Jaarstukken 2024
Tekst van het document
190 V
Vanuit de centrumgemeente is voor Beschermd Wonen € 190.000 meer ontvangen
78 V
In 2024 heeft met twee subsidepartijen een verrekening plaatsgevonden van te hoog vastgestelde subsidies in 2023.
Het positief saldo van programma 7 wordt voor een belangrijk deel bepaald door het positief resultaat op de opvang van ontheemden uit Oekraïne. Aan de Kleine Schelluinse Kade is in 2024 een opvanglocatie gevestigd. Op termijn zal deze locatie weer in oorspronkelijke staat moeten worden gebracht. Dat geldt mogelijk ook voor andere opvanglocaties. Via bestemming van het jaarrekeningresultaat 2024 wordt voorgesteld om hiervoor een bedrag van € 1.000.00 te reserveren. Conform de afspraak de budgetten van het programma Sociaal Domein te verrekenen met de Reserve Sociaal Domein wordt voorgesteld om het restant van € 4,3 mln. via de bestemming van het jaarrekeningresultaat 2024 toe te voegen aan de reserve Sociaal Domein.
59
Jaarstukken 2024 In onderstaande tabel staan de investeringen die binnen dit programma vallen: Investeringen (bedragen x € 1.000)
Budget
Realisatie t/m 2023
Realisatie 2024
Totaal realisatie
Verschil
Gereed
Uitbreiding en verbouwing Elzenhof
50
0
0
0
50
Totaal lasten
50
0
0
0
50
V
Totaal investeringen
50
0
0
0
50
V
Lasten V
Nee
In onderstaande tabel staan de subsidies vermeld, die binnen dit programma zijn verstrekt. Subsidies (bedragen x € 1.000)
Bedrag
Bliek in actie
18
De sociale basis
78
Slachtofferhulp Nederland
14
Stichting RADAR
14
Antes Zorg B.V.
108
St. Chris en Voorkom!
5
Ouderenbeleid
18
Platform gehandicapten
5
Odensehuis
29
St.ChillAut Leerdam
4
De Zonnebloem
3
St. Samen Eén
14
St. Stalkaarsen
4
Humanitas
161
St. Boukie
110
van Andel Spruijt Natuurcentrum
15
St. Rozenobel
33
St. Behoud de Bogerd
10
St. Fluxus
16
St. Jeugdhaven Gorcum
45
Gorinchemse Zeeverkenners
10
St. Scouting A.P.V.
10
Jong JGZ
91
St. Klussendienst Ouderen
142
Leger des Heils
26
Stichting Munio
5
Mee Vivenz
65
Telefoonkring Gorinchem
1
St.Atelier Gorinchem
5
Seniorencafé
3
Hospice-vtz Gorinchem & omstreken
18
ASVZ Zuid-West
14
St. Syndion
14
Zorgbelang Inclusief
10
60
Jaarstukken 2024 Subsidies (bedragen x € 1.000)
Bedrag
St.Philadelphia Zorg
10
St. Adviesgroep WMO
4
St. MEE Plus
73
St. de Gezel
78
St. de Inspiratiecompagnie
87
Stichting Jeugdteams Zuid-Holland Zuid
113
Yulius
258 1.741
2.7.4
Met welke verbonden partijen doen we dit samen?
• GR DG&J • GR AVRES
61
Jaarstukken 2024
2.8
Programma 8 Duurzaamheid
Nr.
Taakveld
Portefeuillehouder
7.2
Riolering
Mark de Boer
7.3
Afval
Mark de Boer
7.4
Milieubeheer
Mark de Boer
7.5
Begraafplaatsen en crematoria
Fatih Polatli
2.8.1
Wat hebben we bereikt met het programma Duurzaamheid?
Doel Uit het collegeprogramma: We zetten ons maximaal in voor het realiseren van onze en regionale klimaatambities. Dit is belangrijk voor ons allemaal. We zetten onze schouders eronder en werken zowel aan de energietransitie als aan het verminderen van CO2-uitstoot. We vinden het belangrijk om dat te doen met draagvlak in de samenleving. Daarom willen we de lusten en lasten eerlijk verdelen. De acties die we inzetten zijn breed. We werken aan energiezuinig wonen en duurzame opwek van energie, zoveel mogelijk in lokaal eigendom. We betrekken inwoners en bedrijven om zo samen te werken aan een toekomstbestendige, duurzame stad. We gaan door het met invoeren van het nieuwe afval- en grondstoffenbeleid. Daarmee houden we grip op de lokale lasten en voorkomen we een forse stijging van afvalstoffenheffing. Het betekent dat we allemaal aan de slag moeten om onder de 100 kg restafval per persoon te komen. Ook maken we een aanpak om bijplaatsingen naast de afvalcontainers te voorkomen. Samen met bedrijven en inwoners verbeteren we de luchtkwaliteit en werken we aan een schone lucht. Het zorgt voor een fijne woonomgeving. Maatschappelijke vraagstukken houden zich niet aan grenzen van gemeenten. Ze zijn gemeente overstijgend en vragen daarom om een stevige samenwerking. Daar zetten we vol op in. We versterken onze relaties in de regio en de verschillende overheden.
We doen dat niet alleen, maar ook samen met het bedrijfsleven en maatschappelijke partners in onze stad. We werken onze regionale strategie uit, om zichtbaar te maken waar we op welke regionale schaal aan werken.
62
Jaarstukken 2024
Maatschappelijke effecten Indicator (x=onbekend) B/F
Gerealiseerd
Soort
2021
2022
2023 Streefwaarde Realisatie 2024 2024
Omvang huishoudelijk restafval
Kg/inwoner
PI
240
226
212 180
133
Hernieuwbare elektriciteit B
%
PI
8
11
x 13
N.N.B.
Indicator
Toelichting
Omvang huishoudelijk restafval
De invoering van Diftar werpt duidelijk vruchten af. Een aantal jaren geleden, bij de besluitvorming over het nieuwe afvalbeleid, was er sprake van 221 kilo restafval. Uit de cijfers van 2024 blijkt dat het aantal restafvalkilo’s drastisch is afgenomen en wel naar 133 kilo per inwoner. Met z’n allen zijn we op de goede weg naar onze doelstelling van 100 kilo restafval per inwoner in 2025.
B
63
Jaarstukken 2024
2.8.2
Wat hebben we daarvoor gedaan?
Concrete voornemens Actie (planning)
2024 2025 2026 2027 Inhoud Planning Budget
Duurzaamheid 1. We zetten in op een zo optimaal mogelijk windpark op GorinchemNoord, als alternatief voor Avelingen. 2. Uitvoering RES 1.0 4. We streven ernaar dat de omgeving (stad en regio) maximaal profiteert van nieuwe energieprojecten. Dat gaan we borgen in beleid. 5. We brengen de knelpunten rondom en kansen van de energietransitie in beeld, zoals netcapaciteit, de verhouding tussen verduurzaming en ecologie en de mogelijkheden van energieopslag. 6. We helpen bedrijven die aan de slag willen met waterstof. We ondersteunen een werkgroep met koplopers. 7. We komen met een lokale aanpak energiebesparing met de nadruk op RIB bewustwording rondom energiegebruik en isolatiemaatregelen. We sluiten ons hiervoor aan bij het landelijke isolatieprogramma. 8. We stellen een Warmteprogramma op. Uiterlijk 2026 willen we deze gereed hebben. En werken die nader uit in uitvoeringsplannen per wijk. 9. We sluiten het stadhuis aan op het warmtenet.
10. We werken toe naar en uitbreiding van het warmtenet in fase 2, mede ondersteund vanuit het nationaal Groeifonds. 11. Samen met de Omgevingsdienst voeren we toezicht en handhaving uit op de verduurzamingsplicht van bedrijven, zoals het voldoen aan energielabel C. Milieu 1. We zetten de invoering van het nieuwe afval- en grondstoffenbeleid door. Daarvoor zetten we de volgende stappen: 1f. We voeren het recycletarief in.
2. We zetten extra in op communicatie en voorlichting over het nieuwe afvalsysteem. 3. We zetten extra in op het voorkomen van bijplaatsingen en focussen ons op de hotspots. 4. We werken aan een circulaire economie en geven zelf het goede voorbeeld. Door in te zetten op circulair inkopen, een circulair afvalsysteem en meer aandacht voor circulariteit in de bouw. 5. We stellen samen met de Omgevingsdienst beleid op voor externe veiligheid.
64
Jaarstukken 2024 Actie (planning)
2024 2025 2026 2027 Inhoud Planning Budget
6. In de omgevingsvisie en (later in) het omgevingsplan nemen we afspraken op over een betere luchtkwaliteit.
RB
2.8.3
Wat heeft dit gekost?
