nov 23 - Omgevingsvisie Gorinchem - tablet
Tekst van het document
Gezondheid • We richten de leefomgeving zodanig in dat het uitnodigend is om te bewegen. • We volgen de doelstellingen van het integraal sociaal beleid op. • We onderzoeken maatregelen om de gezondheidseffecten van geluid, luchtkwaliteit en externe veiligheid te beperken.
4.2 Gezonde inwoners
27
4.3 Groene stad Gorinchem vergroent waardoor de stad en het landschap
De nieuwe economie is een ‘groene’ economie; een
meer verbonden worden en elkaar versterken. Daarmee
economie die streeft naar duurzame ontwikkeling zonder
maken we het landschap om ons heen voor meer inwoners
een negatief effect op het milieu. Onze economie zal
toegankelijk als een recreatief uitloopgebied en creëren we
circulair zijn waar mogelijk en gericht op een duurzame en
een betere groenbeleving in de verstedelijkte gebieden. Ook
gezonde groei van de stad. We staan open voor innovaties
erfgoed is onderdeel van de groene stad (wallen, enveloppe
die bijdragen aan de doelstellingen van deze Omgevings-
bij de vesting, lingeoevers, waterwegen, inundatie-
visie.
gebieden)
We
streven
naar
een
samenhangende
structuur van parken, plantsoenen en groen-blauwe
De herinrichting in combinatie met verdichten of nieuw-
routes door de gehele stad, die daarmee zo veel
bouw zal hoofdzakelijk binnen de huidige stadsgrenzen
mogelijk aansluiting hebben op de natuurnetwerken
plaatsvinden. Door al deze verschillende opgaven wordt
rondom de stad. De overgang van stedelijk gebied
de druk op openbare ruimte groter. Meer Gorcumers zullen
naar
loopt
de schaarse ruimte met elkaar delen. Tegelijkertijd wordt
in elkaar over. De verdichting van de stad wordt
die gedeelde ruimte groener ingericht met ruimte om te
gecombineerd
We
bewegen, ontmoeten en de biodiversiteit te versterken.
kiezen waar mogelijk voor vergroening in plaats van
Juist door deze verschillende opgaven aan elkaar te
verstening
de
koppelen kunnen er ook kansen ontstaan om onze
samenleving om nog meer te vergroenen. Straten
openbare ruimte anders en efficiënter in te richten.
en
Door bijvoorbeeld gebruik te maken van concepten als
landelijk
pleinen
daken
gebied met
en
geleidelijk
vergroening
omarmen
worden
worden
gaat
groen
vergroent
van
de
initiatieven ingericht; en
en stad. vanuit
beschikbare zullen
‘pocketparken’ en ‘tiny forests’ kan met relatief kleine
wijken voor waterdoorlatende verharding, bomen en
straatstenen
oppervlakten groen toch een hoge biodiversiteit gecreëerd
beplanting. We bouwen natuurinclusief, hierbij is meer
worden die ook een positieve impact heeft op de fysieke en
en vooral groen dat een hogere bijdrage levert aan de
mentale gezondheid.
biodiversiteit het doel. We versterken de biodiversiteit in de stad en gebruiken het zowel voor recreatie, maar maken ook echte natuurontwikkeling mogelijk. We bouwen daarnaast ook klimaat adaptief, met als doel hittebeperking en voorkomen van wateroverlast en droogte. Bij nieuwbouw houden we ons aan de klimaateisen en hebben we aandacht voor de lange termijn. We bouwen flexibel en adaptief: dit betekent dat we zowel de bebouwde omgeving als openbare ruimte dusdanig inrichten zodat het kan meeveranderen op basis van de vraag en opgaven in de tijd waarin we op dat moment leven.
28
4.3 Groene stad
Wat gaan we doen? Klimaat • Bij nieuwbouw is klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen de standaard, waarbij we het programma van eisen volgen van het convenant klimaatadaptief bouwen. • De maatregelen t.b.v. de energietransitie en klimaatadapatie krijgen voldoende ruimte in de bestaande wijken, zodat dit in 2050 gerealiseerd is. • We geven (lokale) initiatieven en experimenten de ruimte om slimme innovaties te bedenken en uit te voeren op het gebied van energie en klimaat(adaptatie). • Samen met bewoners, bedrijven en organisaties werken we samen aan het klimaatproof maken van de stad. • We kiezen voor grenzeloos vergroenen boven verstenen. • We creëren meer zachte overgangen tussen het stedelijk en landelijk gebied. • We gaan voor een circulaire economie, welke we goed kunnen combineren met andere opgaven zoals woningbouw. • Landschappen worden verbonden door groen-blauwe routes. • We nemen altijd klimaateisen mee bij (her)ontwikkelingen.
Duurzaam • Onze nieuwbouw wordt altijd integraal en adaptief/flexibel ontworpen. • We zetten in op de transitie naar schone energie en een circulaire economie. Bio-based materialen, gerecycled isolatiemateriaal en houtskeletbouw wordt omarmd en er is aandacht voor hergebruik en afvalstromen.
Erfgoed • We hebben oog voor zowel de bestaande als de vergeten groen-blauwe structuren door dit stadsbreed weer toegankelijk te maken en herstellen dit in hun waarde.
4 Drie 4.3 Groene strategische stad ruimtelijke ambities + 4.1 Gezonde groei binnen de grenzen
29
4.4 Samen de stad maken Tot slot, Gorinchem wil meer ruimte voor diversiteit en eigenheid in de manier waarop we aan de stad bouwen. We gaan in ruimtelijke zin sturen op hoofdlijnen uit deze visie en willen met eenvoudige en beknopte regels een gelijk speelveld creëren. Hierdoor voelen meer inwoners en partijen dan nu zich welkom om mee te bouwen aan de stad. We werken als vanouds samen met professionele partijen, zoals de woningbouwcorporatie, lokaal en regionaal bedrijfsleven en grote instellingen, maar zijn tegelijk op zoek naar het verbreden van onze samenwerkingspartners om ambities te realiseren. De verdichtings- en transitieopgaven waar we voor staan, vragen om innovatieve oplossingen in zowel de nieuwe als bestaande wijken. We zijn als vanouds een stad die mogelijkheden tot innovatie biedt. Een plek waar we nieuwe oplossingen uitproberen, verbeteren en vervolgens kunnen delen. Technologische en sociale innovaties staan daarbij niet op zich. We willen ze nadrukkelijk koppelen aan de samenleving en, waar mogelijk, ook aan ecologische uitdagingen om zo tot gedragen en duurzame vernieuwing te komen. Hierbij wordt het koppelen van de samenwerking tussen onderwijs, overheid, bedrijven/instellingen en maatschappelijke doelen voortgezet. We voegen hier onze inwoners en maatschappelijke doelen aan toe.
Hierbij is het ook belangrijk dat we onze inwoners als overheid ondersteunen: we benutten de kracht van het collectief en ondersteunen waar mogelijk (financieel, organisatiegericht) zolang deze initiatieven bijdragen aan de ambities van de stad. Samen met alle samenwerkingspartners, inwoners, bedrijven en instellingen maken we onze stad. Toekomstbeeld Gorinchem 2050 De Omgevingsvisiekaart vat de koers voor de komende drie decennia samen. De hierop volgende hoofdstukken lichten de losse elementen op de kaart toe, zodat duidelijk wordt hoe deze een geheel vormen.
30
4.4 Samen de stad maken
30
4.4 Samen de stad maken
4.4 Samen de stad maken
31
5 Ruimtelijke en programmatische basisstructuur Gorinchem wil stevig richting geven aan de wijze waarop
groeien. Van sommige van de thema’s geeft de basisstructuur
de stad zich tot 2050 ontwikkelt. Onze (strategische)
het toekomstperspectief weer, waar we in stappen
ambities en grote opgaven zijn daarom uitgewerkt in een
naartoe kunnen werken. Voor andere thema’s is de
ruimtelijke en programmatische basisstructuur, ofwel ons
basisstructuur richtinggevend voor projecten en beleid
wenkend perspectief. We geven op hoofdlijnen de invulling
met als doel samenhang te garanderen in de ontwikkeling
van de thema’s wonen, werken, water en regio weer.
van de stad. Door helder te zijn over keuzes op hoofdlijnen
Hiermee schetsen we een beeld van de stad die we in 2050
ontstaat ruimte waarbinnen het mogelijk is om ‘samen
als Gorinchem willen zijn. Hierbij fungeert het bestaande
stad te maken’.
erfgoed als drager. De ruimtelijke en programmatische basisstructuur is geen blauwdruk, maar biedt de kaders waarbinnen de stad op verschillende manieren en met verschillende snelheden kan
5.1 Wonen Toekomstbeeld - De enorme druk op de woningbouw
omgeving in een meer stedelijke woon-werkomgeving.
heeft voor Gorinchem geresulteerd in het bouwen van
In de wijken zijn voldoende voorzieningen aanwezig om
extra woningen. Hiermee hebben we onze regionale positie
te voorzien in de behoeften van de bewoners. Gorinchem
versterkt. Gorinchem heeft zich op economisch vlak
is aantrekkelijk voor nieuwe bewoners en bestaande
getransformeerd
tot
regionaal
dienstverlening
en
innovatieve
cluster
voor
kennis,
bewoners behouden een fijne plek om te kunnen wonen,
maakstad.
