzonder voor wijken waar groene ruimte aanwezig, maar verstopt is, zoals Laag-Dalem.
Werken Onze economie verandert. Duurzame innovaties worden steeds belangrijker. Gorinchem is van oudsher een werkstad. De vraag is nu hoe we ervoor kunnen zorgen dat de werkgelegenheid in onze stad groeit en toekomstbestendig is. Hoe blijven en worden we aantrekkelijk voor duurzame en innovatieve vormen van industrie? En wat is ervoor nodig om onze toekomstige werknemers te verleiden om naar Gorinchem te komen? Dat zijn vragen die we willen beantwoorden in de omgevingsvisie.
Gedachtespoor
Hoe verwerkt in omgevingsvisie?
Woon-werk afstand/tijd verminderen; Bereikbaarheid ten opzichte van grote centrumsteden verbeteren (Utrecht, Rotterdam, Breda)
Diverse maatregelen worden voorgesteld in de mobiliteitsvisie 2040. Hierbij gaat het met name om het verbeteren van de bereikbaarheid met het OV (in de regio) en de A27 en A15. Ook het verbeteren van fietsroutes in Gorinchem wordt onderzocht. Daarnaast zullen innovatieve oplossingen zoals deelsystemen en OV-hubs de relatieve woon-werk afstand in de stad én aan de randen van de stad (Schelluinsestraat – A27) moeten gaan verkleinen. Zie ook: Mobiliteitsvisie Gorinchem 2040
Opslag van elektra mogelijk maken.
Bij de inrichting van de openbare ruimte besteedt de gemeente vanuit haar duurzaamheidsplan aandacht aan gezonde leefomgeving, klimaat adaptief en een water- en hittebestendige inrichting van de openbare ruimte. Ook starten we energieprojecten op samen met energiecoöperaties en zien we graag innovatieve en creatieve bedrijvigheid naar Gorinchem komen om met duurzame ontwikkeling aan de slag te kunnen gaan. In Gorinchem Noord liggen kansen om een energielandschap te koppelen aan de te ontwikkelen beroepen- en innovatiecampus en bedrijventerrein Groote Haar.
Meer banen voor hoger opgeleiden.
Gorinchem is en blijft een werkstad, met relatief veel banen in de maakindustrie. Die kracht moeten we blijven behouden, maar ook aanvullen met het toekomstbestendig maken van die industrie. Dat doen we door innovatieve en duurzame bedrijvigheid aan ons te binden en bestaande bedrijvigheid te faciliteren om stappen in de toekomst te maken. Voor een deel zorgt dit voor meer werkgelegenheid voor hoger opgeleiden, zonder dat dat het karakter van Gorinchem als werkstad in de maakindustrie drastisch verandert. Met de omgevingsvisie willen we Gorinchem aantrekkelijk(er) maken voor een breed spectrum aan doelgroepen. Hierbij hoort ook het aantrekken van hoger opgeleiden. Het realiseren van aantrekkelijke aanvullende woonmilieus is hier een belangrijk onderdeel van. 87
Gedachtespoor
Hoe verwerkt in omgevingsvisie?
Industrie alleen mogelijk maken buiten de bebouwde kom.
Door middel van het aanwijzen van specifieke gebieden voor bedrijvigheid, zorgen we dat de zware, milieu belastende industrieën steeds meer aan de randen van de stad plaatsvinden. We stimuleren een mix van bedrijvigheid op andere plekken, en geven ruimte aan (duurzame) innovaties.
In het algemeen zou men kunnen kijken om niet alles heel erg te verdichten qua bouw. Gorinchem is geen Rotterdam en veel mensen hechten waarde aan een meer luchtige opzet ook al staat dat soms op gespannen voet met de woningbouwopgave. Maar een bouwplan staat weer voor decennia en daar moeten mensen prettig kunnen wonen. De financiële kant van dit soort projecten moet niet op de eerste plaats staan, maar juist de kwaliteit en waarde creatie.