Exploitatie (bedragen x € 1.000 V = voordeel en N = nadeel)
Jaarrekening 2023
Begroting primitief 2024
Begroting na wijziging 2024
Jaarrekening 2024
Verschil
TV72 Riolering
3.396
3.345
3.465
3.922
457 N
TV73 Afval
6.205
5.604
6.170
5.846
324 V
TV74 Milieubeheer
2.868
2.543
5.757
4.199
1.558 V
TV75 Begraafplaatsen en crematoria
465
480
503
524
21 N
Lasten Duurzaamheid
12.934
11.972
15.895
14.490
1.405 V
TV72 Riolering
3.934
3.909
3.909
4.368
459 V
TV73 Afval
5.839
5.934
5.978
5.896
83 N
888
698
2.955
1.403
1.552 N
TV74 Milieubeheer TV75 Begraafplaatsen en crematoria
331
517
567
375
192 N
Baten Duurzaamheid
10.991
11.058
13.409
12.042
1.367 N
Totaal saldo van baten en lasten
-1.943
-915
-2.486
-2.448
38 V
Stortingen reserves
364
243
243
243
0V
Onttrekkingen reserves
1.003
248
796
770
26 N
Resultaat
-1.304
-909
-1.933
-1.921
12 V
Taakveld (bedrag x € 1.000)
Verschil tussen begroting na wijziging en jaarrekening
Verdeling Toelichting bedrag
Lasten TV72 Riolering
457 N
427 N
In 2024 is € 456.000 meer aan rioolbelasting ontvangen dan begroot, volledig uit niet-woningen. Na verrekening van extra kosten wordt € 427.000 extra gestort in de egalisatievoorziening riolering.. Op deze manier blijven middelen ontvangen uit rioolbelasting behouden voor uitgaven op het gebied van riolering.
TV73 Afval
324 V
300 V
Het nieuwe afvalstoffenbeleid leidt tot een lager en beter gescheiden aanbod van afval en tot een afname van het afvaltoerisme richting Gorinchem. Dit leidt per saldo tot lagere verwerkingslasten van € 300.000.
84 N
O.a. door stelselmatig bijplaatsen van afval en verpakkingsmaterialen in 2024 heeft Waardlanden substantieel meer afvalrondes moeten rijden. Dit heeft geleid tot extra kosten van € 84.000.
61 V
Door een terug ontvangen subsidie voor zwerfafval van Waardlanden van € 65.000 zijn de kosten voor het legen van de prullenbakken € 61.000 lager dan geraamd.
44 V
De specifieke uitkering circulaire ambachtscentra om vanuit de transitieagenda Consumptiegoederen in 2030 een landelijk dekkend netwerk te hebben van circulaire ambachtscentra zijn niet volledig besteed en gaan terug naar het Rijk. Zie ook baten.
65
Jaarstukken 2024 Taakveld (bedrag x € 1.000)
Verschil tussen begroting na wijziging en jaarrekening
TV74 Milieubeheer
1.558 V
Verdeling Toelichting bedrag
533 V
Voor de aanpak van energiearmoede zijn middelen ontvangen die nog niet volledig zijn benut. Hier staat aan de batenkant een nadeel tegenover van € 533.000 op TV74 omdat deze middelen worden meegenomen naar 2025.
384 V
Voor het nationaal isolatieprogramma zijn middelen ontvangen die nog niet volledig besteed zijn. Hier staat aan de batenkant een nadeel tegenover van € 384.000 op TV74 omdat deze middelen worden meegenomen naar 2025.
269 V
Dit betreft middelen voor Klimaatadaptatie die nog niet volledig benut zijn. Ook hier staat aan de batenkant een nadeel tegenover van € 269.000 op TV74 omdat deze middelen worden meegenomen naar 2025.
349 V
Dit betreft resterende middelen van de Klimaatgelden. Aan de batenkant staat hier een nadeel tegenover van € 349.000 op TV74 omdat deze middelen worden meegenomen naar 2025.
64 N
Het aantal vergunningen waarvoor OZHZ-diensten heeft moeten verlenen was groter dan verwacht. Dit leverde een nadeel op van € 64.000.
47 V
Dit voordeel is ontstaan door het niet volledig benutten van het budget energietransitie woningen. Dit budget was ter beschikking gesteld uit de reserve duurzaamheid. Hierdoor zal de onttrekking lager zijn dan begroot.
Baten TV72 Riolering
459 V
456 V
Zie toelichting lasten TV72 € 427.000 N.
TV73 Afval
83 N
44 N
Het niet bestede restant van de middelen specifieke uitkering circulaire ambachtscentra wordt gerestitueerd aan het Rijk. Zie ook lasten.
39 N
De baten uit de afvalstoffenheffing 2024 zijn € 39.000 lager dan geraamd.
TV74 Milieubeheer
1.552 N
1.535 N
Dit betreft de nadelen vanuit energiearmoede, het isolatieprogramma, klimaatadaptatie en de klimaatgelden zoals bij de lasten TV74 beschreven.
TV75 Begraafplaatsen en crematoria
192 N
193 N
Van de ontvangsten uit begraafrechten betreft het grootste deel afkoopsommen. Deze afkoopsommen komen ten gunste van de voorziening en vallen verspreid over meerdere jaren vrij. Het deel afkoopsommen was hoger dan verwacht waardoor er een nadeel is ten opzichte van de begroting.
Onttrekkingen reserves
52 N
47 N
Er is minder onttrokken aan de reserve duurzaamheid als gevolg van het budget energietransitie woningen.
66
Jaarstukken 2024 In onderstaande tabel staan de investeringen die binnen dit programma vallen: Investeringen (bedragen x € 1.000)
Budget
Realisatie t/m 2023
Realisatie 2024
Totaal realisatie
Verschil
Gereed
GRP 2021
1.175
896
278
1.174
1
GRP 2022
1.075
346
398
744
331
V Nee
GRP 2023
1.000
24
8
32
968
V Nee
GRP 2024
1.000
0
0
1.000
V Nee V Nee
Lasten V
Ja
Beschoeiing de Wetering Dalem
243
0
33
33
210
Watercapaciteit
75
17
57
74
1
V
Totaal lasten
4.568
1.283
774
2.057
2.511
V
GRP 2021
1.175
896
278
1.174
GRP 2022
1.075
346
398
744
331 N Nee
GRP 2023
1.000
24
8
32
968 N Nee
GRP 2024
1.000
0
Totaal baten
4.250
1.266
684
1.950
2.300 N
318
17
90
107
211
Ja
Baten
Totaal investeringen
0
1 N
1.000
Ja
Nee V
GRP 2021, 2022, 2023 en 2024 Er is achterstand opgelopen in de uitvoering van het GRP 2021-2025. Het vervangingsbudget GRP 2021 kan gereed worden gemeld. De resterende budgetten 2022-2024 blijven beschikbaar en de werkzaamheden zullen later worden uitgevoerd. Beschoeiing de Wetering Dalem De voorbereiding van dit project is in 2024 gestart. Begin 2025 wordt het aanbesteed en in de loop van dat jaar uitgevoerd. In de onderstaande tabel staan de subsidies vermeld, die binnen dit programma zijn verstrekt. Subsidies (bedragen x € 1.000) EHBO
Bedrag 2
Antes Zorg
5
van Andel Spruijtcentrum
100 107
2.8.4
Met welke verbonden partijen doen we dit samen?
• GR DG&J • GR Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid • GR Vuilverwerking Dordrecht en Omstreken • GR Reinigingsdienst Waardlanden
67
Jaarstukken 2024
2.9
Programma 9 Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en Stedelijke vernieuwing
Nr.
Taakveld
Portefeuillehouder
8.1
Ruimtelijke Ordening
Mark de Boer / Attie Mager
8.2
Grondexploitatie (niet bedrijventerrein)
Marjo Molengraaf
8.3
Wonen en bouwen
Eva Dansen
2.9.1
Wat hebben we bereikt met het programma Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en Stedelijke vernieuwing?
Doel Uit het collegeprogramma: We ontwikkelen Gorinchem met oog op de toekomst. We doen dat met behulp van onze nieuwe omgevingsvisie. Daarin maken we afspraken hoe we met onze ruimte om gaan. Met de invoering van de Omgevingswet leggen we ook vast hoe we hier met de stad en onze partners in samenwerken. Als we bouwen of de stad onderhouden gebeurt dat klimaatbewust en toekomstgericht. Je ziet dat de stad groener wordt en dat er ruimte is voor biodiversiteit. Maar het betekent ook dat we de aanpak van vandaag zoveel mogelijk rekening houden met de ruimtevraag of ontwikkelingen die we op ons af zien komen. Denk hierbij niet alleen aan ruimte voor groen maar ook ontwikkelingen als nieuwe ruimtevragers: uitbreiding energienetwerk, nieuwe vormen van energie, een warmtenet of elektrisch vervoer. De ruimte in onze stad is schaars. Tegelijkertijd hebben we genoeg ambities om ruimte te ontwikkelen voor wonen en werken in onze stad. We willen en moeten slim met de ruimte om gaan. We realiseren het bedrijventerrein Groote Haar. Hier ontwikkelen we een plaats waar bedrijven zich kunnen vestigen. Om ruimte te krijgen om meer woningen te bouwen, veranderen we het bedrijvengebied aan de Arkelsedijk, het Stationsgebied en de Schelluinsestraat naar een gebied waar ook woningen kunnen worden gerealiseerd. De verschillende projecten zijn afhankelijk van elkaar.
