DEF Omgevingsvisie Gorinchem 2050-screen
Tekst van het document
• We zetten in op de transitie naar schone energie en een circulaire economie.
daarnaast ook klimaat adaptief, met als doel hittebeperking
mentale gezondheid.
klimaatproof maken van de stad.
andere opgaven zoals woningbouw.
Bio-based materialen, gerecycled isolatiemateriaal en houtskeletbouw wordt omarmd en er is aandacht voor hergebruik en afvalstromen.
en voorkomen van wateroverlast en droogte. Bij nieuwbouw houden we ons aan de klimaateisen en hebben we aandacht voor de lange termijn. We
Erfgoed
bouwen flexibel en adaptief: dit betekent dat we zowel de
• We hebben oog voor zowel de bestaande als de vergeten groen-blauwe structuren
bebouwde omgeving als openbare ruimte dusdanig
door dit stadsbreed weer toegankelijk te maken en herstellen dit in hun waarde.
inrichten zodat het kan meeveranderen op basis van de vraag en opgaven in de tijd waarin we op dat moment leven.
28
4.3 Groene stad
4 4.3 Drie Groene strategische stad ruimtelijke ambities + 4.1 Gezonde groei binnen de grenzen
29
4.4 Samen de stad maken Tot slot, Gorinchem wil meer ruimte voor diversiteit en eigenheid in de manier waarop we aan de stad bouwen. We gaan in ruimtelijke zin sturen op hoofdlijnen uit deze visie en willen met eenvoudige en beknopte regels een gelijk speelveld creëren. Hierdoor voelen meer inwoners en partijen dan nu zich welkom om mee te bouwen aan de stad. We werken als vanouds samen met professionele partijen, zoals de woningbouwcorporatie, lokaal en regionaal bedrijfsleven en grote instellingen, maar zijn tegelijk op zoek naar het verbreden van onze samenwerkingspartners om ambities te realiseren. De verdichtings- en transitieopgaven waar we voor staan, vragen om innovatieve oplossingen in zowel de nieuwe als bestaande wijken. We zijn als vanouds een stad die mogelijkheden tot innovatie biedt. Een plek waar we nieuwe oplossingen uitproberen, verbeteren en vervolgens kunnen delen. Technologische en sociale innovaties staan daarbij niet op zich. We willen ze nadrukkelijk koppelen aan de samenleving en, waar mogelijk, ook aan ecologische uitdagingen om zo tot gedragen en duurzame vernieuwing te komen. Hierbij wordt het koppelen van de samenwerking tussen onderwijs, overheid, bedrijven/instellingen en maatschappelijke doelen voortgezet. We voegen hier onze inwoners en maatschappelijke doelen aan toe.
Hierbij is het ook belangrijk dat we onze inwoners als overheid ondersteunen: we benutten de kracht van het collectief en ondersteunen waar mogelijk (financieel, organisatiegericht) zolang deze initiatieven bijdragen aan de ambities van de stad. Samen met alle samenwerkingspartners, inwoners, bedrijven en instellingen maken we onze stad. Toekomstbeeld Gorinchem 2050 De Omgevingsvisiekaart vat de koers voor de komende drie decennia samen. De hierop volgende hoofdstukken lichten de losse elementen op de kaart toe, zodat duidelijk wordt hoe deze een geheel vormen.