Schone
werken en recreëren: een open woonstad met een woning,
bedrijfsruimte en creatieve werkplaatsen worden gemixt
werk en voorzieningen voor iedereen.
in woonwerkgebieden.
Gebieden voor stedelijk wonen We hebben nieuwe doelgroepen aan ons gebonden.
Een mix van wonen en werken
Er zijn voldoende (gezondere en slimmere) alternatieven
Aan de stad worden circa 2000 extra woningen van hoog-
voor de auto voorhanden. Vanwege het sterk toege-
waardige kwaliteit toegevoegd. Woningbouw draagt bij aan
nomen inwoneraantal is het voorzieningenaanbod in
verbinding en meer evenwicht in de stad. Door te groeien is
Gorinchem op peil gebleven. Daarbij is er een robuust
er binnen de stad of buurt voor inwoners in alle levensfasen
openbaar vervoer netwerk gerealiseerd. In de mobiliteit
een geschikte woning te vinden en is er tegelijkertijd plaats
van de toekomst sluiten de verschillende vervoerswijzen
voor nieuwe inwoners. Dat zorgt voor een evenwichtiger
op elkaar aan. Ook is fors geïnvesteerd om de hoge
samenstelling van de stad, die aansluit bij de behoeften
dichtheid van woningen niet ten koste te laten gaan
van de toekomst. We gaan gebiedsgericht kijken naar een
van
duurzame mix van koop en huur.
de
benodigde
leefbaarheid
en
het
bedrijfsruimte/werkgelegenheid, klimaat.
De
enorme
druk
op
de woningbouw en de noodzaak tot klimaatadap-
Deze toekomstige behoefte bestaat uit een zorgvuldig
tatie
afgestemde mix van wonen én werken. We kijken
zijn
adaptief
samengevoegd bouwen.
We
in
de
wonen
in
coventant 2050
klimaat-
kleiner
en
naar
de
verschillende
transformatiegebieden
en
de
maken vooral gebruik van collectieve voorzieningen. De
mogelijkheden, afgestemd op de identiteit van het
sterk vergroende openbare en private ruimte tussen de
gebied. De mix tussen wonen en werken stimuleert
hogere multifunctionele gebouwen is vooral gericht op het
innovatie, maar bevordert ook het geluk en gezondheid
in stand houden en verhogen van de biodiversiteit en het
van de Gorcumer en de sociale interactie tussen mensen.
reguleren van de gevolgen van ons veranderende klimaat.
Hierbij wordt uitgegaan van het principe ‘scheiden van
Onze openbare ruimte nodigt uit tot gezond bewegen en
functies waar moet, mixen van functies waar het kan’. Daar
ontmoeten, is bovendien veilig, schoon én gericht op rust
bieden we ook buiten de transformatiegebieden ruimte
enerzijds en ontmoeten anderzijds. Er is zowel ruimte voor
voor in de wijken, op basis van initiatieven uit de stad.
een rustige woonomgeving als een dynamische woon32
5 Ruimtelijke en programmatische basisstructuur + 5.1 Wonen
Stedelijke vernieuwing
Van autostad naar fietsstad
Duurzaamheidsopgave benutten De ruimte in de stad is beperkt, dus woningen zullen in
De auto verdwijnt niet uit de stad, maar inwoners en
de transformatiegebieden met name in hogere dichtheden
bezoekers gaan meer gebruik maken van andere vervoers-
gebouwd worden. Deze woningen zullen voldoen aan
middelen zoals openbaar vervoer, fiets en deelvervoer. We
de nieuwste eisen van duurzaamheid. Bestaande won-
zetten in op verbetering van het openbaar vervoer en onze
ingen
klimaatadaptieve
fietsinfrastructuur, met name de oost-west verbindingen.
oplossingen worden toegepast. Hierbij is de verduur-
worden
verduurzaamd
en
Voor afstanden minder dan 7,5 km is fietsen de norm.
zaming in relatie tot erfgoed uit de binnenstad een uit-
Wanneer de rijkswegen zijn verbreed, is het ‘sluipen’
daging. Het zelf verduurzamen van de eigen woning
door
wordt verder gestimuleerd. Daarnaast is met de eerste
draagt bij aan het terugdringen van het aantal auto-
Transitievisie Warmte inzicht gegeven in de opgave en
bewegingen door de stad. Verder bouwen we nieuwe
de route naar een aardgasvrij Gorinchem. Oplossingen
bruggen
in bestaande wijken vinden we in collectiviteit én op
ontlasten, de bereikbaarheid van transformatiegebieden
individueel niveau. Door het bouwen in hogere dichtheden
te borgen en nieuwe aantrekkelijke fietsverbindingen
is het fysiek mogelijk om de behoefte aan bedrijfsruimte
(voor bewoners, scholieren en
en werkgelegenheid mee te laten groeien en te voorkomen
Via
dat bedrijventerreinareaal verloren gaat.
zowel bestaande als nieuwe bewoners binnen afzienbare
Gorinchem
om
niet
meer
bestaande
aantrekkelijke
aantrekkelijk.
knelpunten
in
de
Dit
alles
stad
te
werknemers) te creëren.
stad-landverbindingen
kunnen
tijd het ‘groen’ om de stad bereiken om te recreëren. Deze In de bestaande wijken en bij nieuwe ontwikkelingen is
stad-landverbindingen bieden tevens kansen voor het
er aandacht voor het aanbod van sociale huurwoningen.
versterken van ecologie. Voor iedereen is er een ‘plek op
Het te realiseren percentage sociale huurwoningen wordt
maat’: Goed bereikbaar per (vracht)auto via de snelweg en
afgestemd op de behoefte op de desbetreffende locatie.
binnenstedelijk goed bereikbaar per fiets, openbaar vervoer,
Herstructurering wordt met de corporatie samengedaan,
deelvervoer of wandelend.
voor een evenwichtiger verdeling over de stad. De inzet is een veilige, leefbare en duurzame omgeving. In bestaande
Om de inzet van duurzame vormen van mobiliteit te
wijken wordt door middel van kleinschalige ingrepen
stimuleren, maakt de auto minder prominent onderdeel
ingezet op leefbare en vitale wijken en wordt een beter
uit van de openbare ruimte. Hiermee wordt tevens ruimte
evenwicht in de woningvoorraad tussen oost en west
gecreëerd voor groen en sociale interactie tussen bewoners.
gerealiseerd.
5.1 Wonen
33
34
5.1 Wonen
5.1 Wonen
35
36
5.1 Wonen
5.1 Wonen
37
5.2 Werken Toekomstbeeld - De ‘Vleugels van de Stad’ (de Linge
Nieuwe werkgebieden
Oevers, de Schelluinsestraat en het stationsgebied) zijn
Voor innovatieve maakindustrie en een functiemix van werken en
getransformeerd
wonen
met
schone
tot
duurzame
bedrijfsruimte,
woon-werkgebieden ruimte
Met de aanstaande transformatie op een aantal plekken
voor innovatie en de creatieve sector. Zij vormen de over-
rondom de binnenstad ontstaan nieuwe gemixte woon-
gang tussen de rustige woonwijken en de zwaardere
en werkgebieden, terwijl er elders in de stad ruimte komt
werkgebieden
gemengd
voor meer specialistische industrie, met een duurzaam
kan worden met woningbouw zoals Avelingen Oost
en innovatief karakter. Dit betekent een verschuiving van
en West, Groote Haar, Zuiderlingedijk, Arkelsedijk II,
(monofunctionele) werk (-plekken) en biedt op diverse
Papland en Oost II. Het Stationsgebied, waaronder
plekken aan de randen van de stad ruimte aan de Next
Stadhuisplein,
en
Economy, een nieuwe economie waarin duurzaamheid
de kop van de Schelluinsestraat, is dé plek waar
en economische vooruitgang hand in hand gaan. Een
kantorenhuisvesting nu en in de toekomst plaats-
voorbeeld hiervan is Gorinchem-Noord. We bevorderen
vindt. Met in de toekomst meer dan nu een mix met
initiatieven waarmee de aanwezige planologische en
wonen en enige voorzieningen als onderdeel van de
milieu ruimte op bestaande bedrijventerreinen beter benut
stationsroute naar andere gebieden. Qua detailhandels-
wordt. En we bieden voor elk bedrijf dat waarde toevoegt
structuur vormen de bestaande winkelconcentraties in de
aan het lokale en regionale profiel in de (maritieme)
binnenstad, Piazza, Nieuw Dalem, Hoog Dalem, Koningin
maakindustrie, handel, zorg en dienstverlening de juiste
Wilhelminalaan en woonboulevard Spijkse Poort de basis
vestigingslocatie. Dit doen we door planologisch mee te
om op voort te bouwen.