Daarom zorgen we voor een goede routekaart: wanneer gaan we wat waar doen. De routekaart biedt een slimme aanpak met een realistische planning. Dit noemen we ook wel stedelijk programmeren. We werken daarin samen met inwoners en ondernemers en met onze regio. We ontwikkelen tenslotte niet alleen voor onze eigen stad, maar doen dat in relatie met onze omgeving. We werken aan een woning voor iedereen en aan een stad waar het prettig wonen is. Het betekent dat we woningen willen voor al onze inwoners, die allemaal verschillende woonbehoeften hebben. Van betaalbare woningen tot woningen in het duurdere segment. We houden daarbij rekening met de meest kwetsbare
68
Jaarstukken 2024 inwoners. Om dit te realiseren zetten we stevig in op doorstroming op de woningmarkt, met aandacht voor doelgroepen als ouderen en jongeren. Daarbij willen we diversiteit in woningen om vitale en krachtige wijken te realiseren. We werken met Poort6, ontwikkelaars en initiatiefnemers samen aan de uitbreidingsopgave, de beschikbaarheid van woningen en de betaalbaarheid van deze huizen. Ook werken we aan het verduurzamen van de woningen. Ook in de buitenruimte werken we vanuit de doelstellingen van duurzaamheid. We richten ons op de toekomst en daarbij een aanpak die bijdraagt aan ons klimaat. De kwaliteit van de buitenruimte houden we op niveau. Zodat onze stad schoon, heel en veilig is en toegankelijk is, ook voor mensen met een mobiliteitsbeperking. We willen de grootste irritaties van inwoners aanpakken. Hierbij zoeken we ook naar het vernieuwen en verbeteren van de aanpak; wijkgericht, slimmer (digitaal en datagedreven) en duurzamer. We laten de inwoners (weer) trots zijn op onze stad omdat het prettig is om hier te wonen en te verblijven.
Maatschappelijke effecten Indicator
B/F
Eenheid
Soort
2021
2022
2023 Streefwaarde Realisatie 2024 2024
Gemiddelde WOZ-waarde
B
€ x 1000
PI
243
261
312 324
345
Nieuw gebouwde woningen
B
Aantal per 1.000 woningen
PI
10
11
9 11,2
13
Demografische druk
B
%
PI
68
68
68 67,9
69
Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuishouden
B
in €
PI
696
797
880 868
878
Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden
B
in €
PI
801
905
995 985
1.009
69
Jaarstukken 2024
2.9.2
Wat hebben we daarvoor gedaan?
Concrete voornemens Actie (planning)
2024 2025 2026 2027 Inhoud Planning Budget
Ruimtelijke ordening 1. We maken een ruimtelijke visie voor Gorinchem, een zogeheten omgevingsvisie. Er komt al snel een eerste visie, die we deze periode verder door ontwikkelen. 2. We stellen een lokale klimaatadaptatiestrategie op en nemen concrete maatregelen tegen hittestress, droogte en wateroverlast. 3. We willen de biodiversiteit versterken en stellen daarom een stadsecoloog aan die ons gaat adviseren. 4. We gaan duurzaamheid, klimaatadaptatie, biodiversiteit, circulariteit en waterveiligheid beter borgen in de ruimtelijke ontwikkeling. We starten met een toetsingskader.
RB
5. We gaan extra bomen planten. We streven naar een toename van 1% van het aantal bomen per jaar. Dat zijn ongeveer 180 bomen per jaar. Zo leveren we een substantiële bijdrage aan het terugdringen van onze CO2-uitstoot. CB
6. We anticiperen op de toekomstige ruimtevraag voor de energietransitie en komen hiervoor met een plan van aanpak. 7. Participatie is onder de Omgevingswet een verantwoordelijkheid van de bouwer/ontwikkelaar. We verplichten die participatie en verbinden hier heldere voorwaarden aan. Stedelijke ontwikkeling 1. We gaan stedelijk programmeren: We maken een plan op hoofdlijnen voor de ontwikkeling van onze stad, waarin zichtbaar wordt welke ontwikkeling wanneer en waar plaatsvindt en welke rol de gemeente daar in heeft. Ontwikkelingen zoals de Arkelsedijk, het Stationsgebied, Linge II Zuid en de Schelluinsestraat krijgen hierin een plek, zodat duidelijkheid ontstaat over wanneer wat gaat gebeuren in deze gebieden. Hiervoor maken we eerst een vlekkenplan met wat waar gaat gebeuren. De planning hiervan heeft een relatie met de planning van het opstellen van de omgevingsvisie. 10. Samen met de Omgevingsdienst voeren we toezicht en handhaving uit op de verduurzamingsplicht van bedrijven, zoals het voldoen aan energielabel C. 2. We realiseren de openbare ruimte en infrastructuur op het nieuwe bedrijventerrein Groote Haar. 3. We stellen een actueel ambitiedocument op voor Groote Haar, met aandacht voor economie en duurzaamheid en aandacht voor de ‘schuifruimte’ om op andere plekken in de stad woningen te kunnen (her)ontwikkelen. 4.
We stellen een nieuw uitgiftebeleid en -protocol op voor de verkoop van grond op Groote Haar. 5. We zetten in op (her)ontwikkeling van de Schelluinsestraat om zo bedrijven te laten groeien en in de toekomst in een deel van het gebied wonen mogelijk te maken. Vanuit de ondertekende samenwerkingsovereenkomst met vastgoedeigenaar en ontwikkelaar CTP werken wij naar een masterplan voor dit gebied.
70
RB
Jaarstukken 2024 Actie (planning)
2024 2025 2026 2027 Inhoud Planning Budget
Wonen en volkshuisvesting 1. We zetten de starterslening voort. 2. We doen een voorstel voor de inzet van instrumenten op de woningmarkt. 3. We zetten in het kader van de Nationale Woon- en bouwagenda en de Regionale Realisatieagenda in op het versnellen van de woningbouw, de betaalbaarheid en beschikbaarheid van woningen en op doorstroming. Onderdeel hiervan wordt om naar verwachting voor 1 januari 2026 (verplicht) een volkshuisvestingprogramma op te stellen. 4. We stellen een woon-zorgvisie op. 5. We geven invulling aan de nieuwe taken en bevoegdheden naar aanleiding van de invoering van de Wet Goed Verhuurderschap. 6. We werken met Poort6 en HP6 aan het uitvoeren van de prestatieafspraken en maken jaarlijks een nieuwe jaarschijf met afspraken voor dat jaar. 7. We bieden medewerking aan de meerjarige afspraken ‘woonproducten psychisch kwetsbare doelgroepen’ in de regionale Agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2023-2030. Onderdeel daarvan is het uitvoeren in 2023 van een haalbaarheidsonderzoek naar de realisatie van een Skaeve Huse-woonlocatie in Gorinchem. 8. We herzien de urgentieverordening Regio AlblasserwaardVijfheerenlanden. 9. We stimuleren inwoners hun woning te verduurzamen, door middel van campagnes, energiebesparingsacties en de inzet van energiecoaches. Leefbaarheid en buitenruimte 1.
We gaan aan de slag met de benodigde onderhoudsinhaalslag voor verhardingen zoals fiets- en voetpaden, zodat onze stad schoon, heel en veilig is. 2. We introduceren een stadsconciërge voor een frisse, schone en gastvrije stad, die de grootste irritaties direct kan oppakken. 3. We vervangen onze buitenverlichting met LED-lampen, zo verminderen we het energieverbruik met 78% en nemen onderhoudskosten af. Dit doen we gebiedsgewijs. 5. We werken met partners aan oplossingen om het plaatsen van oplaadvoorzieningen in de openbare ruimte te versnellen. Daarnaast actualiseren we het laadpalenbeleid, waarbij we kijken naar de gehele opgave op gebied van laadinfrastructuur en onderzoeken we hoe we willen omgaan met voorzieningen voor snel laden en verlengde private aansluitingen. 6. We vernieuwen elk jaar een wijk op het gebied van speeltuinen en spelen, in samenwerking met bewoners en met aandacht voor vernieuwing en verduurzaming. 7. We gaan, in samenwerking met Waardlanden, alledaagse ergernissen tegen door uitvoering te geven aan de prioriteiten van het Vergunningverlening-, toezicht-, en handhavingsbeleid (VTH-beleid). We herzien het VTH-beleid en stellen een nieuw beleid op.
71
Jaarstukken 2024 Actie (planning)
2024 2025 2026 2027 Inhoud Planning Budget
8. We stellen de Woelse Waard open voor onze inwoners en maken met de betrokken Rijkspartners en eigenaren goede beheerafspraken. 9. We zorgen in overleg met buurtbewoners de komende jaren voor extra ontmoetings bankjes in de openbare ruimte. CB 10. We stellen een plan van aanpak voor dierenwelzijn op. Raadsagenda RB Starterswoningen.
Nr.
Toelichting voortgang
Stedelijke ontwikkeling 1.
Het stedelijk programmeren is door het wegvallen van cruciale personele bezetting voorlopig “on hold” gezet.
Raadsagenda Starterswoningen
2.9.3
De planning is vertraagd, mede door uitloop van het woonbehoefteonderzoek en uitval van capaciteit op wonen. De eerste helft van 2025 is een voorstel voor de starterslening aan de raad aangeboden. Daarna gaan we met de raad in gesprek over de resultaten van het onderzoek naar (mogelijkheden voor) starters op de woningmarkt
Wat heeft dit gekost?