30
4.4 Samen de stad maken
4.4 Samen de stad maken
31
5 Ruimtelijke en programmatische basisstructuur Gorinchem wil stevig richting geven aan de wijze waarop
Van sommige van de thema’s geeft de basisstructuur
Stedelijke vernieuwing
de stad zich tot 2050 ontwikkelt. Onze (strategische)
het toekomstperspectief weer, waar we in stappen
Duurzaamheidsopgave benutten
Van autostad naar fietsstad
ambities en grote opgaven zijn daarom uitgewerkt in een
naartoe kunnen werken. Voor andere thema’s is de
De ruimte in de stad is beperkt, dus woningen zullen in
De auto verdwijnt niet uit de stad, maar inwoners en
ruimtelijke en programmatische basisstructuur, ofwel ons
basisstructuur richtinggevend voor projecten en beleid
de transformatiegebieden met name in hogere dichtheden
bezoekers gaan meer gebruik maken van andere vervoers-
wenkend perspectief. We geven op hoofdlijnen de invulling
met als doel samenhang te garanderen in de ontwikkeling
gebouwd worden. Deze woningen zullen voldoen aan de
middelen zoals openbaar vervoer, fiets en deelvervoer. We
van de thema’s wonen, werken, water en regio weer.
van de stad. Door helder te zijn over keuzes op hoofdlijnen
moderne eisen van duurzaamheid. Bestaande woningen
zetten in op verbetering van het openbaar vervoer en onze
Hiermee schetsen we een beeld van de stad die we in 2050
ontstaat ruimte waarbinnen het mogelijk is om ‘samen
worden verduurzaamd en klimaatadaptieve oplossingen
fietsinfrastructuur, met name de oost-west verbindingen.
als Gorinchem willen zijn.
stad te maken’.
worden toegepast. Het zelf verduurzamen van de eigen
Voor afstanden minder dan 7,5 km is fietsen de norm.
woning wordt verder gestimuleerd. Daarnaast is met de
Wanneer de rijkswegen zijn verbreed, is het ‘sluipen’
De ruimtelijke en programmatische basisstructuur is geen
eerste Transitievisie Warmte inzicht gegeven in de opgave
door
blauwdruk, maar biedt de kaders waarbinnen de stad op
en de route naar een aardgasvrij Gorinchem. Oplossingen
draagt bij aan het terugdringen van het aantal auto-
versc hillende manieren en met verschillende snelheden
in bestaande wijken vinden we in collectiviteit én op
bewegingen door de stad. Verder bouwen we nieuwe
kan groeien.
individueel niveau. Door het bouwen in hogere dichtheden
bruggen
is het fysiek mogelijk om de behoefte aan bedrijfsruimte
ontlasten, de bereikbaarheid van transformatiegebieden
en werkgelegenheid mee te laten groeien en te voorkomen
te borgen en nieuwe aantrekkelijke fietsverbindingen
dat bedrijventerreinareaal verloren gaat.
(voor bewoners, scholieren en
5.1 Wonen
Via
Gorinchem
om
niet
meer
bestaande
aantrekkelijke
aantrekkelijk.
knelpunten
in
de
Dit
alles
stad
te
werknemers) te creëren.
stad-landverbindingen
kunnen
Toekomstbeeld - De enorme druk op de woningbouw
is aantrekkelijk voor nieuwe bewoners en bestaande
Ten aanzien van het aanbod van sociale huurwoningen
zowel bestaande als nieuwe bewoners binnen afzienbare
heeft voor Gorinchem geresulteerd in het bouwen van
bewoners behouden een fijne plek om te kunnen wonen,
blijven we aansluiten op de behoefte. Herstructurering
tijd het ‘groen’ om de stad bereiken om te recreëren. Deze
extra woningen. Hiermee hebben we onze regionale positie
werken en recreëren: een open woonstad met een woning,
wordt
een
stad-landverbindingen bieden tevens kansen voor het
versterkt. Gorinchem heeft zich op economisch vlak
werk en voorzieningen voor iedereen.
evenwichtiger verdeling over de stad. De inzet is een
versterken van ecologie. Voor iedereen is er een ‘plek op
veilige, leefbare en duurzame omgeving. In bestaande
maat’: Goed bereikbaar per (vracht)auto via de snelweg en
getransformeerd
tot
regionaal
dienstverlening
en
innovatieve
cluster
voor
kennis,
maakstad.