werken aan verhuisbewegingen die daaraan bijdragen.
en
dienstverlening,
maakindustrie
Stationsweg,
die
Kleine
niet
Landtong
En door de watergebonden bedrijventerreinen (Avelingen) Goede verbindingen met het openbaar vervoer en voor de
daar waar kansen ontstaan beter te benutten voor de
fiets zijn noodzakelijk om de werknemers én scholieren
maritieme maakindustrie. Verschuivingen en verhuizingen
snel en direct op de plaats van bestemming te brengen. De
van bedrijven vinden plaats, waardoor de schaalgrootte
scholencampus -die door de intensieve samenwerking
van het bedrijf beter aansluit bij de vestigingsplek binnen
met de (maritieme) maakindustrie en het I-Lab een
de stad. Grote bedrijven en bedrijven in de (maritieme)
hoge vlucht heeft genomen- zorgt samen met de nieuwe
maakindustrie zijn gevestigd aan de randen van de stad, de
dynamiek aan de Schelluinsestraat, het sterke cluster
minder belastende en kleinschaligere bedrijven zijn meer
van de maakindustrie in Avelingen en Molenvliet voor
centraal in de stad gevestigd. De kansen die zich voordoen
het benodigde draagvlak voor hubs. Dit zijn overigens
pakken we op in samenwerking met lokale en regionale
niet slechts overstappunten van vervoer. Deze punt-
partners.
en voorzien in vele behoeften door clustervorming van diverse typen functies rondom deze vervoersknooppunten.
Ook voor winkels geldt dat we meewerken aan de
Naast (deel)mobiliteit is het ook een broedplaats voor
juiste winkel op de juiste vestigingslocatie. Verplaats-
kleine ondernemers, voorziet het in de logistiek voor
ing van winkels is mogelijk mits er een alternatieve
particulieren en middenstand en is het als maatschappelijk
vestigingslocatie is die bijdraagt aan een aantrekkelijke
vliegwiel ook een belangrijke plaats voor mensen om
detailhandelsstructuur van verspreid over de stad gelegen
elkaar te ontmoeten.
winkelconcentraties. Met het toevoegen van extra winkelconcentraties
en
om
supermarkten
zo
wordt
De bestaande wijken bieden ruimte voor lichte bedrijvig-
omgegaan
heid en diensten die zijn te combineren met de woon-
behouden en leegstand te voorkomen.
aantrekkelijke
terughoudend
winkelgebieden
te
omgeving. In de binnenstad voert beleving (toerisme, winkelen, horeca en erfgoed) de boventoon. In de
Door als stad de ruimte te geven om te groeien, goede
ontwikkelde gemengde gebieden, is er volop bedrijvigheid
fysieke en digitale bereikbaarheid als randvoorwaarde te
en reuring. Om aan deze drukte te ontsnappen, zijn er
stellen en een meer divers type werklocaties te bieden,
lommerrijke routes door de stad gekomen. Tijdens de
verbeteren en moderniseren we ons vestigingsklimaat.
lunchwandeling langs het water, om het bedrijventerrein
Gorinchem houdt en koestert wat goed is, maar biedt
of door het groen zie je in de verte, verscholen achter
ruimte en stimuleert de transformatie naar innovatievere
woon- en werkgebouwen, groen omlijst de historische
en duurzamere manieren van werken. We willen de huidige
vesting liggen.
bedrijven en ondernemers ook een plek geven in de
38
5.2 Werken
stad, al zullen sommige bedrijven mogelijk beter passen
fossiele energiebronnen over te stappen naar duur-
aan de randen van de stad. Om functiemenging in de du-
zame
urzame woon-werkgebieden te stimuleren hebben we ver-
die duurzame energie leveren, zullen in dit regionaal verband
huizingen van deze bedrijven naar de randen van de stad
afgestemd worden. We kijken daarnaast of het mogelijk is
planologisch mogelijk gemaakt. Op die manier borgen we
om een deel van de energievraag op het water op te vangen
ook een duurzame en toekomstbestendige groeimogeli-
en onderzoeken oplossingen waar water een belangrijke
jkheid voor deze bedrijven.
rol in speelt (bijvoorbeeld aquathermie). Ook bedrijven
energiebronnen.
Ingrepen
zoals
windmolens,
spelen een belangrijke rol in de energietransitie: samen Kansen om de vrijetijdseconomie met het zakelijke te
met (lokale en regionale) partners zoeken we de best
verbinden pakken we aan. Een voorbeeld hiervan is de
passende maatregel en onderzoeken we mogelijkheden
ontwikkeling van de leisure sector in Oost II ter hoogte van
voor onderlinge uitwisseling van energie en kennis.
de nieuwe Van der Valk langs de A15. Ook is leisure gevestigd
Hierbij maken we gebruik van kennis uit het verleden. Het
in Molenvliet, denk bijvoorbeeld aan het openbare zwem-
uitgangspunt is daarbij dat de lokale en regionale economie
bad. De leisure sector staat in Gorinchem op veel gebieden
profiteert van de gevonden oplossing.
nog in de kinderschoenen. Deze sector willen we de ruimte geven om zich verder te ontwikkelen. Zo blijft het voor
Scholen en beroepencampus
zittende bedrijven(-clusters) aantrekkelijker om te blijven
De gemeente Gorinchem zet samen met het onderwijs
en zijn we in staat nieuwe voorzieningen en bedrijven aan
en bedrijfsleven in op het realiseren van een Regionale
ons tebinden. Er zijn verschillen leisure ontwikkelingen:
Beroepen- en Innovatie campus (RBIC) in Gorinchem-
enerzijds gericht op kortstondige bezoeken met een regio-
Noord, nabij bedrijventerreinen Groote Haar en Papland.
functie die niet per definitie gebonden zijn aan de historie
De campus heeft een regionale functie en richt zich op
van de stad (bioscoop, evenementenhal, karting, klimhal),
de aansluiting tussen beroepsonderwijs en arbeidsmarkt.
anderzijds het diverse en persoonlijke aanbod zoals het
De ruimte wordt zó ingericht dat kruisbestuiving tussen
theater en bibliotheek in de binnenstad. Laatstgenoemde
scholen en bedrijven optimaal mogelijk wordt. Ruimtelijke
voorbeelden zijn meer vanuit de historie gegroeid en de
samenhang, aansluiting op het landschap, ruimte voor
focus ligt hierbij op het toevoegen van kwaliteit in de
ontmoeting en innovatie en verbeterde bereikbaarheid
binnenstad en het versterken van de regio functie en de
maken het een echte campus. Uitgangspunt is een
beleefbaarheid van het UNESCO werelderfgoed.
innovatieve uitstraling en sfeer, met gezondheid als drager bij het invullen van voorzieningen, aantrekkelijke
Energielandschap en smart grids
looproutes,
Benutten van mogelijkheden om op een duurzame manier energie op
onderwijs-overheid, klimaatadaptief beheer en duurzame
te wekken
bebouwing van binnen- en buitenruimte. De campus
We werken op regionaal niveau samen aan de Regionale
fungeert als broedplaats voor innovatieve ontwikkeling,
Energie Strategie (RES). Dit betekent dat Gorinchem ook
versterkt door spontane ontmoeting en onderlinge kruis-
zijn steentje bijdraagt aan het verduurzamen van de
bestuiving, met een positieve invloed op bedrijvigheid die
energieopwekking met minder uitstoot van broeikasgassen.
toekomstbestendig wil zijn in de stad of in de regio.
samenwerking
tussen
ondernemers-
Gorinchem kijkt naar geschikte plekken om hieraan bij te kunnen dragen zodat in 2050 de energieopwekking verduurzaamd is. Een van de maatregelen is om van
5.2 Werken
39
40
5.2 Werken
5.2 Werken
41
42
5.2 Werken
5.2 Werken
43
5.3 Water Als stad zijn we al eeuwenlang verbonden met het water, maar
moet worden. We zien het goed omgaan met water als kans
telkens verandert de functie die het water voor de stad heeft.
om een gezonde groei van de stad mogelijk te maken. We
Het heeft op verschillende manieren economische voorspoed
leggen nadrukkelijk de focus op zichtbaarheid van water en
gebracht, gefungeerd als verdediging, maar het heeft ons ook
de wateropgave bovengronds, maar ook de ondergrond is
in benarde posities gebracht. Water is een deel van ons DNA
een belangrijk aandachtspunt. Denk hierbij aan het op peil
(waterwegen, inundatiegebieden, havens etc.). Het is nu de
houden van onze grondwaterstanden en het minimaliseren
tijd om de kwaliteiten van het water optimaal te benutten
van bodemdaling.