Exploitatie (bedragen x € 1.000 V = voordeel en N = nadeel)
Jaarrekening 2023
Begroting primitief 2024
Begroting na wijziging 2024
Jaarrekening 2024
Verschil
TV81 Ruimtelijke Ordening
1.251
1.399
1.423
1.494
71 N
TV82 Grondexploitatie (niet bedrijventerrein)
2.108
578
1.706
2.084
378 N
TV83 Wonen en bouwen
2.959
2.567
3.119
2.982
136 V
Lasten VROSV
6.317
4.544
6.247
6.560
313 N
TV81 Ruimtelijke Ordening
163
9
54
86
32 V
TV82 Grondexploitatie (niet bedrijventerrein)
2.555
1.064
2.062
2.703
641 V
TV83 Wonen en bouwen
2.391
1.346
2.287
2.657
370 V
Baten VROSV
5.109
2.418
4.402
5.445
1.043 V
Totaal saldo van baten en lasten
-1.208
-2.126
-1.844
-1.114
730 V
Stortingen reserves
1.077
783
624
589
35 V
135
209
200
191
9N
-2.151
-2.700
-2.268
-1.513
756 V
Onttrekkingen reserves Resultaat Taakveld (bedrag x € 1.000)
Verschil tussen begroting na wijziging en jaarrekening
Verdeling Toelichting bedrag
Lasten TV81 Ruimtelijke Ordening
72
71 N
47 N
Dit wordt veroorzaakt door een overbesteding van het budget Stedelijke Vernieuwing.
Jaarstukken 2024 Taakveld (bedrag x € 1.000)
TV82 Grondexploitatie (niet bedrijventerrein) TV83 Wonen en bouwen
Verschil tussen begroting na wijziging en jaarrekening
Verdeling Toelichting bedrag
378 N + 641 V = 263 V
136 V
331 V
Uitgaven in de grondexploitatie beïnvloeden de boekwaarde van de grondexploitatie. Daarom wordt de toelichting geschreven op basis van het saldo van baten en lasten. Dit betreft een winstneming voor Lingewijk Noord
45 N
Dit betreft extra lasten uit hoofde van projectontwikkeling Lingeoevers.
93 V
Dit betreft een onderbesteding van het budget volkshuisvestingsbeleid
Baten TV82 Grondexploitatie (niet bedrijventerrein)
378 N + 641 V = 263 V
TV83 Wonen en Bouwen
370 V
Zie toelichting lasten TV82
212 V
De leges van bouwvergunningen hebben € 212.000 meer opgeleverd dan begroot.
69 V
De opbrengsten van welstandstoetsingen zijn € 69.000 hoger uitgekomen dan begroot.
49 V
Op het budget woning exploitatie was een bijdrage van € 49.000 begroot voor afkoop pachtrecht. Deze last was al verwerkt in 2023.
In onderstaande tabel staan de investeringen die binnen dit programma vallen: Investeringen (bedragen x € 1.000)
Budget
Realisatie t/m 2023
Realisatie 2024
Totaal realisatie
Verschil
Gereed
60
0
0
0
60
V Nee
Inrichting terrein Bullekeslaan 5
286
35
251
286
0
Ja
grond Buys Ballot van grex Oost II
1.730
0
1.730
1.730
0
Ja
Totaal lasten
2.076
35
1.981
2.016
60
Groote Haar windmolens, bouwrijp maken
60
0
0
0
60 N Nee
Totaal baten
60
0
0
0
60 N
2.016
35
1.981
2.016
Lasten Groote Haar windmolens, bouwrijp maken
V
Baten
Totaal investeringen
2.9.4
0
Met welke verbonden partijen doen we dit samen?
• GR Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid • GR Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid • Hoog Dalem C.V.
73
Jaarstukken 2024
2.10
Algemene dekkingsmiddelen
Nr.
Taakveld
Portefeuillehouder
0.11
Resultaat van de rekening baten & lasten
Marjo Molengraaf
0.5
Treasury
Marjo Molengraaf
0.61
OZB woningen
Marjo Molengraaf
0.62
OZB- niet woningen
Marjo Molengraaf
0.63
Parkeerbelasting
Marjo Molengraaf
0.64
Belasting Overig
Marjo Molengraaf
0.7
Alg. uitkering en uitk. Gemeentefonds
Marjo Molengraaf
0.8
Overige baten en lasten
Marjo Molengraaf
Doel Uit het collegeprogramma: We vinden het belangrijk dat onze gemeente financieel gezond is en blijft. We voeren daarom een financieel solide beleid, om onze begroting reëel en structureel sluitend te houden. We houden de lastendruk beperkt, met oog voor de draagkracht van inwoners. We houden vast aan het afgesproken investeringsplafond. Dat doen we niet als doel op zichzelf. Het investeringsplafond zorgt ervoor dat we de lasten van onze gemeente beheersbaar houden. Door het investeringsplafond bouwen we namelijk op termijn onze gemeentelijke schulden af. En daardoor kunnen we de rentelasten die we moeten betalen dragen. We komen met voorstellen hoe we kunnen sparen voor toekomstige investeringen. Daarbij werken we nauw samen met de gemeenteraad en helpen de raad om meer inzicht te krijgen in de gemeentefinanciën. Concrete voornemens Actie (planning)
2024 2025 2026 2027 Inhoud Planning Budget
2. We toetsen elk investeringsvoorstel aan de ingezette lijn van schuldenafbouw, in het bijzonder in de Perspectiefnota. 3. We gaan met de gemeenteraad in gesprek over de wenselijkheid en de planning van investeringen. 4. We gaan op informele wijze in gesprek met de gemeenteraad over welke informatie de raad nodig heeft om zijn kaderstellende en controlerende rol goed in te vullen.
74
RB
Jaarstukken 2024
2.10.1
Wat heeft dit gekost?
Exploitatie (bedragen x € 1.000 V = voordeel en N = nadeel)
Jaarrekening 2023
Begroting primitief 2024
Begroting na wijziging 2024
Jaarrekening 2024
Verschil
TV011 Resultaat van de rekening baten & lasten
7.923
0
0
0
0V
TV05 Treasury
-462
-211
-450
-531
81 V
TV061 OZB woningen
369
295
548
607
59 N
TV062 OZB- niet woningen
106
104
104
101
3V
TV063 Parkeerbelasting
227
290
290
292
2N
TV064 Belasting Overig
231
332
624
598
26 V
TV08 Overige baten en lasten
284
5
348
348
1N
8.678
816
1.465
1.416
49 V
578
294
897
1.155
257 V
TV061 OZB woningen
4.802
5.315
5.815
5.842
27 V
TV062 OZB- niet woningen
5.287
5.739
5.739
6.035
296 V
TV063 Parkeerbelasting
1.768
1.915
1.956
1.922
34 N
TV064 Belasting Overig
203
218
218
171
47 N
92.661
93.580
98.352
99.691
1.340 V
168
11
523
594
71 V
Baten Overzicht algemene dekkingsmiddelen
105.469
107.072
113.499
115.410
1.911 V
Totaal saldo van baten en lasten
96.791
106.256
112.035
113.994
1.960 V
Stortingen reserves
1.123
4.124
5.308
5.413
105 N
Onttrekkingen reserves
4.318
0
3.074
3.074
0V
Resultaat
99.986
102.132
109.800
111.655
1.855 V
Lasten Overzicht algemene dekkingsmiddelen TV05 Treasury
TV07 Alg. uitkering en uitk. Gemeentefonds TV08 Overige baten en lasten
Taakveld (bedrag x € 1.000)
Verschil tussen begroting na wijziging en jaarrekening
Verdeling Toelichting bedrag
Lasten TV05 Treasury
81 V
84 V
Dit voordeel ontstaat door een hogere vergoeding op de rekeningcourant.
TV05 Treasury
257 V
257 V
Dit voordeel komt voort uit hogere dividenduitkeringen van Stedin en de BNG..
TV062 OZB-niet woningen
296 V
296 V
De uitkomsten van de herwaardering van de WOZ-waarden bleek hoger dan aanvankelijk ingeschat, waardoor de baten voor nietwoningen hoger zijn uitgevallen dan begroot.
TV07 Alg. uitkeringen en uitk. Gemeentefonds
1.340 V
749 V
Via de decembercirculaire 2024 zijn extra middelen ontvangen voor specifieke doeleinden en taken (zie het raadsvoorstel decembercirculaire 2024). Deze middelen zijn geoormerkt en voorgesteld wordt om deze hiervoor via de bestemming van het resultaat in 2025 beschikbaar te stellen.
368 V
De algemene uitkering 2022 en 2023 is naar boven bijgesteld.
223 V
Door aanpassingen van de maatstaven in de algemene uitkering is deze in 2024 hoger uitgekomen dan begroot.
49 V
Dit betreft een niet begrote opbrengst van de verkoop van een stuk grond. Hier staat een last tegenover van € 29.000 op TV08.