Schone
met
de
corporatie
samengedaan,
voor
Gebieden voor stedelijk wonen
wijken wordt door middel van kleinschalige ingrepen
binnenstedelijk goed bereikbaar per fiets, openbaar vervoer,
bedrijfsruimte en creatieve werkplaatsen worden gemixt
Een mix van wonen en werken
ingezet op leefbare en vitale wijken en wordt een beter
deelvervoer of wandelend.
in woonwerkgebieden.
Aan de stad worden circa 2000 extra woningen van hoog-
evenwicht in de woningvoorraad tussen oost en west
waardige kwaliteit toegevoegd. Woningbouw draagt bij aan
gerealiseerd.
Om de inzet van duurzame vormen van mobiliteit te
We hebben nieuwe doelgroepen aan ons gebonden.
verbinding en meer evenwicht in de stad. Door te groeien is
stimuleren, maakt de auto minder prominent onderdeel
Er zijn voldoende (gezondere en slimmere) alternatieven
er binnen de stad of buurt voor inwoners in alle levensfasen
uit van de openbare ruimte. Hiermee wordt tevens ruimte
voor de auto voorhanden. Vanwege het sterk toege-
een geschikte woning te vinden en is er tegelijkertijd plaats
gecreëerd voor groen en sociale interactie tussen bewoners.
nomen inwoneraantal is het voorzieningenaanbod in
voor nieuwe inwoners. Dat zorgt voor een evenwichtiger
Gorinchem op peil gebleven. Daarbij is er een robuust
samenstelling van de stad, die aansluit bij de behoeften
openbaar vervoer netwerk gerealiseerd. In de mobiliteit
van de toekomst. We gaan gebiedsgericht kijken naar een
van de toekomst sluiten de verschillende vervoerswijzen
duurzame mix van koop en huur.
op elkaar aan. Ook is fors geïnvesteerd om de hoge dichtheid van woningen niet ten koste te laten gaan
Deze toekomstige behoefte bestaat uit een zorgvuldig
van
afgestemde mix van wonen én werken. We kijken
de
benodigde
bedrijfsruimte/werkgelegenheid,
leefbaarheid en het klimaat. We wonen in 2050 kleiner en
naar
maken vooral gebruik van collectieve voorzieningen. De
mogelijkheden, afgestemd op de identiteit van het
de
verschillende
transformatiegebieden
en
de
sterk vergroende openbare en private ruimte tussen de
gebied. De mix tussen wonen en werken stimuleert
hogere multifunctionele gebouwen is vooral gericht op het
innovatie, maar bevordert ook het geluk en gezondheid
in stand houden en verhogen van de biodiversiteit en het
van de Gorcumer en de sociale interactie tussen mensen.
reguleren van de gevolgen van ons veranderende klimaat.
Hierbij wordt uitgegaan van het principe ‘scheiden van
Onze openbare ruimte nodigt uit tot gezond bewegen en
functies waar moet, mixen van functies waar het kan’. Daar
ontmoeten, is bovendien veilig, schoon én gericht op rust
bieden we ook buiten de transformatiegebieden ruimte
enerzijds en ontmoeten anderzijds. Er is zowel ruimte voor
voor in de wijken, op basis van initiatieven uit de stad.
een rustige woonomgeving als een dynamische woonomgeving in een meer stedelijke woon-werkomgeving. In de wijken zijn voldoende voorzieningen aanwezig om te voorzien in de behoeften van de bewoners. Gorinchem 32
5 Ruimtelijke en programmatische basisstructuur + 5.1 Wonen
5.1 Wonen
33
34
5.1 Wonen
5.1 Wonen
35
36
5.1 Wonen
5.1 Wonen
37
5.2 Werken Toekomstbeeld - De ‘Vleugels van de Stad’ (de Linge
Nieuwe werkgebieden
borgen we ook een duurzame en toekomstbestendige
zame
Oevers, de Schelluinsestraat en het stationsgebied) zijn
Voor innovatieve maakindustrie en een functiemix van werken en
groeimogelijkheid voor deze bedrijven.
die duurzame energie leveren, zullen in dit regionaal verband
getransformeerd
wonen
tot
duurzame
woon-werkgebieden
energiebronnen.