en deze in te zetten bij de ontwikkeling van de mix van wonen en werken. We werken actief aan het realiseren van
Om gezonde leefmilieus te creëren voor haar inwoners,
een groenblauw raamwerk dat buurten verbindt en zorgt
wordt er ook meer aandacht besteedt aan de goede afvoer
voor een zachtere overgang tussen stad en het buitengebied.
en verwerking van afvalwater om zo minder afvalwater te produceren, afvalwater te reduceren in oppervlaktewater
Toekomstbeeld - Gorinchem heeft de klimaatsignalen ter
en schade aan de gezondheid te beperken. De keuzes die
harte genomen en zet maximaal in op verduurzaming, natuur-
worden gemaakt, worden integraal afgewogen waarbij de
inclusiviteit en klimaatadaptatie. De inwoners merken dit
consequenties voor de bouwopgave, de stad en de gebieden
dagelijks aan den lijve. De woonstraten zijn groene lanen
rond de stad inzichtelijk worden gemaakt. In gezamenlijk
geworden waar de auto te gast is. Voetgangers en fietsers
overleg wordt bepaald welke prioriteiten worden gesteld.
hebben een prominente plek in het straatbeeld; Gorinchem beweegt gezond.
Oevers van kanalen en rivieren Toegankelijk en aantrekkelijk maken
De woningen zijn, zonder uitzondering, nul-op-de-meter-
Een belangrijke identiteitsdrager van Gorinchem is het
woningen, wat inhoudt dat een woning over het hele
water
verbruiksjaar gezien net zoveel energie verbruikt als er lokaal
ondergeschikte rol gehad in de stad. Water moet een meer
op een duurzame manier wordt opgewekt. Of woningen zijn
prominente rol krijgen omdat er letterlijk meer ruimte
zelfs energie opwekkend geworden. Dit hebben we kunnen
nodig is voor overtollige water (bufferen en in tijden van
bereiken door nauwe samenwerking met bedrijven die niet
droogte gebruiken). We willen de oevers en het water weer
langer zorgen voor verstening en vervuiling, maar flink
zichtbaar, aantrekkelijk en toegankelijk maken. Er zijn
bijdragen aan de gezonde, fossielvrije leefomgeving door
diverse plekken langs het water die extra aandacht
allerlei ingenieuze energie-netwerken. Onze woningen
verdienen: de Merwede, Linge-oevers, het Merwedekanaal en
worden niet meer traditioneel gebouwd maar de modernste
Kanaal van Steenenhoek.
(erfgoed).
Dit
water
heeft
tot
nu
toe
een
technieken worden toegepast. De woningen zijn klimaatneutraal en adaptief. We onderzoeken waar ruimte geboden
Hoogwaardige ontmoetingsplekken
kan worden aan kleinschalige initiatieven zoals individuele
Aan het water en groen
tiny-houses en woongroepen in allerlei vormen. Alles is ver-
Met het toegankelijk en het natuurvriendelijk maken van de
weven met de groene omgeving, waar de auto grotendeels
oevers creëren we ruimte voor nieuwe ontmoetingsplekken
overbodig is.
en de natuur. In een gezonde stad is het belangrijk dat mensen elkaar zowel buiten als binnen kunnen ontmoeten.
Klimaatadaptief en duurzaam leven met water
Hier wordt het mogelijk om op een prettige en gezonde
Benutten van kansen op en langs het water voor de klimaatadaptatie
manier te bewegen en te recreëren. Dit alles betekent ook
De beschikbaarheid van water in en rondom de stad, biedt
een andere inrichting van openbare ruimte en het toestaan
ook kansen voor de klimaatdoelstellingen. Bodem en water
of faciliteren van initiatieven die hieraan kwalitatief kunnen
is hierbij sturend en ook erfgoed speelt hierbij een rol.
bijdragen. Denk bijvoorbeeld aan zogenaamde boodschappen-
Gorinchem heeft zich, in regionaal verband, gecommitteerd
steigers en andere voorzieningen voor waterrecreatie maar
aan het behalen van de klimaatdoelen. We gaan slim om met
ook aan pleinvorming met ruimte voor ontmoeting zoals een
de kwaliteiten die we als stad hebben. Gorinchem werkt aan
buurthuis.
een lokale waterhuishouding die in balans is. Dit betekent dat de vraag naar en het aanbod van zoetwater in balans zal zijn. Bijvoorbeeld door water bufferen in tijden van overlast en dit water gebruiken in tijden van droogte. We breken los van de aloude traditie dat water zo snel mogelijk weggevoerd 44
5.3 Water
Groen/blauwe lanen en dijken Groen/blauwe structuren versterken Groene ruimte in de leefomgeving heeft bewezen positieve effecten te hebben op de gezondheid van mensen. De bestaande groen/blauwe structuren willen we versterken en aan elkaar verbinden zodat er een robuuste en herkenbare groen/blauwe structuur als ‘ader’ door de stad komt te lopen. Deze biedt plek voor recreatie, beweging en ontmoeting. Verbindingen met het buitengebied worden niet alleen verbeterd, maar ook groener, zodat ze een meer natuurlijke verbinding vormen en uitnodigen tot gebruik van langzamer en gezondere vervoersmiddelen zoals de fiets. Tot slot benutten we kansen om met de toevoeging van groen hoogwaardige natuurontwikkeling mogelijk te maken en de biodiversiteit te versterken.
Bruggen bouwen Het water als kans Het leven met en het bouwen bij water betekent ook een opgave in de bereikbaarheid van de stad Gorinchem. Zo bouwen we nieuwe bruggen en borgen we de bereikbaarheid van de stad naar het ommeland en tussen de wijken. Water vormt vaak een barrière. Tegelijkertijd zien we dat, in combinatie met het toevoegen van bruggen, het ook kansen biedt. We willen als stad de ligging aan het water beter benutten dan we tot op heden doen en het inzetten als onderscheidende kwaliteit van de stad. Dit doen we door het water toegankelijker te maken en meer publiek toegankelijke plekken langs het water te creëren.
5.3 Water
45
46
5.3 Water
5.3 Water
47
48
5.3 Water
5.3 Water
49
5.4 Regio Een belangrijk doel voor de komende jaren is dat Gorinchem
van Gorinchem opgenomen en worden ook vanuit deze
nog meer een verbindende en een verbonden stad is. De
omgevingsvisie verder uitgebouwd. De kern van deze
voorzieningen in de stad bestaan niet zonder de regio en vice
ontwikkeling is:
versa. Dat betekent dat die bijzonder en/of aanvullend zijn
• Versterken van het stedelijk netwerk en mogelijk maken
op dorpse voorzieningen en aantrekkelijk zijn voor een groter
van binnenstedelijke verdichting door nieuwe bruggen en
publiek, maar ook dat je er van buiten gemakkelijk en via een aantrekkelijke verbinding goed kunt komen. Dat helpt mee
nieuwe verbindingen; • Toplocaties
maximaal
koppelen
aan
de
snelweg.
om behoud en groei van voorzieningen mogelijk te maken.
Doorgaand auto- en vrachtverkeer door de stad beperken
Op verschillende schaalniveaus zijn verbindingen nodig: met
door fysieke maatregelen en/of afspraken met bedrijven;
de buurgemeenten als onderdeel van het verzorgingsgebied,
• Versterken van het openbaar vervoer van Gorinchem door
maar ook met de Randstad, met Gelderland en Noord-
verbetering stationsomgeving van het huidige station en
Brabant.
de aanleg van twee nieuwe stations (mobiliteitshubs). • Andere vervoerswijzen dan de auto stimuleren voor
We
zoeken
regionaal
intensief gerichte
op
met
relatief korte afstanden, langzaam verkeer (te voet en per
samenwerkingsverbanden
de
samenwerking
(o.a.
fiets)
ruim
baan
geven,
(slimme)
infrastructuur
Pact van Loevestein). Met het traject voor de RES, de
doorontwikkelen en de toegangswegen tot de stad
RAS, de regionale samenwerking rondom het I_lab, de
ontwikkelen tot groene entrees van de stad.