Baten
TV08 Overige baten en lasten
71 V
75
Jaarstukken 2024 Taakveld (bedrag x € 1.000)
Stortingen reserves
76
Verschil tussen begroting na wijziging en jaarrekening 105 N
Verdeling Toelichting bedrag
99 N
Dit betreft een hogere storting in de aflossingsreserve dan verwacht, als gevolg van het renteresultaat.
Jaarstukken 2024
2.11
Overhead, Vennootschapsbelasting en Onvoorzien
Nr.
Taakveld
Portefeuillehouder
0.4
Overhead
Attie Mager / Marjo Molengraaf
2.11.1
Wat heeft dit gekost?
Overhead
Exploitatie (bedragen x € 1.000 V = voordeel en N = nadeel)
Jaarrekening 2023
Begroting primitief 2024
Begroting na wijziging 2024
Jaarrekening 2024
Verschil
TV04 Overhead
14.216
14.843
15.980
14.386
1.595 V
Lasten Overzicht overhead
14.216
14.843
15.980
14.386
1.595 V
TV04 Overhead
653
408
511
664
153 V
Baten Overzicht overhead
653
408
511
664
153 V
-13.563
-14.435
-15.469
-13.722
1.747 V
Totaal saldo van baten en lasten Stortingen reserves
125
0
42
42
0V
Onttrekkingen reserves
233
15
90
90
0V
-13.456
-14.420
-15.421
-13.674
1.747 V
Resultaat
77
Jaarstukken 2024 Taakveld (bedrag x € 1.000)
Verschil tussen begroting na wijziging en jaarrekening
Verdeling Toelichting bedrag
Lasten TV04 Overhead
1.595 V
704 V
Door het niet of later invullen van vacatures is er een voordeel ontstaan op de post salariskosten.
180 V
Het budget voor de organisatieontwikkeling is niet volledig benut.
86 N
Dit betreft een extra bijdrage aan de verlofvoorziening, omdat er meer uren door de medewerkers zijn gespaard.
56 N
Er is een voorziening gevormd m.b.t. de Regeling voor Vervroegde Uittreding (RVU). Dit betreft een bijdrage aan de voorziening RVU, omdat één medewerker gebruik heeft gemaakt van deze regeling.
409 V
Na een lange voorbereidingsfase heeft halverwege 2024 de daadwerkelijke start van het project BRP plaatsgevonden. Het inregelen van ambtelijke capaciteit heeft extra tijd in beslag genomen, hierbij valt te denken aan opleiden, werven en aanwijzen. Aangezien het project BRP nog niet volledig is gerealiseerd in 2024 wordt de raad voorgesteld om het resterende bedrag van € 409.000 via de bestemming van het jaarrekeningresultaat 2024 beschikbaar te stellen in 2025 om dit project verder uit te voeren.
160 V
De middelen die ter beschikking zijn gesteld voor het E-depot zijn nog niet volledig benut. De raad zal worden voorgesteld € 160.000 via de bestemming van het jaarrekeningresultaat 2024 beschikbaar te stellen in 2025.
234 V
De middelen die zijn ontvangen voor de Wet Open Overheid (WOO) zijn nog niet volledig benut. De raad zal worden voorgesteld € 234.000 via de bestemming van het jaarrekeningresultaat 2024 beschikbaar te stellen in 2025 om dit plan re realiseren.
60 V
De kosten voor onderhoud software en hardware, consultancy en inschakeling van specialisten op het gebied van automatisering zijn € 60.000 lager dan geraamd.
73 V
Dit wordt veroorzaakt door de vergoedingen voor het uitlenen of detacheren van personeel.
67 V
Het bedrijfsrestaurant heeft hogere opbrengsten behaald dan verwacht.
Baten TV04 Overhead
153 V
In onderstaande tabel staan de investeringen die binnen dit programma vallen: Investeringen (bedragen x € 1.000)
Budget
Realisatie t/m 2023
Realisatie 2024
Totaal realisatie
Verschil
Gereed
Communicatie 2019
65
43
18
61
4
Hard en software 2024
396
80
210
290
106
V Nee
Vervangingsplan inventaris 2021
121
36
36
85
V Nee
Lasten V
Ja
Vervangingsplan inventaris 2022
112
0
0
112
V Nee
Vervangingsplan inventaris 2023
179
0
0
179
V Nee
Vervangingsplan inventaris 2024
34
0
0
34
V Nee
Warmtenet stadhuis
1.142
171
72
243
899
V Nee
Totaal lasten
2.049
330
300
630
1.419
V
Totaal investeringen
2.049
330
300
630
1.419
V
78
Jaarstukken 2024 Hard en software 2024 Van het vervangingsbudget voor hard- en software 2024 van € 396.000 voor 2024 resteert nog € 105.000, o.a. omdat de vervanging van de telefoons en de telefonievoorzieningen vertraging heeft opgelopen. Ook worden de SaaS (Software as a Service) voorzieningen eerst verder verkend, waarbij de gebruikers via internet verbindingen kunnen maken met toepassingen in de Cloud. Vervangingsplan inventaris 2022/2023 Deze investeringsbudgetten zijn nog niet volledig uitgegeven, omdat de aansluiting op het warmtenet gevolgen zal hebben voor de inrichting van het Stadhuis. Warmtenet stadhuis De aanbesteding van de Warmtenet is onlangs gegund. In 2025 wordt de aansluiting gerealiseerd. Vennootschapsbelasting Exploitatie (bedragen x € 1.000 V = voordeel en N = nadeel)
Jaarrekening 2023
Begroting primitief 2024
Begroting na wijziging 2024
Jaarrekening 2024
Verschil
Lasten Overzicht heffing vennootschapsbelasting
0
0
0
0
0V
Baten Overzicht heffing vennootschapsbelasting
0
0
0
0
0V
Totaal saldo van baten en lasten
0
0
0
0
0V
Stortingen reserves
0
0
0
0
0V
Onttrekkingen reserves
0
0
0
0
0V
Resultaat
0
0
0
0
0V
Jaarrekening 2023
Begroting primitief 2024
Begroting na wijziging 2024
Jaarrekening 2024
Verschil
TV99 Onvoorzien
0
100
0
0
0V
Lasten Overzicht onvoorzien
0
100
0
0
0V
Baten Overzicht onvoorzien
0
0
0
0
0V
Totaal saldo van baten en lasten
0
-100
0
0
0V
Stortingen reserves
0
0
0
0
0V
Onttrekkingen reserves
0
0
0
0
0V
Resultaat
0
-100
0
0
0V
Onvoorzien Exploitatie (bedragen x € 1.000 V = voordeel en N = nadeel)
79
Jaarstukken 2024
80
Jaarstukken 2024
Jaarstukken 2024 Jaarverslag: Paragrafen
81
Jaarstukken 2024
82
Jaarstukken 2024
3
Jaarverslag: Paragrafen
3.1
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
3.1.1
Inleiding
Deze paragraaf gaat in op de vraag in welke mate de financiële positie van gemeente Gorinchem toereikend is om de financiële gevolgen van risico’s die zij loopt, op te kunnen vangen. Het weerstandsvermogen bestaat uit de verhouding tussen de beschikbare en de benodigde weerstandscapaciteit: 1. De beschikbare weerstandscapaciteit: alle middelen en mogelijkheden om onvoorziene gebeurtenissen op te vangen. 2. De benodigde weerstandscapaciteit: alle risico’s waarvoor geen maatregelen zijn getroffen (zoals voorzieningen) én die van materiële betekenis kunnen zijn voor de financiële positie van de gemeente.
3.1.2
Beschikbare weerstandscapaciteit
In onderstaande tabel staat hoe de beschikbare weerstandscapaciteit is opgebouwd. Beschikbare weerstandscapaciteit (bedragen x € 1 mln.)
Jaarrekening 2023
Begroting Begroting 2025 2024 primitief
Jaarrekening 2024
Algemene reserve
28,4
30,5
29,6
30,5
Onbenutte belastingcapaciteit
1,8
1,1
1,1
1,1
Post onvoorzien
0,1
0,1
0,1
0,1
Meerjarige begrotingssaldi
-1,6
1,3
1,5
2,3
Totale weerstandscapaciteit
28,7
32,9
32,3
33,9
• De algemene reserve is met name als gevolg van de resultaatbestemming 2023 hoger dan de jaarrekening 2023. • De onbenutte belastingcapaciteit wordt berekend door een vergelijking te maken tussen de Gorinchemse OZB-tarieven en de "artikel-12-tarieven". Dit zijn de tarieven die een gemeente minimaal moet heffen om in aanmerking te komen voor financiële steun vanuit het Rijk (via het gemeentefonds). De onbenutte capaciteit wordt incidenteel meegenomen in de weerstandscapaciteit, omdat deze in de praktijk niet snel wordt ingezet. Door de extra verhoging van de OZB-tarieven is een deel van de onbenutte belastingcapaciteit benut. • Ook de post onvoorzien, die ieder jaar in de begroting staat, wordt slechts incidenteel meegenomen in de weerstandscapaciteit. Er zal namelijk in het eerstvolgende jaar weer een nieuwe post voor onvoorziene zaken in de begroting worden opgenomen. • De meerjarige begrotingssaldi betreft de optelling van de begrotingssaldi 2025 t/m 2028. De meerjarige begrotingssaldi zorgen met name voor de verbetering in de totale weerstandscapaciteit. Bij de meerjarige begrotingssaldi wordt ervan uitgegaan dat de nieuwe taakstellingen uit de Begroting 2025 worden gerealiseerd. De omvang van deze taakstellingen (2025 t/m 2028) bedraagt € 1,8 mln. Het verloop van de algemene reserve staat in onderstaande tabel. Het jaarrekeningresultaat 2024 is hierin nog niet meegenomen.