Ingrepen
zoals
windmolens,
afgestemd worden. We kijken daarnaast of het mogelijk is
ruimte
Met de aanstaande transformatie op een aantal plekken
Kansen om de vrijetijdseconomie met het zakelijke te
om een deel van de energievraag op het water op te vangen
voor innovatie en de creatieve sector. Zij vormen de over-
rondom de binnenstad ontstaan nieuwe gemixte woon- en
verbinden pakken we aan. Een voorbeeld hiervan is de
en onderzoeken oplossingen waar water een belangrijke
gang tussen de rustige woonwijken en de zwaardere
werkgebieden, terwijl er elders in de stad ruimte komt
ontwikkeling van de leisure sector in Oost II ter hoogte van
rol in speelt (bijvoorbeeld aquathermie). Ook bedrijven
werkgebieden
voor meer specialistische industrie, met een duurzaam en
de nieuwe Van der Valk langs de A15. Ook is leisure gevestigd
spelen een belangrijke rol in de energietransitie: samen
kan worden met woningbouw zoals Avelingen Oost
innovatief
verschuiving
in Molenvliet, denk bijvoorbeeld aan het openbare zwem-
met (lokale en regionale) partners zoeken we de best
en West, Groote Haar, Zuiderlingedijk, Arkelsedijk II,
van (monofunctionele) werk (-plekken) en biedt op
bad. De leisure sector staat in Gorinchem op veel gebieden
passende maatregel en onderzoeken we mogelijkheden
Papland en Oost II. Het Stationsgebied, waaronder
diverse plekken aan de randen van de stad ruimte
nog in de kinderschoenen. Deze sector willen we de ruimte
voor onderlinge uitwisseling van energie en kennis. Het
Stadhuisplein,
en
aan de Next Economy, een nieuwe economie waarin
geven om zich verder te ontwikkelen. Zo blijft het voor
uitgangspunt is daarbij dat de lokale en regionale economie
de kop van de Schelluinsestraat, is dé plek waar
duurzaamheid en economische vooruitgang hand in
zittende bedrijven(-clusters) aantrekkelijker om te blijven
profiteert van de gevonden oplossing.
kantorenhuisvesting nu en in de toekomst plaats-
hand gaan. Een voorbeeld hiervan is Gorinchem-Noord.
en zijn we in staat nieuwe voorzieningen en bedrijven aan
vindt. Met in de toekomst meer dan nu een mix met
We bieden voor elk bedrijf dat waarde toevoegt aan
ons tebinden. Er zijn verschillen leisure ontwikkelingen:
Scholen en beroepencampus
wonen en enige voorzieningen als onderdeel van de
het lokale en regionale profiel in de (maritieme) maak-
enerzijds gericht op kortstondige bezoeken met een regio-
De gemeente Gorinchem zet samen met het onderwijs
stationsroute naar andere gebieden. Qua detailhandels-
industrie, handel, zorg en dienstverlening de juiste
functie die niet per definitie gebonden zijn aan de historie
en bedrijfsleven in op het realiseren van een Regionale
structuur vormen de bestaande winkelconcentraties in de
vestigingslocatie. We werken planologisch mee aan
van de stad (bioscoop, evenementenhal, karting, klimhal),
Beroepen- en Innovatie campus (RBIC) in Gorinchem-
binnenstad, Piazza, Nieuw Dalem, Hoog Dalem, Koningin
verhuisbewegingen die daaraan bijdragen. Verschuivingen
anderzijds het diverse en persoonlijke aanbod zoals het
Noord, nabij bedrijventerreinen Groote Haar en Papland.