Het nieuwe, meer stedelijke, woonmilieu geeft ook ruimte om te werken en recreëren. De gebieden moeten een mix aan verschillende functies gaan mogelijk maken. Daarnaast besteden we aandacht aan de historie en identiteit van Gorinchem. Op sommige plekken is het echter noodzakelijk om ook de hoogte in te gaan, maar we doen dit op een zo passend en kwalitatief mogelijke manier. Met aandacht voor de directe omgeving en het groen. Verdichten is een belangrijke oplossing van het woningtekort. Waar mogelijk voegen we waarde toe.
Smartgrids, isolatie, zonnepanelen op daken, waterstof en aquathermie, gebruik maken van waterkracht als oplossingen voor diverse maatschappelijke vraagstukken
Via lokale en regionale initiatieven (zoals coöperaties) werken bewoners, ondernemers en andere partijen samen om het energiegebruik terug te dringen en tegelijkertijd alternatieve energiebronnen als wind, zon, water en aardwarmte te benutten. Een groot deel van onze woningen is in 2032 afgekoppeld van het aardgas en aangesloten op een warmtenet of andere duurzame energiebronnen. In Gorinchem Noord worden in de toekomst mogelijkheden onderzocht om gebruik te maken van alternatieve energiebronnen en innovatieve vormen van de opslag ervan te faciliteren.
Personeel vóór de regio opleiden
Overlast als tegengaan
lawaai,
luchtverontreiniging
Met de omgevingsvisie willen we Gorinchem aantrekkelijk(er) maken voor een breed spectrum aan doelgroepen. Hierbij hoort ook de hoger opgeleiden en werknemers die echt voor de stad en regio iets kunnen gaan betekenen. Een aantrekkelijk woonmilieu is hier een belangrijk onderdeel van, net als een divers aanbod aan opleidingen en (nieuwe) werkgevers.
etc.
Rekening houden met veranderingen in woon-werk patronen (flexwerken) na corona
88
Water Het klimaat verandert. Hoe kunnen we de gevolgen hiervan een goede plek geven in onze stad? Wie Gorinchem zegt, zegt water. Maar hoe gaan we dat water gebruiken en zorgen we er op hetzelfde moment voor dat Gorinchem een aantrekkelijke en open stad is en blijft?
Gedachtespoor
Hoe verwerkt in omgevingsvisie?
Ecologische verbinding en meer ruimte voor groen (wat ook onderhouden wordt), met name voor dieren toevoegen. Er is een verschil tussen recreatief groen én natuur.
We versterken groenstructuren door de hele stad en zorgen dat groene lanen en dijken een mogelijkheid worden. Overs van kanalen en rivieren maken we toegankelijk en aantrekkelijk waar mogelijk. Ontmoeten en verblijven moet mogelijk worden.
Bruggen zonder hinder voor en door scheepvaart.
We voegen nieuwe bruggen toe; uiteraard met de modernste technieken en met zo min mogelijk hinder voor het verkeer te water en op de weg.
Water gebruiken voor energieopwekking.
De energiebron voor het aan te leggen warmtenet is afvalwater. Op termijn is het het streven om dat uit te bouwen. Ook het aanwezige oppervlaktewater biedt kansen om op termijn gebruikt te worden als energiebron. We stimuleren het onderzoeken van deze mogelijkheden.
Watertaxi toevoegen.
Bereikbaarheid van en naar Gorinchem is een belangrijk speerpunt. Hierbij hoort ook bereikbaarheid over het water. Dit wordt waar mogelijk en noodzakelijk verbeterd.
Water en groen in bestaande wijken versterken.
Bij de inrichting van de openbare ruimte besteedt de gemeente vanuit haar duurzaamheidsplan aandacht aan gezonde leefomgeving, klimaatadaptief en een water- en hittebestendige inrichting van de openbare ruimte. Ondersteunen van de verduurzaming van de particuliere woningvoorraad bijvoorbeeld door het invoeren van de duurzaamheidslening of de gebouwgebonden lening (wanneer deze beschikbaar komt). Publieksacties gericht op voorlichting en stimuleren van particulieren om hun woning energetisch te verbeteren.