83
Jaarstukken 2024 Saldo algemene reserve (bedragen in € x 1.000)
2024
Stand 1-1-2024
28.369
Jaarrekeningrekeningresultaat 2023
7.923
Bestemming rekeningresultaat 2023
-6.037
Diverse mutaties
213
Saldo algemene reserve ultimo boekjaar
3.1.3
30.468
Benodigde weerstandscapaciteit
Om de benodigde weerstandscapaciteit te berekenen, zijn allereerst de risico's geïdentificeerd. Vervolgens is gekeken naar de kans van optreden van het risico: zeer onwaarschijnlijk, onwaarschijnlijk, waarschijnlijk of zeer waarschijnlijk. Deze kansen zijn uitgedrukt in procenten en vermenigvuldigd met de financiële grondslag voor de berekening van het risico (kolom bedrag). Als het risico meerjarige financiële effecten heeft, wordt het risico voor maximaal vier jaar meegenomen in de benodigde weerstandscapaciteit. Jaar 1 voor 100%, jaar 2 voor 75%, jaar 3 voor 50% en jaar 4 voor 25%. Dat betekent dat vanaf het jaar van optreden van een risico de gemeente maximaal vier jaar de tijd heeft om het financiële effect voor 100% in de begroting op te vangen. In deze paragraaf staan eerst de risico's met een incidenteel financieel effect beschreven. Vervolgens vermelden we de risico's met een structureel financieel effect, als laatste duiden we de risico's waarvoor geen rekening wordt gehouden met een financieel effect voor de benodigde weerstandscapaciteit.
Benodigde weerstandscapaciteit (bedragen x € 1 miljoen)
Begroting 2025
Kans
Bedrag
2025
2026
2027
2028
Jaarrekening 2024
Incidenteel financieel effect 1. Gemeentelijke grondexploitaties
3,60
3,50
3,50
2. Waarborgen en garanties
2,88
12,5%
18,90
2,36
3. Uitgegeven geldleningen
0,09
12,5%
1,08
0,14
4. Bouwkostenstijgingen investeringen
62,5%
4,40
2,75
2,75
5 Co-financiering Regiodeal en WoningBouwImpuls
62,5%
7,50
4,69
4,69
Totaal Incidenteel
14,01
35,38
13,43
Structureel financieel effect 7. Verbonden partijen
3,13
62,5%
2,00
1,25
0,94
0,63
0,31
3,13
8. Gemeentefonds, (normeringssystematiek)
1,57
62,5%
1,03
0,64
0,48
0,32
0,16
1,61
9. Leegstand panden
0,30
62,5%
0,19
0,12
0,09
0,06
0,03
0,30
10. Stijging rentekosten
2,43
62,5%
0,16
0,50
0,93
1,33
2,92
Totaal Structureel
7,42
3,22
2,17
2,01
1,93
1,83
7,95
Totaal benodigde weerstandscapaciteit
21,42
38,60
2,17
2,01
1,93
1,83
21,38
84
Jaarstukken 2024 Risico's met een incidenteel financieel effect 1. Gemeentelijke grondexploitaties De risico's rondom de gemeentelijke grondexploitaties zijn ingeschat op € 3,5 mln. Deze daling houdt met name verband met hogere opbrengsten. De risico's van de netcongestie zijn reeds verwerkt in de omvang van de voorziening. Omdat de risico's individueel gewogen zijn (conform de voorgeschreven methodiek), is er geen percentage opgenomen in de tabel. 2. Waarborgen en garanties De gemeente Gorinchem staat voor circa € 18,9 mln. garant voor leningen van onder andere deelnemingen onderwijsinstellingen en verenigingen. Deze € 18,9 mln. is de basis voor de berekening van het risico. Van dit bedrag heeft € 6,5 mln. betrekking op Gevudo/HVC. Een verdere onderverdeling van deze garanties staat in de toelichting op de balans in de jaarrekening bij het onderdeel "Niet uit de balans blijkende verplichtingen". De kans dat de gemeente wordt aangesproken voor leningen van deze instanties is ingeschat als erg onwaarschijnlijk (12,5%). 3. Uitgegeven geldleningen De gemeente Gorinchem heeft circa € 1.080.000 aan leningen verstrekt aan bijvoorbeeld stichtingen maar ook de startersleningen vallen onder dit risico. Deze € 1.080.000 vormt daarmee de financiële grondslag voor de berekening van het risico.
Voor een onderverdeling van deze uitgegeven geldleningen verwijzen wij u naar de toelichting op de balans in de jaarrekening bij het onderdeel 'Overige langlopende leningen'. De kans dat één of meerdere van deze leningen niet terugbetaald kunnen worden, wordt ingeschat op erg onwaarschijnlijk (12,5%). 4. Bouwkostenstijging Doordat de inflatie in een dalende trend zit is de bouwkostenstijging in 2024 uitgekomen op 2,9%. Dit ligt in lijn met de indexering van de investeringen (> € 1 mln.) in de Perspectiefnota 2025. In 2021 en 2022 was de inflatie echter hoger dan de indexering. Daarbij zijn ook niet alle investeringen geïndexeerd. Indien de CBS Bouwkosten wordt vergeleken met de doorgevoerde indexering zijn de investeringen voor zo'n 11% minder geïndexeerd. De komende jaren staan diverse investeringen op de agenda. De investeringen uit hoofde van de nieuwe Lingebrug Arkelsedijk/Spijksedijk bedragen bijvoorbeeld ruim € 22 mln. Het uitgangspunt voor dit risico wordt ingeschat op € 40 mln. Voor de investeringen wordt in het weerstandsvermogen dan ook rekening gehouden met een kostenstijging van 11% van € 40 mln. en daarmee bedraagt dit risico € 4,4 mln. Dit risico wordt nog steeds ingeschat op waarschijnlijk (62,5%). 5. Co-financiering van de Regiodeal en Woningbouwimpuls (WBI 6e tranche) De nieuw gesloten Regiodeal vraagt ook een eigen bijdrage van de gemeente.
Bij de verschillende projecten zijn ook verschillende partners betrokken. Hierdoor is de benodigde co-financiering nog niet vast te stellen. Vooralsnog wordt deze op basis van de projecten en het aantal partners ingeschat op € 0,5 mln. Voor de WBI bedraagt de maximale co-financiering € 7 mln. De totale co-financiering wordt nu ingeschat op € 7,5 mln. De kans op dit risico is ingeschat op waarschijnlijk (62,5%).
Risico's met een structureel financieel effect 6. Verbonden partijen Gemeente Gorinchem heeft te maken met diverse verbonden partijen. Het aantal verbonden partijen en het financieel en inhoudelijk belang hiervan neemt de laatste jaren toe. In de paragraaf Verbonden partijen wordt nader ingegaan op deze verbonden partijen met bijvoorbeeld een beschrijving van het publiek belang en de risico's. Niet alle risico's die daar genoemd worden, zijn financieel vertaald. De begrotingen van de meeste
85
Jaarstukken 2024 verbonden partijen worden in het eerste kwartaal van het jaar daarvoor opgesteld. De snel gestegen inflatie van de afgelopen jaren en de daarop volgende CAO-stijgingen is hierdoor niet altijd afdoende meegenomen in de begrotingen. De verwachting is dan ook dat een aantal verbonden partijen hiervoor een beroep zal doen op de gemeente. Als financiële grondslag voor de berekening van het risico hanteren wij een bedrag van € 2 mln. en schatten wij de kans in op waarschijnlijk (62,5%). In het risico zijn de partners in het Sociaal Domein niet meegenomen. Deze zijn meegenomen bij het risico Sociaal Domein. 7. Gemeentefonds De hoogte van het Gemeentefonds heeft de afgelopen jaren een fluctuerend verloop gekend. Dit werd met name veroorzaakt door de algemene economische omstandigheden, het uitgangspunt van 'Samen de trap op, samen de trap af' en periodieke herijkingen van de maatstaven. Met ingang van 2023 is de verdeling van het gemeentefonds herzien. Het doel van deze herziening is een stabiel verdeelmodel dat zo goed mogelijk aansluit bij de kosten van gemeenten. Fluctuaties in het gemeentefonds zijn toch niet geheel uitgesloten, daarom wordt een risicobedrag opgenomen van € 1,03 mln. (1% van algemene uitkering) met een kans van 62,5% 8. Leegstand panden In de begroting is ruim € 3 mln. aan huuropbrengsten geraamd.