Wilhelminalaan en woonboulevard Spijkse Poort de basis
en verhuizingen van bedrijven vinden plaats, waardoor de
theater en bibliotheek in de binnenstad. Laatstgenoemde
De campus heeft een regionale functie en richt zich op
om op voort te bouwen.
schaalgrootte van het bedrijf beter aansluit bij de vestigings-
voorbeelden zijn meer vanuit de historie gegroeid en de
de aansluiting tussen beroepsonderwijs en arbeidsmarkt.
plek binnen de stad. Grote bedrijven en bedrijven in
focus ligt hierbij op het toevoegen van kwaliteit in de
De ruimte wordt zó ingericht dat kruisbestuiving tussen
Goede verbindingen met het openbaar vervoer en voor de
de (maritieme) maakindustrie zijn gevestigd aan de
binnenstad en het versterken van de regio functie en de
scholen en bedrijven optimaal mogelijk wordt. Ruimtelijke
fiets zijn noodzakelijk om de werknemers én scholieren
randen van de stad, de minder belastende en kleinschaligere
beleefbaarheid van het UNESCO werelderfgoed.
samenhang, aansluiting op het landschap, ruimte voor
snel en direct op de plaats van bestemming te brengen. De
bedrijven zijn meer centraal in de stad gevestigd. De
scholencampus -die door de intensieve samenwerking
kansen die zich voordoen pakken we op in samenwerking
Energielandschap en smart grids
maken het een echte campus. Uitgangspunt is een
met de (maritieme) maakindustrie en het I-Lab een
met lokale en regionale partners.
Benutten van mogelijkheden om op een duurzame manier energie op
innovatieve uitstraling en sfeer, met gezondheid als
te wekken
drager bij het invullen van voorzieningen, aantrekkelijke
met
schone
bedrijfsruimte,
en
dienstverlening,
maakindustrie
Stationsweg,
die
Kleine
niet
gemengd
Landtong
karakter.
Dit
betekent
een
hoge vlucht heeft genomen- zorgt samen met de nieuwe
ontmoeting en innovatie en verbeterde bereikbaarheid
dynamiek aan de Schelluinsestraat, het sterke cluster
Ook voor winkels geldt dat we meewerken aan de
We werken op regionaal niveau samen aan de Regionale
looproutes,
van de maakindustrie in Avelingen en Molenvliet voor
juiste winkel op de juiste vestigingslocatie. Verplaats-
Energie Strategie (RES). Dit betekent dat Gorinchem ook
onderwijs-overheid, klimaatadaptief beheer en duurzame
het benodigde draagvlak voor hubs. Dit zijn overigens
ing van winkels is mogelijk mits er een alternatieve
zijn steentje bijdraagt aan het verduurzamen van de
bebouwing van binnen- en buitenruimte. De campus
niet slechts overstappunten van vervoer. Deze punt-
vestigingslocatie is die bijdraagt aan een aantrekkelijke
energieopwekking met minder uitstoot van broeikasgassen.
fungeert als broedplaats voor innovatieve ontwikkeling,
en voorzien in vele behoeften door clustervorming van
detailhandelsstructuur van verspreid over de stad gelegen
Gorinchem kijkt naar geschikte plekken om hieraan bij
versterkt door spontane ontmoeting en onderlinge kruis-
diverse typen functies rondom deze vervoersknooppunten.
winkelconcentraties. Met het toevoegen van extra winkel-
te kunnen dragen zodat in 2050 de energieopwekking
bestuiving, met een positieve invloed op bedrijvigheid die
Naast (deel)mobiliteit is het ook een broedplaats voor
concentraties
verduurzaamd is. Een van de maatregelen is om van
toekomstbestendig wil zijn in de stad of in de regio.
kleine ondernemers, voorziet het in de logistiek voor
omgegaan
particulieren en middenstand en is het als maatschappelijk
behouden en leegstand te voorkomen.
en
om
supermarkten
zo
wordt
aantrekkelijke
terughoudend
winkelgebieden
te
samenwerking
tussen
ondernemers-
fossiele energiebronnen over te stappen naar duur-
vliegwiel ook een belangrijke plaats voor mensen om elkaar te ontmoeten.