RegioDeal,
overheidssamenwerkingen
rondom
wonen,
omgevingsvisie ligt er ook een kans om als gemeente een
Toegankelijke voorzieningen en onderscheidend aanbod
verbindende rol te spelen tussen partners onderling en naar
Zorg, sport/leisure, onderwijs, cultuur en winkels
de hogere overheden. Vanuit de verantwoordelijkheid die we
Door de innovatieve maakindustrie verder uit te bouwen
daar als stad in voelen.
heeft Gorinchem straks een grotere regionale aantrekkings-
werken, recreëren, het sociaal domein en nu voor de
kracht. De unieke samenstelling en samenwerking van Toekomstbeeld - Gorinchem is straks een centrale en
bedrijvigheid en opleidingen zorgt voor een grote kennis-
strategische plek voor mensen om te gaan wonen, werken,
uitwisseling. De scholen- en beroepencampus is hier een
studeren en recreëren. In de omgeving staat Gorinchem
voorbeeld van.
bekend om haar innovatieve maakindustrie, de vele voorzieningen op korte afstand van elkaar (compacte stad), de
Daarnaast besteden we aandacht aan sport en leisure:
natuurlijke omgeving, de rijke cultuurhistorie als vestingstad
Gorinchem is in 2050 een stad waar gezondheid centraal
en het fijne leefmilieu. Gorinchem is een plaats geworden
staat en wordt gestimuleerd onder inwoners, werknemers
waar je graag verblijft en ontmoet. Gorinchem onderscheidt
en bezoekers. Naast beweegroutes wordt gezondheid
zich in de regio door een woningaanbod te realiseren dat
gestimuleerd door middel van ontmoeting in de openbare
een aanvulling vormt op het regionale aanbod. In een
ruimte en het realiseren van diverse sport- en leisure-
duurzaam groeitempo wordt dit aanbod gerealiseerd:
voorzieningen
geleidelijk en passend bij wat de woningmarkt aan
kleinschalige
functies
kunnen
kan. De vorm hiervan betreft een hogere mate van
gerealiseerd
worden.
Voor
stedelijkheid in de ontwikkelgebieden dan Gorinchem nu
met
wijkoverstijgende
gewend is. Deze nieuwe woonmilieus vormen een nieuwe
specifieke plekken in de stad. Ze zijn voor zowel huidige
stedelijke identiteit, passend bij het DNA van Gorinchem.
als toekomstige Gorcumers, maar ook voor bijvoorbeeld
Tot slot biedt een verdere ontwikkeling van de leisure sector
zakelijke bezoekers. Hierbij is een onderscheid te maken
kansen op regionaal niveau.
tussen de ‘fast’ leisure functies die meer grootschalig en/
een
verspreid
door
de
stad.
in
de
De
meer
woonwijken
grootschalige doelgroep
functies zijn
er
of regionaal gericht zijn (buiten de binnenstad) en het
Bereikbare stad
lokale/regionale
De ontwikkelingen in de stad staan niet op zichzelf,
versterkt wordt (‘slow’ leisure in de binnenstad).
aanbod
dat
historisch
geworteld
en
bereikbaarheid blijft een belangrijk aandachtspunt. Door Gorinchem optimaal te verbinden, via weg, spoor én
Door het stimuleren en het versterken van het culturele
water, wordt de positie van Gorinchem in samenhang met
aanbod wordt het voorzieningenniveau mede op peil
de omliggende regio versterkt. De uitgangspunten voor een
gehouden, waarmee de relatie met de regio versterkt wordt.
bereikbare stad zijn reeds in de Mobiliteitsvisie 2040
Voor voorzieningen zoals het theater en de stadsbibliotheek
50
5.4 Regio
die historisch geworteld zijn is de binnenstad de meest
en brengen de stad naar buiten.
logische
plek.
de
inzet
van
cultuurhistorische
samenwerkingsmogelijkheden in de gehele regio, maar ook
staat
niet
primair
de
vesting
met maatschappelijke organisaties en natuurorganisaties.
identiteit
en
kwaliteit
elementen Ook
de
de
vesting
kwaliteiten
wordt zoals
toegankelijke het
Bij
We kijken naar
versterkt een
van
door
aantrekkelijke
Linge-oevers,
de
de
stad
naast
Zodat het groen buiten de stad en binnen de stad meer
een
pallet
aan
met elkaar in verbinding komen en elkaar versterken.
stadsentree,
herontwikkeling
Stationsgebied/Schelluinsestraat/Linge
herwaardering
van
centraal.
(cultuur-)historisch
2
Zuid
de
Door middel van natuurontwikkeling, vergroening en
van
water verbinden we stad en regio zoals ook aangegeven
en
in het onderdeel water. Gorinchem is daarmee een natuur-
erfgoed
recreatieveparel in een aantrekkelijke verbonden regio.
buiten de vesting (toevoegen nieuw erfgoed). Nieuwe stedelijkheid,
in
een
nieuwe
mix
van
wonen
en
werken, maakt dat Gorinchem zich onderscheidt in de regio.
Kwaliteitssprong verblijfskwaliteit Natuurrecreatieve parel Onze stad is een natuur recreatieve parel. Om dit meer te benadrukken op regionaal niveau maken we een kwaliteitsslag als het gaat om onze oevers, het groen en de openbare ruimte. Als stad zijn we trots op het landschap om ons heen. Dat is onderdeel van ons DNA. We versterken en complementeren de groene aders van de stad richting het omliggend landschap. We halen het landschap naar binnen
5.4 Regio
51
52
5.4 Regio
5.4 Regio
53
6 De bestaande stad In dit hoofdstuk wordt de stadsbrede visie toegespitst op
het sociaal domein, willen we het verschil maken voor alle
de bestaande stad. De drie ruimtelijke ambities: gezonde
inwoners in Gorinchem. We bouwen hiermee samen aan
groei, gezonde stad en groene stad zullen ook doorklinken in
vitale en krachtige wijken met een eigen identiteit.
de ambities voor onze bestaande wijken en gebieden. We leven met de nalatenschap van het verleden in het heden
Daarnaast zijn en komen er een aantal (grote) herstructure-
en we ontwikkelen hiermee naar de toekomst. Een aantal
rings- en ontwikkellocaties in de bestaande wijken in het
thema’s zoals verduurzaming, de gezonde leefomgeving,
westelijk deel van de stad. Deze willen en kunnen we samen
en ontmoetingsplekken zijn in alle wijken een belangrijk
met woningcorporatie Poort6 benutten voor een kwaliteits-
thema. Tevens
toekomstbestendig
verbetering in de oudere wijken én een evenwichtiger
gemaakt, waarbij er aandacht is voor aspecten zoals
verdeling van de sociale huurwoningen over de stad. Dit
klimaatadaptatie, energietransitie, circulair, modulair- en
met als inzet meer differentiatie in de wijken en een
gasloos bouwen.
veilige, leefbare en duurzame leefomgeving. Om deze kansen
worden
de
wijken
optimaal te benutten is het van belang dat we deze Voor bestaande wijken geldt dat deze elke hun eigen karakter
ontwikkelingen parallel laten lopen aan de ontwikkeling van
hebben
en
de Vleugels van de Stad. Er is immers ruimte nodig om te
opgaven. We bouwen aan vitale en krachtige wijken, waarbij
kunnen schuiven met segmenten en woningtypen over de
we inzetten op meer differentiatie in de wijken en een veilige,
stad. Alleen dan kunnen we – op tijd – de oudere wijken met
leefbare en toekomstbestendige leefomgeving die uit-
een concentratie van sociale woningen (variërend van circa
nodigend is voor bewegen en ontmoeten. Hierbij hebben we
50 tot 75%) versterken. Het geeft ons de kans om ook de leef-
aandacht voor gemêleerde wijken naar leeftijdsopbouw en
baarheid en kwaliteit te verbeteren in de wijken van de stad
sociale draagkracht.
waar dit ook echt nodig is.
en
daarmee
specifieke
aandachtspunten
Naast de ambities en thema’s die voor de gehele stad gelden, zetten we met ontwikkelingen in de bestaande wijken in op een betere verdeling tussen het oostelijk en westelijk deel van de stad en meer differentiatie in de wijken. Door met de fysiek ruimtelijke ontwikkelingen de combinatie te maken met de sociaal- en maatschappelijke opgaven én inzet vanuit
54
6 De bestaande stad
6.1 Transformatielocaties De omgevingsvisie is een document dat betrekking heeft
Daarbij merken we op dat de grootste veranderingen plaats
op de stad als geheel, maar er zijn een aantal locaties in de
gaan vinden in de drie eerstgenoemde gebieden: Linge-
stad waar ingezet wordt op grote veranderingen die effect
oevers, Schelluinsestraat/Stationsgebied en Gorinchem-
hebben op de inrichting van de leefomgeving. Op grotere
Noord. De binnenstad heeft vanwege de bijzondere positie
schaal wordt ruimte gemaakt om zo functies toe te voegen
als vestingstad een plek gekregen als transformatielocatie,
en het Gorcumse aanbod diverser te maken. Elke ontwikkel-
aangezien hier het behoud door ontwikkeling centraal
locatie heeft daarin een eigen mix van de vier verschillende
staat en hier meer inzet voor nodig is dan voor een reguliere
thema’s; wonen, werken, water, regio. Welke op hun
andere wijk.
beurt weer opgebouwd zijn aan de hand van de drie grote ruimtelijke ambities om een groene en gezonde stad te zijn.