Bij de meeste verhuurde panden is sprake van een meerjarige verhuurovereenkomst en is het risico op leegstand beperkt. Bij enkele panden is het risico groter. Het bedrag voor de panden waar de gemeente risico loopt is ingeschat op € 190.000. Het risico is verlaagd in verband met het verwerken van de huurderving van Gebouw C in de begroting 2025. Het risico wordt ingeschat op waarschijnlijk (62,5%) 9. Stijging rentekosten Voor de periode 2025 tot en met 2028 is een berekening gemaakt voor een rentestijging van 0,6% omdat de kapitaalmarktrente fors is gestegen als gevolg van geopolitieke ontwikkelingen. Bij de begroting 2025 werd nog uitgegaan van 0,5%. De effecten per jaarschijf zijn conform de methodiek opgenomen in het weerstandsvermogen voor in totaal € 2,92 mln. Bij deze 0,6% rentestijging zullen de structurele rentelasten vanaf 2029 € 1,1 mln. per jaar hoger zijn dan begroot. In de periode 2030 tot en met 2033 lopen nog leningen af die wellicht geherfinancierd moeten worden. Bij de huidige marktrente kan herfinanciering leiden tot hogere rentekosten. Bij een rente van 3,3% zal volledig herfinanciering op termijn leiden tot € 738.000 hogere rentelasten per jaar. Voor het herfinancieringsrisico is geen bedrag opgenomen in het weerstandsvermogen omdat dit buiten de begrotingsperiode ligt.
Daarnaast is er wellicht minder herfinanciering nodig als gevolg van de verkoopopbrengsten van Groote Haar. De kans op dit risico wordt ongewijzigd ingeschat op waarschijnlijk (62,5%)
Risico's waarvoor geen rekening wordt gehouden met een financieel effect voor het weerstandsvermogen 1. Sociaal Domein Voor de reserve Sociaal Domein is bij de Perspectiefnota 2025 een bandbreedte bepaald van € 4,25 mln. als toereikend om specifieke (incidentele) risico's in het Sociaal Domein af te dekken. Daarom worden de risico's in het Sociaal Domein niet meegenomen in de berekening voor de benodigde weerstandscapaciteit. De financiële ontwikkelingen in het Sociaal Domein zijn niet zonder risico. Het kabinet onderkent dat de rijksmiddelen overall gesproken ontoereikend zijn voor de kosten die in het Sociaal Domein worden gemaakt. Jeugdzorg De kosten binnen de jeugdzorg blijven de laatste jaren stijgen. De jeugdzorg moet hervormd worden. Op 19 juni
86
Jaarstukken 2024 2023 is de Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 definitief vastgesteld. De Hervormingsagenda Jeugd bevat een omvangrijk pakket afspraken met als doel de jeugdzorg te verbeteren en financieel gezond te maken. Dit vraagt inzet van en samenwerking van veel partijen waaronder gemeenten en het Rijk. Het pakket aan maatregelen moet leiden tot lagere uitgaven (€ 1 miljard structureel vanaf 2027). De financiële afspraken van de Hervormingsagenda Jeugd (afbouw van extra middelen en oplopende besparingen), zijn in de gemeente Gorinchem conform Rijksbeleid opgenomen in de meerjarenbegroting. We veren mee met de ontwikkelingen van het Rijk. Eind januari heeft de Deskundigencommissie zijn advies uitgebracht t.a.v. de Hervormingsagenda Jeugd. De commissie van Ark is o.a. met de volgende aanbevelingen gekomen: 1.
2. 3.
4.
Afwegende de autonome ontwikkelingen en bij gebrek aan sturingsinformatie om tot een oordeel te kunnen komen over de mate waarin sprake is van een doelmatige en doeltreffende uitvoering van de Jeugdwet, adviseert de commissie Rijk en gemeenten om de ontstane verliezen over 2023 en 2024 in gezamenlijkheid op te vangen en beiden de helft van de verliezen voor hun rekening te nemen; Het is niet wenselijk en niet haalbaar om de beoogde besparingen vanaf 2026, zoals opgenomen in het meerjarig financieel kader in de Hervormingsagenda Jeugd, te handhaven; De commissie adviseert om voor de indexatie van het volume aan te sluiten bij de ontwikkeling van de verwachte reële groei van de totale netto zorguitgaven in de komende jaren. Voor 2025 bedraagt deze 4,7%; De commissie roept gemeenten op om het aanvullende budget dat volgens het meerjarig financieel kader voor de jaren 2026 tot en met 2028 beschikbaar komt, te benutten ter versterking van de sociale basis.
Alle goede bedoelingen en inzet van zovelen ten spijt, heeft de commissie er onvoldoende vertrouwen in dat de huidige aanpak en voortgang van de Hervormingsagenda Jeugd en de financiële risicoverdeling die hierover is afgesproken tussen Rijk en gemeenten, tot de beoogde effecten gaat leiden. Doorgaan op dezelfde weg is niet voldoende om een goed werkend, beter beheersbaar en financieel houdbaar jeugdstelsel tot stand te brengen. Of het advies van de commissie wordt overgenomen door het Rijk is nog niet bekend. Wij verwachten dat de meicirculaire 2025 ons meer duidelijkheid zal bieden Wmo We zien een toename van de zorgvraag als het gaat om Wmo voorzieningen. Dit heeft vooral te maken met een toenemende vergrijzing van onze inwoners. Deze trend zal zich de komende jaren naar verwachting verder doorzetten. 2. Waarborggaranties De huidige boekwaarde van de totale garanties bedraagt circa € 822 mln. Hiervan bestaat circa € 803 mln. uit de garantstellingen door tussenkomst van waarborgfondsen. Dit zijn stichtingen die garant staan voor leningen die kredietverstrekkers zoals banken hebben uitstaan bij woningbouwcorporaties, welzijnsorganisaties, et cetera. De gemeente fungeert als achtervang voor het waarborgfonds. Het risico dat de gemeente wordt aangesproken als achtervang is nagenoeg nihil.
3 Situatie Oekraïne Op dit moment is lastig in te schatten wat de impact van opvang van vluchtelingen zal zijn voor Gorinchem. In de voorjaarsnota is wel opgenomen dat de de uitgaven voor het Rijk in 2026 en 2027 met zo'n 25% per jaar afnemen.
87
Jaarstukken 2024 4. Toenemende projectorganisatie en capaciteitsplanning Het aantal projecten binnen de organisatie is de afgelopen jaren toegenomen. Dit zorgt voor een spanningsveld tussen het aantrekken van medewerkers en de tijdelijke beschikbaarheid van middelen uit hoofde van de projecten. Voor de korte termijn zijn de risico's beperkt maar zodra de voorraad aan projecten kleiner wordt kan dit negatieve impact hebben op het jaarrekeningresultaat als gevolg van onvoldoende dekking voor de personeelskosten. Het uitgangpunt is dat de organisatie inspeelt op een situatie waarin er minder dekking uit projecten voor personeelskosten komt. Daarom wordt voor dit risico geen bedrag opgenomen. Daarnaast is bij de begroting 2023 ruimte gemaakt voor het uitbreiden van de formatie gedurende een periode van 3 jaar (2023 t/m 2025). Wanneer de formatie niet tijdig of onvoldoende wordt afgebouwd of geen andere dekking van personeelskosten wordt gevonden, geeft dit een financieel nadeel. Er wordt van uitgegaan dat de organisatie op dit punt in control is. Daarom wordt voor dit risico geen bedrag opgenomen. 5. IHP In de Perspectiefnota 2025-2028 is aangegeven dat er onvoldoende ruimte is voor het uitvoeren van IHP. Er wordt gezocht naar oplossingen zoals bijdragen van het Rijk en andere stakeholders. Dit vraagstuk blijft een uitdaging voor de financiële situatie. 6.
Cultuurhuis In november 2024 is raadsvoorstel Cultuurhuis De Nieuwe Doelen aangenomen. De komende periode zal een (financieel) passend beheer- en exploitatiemodel voor de dagelijkse gang van zaken van het Cultuurhuis worden uitgewerkt. Dit zal in samenwerking worden gedaan met culturele partijen uit de stad, met de overige partijen waar in de onderzoeksfase mee is gesproken en met de bibliotheek. Er wordt op dit moment geen rekening gehouden met een eventuele extra financiële bijdrage van de gemeente.