Door als stad de ruimte te geven om te groeien, goede fysieke en digitale bereikbaarheid als randvoorwaarde te
De bestaande wijken bieden ruimte voor lichte bedrijvig-
stellen en een meer divers type werklocaties te bieden,
heid en diensten die zijn te combineren met de woon-
verbeteren en moderniseren we ons vestigingsklimaat.
omgeving. In de binnenstad voert beleving (toerisme,
Gorinchem houdt en koestert wat goed is, maar biedt
winkelen, horeca en erfgoed) de boventoon. In de
ruimte en stimuleert de transformatie naar innovatievere
ontwikkelde gemengde gebieden, is er volop bedrijvigheid
en duurzamere manieren van werken. We willen de huidige
en reuring. Om aan deze drukte te ontsnappen, zijn er
bedrijven en ondernemers ook een plek geven in de
lommerrijke routes door de stad gekomen. Tijdens de
stad, al zullen sommige bedrijven mogelijk beter passen
lunchwandeling langs het water, om het bedrijventerrein
aan de randen van de stad. Om functiemenging in de
of door het groen zie je in de verte, verscholen achter
duurzame woon-werkgebieden te stimuleren hebben
woon- en werkgebouwen, groen omlijst de historische
we verhuizingen van deze bedrijven naar de randen van
vesting liggen.
de stad planologisch mogelijk gemaakt. Op die manier
38
5.2 Werken
5.2 Werken
39
40
5.2 Werken
5.2 Werken
41
42
5.2 Werken
5.2 Werken
43
5.3 Water Als stad zijn we al eeuwenlang verbonden met het water,
Hoogwaardige ontmoetingsplekken
Klimaatadaptief en duurzaam leven met water Bruggen bouwen
maar telkens verandert de functie die het water voor de stad
Aan het water en groen
Benutten van kansen op en langs het water voor de energietransitie
Het water als kans
heeft. Het heeft op verschillende manieren economische
Met het toegankelijk en het natuurvriendelijk maken van de
en klimaatadaptatie
Het leven met en het bouwen bij water betekent ook een
voorspoed gebracht, gefungeerd als verdediging, maar het
oevers creëren we ruimte voor nieuwe ontmoetingsplekken
De beschikbaarheid van water in en rondom de stad, biedt ook
opgave in de bereikbaarheid van de stad Gorinchem. Zo
heeft ons ook in benarde posities gebracht. Het is nu de
en de natuur. In een gezonde stad is het belangrijk dat
kansen voor de energietransitie en de klimaatdoelstellingen.
bouwen we nieuwe bruggen en borgen we de bereikbaar-
tijd om de kwaliteiten van het water optimaal te benutten
mensen elkaar zowel buiten als binnen kunnen ontmoeten.
Gorinchem heeft zich, in regionaal verband, gecommitteerd
heid van de stad naar het ommeland en tussen de wijken.
en deze in te zetten bij de ontwikkeling van de mix van
Hier wordt het mogelijk om op een prettige en gezonde
aan het behalen van de klimaatdoelen. We gaan slim om met
Water vormt vaak een barrière. Tegelijkertijd zien we dat, in
wonen en werken. We werken actief aan het realiseren van
manier te bewegen en te recreëren. Dit alles betekent ook
de kwaliteiten die we als stad hebben. Gorinchem werkt aan
combinatie met het toevoegen van bruggen, het ook kansen
een groenblauw raamwerk dat buurten verbindt en zorgt
een andere inrichting van openbare ruimte en het toestaan
een lokale waterhuishouding die in balans is. Dit betekent
biedt. We willen als stad de ligging aan het water beter
voor een zachtere overgang tussen stad en het buitengebied.