Van elk van deze gebieden wordt aan de hand van referentie-
Aan de hand van referentiebeelden wordt de invulling van
beelden een invulling voor de toekomst geschetst. Nu nog
die mix getoond. Met deze omgevingsvisie wordt het wiel
ontbrekende schakels in de stad krijgen hier hun plek. De
niet opnieuw uitgevonden. Er wordt al op verschillende plek-
verschillende gebieden en impressies worden hierna beknopt
ken hard aan de ontwikkeling van de stad gewerkt. Ze wordt
toegelicht.
vernieuwd, verbeterd en er zijn verschillende ruimtelijke plannen
de
Door de voorgestelde ruimtelijke ontwikkelingen op de
omgevingsvisie op voort. De omgevingsvisie biedt het
in
verschillende
planfases.
Daar
bouwt
transformatielocaties te toetsen op hun effecten op de
perspectief, waarbinnen deze ontwikkelingen in samenhang
leefomgeving worden de keuzes in de functiemix verder
plaatsvinden. Het borgt de onderlinge samenhang en zorgt
aangescherpt en onderbouwd. Deze toetsing via een
voor de richting voor de stad als geheel. De verschillende
zogenaamde omgevingseffectrapportage vindt niet nu
projecten en ontwikkelingen zorgen voor invulling van de
plaats, maar wordt onderdeel van de gebiedsvisies die nodig
weg ernaartoe.
zijn voor de transformatie-locaties.
De vier specifiek te onderscheiden transformatielocaties zijn: • De Vleugels van de Stad, bestaande uit: • Linge-oevers • Schelluinsestraat en Stationsgebied • Gorinchem Noord • Binnenstad
6.1 Transformatielocaties
55
6.2 Vleugels van de Stad De Vleugels van de Stad zijn onderdeel van de duurzame
Bereikbaarheid gebied
ontwikkeling en groei van Gorinchem. We ontwikkelen
• Ruim baan voor langzaam verkeer en ruimte-efficiënte
voornamelijk binnen de stedelijke contour en laten de groene gebieden aan de stadsranden groen. We bezien zowel in de Oostelijke Vleugels (Linge Oevers) als in de Westelijke Vleugel (Schelluinsestraat en Stationsomgeving) van de
mobiliteitsvormen. • De auto komt op de tweede plaats en is grotendeels uit het zicht. • Deelmobiliteit krijgt de ruimte en wordt gestimuleerd.
binnenstad welke locaties zich lenen voor betere en slimmere ontwikkeling. Hiervoor zijn de Vleugels van de stad
Groene en toegankelijke oever
bedoeld: circa 2.000 nieuwe woningen als schakel tussen de
• De Linge verbindt de (binnen-)stad hier met het buiten-
binnenstad en de omliggende wijken, inclusief werkfuncties die werkgelegenheid bieden aan de inwoners in de stad en
gebied en vice versa. • De Linge wordt weer voor de Gorcumer: de Linge is
ruimte voor ontmoeting en (water)recreatie. Gebiedstrans-
geschikt voor pleziervaart, langzaam maar zeker verbindt
formatie is noodzakelijk, want nieuwe inwoners betekent
het water de wijken aan elkaar en krijgen inwoners de
immers het aanpakken van opgaven op het gebied van
kans de rivier optimaal te beleven.
mobiliteit, voorzieningen, groen, duurzaamheid en werken.
• Ook is er ruimte voor bezoekers van buiten. Verblijven
Voor de Vleugels van de Stad wordt een ontwikkelvisie
aan de Linge is mogelijk en toegankelijkheid vanaf de
opgesteld welke de verdere concretisering bevat van de
kades wordt onderzocht, met het oog op het karakter
aanzet uit de omgevingsvisie. Hierna volgen op visieniveau
en de schaal van Gorinchem. Het gebied fungeert als
de gedachtegang per ontwikkelgebied.
lokale hotspot.
Linge Oevers
Industrieel cultuurhistorisch erfgoed • We kennen de historie van het gebied en de rol die het
Aan de oevers van de Linge bij de Arkelsedijk en Spijksedijk
voor de stad speelt en gespeeld heeft. Het aanwezige
kun je straks wonen, werken en recreëren. De Linge wordt
erfgoed wordt waar mogelijk onderdeel van de
een verbindend element, tussen Oost en West en de
ontwikkeling en wordt in de spotlights gezet.
binnenstad met het groene buitengebied. Het water krijgt
Hier vormen zich waardevolle verblijfsplekken of
een prominente plek in de ontwikkeling en wordt ingezet als
ankerpunten. Gebieden voegen vanwege hun
groen-blauwe verblijfsruimte voor bewoners, werknemers,
verblijfskwaliteit, ligging en functies van omliggende
bezoekers. Het wordt zo een nieuw stuk stad, waarin het
gebouwen een nieuwe identiteit aan de Vleugels toe.
verleden en de toekomst elkaar omarmen.
• Groen, water en het industrieel verleden zijn de dragers van de identiteit in het gebied.
De ‘Linge-mix’ – stedelijk wonen met werken en voorzieningen
Verbinden met bestaande wijken
• Hogere dichtheden, met meerdere woonlagen, zorgvuldig
• De te realiseren bruggen over zowel de Linge als het
ingepast in de omgeving. • Groen karakter in bouw en inrichting openbare ruimte met ruimte voor natuur en ecologie.
Merwedekanaal zijn essentieel om het water niet meer als barrière, maar als verbinder te zien tussen oost en west in zowel fysieke als mentale zin.
• Bewoners en bezoekers ontmoeten elkaar in gedeelde binnen- en buitenruimtes. • Toevoegen van woonruimte voor doelgroepen die een aanvulling vormen op de nu aanwezige doelgroepen in Gorinchem. • De functiemenging van woningbouw met de woonboulevard en de aanwezige werkfuncties wordt nader onderzocht. • Ruimte voor erfgoed, behoud en inpassen: industrieel erfgoed en maritiem erfgoed.
56
6.2 Vleugels van de Stad
Wonen
Water
Werken
Regio
6.2 Vleugels van de Stad
57
Schelluinsestraat en stationsomgeving De Schelluinsestraat is nu een bedrijventerrein pal naast
• Met een nieuwe brug aan de westzijde van het
het centrum. De bedoeling is dat het bedrijventerrein straks
gebied over het Kanaal van Steenenhoek zijn de bedrijven
deels transformeert tot een gebied dat geschikt is om te
aan de Schelluinsestraat optimaal ontsloten via de
wonen, te werken en te ontspannen. Herinrichting van het stationsgebied maakt het weer een prettige aankomstplek, die beter verbonden is met de omgeving. Het gebied wordt
snelweg en wordt de stad ontlast van (vracht)auto’s. • Erfgoed
als
inspiratie,
als
identiteit
voor
nieuwe
ontwikkelingen in de openbare ruimte (‘place-making’).
een stuk groener, het kanaal wordt weer zichtbaar. Het blijft Stadsentree Stationsweg/-plein – Groen verblijfsgebied
wel een stoer stuk stad.
• Station Gorinchem krijgt het elan dat het verdient, door Cityhub Breda-Utrecht
herinrichting van de omgeving. Het wordt een uit-
• Aan het einde van de Schelluinsestraat verrijst de OV-
nodigende stadsentree, het hart van de Vleugels, die
cityhub aan de A27. Die zorgt voor optimale verbonden-
optimaal met de binnenstad verbonden is.
heid van de stad met de Randstad en Noord-Brabant en de Intensiever gebruik Schelluinsestraat voor innovatieve
omliggende gemeenten. • Het gebied wordt voor het langzaam verkeer met de Gildenwijk verbonden, zodat bewoners ook gebruik
bedrijvigheid • In de Schelluinsestraat ontstaat ruimte voor nieuwe vormen
kunnen maken van de daar aanwezige voorzieningen.
van bedrijvigheid. Het kan gaan om kennisintensieve
• De cityhub biedt tevens een kans voor een stedelijke mix
bedrijvigheid, bedrijven actief in de (maritieme) maak-
van wonen, werken en voorzieningen/sport-leisure in combinatie met het aangrenzende gebied Molenvliet.
industrie, startups en dergelijke. • Aan de westzijde is de bedrijvigheid niet mengbaar, hier is sprake van een hogere milieucategorie/bedrijvigheid
Ecologische en toegankelijke oevers
met
• Versteende delen in het gebied maken deels plaats voor
bedrijvigheid
groene beplanting.
meer
geur/geluid. mengbaar
Aan
de
met
is
de
woningbouw
oostzijde
en
voorzieningen (mixzone).