Wandelen langs watergangen mogelijk maken en verbeteren
Oevers van kanalen en rivieren maken we toegankelijk en aantrekkelijk waar mogelijk. We creëren hoogwaardige ontmoetingsplekken.
89
Gedachtespoor
Hoe verwerkt in omgevingsvisie?
De kracht van de vesting is juist het historische karakter en een nagenoeg intacte vesting. Buit dit uit en versterk dit. Breng historie nog meer terug, laat dit beleven op een hippe manier. Dan blijven juist ook hoogopgeleiden geboeid in Gorinchem.
Gorinchem is ‘De grootste authentieke vestingstad van Nederland’. Het is van belang dat cultuurhistorische elementen behouden, gekoesterd en in de schijnwerpers gezet worden, omdat ze de eigenheid van onze stad benadrukken en versterken. De vesting, de historische binnenstad en haar verhalen zijn de unique selling points voor het toerisme in Gorinchem. Niet alleen voor het toerisme maar ook voor (toekomstige) bewoners van de stad willen we de aantrekkingskracht van de vesting centraal stellen.
Investeren in watertoerisme en bevorderen recreatie op het water.
Gorinchem is een waterrijke stad. De stad wordt omringd en doorsneden door water: de rivieren de Merwede en de Linge, het Merwedekanaal en het Kanaal van Steenenhoek. De stad ontleent er voor een groot deel zijn identiteit aan. Het water heeft een recreatieve en toeristische waarde en biedt kansen voor (watergebonden) bedrijven.
Klimaatadaptatie bij inwoners zelf stimuleren (aan huis) i.p.v. een grote ruimtelijke impact zoals windmolens.
Bij de inrichting van de openbare ruimte besteedt de gemeente vanuit haar duurzaamheidsplan aandacht aan gezonde leefomgeving, klimaatadaptief en een water- en hittebestendige inrichting van de openbare ruimte. We ondersteunen de verduurzaming van de particuliere woningvoorraad bijvoorbeeld door het invoeren van de duurzaamheidslening of de gebouwgebonden lening (wanneer deze beschikbaar komt). Publieksacties gericht op voorlichting en stimuleren van particulieren om hun woning energetisch te verbeteren. Echter zien we ook dat we met verduurzamen van de woningvoorraad en klimaatadaptatie in de openbare ruimte alleen de klimaatdoelen niet gaan redden. Gorinchem en de regio, draagt graag bij. Hiervoor zijn een aantal grootschalige ingrepen (zoals windmolens) op specifieke plekken noodzakelijk. In de Regionale Energie Strategie (RES) worden hier regio-breed afspraken over gemaakt.
Als het om bruggen gaat, fiets en loopbruggen, de binnenstad zoveel mogelijk autovrij, parkeren langs de rand van de stand of helemaal daarbuiten op industrieterreinen in een beveiligde garagebox. Lopen en fietsen stimuleren en OV als alternatief.
90
De geplande bruggen (mobiliteitsvisie) zijn bedoeld als ontsluiting voor het lokale verkeer en de ontlasting van diverse huidige knelpunten. Uiteraard zal er ruimte zijn voor langzaam verkeer. Er wordt gewerkt aan een idee voor een OV-hub bij de Schelluinsestraat/Stationsgebied.
Regio Gorinchem speelt een belangrijke rol in de regio. De scholen, het ziekenhuis en de binnenstad bestaan niet zonder de regio en andersom. Hoe houden we onze voorzieningen aantrekkelijk? En goed bereikbaar?
Gedachtespoor
Hoe verwerkt in omgevingsvisie?
Betere verbinding via het openbaar vervoer met de Randstad en Brabant.
Een betere bereikbaarheid van de wijken en transformatielocaties naar buiten de stad, per OV en auto. Hiervoor maken we ons sterk voor verbreding van de A15, A27, Merwede-Lingelijn en OV voorzieningen.
Kruisbestuiving tussen bedrijfsleven, organisaties en scholen mogelijk maken.