of faciliteren van initiatieven die hieraan kwalitatief kunnen
dat de vraag naar en het aanbod van zoetwater in balans zal
benutten dan we tot op heden doen en het inzetten als
bijdragen. Denk bijvoorbeeld aan zogenaamde boodschappen-
zijn. Bijvoorbeeld door water bufferen in tijden van overlast
onderscheidende kwaliteit van de stad. Dit doen we
Toekomstbeeld - Gorinchem heeft de klimaatsignalen ter
steigers en andere voorzieningen voor waterrecreatie maar
en dit water gebruiken in tijden van droogte. We breken los
door het water toegankelijker te maken en meer publiek
harte genomen en zet maximaal in op verduurzaming, natuur-
ook aan pleinvorming met ruimte voor ontmoeting zoals een
van de aloude traditie dat water zo snel mogelijk weggevoerd
toegankelijke plekken langs het water te creëren.
inclusiviteit en klimaatadaptatie. De inwoners merken dit
buurthuis.
moet worden. We zien het goed omgaan met water als kans
dagelijks aan den lijve. De woonstraten zijn groene lanen
om een gezonde groei van de stad mogelijk te maken. We
geworden waar de auto te gast is. Voetgangers en fietsers
Groene lanen en dijken
leggen nadrukkelijk de focus op zichtbaarheid van water en
hebben een prominente plek in het straatbeeld; Gorinchem
Groenstructuren versterken
de wateropgave bovengronds, maar ook de ondergrond is
beweegt gezond.
Groene ruimte in de leefomgeving heeft bewezen positieve
een belangrijk aandachtspunt. Denk hierbij aan het op peil
effecten te hebben op de gezondheid van mensen. De
houden van onze grondwaterstanden en het minimaliseren
De woningen zijn, zonder uitzondering, nul-op-de-meter-
bestaande groenstructuren willen we versterken en aan
van bodemdaling. De thema’s bodem en water zijn sturend
woningen, wat inhoudt dat een woning over het hele
elkaar verbinden zodat er een robuuste en herkenbare groen-
voor ruimtelijke ontwikkelingen. De keuzes die worden
verbruiksjaar gezien net zoveel energie verbruikt als er lokaal
structuur als ‘ader’ door de stad komt te lopen. Deze biedt
gemaakt,
op een duurzame manier wordt opgewekt. Of woningen zijn
plek voor recreatie, beweging en ontmoeting. Verbindingen
consequenties voor de bouwopgave, de stad en de gebieden
zelfs energie opwekkend geworden. Dit hebben we kunnen
met het buitengebied worden niet alleen verbeterd, maar ook
rond de stad inzichtelijk worden gemaakt. In gezamenlijk
bereiken door nauwe samenwerking met bedrijven die niet
groener, zodat ze een meer natuurlijke verbinding vormen
overleg wordt bepaald welke prioriteiten worden gesteld.
langer zorgen voor verstening en vervuiling, maar flink
en uitnodigen tot gebruik van langzamer en gezondere
bijdragen aan de gezonde, fossielvrije leefomgeving door
vervoersmiddelen zoals de fiets. Tot slot benutten we
allerlei ingenieuze energie-netwerken. Onze woningen
kansen om met de toevoeging van groen hoogwaardige
worden niet meer traditioneel gebouwd maar de modernste
natuurontwikkeling mogelijk te maken en de biodiversiteit
technieken worden toegepast. De woningen zijn klimaat-
te versterken.
worden
integraal
afgewogen
waarbij
de
neutraal en adaptief. We onderzoeken waar ruimte geboden kan worden aan kleinschalige initiatieven zoals individuele tiny-houses en woongroepen in allerlei vormen. Alles is verweven met de groene omgeving, waar de auto grotendeels overbodig is.
Oevers van kanalen en rivieren Toegankelijk en aantrekkelijk maken Een belangrijke identiteitsdrager van Gorinchem is het water. Dit water heeft tot nu toe een ondergeschikte rol gehad in de stad. We willen de oevers en het water weer zichtbaar, aantrekkelijk en toegankelijk maken. Er zijn diverse plekken langs het water die extra aandacht verdienen: de Merwede, Linge-oevers, het Merwedekanaal en Kanaal van Steenenhoek.