• Er is straks geen duidelijke voor-of achterkant meer
• Door intensivering van ruimtegebruik wordt ernaar
van gebieden en gebouwen, waardoor de gehele oever een
gestreefd bedrijvigheid te behouden. Hierdoor is dit
kwaliteitsimpuls krijgt.
gebied in de toekomst minder geschikt voor bedrijven die
• Op een aantal plekken langs de oevers wordt ruimte gecreëerd voor ontmoeting en (water)recreatie.
grootschaliger en extensiever zijn qua werkgelegenheid en toegevoegde waarde. Voor deze bedrijven werken we planologisch mee aan verplaatsing naar een andere/meer
Stedelijk wonen in de Spoorzone-mix
geschikte vestigingsplek zoals een van de bestaande
• Woningbouw vindt hier, naast ruimte voor kantoren,
bedrijventerreinen
plaats in hoge dichtheden. Er is ruimte voor een beperkt
(denk
aan
Avelingen/Oost/Groote
Haar).
aantal consumentgerichte voorzieningen op de route
• Op een aantal plekken in de mixzone is ruimte voor
tussen station en de binnenstad. Met de toename aan
ontmoeting en pleinvorming/-functies die zorgen voor
duurzame mobiliteit neemt het belang van het station toe
een aantrekkelijke reuring. Dit zijn dynamische, moderne
en wordt de spoorzone een drukkere plek dichtbij de
plekken waar zowel bestaande als nieuwe inwoners
binnenstad.
kunnen genieten.
• ‘Van rust naar reuring’, met delen waar wonen en werken in elkaar overvloeien. • Ruimte voor tijdelijke invullingen en initiatieven vanuit de stad zolang deze bijdragen aan onze ambities. • Het gebied is direct aangesloten op de binnenstad met aantrekkelijke
langzaam
verkeersverbindingen.
Een
modale verschuiving naar ruimte-efficiënte mobiliteitsvormen vindt plaats.
58
6.2 Schelluinsestraat en stationsomgeving
Wonen
Water
Werken
Regio
6.2 Schelluinsestraat en stationsomgeving
59
6.3 Gorinchem Noord In dit deel van de stad wordt gewerkt aan een aantrekkelijke
Gesegmenteerde bedrijvigheid met het accent
campus, waar bedrijven en onderwijs elkaar versterken.
op de innovatieve maakindustrie
Duurzame en innovatieve industrie krijgt in de komende
• De rode loper ligt uit om bedrijven uit de innovatieve
jaren een plaats op bedrijventerrein Groote Haar. Een
maakindustrie een (nieuwe) plek te geven en hen hier in
nieuw station en verbeterde infrastructuur voor langzaam
ruimtelijke zin te faciliteren om de stap te maken naar de
verkeer draagt bij aan een betere verbinding met de regio en andere delen van de stad. De verschillende elementen in het gebied worden samengebracht met respect voor en door het aangrenzende groene landschap.
next economy. • Bedrijvigheid in zwaardere milieucategorieën krijgt hier ook een plek. • Groote Haar biedt goede vestigingsvoorwaarden voor de toekomst van grootschalige bedrijven die op meer centrale
Regionale Beroepen en Innovatiecampus
plekken in de stad gelegen zijn en op hun huidige
• Hét voorbeeld van hoe onderwijs en bedrijfsleven elkaar
vestigingsplek
niet
kunnen
groeien.
We
willen
kunnen vinden en waar het onderwijs beter aansluit op de
planologisch medewerking verlenen aan verhuizing van
wensen uit het bedrijfsleven en bestaande en nieuwe
deze bedrijven, mits er ook een ontwikkelplan en invulling
arbeidskrachten zich kunnen doorontwikkelen.
is voor de achterblijvende locatie en langdurige leegstand
• Innovatiekracht komt tot stand door ruimte voor leren, werken en ontmoeten.
en verpaupering van de achterblijvende locatie wordt voorkomen.
• De campus wordt uniformer ingericht en er ontstaat synergie en verbinding door ingrepen in de ruimtelijke
Duurzame energie en smart grids
inrichting.
• De bedrijvigheid in dit gebied zet maximaal in op duurzaamheid en innovatie.
Landschapspark Noord – Overgang
• Er wordt ruimte geboden aan experiment.
van stad naar landschap
• Gebruik van duurzame bronnen en het uitwisselen van
• De menging van functies in het gebied, de verbinding tussen de elementen en de overgang naar het buitenge-
energie binnen het gebied wordt gefaciliteerd en gestimuleerd
bied dient nader te worden uitgewerkt. • De buitengebieden zijn goed toegankelijk. • Er ontstaat niet alleen een prettige plek om te leren en werken, maar het nodigt ook uit om te verblijven in het Groene Hart. • Erfgoed als onderlegger voor nieuwe ontwikkelingen (archeologie, oude structuren, etc.). Bereikbaarheid Gorinchem Noord • Met een brug over het Merwedekanaal en de Linge wordt de basis gelegd voor een nieuwe ‘oost-west’ fietsverbinding naar het scholencluster. Met deze verbinding kunnen ook snel de oevers van de Linge worden bereikt. • Het gebied krijgt een eigen OV hub, zodat er een goed alternatief voor de auto is.
60
6.3 Gorinchem Noord
Wonen
Water
Werken
Regio
6.3 Gorinchem Noord
61
6.4 Binnenstad Gorinchem is en blijft een vestingstad. De mix van winkels,
• De kwaliteit van de verbinding tussen het station en de
horeca, woningen, cultuur en recreatieve voorzieningen
binnenstad wordt verbeterd, zodat deze route logischer
wordt nog sterker gemaakt, om zo de binnenstad klaar te
en aantrekkelijker is voor zowel inwoners als bezoekers.
maken voor de toekomst. Dat betekent dat er meer ruimte
• Parkeren zal meer aan de randen, bij OV-knooppunten en
komt voor de fietser, voor de voetganger en voor groen. We
hubs plaats moeten vinden.
zetten in op een autoluwe binnenstad. Zo wordt het voor inwoners en bezoekers een nog prettiger omgeving om te
Radicaal vergroenen – ontmoetingsplekken
verblijven en elkaar te ontmoeten.
• Vergroten van de verblijfskwaliteit doen we door de versteende
binnenstad
op
meerdere
plekken
te
Mix van wonen, werken, leven en recreëren – Mix van
vergroenen
(bijvoorbeeld
woonmilieus
enveloppe). Meer groene plekken nodigen uit tot
bestaande
wallen
en
• De binnenstad biedt ruimte aan een mix van winkels,
ontmoeting en gezonder bewegen en levert een positieve
horeca, woningen, cultuur en recreatieve voorzieningen.
bijdrage aan de huidige en toekomstige wateropgave.
Deze mix wordt nog sterker gemaakt, zodat de binnen-
• De zichtlijnen naar en verbindingen met de groene
stad klaar is voor de toekomst.
vestingwal worden versterkt. De binnenstad krijgt zo een
• Het kernwinkelgebied en het cluster van voorzieningen zoals horeca, cultuur en dienstverlening er omheen
ander gezicht, zonder dat het de kwaliteit van de binnenstad als historische parel tenietdoet.
is compact en aantrekkelijk voor een breed publiek. Voorzieningen
worden
meer
geconcentreerd
en
kwalitatief geüpgraded.
Aandacht voor erfgoed • De culturele en recreatieve voorzieningen zijn op orde.
• Vrijkomend vastgoed aan de randen en buiten het voorzieningencluster biedt ruimte voor toevoeging in
Hierbij staat functionaliteit maar ook een goede en gezonde beleving centraal.
de hogere segmenten van de woningmarkt. We maken, op
• Het erfgoed van de binnenstad staat centraal, waarbij
kleine schaal, wonen in de binnenstad beter mogelijk
beleving (van de historie en het groen) een belangrijk speer-
(bijvoorbeeld boven winkels).
punt is. Dit betekent bijvoorbeeld dat historische
• De binnenstad is de plek waar veel inwoners met verschillende achtergronden, gezinssamenstellingen en
gebouwen en het UNESCO erfgoed ook toegankelijk moeten kunnen worden voor het publiek.
sociaaleconomische status samenkomen. Er bestaat een mix van hogere en lagere inkomens. Dat is en blijft zo. De
Binnenstad Centrum - dynamische gevarieerde
mix aan verschillende functies en woonmilieus is
woonomgeving met stadskarakter.
exemplarisch voor de diversiteit in de stad. Wonen
• In de binnenstad staan verblijven en ontmoeten centraal.
in
onze
Een compact centrum waar winkelen, horeca, cultuur,
binnenstad leeft en is écht Gorcums. We bieden ruimte
de
binnenstad
is
niet
exclusief,
maar
toerisme, wonen en erfgoed goed samengaan en
aan huishoudens met een grotere beurs en we onder-
elkaar
steunen inwoners die het moeilijker hebben. Iedereen,
beheerd,
die dat wil, verdient een plek in onze prachtige binnen-
Het
stad.
binnenstad juist versterkt, en het kleinschalige en
versterken.