Op verschillende plekken in de stad, met name in Gorinchem noord, wordt gekeken naar samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en onderwijs. Dit maakt de interactie tussen de verschillende instanties mogelijk en stimuleert elkaar. Een resultaat hiervan is de scholen-en beroepencampus, waarbij de kruisbestuiving actief gefacilieerd wordt.
Benadrukken van cultuur en Gorinchem als kunstencentrum in de regio.
Het kernwinkelgebied en cluster van voorzieningen zoals horeca, cultuur en dienstverlening er omheen is compact en aantrekkelijk voor een breed publiek.
Meer aandacht voor cultuur in de stad en regio, ook om jongeren aan te trekken.
Op de woningmarkt wordt rekening gehouden met de wensen van jongeren en jonge gezinnen. Er zijn kleinschalige wooneenheden in de bruisende binnenstad, waaronder huisvesting voor studenten. In de andere wijken krijgen jongeren huurkorting in ruil voor hulp aan ouderen in de buurt. Nieuwe woonvormen als tiny houses bieden flexibele en betaalbare woonruimte. We hebben kortom geïnvesteerd in een hele keten die de stad aantrekkelijk maakt voor jongeren: onderwijs, stages, sport, uitgaan, wonen, banen en goede bereikbaarheid. Grootschalige culturele evenementen, funshoppen en breed geschakeerd hoger onderwijs in de grote steden om ons heen zijn goed bereikbaar. Onder andere door het fijnmazige en hoogwaardige openbaar vervoernetwerk waar Gorinchem deel van uitmaakt.
Cultuur is niet de oplossing, dit is vaak kostbaar en voor een specifieke kleinere groep mensen.
We hebben kortom geïnvesteerd in een hele keten die de stad aantrekkelijk maakt voor jongeren: onderwijs, stages, sport, uitgaan, wonen, banen en goede bereikbaarheid. Grootschalige culturele evenementen, funshoppen en breed geschakeerd hoger onderwijs in de grote steden om ons heen zijn goed bereikbaar. Onder andere door het fijnmazige en hoogwaardige openbaar vervoernetwerk waar Gorinchem deel van uitmaakt. 91
92
Gedachtespoor
Hoe verwerkt in omgevingsvisie?
Stel de vesting nog meer centraal. Dat is het grootste onderscheidende van Gorinchem. Realiseer ruimte rondom de vesting zodat hiermee de stad wordt uitgelicht.
Gorinchem is ‘De grootste authentieke vestingstad van Nederland’. Het is van belang dat cultuurhistorische elementen behouden, gekoesterd en in de schijnwerpers gezet worden, omdat ze de eigenheid van onze stad benadrukken en versterken. De vesting, de historische binnenstad en haar verhalen zijn de unique selling points voor het toerisme in Gorinchem.
Naast regio ontsluiting ook aandacht besteden aan het bereikbaar houden van de wijken in Gorinchem zelf.
Om de wijken te versterken zetten we in op: evenwicht in voorzieningen (zorg, sport, winkels, scholen) over de stad, in nabijheid van mensen die aangewezen zijn op die voorzieningen zodat zij in alle delen van de stad kunnen wonen; verbindingen tussen de woonwijken, en tussen de wijken en de binnenstad. Meer (fiets)verbindingen dragen bij aan uitwisseling tussen en een betere bereikbaarheid van wijken.
Overnachtingsplekken toevoegen.
Gorinchem zet in op een verbeterde aansluiting bij bestaande en toekomstige toeristische netwerken en probeert allianties te smeden met omliggende gebieden als de Biesbosch, de Nederlandse Delta, het Lingelandschap en het Groene Hart. Bestaande samenwerking wordt gekoesterd.
Met onderwijs meer jeugd de stad in trekken.
We zetten in op het toevoegen van nieuwe opleidingen op verschillende niveaus. We leggen daarbij de nadruk op de maakindustrie en de meer praktische opleidingen. Hier is in de regio veel vraag naar en deze verstevigde aansluiting van arbeidsmarkt op aanbod, in samenwerking met het bedrijfsleven, kan een boost geven aan de stad en de omliggende regio.