7. Mobiliteit Voor de Mobiliteitsvisie worden jaarlijkse middelen gereserveerd vanuit de grondexploitaties. De grondexploitaties zitten in hun eindfase. Voor een Mobiliteitsvisie 2.0 zal dan ook een andere manier gevonden moeten worden om middelen te reserveren. 8.Taakstellingen De afgelopen jaren zijn diverse taakstellingen opgenomen. Onderstaand ziet u een overzicht van de realisatie van de bestaande taakstellingen en een overzicht van de nog in te vullen bestaande taakstellingen. Het niet realiseren van deze taakstellingen kan effect hebben op het weerstandsvermogen. De hogere kosten van het sociaal team worden door gebruik van de IZA-middelen voor 3 jaar gedekt. De gewenste besparing op het MJOP Vastgoed wordt voor 2025 opgelost door het inzetten van de SPUK-Sport middelen. In september 2024 is de Hervormingsagenda Jeugd (lokaal) in de raad behandeld. De in het raadsvoorstel opgenomen wijzigingen zijn ook in onderstaand overzicht verwerkt. Realisatie bestaande taakstellingen
2025
2026
2027
2028
Jeugdzorg Hervormingsagenda
445
1.844
1.945
1.945
Dekking hogere kosten sociaal team
489
489
489
Besparing MJOP Vastgoed
247
Efficiency Parkeerketen Taakstelling organisatie
88
Jaarstukken 2024 Nog te realiseren bestaande taakstellingen
2025
2026
2027
0
0
0
Jeugdzorg Hervormingsagenda
2028 0
Dekking hogere kosten sociaal team
489
Besparing MJOP Vastgoed
247
247
247
Efficiency Parkeerketen
100
100
100
100
Taakstelling organisatie
182
182
182
182
Totaal nog te realiseren bestaande taakstellingen
282
529
529
1.018
Nieuwe taakstellingen
2025
2026
2027
2028
44
143
309
309
175
200
225
178
168
687
702
Nog in te vullen taakstelling subsidies Nog in te vullen taakstelling efficiency organisatie Nog in te vullen taakstelling sociaal domein Totaal nog te realiseren nieuwe taakstellingen
44
318
Kans waarvoor geen rekening wordt gehouden met een financieel effect voor het weerstandsvermogen 9. Dividendinkomsten In de Perspectiefnota 2021-2024 is het dividend voor Stedin op nihil gesteld gezien de energietransitie en de daarvoor benodigde middelen. Het Rijk heeft inmiddels voor € 500 mln. een aandelenbelang genomen om Stedin te faciliteren bij het verwezenlijken van de energietransitie. Daarnaast lopen overleggen met provincies en gemeenten in het verzorgingsgebied van Stedin die nog geen aandeelhouder zijn om ook te participeren. De stabiliteit van Stedin is dan ook toegenomen waardoor de verwachting is dat dividenduitkeringen weer mogelijk zijn.
3.1.4
Weerstandsvermogen
Het weerstandsvermogen (ook wel weerstandsratio) is de deling van de beschikbare weerstandscapaciteit door de benodigde weerstandscapaciteit. Weerstandsvermogen
Ruim voldoende
Jaarrekening 2023
Weerstandsvermogen
1,4 < x < 2,0
1,39
Weerstandsvermogen
Jaarrekening Prognose 2024 31-12-2025 1,59
1,53
1,48
1,42
excl. Meerjarige saldi
Het weerstandsvermogen per 31-12-2024 komt uit op 1,59. Dit is binnen de gestelde bandbreedte van 1,4 tot 2. De verwachting is dat de weerstandsratio in 2025 ook binnen deze bandbreedte blijft.
3.1.5
Financiële kengetallen
Kengetallen drukken de verhouding uit tussen bepaalde onderdelen van de jaarrekening en/of de balans. Deze kengetallen kunnen behulpzaam zijn bij het beoordelen van de financiële positie van de gemeente. Elk kengetal lichten we toe en vergelijken we met signaleringswaarden van de provincie Zuid-Holland. De provincie hanteert de volgende drie categorieën: minst risicovol, neutraal en meest risicovol. Wij benadrukken dat we voorzichtig moeten omgaan met conclusies trekken uit individuele kengetallen. De kengetallen moeten altijd in samenhang bekeken worden.
89
Jaarstukken 2024 Netto schuldquote Netto schuldquote (bedragen x € 1.000)
Jaarrekening 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
A
Vaste schulden
77.534
149.445
175.159
187.370
186.793
B
Netto vlottende schuld
4.202
10.000
10.000
10.000
10.000
C
Overlopende passiva
32.128
10.287
10.180
10.357
9.030
D
Financiële vaste activa (cf. art. 36 lid d, e en f)
3.709
4.209
4.198
4.198
4.198
E
Uitzettingen < 1 jaar
14.494
7.000
7.000
7.000
7.000
F
Liquide middelen
440
0
0
0
0
G
Overlopende activa
H
Totale baten (exclusief mutaties reserves)
I
5.164
1.000
1.000
1.000
1.000
186.914
182.318
162.894
164.757
159.028
Netto schuldquote (A+B+C-D-E-FG)/H x 100%
48%
86%
112%
119%
122%
Financiële vaste activa (exclusief uitstaande leningen)
2.643
2.643
2.643
2.643
2.643
Netto schuldquote (A+B+C-E-F-GI)/H x 100%
49%
87%
113%
120%
123%
Signaleringswaarde provincie: <90% is minst risicovol, 90-130% is neutraal en >130% is meest risicovol
De netto schuldquote is het totaal van de leningenportefeuille verminderd met de eigen middelen. Hierdoor ontstaat een indicatie van de druk van de rentelasten op de exploitatie. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre de gemeente geld doorleent, is ook de netto schuldquote exclusief doorgeleende gelden weergegeven. De lage netto schuldquote is met name veroorzaakt door de bestemming van de Eneco-gelden. De netto schuldquote neemt toe in de komende jaren, voornamelijk als gevolg van de geplande nieuwe investeringen. Deze leiden tot een toename van de schulden. De schuldquote bevindt zich met ingang van 2026 in de bandbreedte van de categorie neutraal. Deze ontwikkeling is in aanloop naar de Perspectiefnota 2021-2024 onderkend. Dit is mede de reden geweest dat er maatregelen zijn getroffen om de schuldpositie niet verder op te laten lopen. Op basis van de huidige keuzes, inzichten en prognoses zal de schuld na 2027 afnemen. Solvabiliteitsratio Solvabiliteit (in procent)
Jaarrekening 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
A
Eigen vermogen (cf. art. 42 BBV)
121.406
112.021
113.228
112.810
111.687
B
Balanstotaal
259.284
303.448
331.134
343.388
341.641
47%
37%
34%
33%
33%
Solvabiliteit (A/B) x 100%
Signaleringswaarde provincie: >50% is minst risicovol, 20-50% is neutraal en <20% is meest risicovol
De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de verhouding van het eigen vermogen tot het balanstotaal. Dit laat zien dat we op de lange termijn aan onze financiële verplichtingen kunnen voldoen. De dalende trend wordt met name veroorzaakt door de investeringsplanning en de daarmee verwachte stijging van het balanstotaal. Op basis van de signaleringswaarde is de solvabiliteitsratio neutraal.
90
Jaarstukken 2024 Structurele exploitatieruimte Structurele exploitatieruimte (bedragen x € 1.000)
Jaarrekening 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
A
Totale structurele lasten
162.890
160.324
145.300
149.352
143.585
B
Totale structurele baten
173.831
166.357
148.347
151.063
145.781
C
Totale structurele toevoegingen aan de reserves
24
24
24
24
24
D
Totale structurele onttrekkingen aan de reserves
74
25
75
75
50
E
Totale baten (exclusief mutaties reserves)
186.914
197.278
167.967
167.183
160.711
6%
3,1%
1,8%
1,1%
1,4%
Structurele exploitatieruimte ((B-A) +(D-C))/E x 100%
Signaleringswaarde provincie: >0% is minst risicovol, = 0% is neutraal en <0% is meest risicovol
Het kengetal structurele exploitatieruimte laat zien of de structurele baten voldoende zijn om de structurele lasten te dekken. De signaleringswaarde structurele exploitatieruimte blijft positief.
Grondexploitatie Kengetal grondexploitatie (bedragen x € 1.000)
Jaarrekening 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
A
Bouwgronden in exploitatie
52.020
54.214
61.664
63.291
58.329
B
Totale baten (exclusief mutaties reserves)
186.914
182.318
162.894
164.757
159.028
28%
30%
38%
38%
37%
Grondexploitatie (A+B)/C x 100%
Signaleringswaarde provincie: <20% is minst risicovol, 20-35% is neutraal en >35% is meest risicovol
Het kengetal grondexploitaties geeft de boekwaarde van grondexploitaties weer ten opzichte van de totale baten van de gemeente. Dit kengetal geeft twee zaken weer. Allereerst is er een risico dat de gemeente bij verkoop van de gronden niet de gehele boekwaarde kan realiseren. Als tweede kan een hoge boekwaarde wel betekenen dat bij verkoop de opbrengsten (incidentele baten) gebruikt kunnen worden om bijvoorbeeld de leningenportefeuille af te bouwen. Op basis van de signaleringswaarde komt de signaalwaarde in de toekomst uit in de categorie meest risicovol. Dit wordt met name veroorzaakt door de grondexploitatie Groote Haar, waarvoor de investeringen eerst moeten worden gedaan, maar de inkomsten pas later (buiten dit meerjarenperspectief) gerealiseerd zullen worden.
91
Jaarstukken 2024 Belastingcapaciteit Belastingcapaciteit (in euro's)
Jaarstukken 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
A
OZB-lasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde
325
353
353
353
353
B
Rioolheffing voor een gezin
201
201
201
201
201
C
Afvalstoffenheffing voor een gezin
365
400
400
400
400
D
Eventuele heffingskorting
0
0
0
0
1
E
Totale woonlasten voor gezin bij gemiddelde WOZ-waarde
891
954
954
954
953
F
Woonlasten landelijke gemiddelde voor gezin (in jaar t -1)