Erfgoed
bescherming
MKB
wordt
en
wordt beheer
door
beschermd is
en
uitgangspunt.
compactheid
in
de
persoonlijke van de ondernemers wordt gewaardeerd. Autoluw – hoge verblijfskwaliteit • In de binnenstad wonen betekent niet automatisch een
• Ondernemers in de binnenstad zijn trots op onze mooiste vestingstad
en
beschermd
stadsgezicht
en
dragen
auto voor de deur: de auto krijgt een minder prominente
dit uit. Zij onderhouden en beschermen monumenten.
plek toebedeeld. Doorgaand autoverkeer door de binnen-
Zij
stad wordt beperkt tot een minimum. Parkeren krijgt op
dynamische omgeving waar het goed toeven is en er oog
straat minder ruimte zodat er hier juist plek ontstaat om
is voor de sociale aspecten zoals zorgen en omkijken naar
leef- en verblijfskwaliteit toe te voegen (relatie met duur-
elkaar.
maken
de
binnenstad
tot
een
inspirerende
zaamheid en beschermd stadsgezicht). • Langzaam verkeer in en rond de binnenstad wordt beter en meer gefaciliteerd, door de verbindingen met de stadswijken te verbeteren.
62
6.4 Binnenstad
Wonen
Water
Werken
Regio
6.4 Binnenstad
63
Bijlagenboekje 1. Instrumenten onder de Omgevingswet
65
2. Historische context
66
3. Trends en ontwikkelingen
70
4. Participatieverantwoording
73
64
BIJLAGENBOEKJE
Bijlage 1 Instrumenten onder de Omgevingswet
BIJLAGENBOEKJE
65
Bijlage 2 Gorinchem in tien perioden De geschiedenis van Gorinchem is in te delen in 10 perioden. De eerste periode start in de 10e eeuw en de tiende periode loopt door tot vandaag. Door de tien perioden heen is te zien hoe de stad zich heeft ontwikkeld van de eerste ontginningen van oernatuur tot landbouwgrond, een vestingstad, een industriestad, een woon- werkstad en uiteindelijk tot een stad die onderzoekt welke plek en rol hij heeft in de regio. Bureau Steenhuis Meurs (oktober 2020) voerde een historisch onderzoek binnen de Lingeoevers vanuit de overtuiging dat wanneer de historische gegroeide identiteiten doorklinken in de nieuwe toekomst, er als vanzelf een sterk merk ontstaat omdat imago en identiteit dan samenvallen. Zij hebben onderzocht wat dat voor Gorinchem betekent. Wat past bij Gorinchem? In programma, sfeer, toon, architectuur en landschap, in beeldkwaliteit? Welk palet van functies zoeken huidige en nieuwe Gorkummers in de stad? Hoe kan hier sociaal en economisch, maar ook cultureel en toeristisch, een slag worden gemaakt? Het onderzoek dat is gedaan levert een psychogram van Gorinchem op: een persoonlijkheidsbeschrijving van Gorinchem die te zien is als je naar de stad kijkt door de jaren heen.
Periode 1 Van voor de ontginning tot het worden van een grensstad - 10e tot 15e eeuw
kern: HET ONTSTAAN VAN GORINCHEM EN VORMING VAN IDENTITEIT ALS TUSSENSTAD De eerste ontginningen in Gorinchem krijgen vorm vanaf de 10e eeuw. Voor die tijd was er nog sprake van een West-Europese wildernis. Door veen te ontginnen is die wildernis productief gemaakt. Dat zie je nog terug in deindeling van de percelen. Vanaf 1267 is Gorinchem een grensstad tussen Gelre en Holland. De stad was onderdeel van de strijd tussen de heren van Arkel en de graven van Holland. In 1412 werd de strijd beslecht in het voordeel van Holland. Gorinchem was een stad als drielandenpunt in verschillende systemen: tussen Zuid-Holland, Gelderland en Brabant.
Periode 2 (Laat-) Middeleeuwse bloei als marktstad – 16e eeuw
kern: ECONOMISCHE ONTWIKKELING, GUNSTIGE STRATEGISCHE POSITIE LANGS HET WATER In deze periode ontwikkelde zich in de gebieden langs de Merwede, Linge en Biesbosch een nieuw soort economie die was gericht op de waterwegen. Die economie stond in het teken van landbouw en veeteelt en later ook visserij en de oogst van de grienden. De grote steden rondom de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden waren voor de boeren een belangrijk afzetgebied, waar de grote zeeschepen kaas en boter insloegen. Gouda was een belangrijke plek voor de verkoop van kazen en Dordrecht gebruikte karnemelk om linnen te bleken en er vervolgens kleding van te maken. Het eerste gebouw binnen de vesting van Gorinchem was het Tolhuys dat in 1598 gebouwd werd tijdens de bouw van de nieuwe vestingwallen. Het werd gebruikt voor het heffen van tol van de langs Gorinchem varende schepen. 66
Periode 3 GORINCHEM VESTINGSTAD – FRONTLINIESTAD – 17e eeuw
kern: IN DE FRONTLINIE, STAD ALS VESTING EN MILITAIR BOLWERK Rond 1650 bestaat Gorinchem uit elf bolwerken en een lunet in de Linge. In de ranglijst staat Gorinchem op de 8e plaats van de steden in de Staten van Holland. In 1600 werd begonnen aan de bouw van vestingwerken. Toen het offensief van de Spanjaarden dreigde was er geen tijd om de middeleeuwse muren zorgvuldig te vervangen door moderne vestingwerken. Om de Spanjaarden op afstand te houden, heeft men voor de stadgracht en middeleeuwse muren, nieuwe aarden bolwerken opgeworpen met daarvoor nog een brede gracht. De wijde omgeving van Gorinchem werd onder water gezet. Deze tussenoplossing heeft tientallen jaren geduurd, met als effect dat de omgeving sterk verarmde. Gorinchem is uiteindelijk niet door de Spanjaarden belegerd en de vesting is afgebouwd zoals beoogd. In 1672 wordt Gorinchem onderdeel van de Oude Hollandse Waterlinie
Periode 4 18e eeuw: Regentenkliek en rijke wooncultuur. Overmaat in de vesting. Tuinenweelde en tuinplezier
kern: VERSCHUIVEN VAN ECONOMISCH BELANG NAAR GEBIEDEN BUITEN DE VESTING, GORINCHEM OVER HET HOOFD GEZIEN In de 18e eeuw verplaatste het economisch leven in Holland zich vooral naar de kust. Het effect was dat verkeerslijnen over andere steden liepen dan Gorinchem en dat er sprake was van eeuwenlange stilstand. Gorinchem lag binnen een haast onbreekbare gordel van de Hollandse Waterlinie. Binnen de vesting ontstond (ondanks de economische moeilijkheden) overmaat en er werden mooie tuinen aangelegd.
Periode 5 De Franse tijd 1800-1815 en de decennia erna. Vesting aangepakt. Route Napoleon, Gorinchem als centraal punt en de daaropvolgende neergang.
kern: VAN ECONOMISCHE VOORUITGANG TOT NEERGANG; STAD ZIT WEER IN DE FRONTLINIE EN WORDT SPEELBAL In de Franse tijd was Gorinchem een belangrijke plek in het imperium van Napoleon. Er vond een groot bombardement plaats op de stad door de Pruisische artillerie. De Fransen geven zich over, maar 70% van de huizen van Gorinchem ligt in puin of is flink beschadigd. Hieruit blijkt op dat moment al dat een vestingstad te weinig bescherming biedt en dat het een inmiddels achterhaald concept is. Met de aanleg van weer een nieuwe linie en een aantal nieuwe kanalen verwordt de stad in deze periode tot een speelbal: voor watersnood, oorlogshandelingen en inundatie.
67
Periode 6 Een nieuwe koers: Gorinchem industriestad 1870-1940
kern: STAD IN VERSNELLING, INDUSTRIE NEEMT EEN SLEUTELPOSITIE IN Sinds 1883 is de stad aangesloten op het spoorwegnet en de gunstige ligging aan waterwegen biedt voordelen. Qua economie kent de stad twee snelheden en industrialiseert hij. Er wordt een suikerfabriek gebouwd aan de Arkelsedijk (1871). De suikerbieten werden aangevoerd over de Linge en de fabriek beschikte over een eigen haven. In 1881 kwam de Vries Robbé in Gorinchem. Met deze grote werkgever van de stad waren ook meer woningen nodig. Dat werd de Lingewijk, die tussen 1907 en 1929 in fases gebouwd werd. Het ontwerp van de wijk was geïnspireerd op de Engelse tuinstad: dorpse opzet in het groen. De vesting wordt stap voor stap opgeheven en in 1967 vertrekt het garnizoen.