44
5.3 Water
5.3 Water
45
46
5.3 Water
5.3 Water
47
48
5.3 Water
5.3 Water
49
5.4 Regio Een belangrijk doel voor de komende jaren is dat Gorinchem
omgevingsvisie verder uitgebouwd. De kern van deze ontwik-
staat niet primair de vesting centraal. Ook de identiteit en
Door middel van natuurontwikkeling, vergroening en
nog meer een verbindende en een verbonden stad is. De
keling is:
kwaliteit van de stad naast de vesting wordt versterkt door
water verbinden we stad en regio zoals ook aangegeven
voorzieningen in de stad bestaan niet zonder de regio en vice
• Versterken van het stedelijk netwerk en mogelijk maken
een pallet aan kwaliteiten zoals een aantrekkelijke stads-
in het onderdeel water. Gorinchem is daarmee een natuur-
versa. Dat betekent dat die bijzonder en/of aanvullend zijn
van binnenstedelijke verdichting door nieuwe bruggen en
entree, de toegankelijke Linge-oevers, de herontwikkeling
recreatieveparel in een aantrekkelijke verbonden regio.
op dorpse voorzieningen en aantrekkelijk zijn voor een groter
nieuwe verbindingen;
van het Stationsgebied/Schelluinsestraat/Linge 2 Zuid en snelweg.
herwaardering van (cultuur-)historisch erfgoed buiten de
Doorgaand auto- en vrachtverkeer door de stad beperken
vesting. Nieuwe stedelijkheid, in een nieuwe mix van wonen
om behoud en groei van voorzieningen mogelijk te maken.
door fysieke maatregelen en/of afspraken met bedrijven;
en werken, maakt dat Gorinchem zich onderscheidt in de
Op verschillende schaalniveaus zijn verbindingen nodig: met
• Versterken van het openbaar vervoer van Gorinchem door
de buurgemeenten als onderdeel van het verzorgingsgebied,
verbetering stationsomgeving van het huidige station en
maar ook met de Randstad, met Gelderland en Noord-
de aanleg van twee nieuwe stations (mobiliteitshubs).
publiek, maar ook dat je er van buiten gemakkelijk en via een aantrekkelijke verbinding goed kunt komen. Dat helpt mee
Brabant.
• Toplocaties
maximaal
koppelen
aan
de
regio.
Kwaliteitssprong verblijfskwaliteit
• Andere vervoerswijzen dan de auto stimuleren voor
Natuurrecreatieve parel
relatief korte afstanden, langzaam verkeer (te voet en per
Onze stad is een natuur recreatieve parel. Om dit meer te
We zoeken intensief de samenwerking op met regionaal
fiets)
infrastructuur
benadrukken op regionaal niveau maken we een kwaliteits-
gerichte samenwerkingsverbanden.
doorontwikkelen en de toegangswegen tot de stad
slag als het gaat om onze oevers, het groen en de openbare
ontwikkelen tot groene entrees van de stad.
ruimte. Als stad zijn we trots op het landschap om ons
Met het traject voor
de RES, de regionale samenwerking rondom het I_lab, de RegioDeal,
overheidssamenwerkingen
rondom
ruim
baan
geven,
(slimme)
wonen,
heen. Dat is onderdeel van ons DNA. We versterken en
Toegankelijke voorzieningen en onderscheidend aanbod
complementeren de groene aders van de stad richting het
omgevingsvisie ligt er ook een kans om als gemeente een verbindende rol te spelen tussen partners onderling en naar
Zorg, sport/leisure, onderwijs, cultuur en winkels
brengen de stad naar buiten. We kijken naar samenwerkings-
de hogere overheden. Vanuit de verantwoordelijkheid die we
Door de innovatieve maakindustrie verder uit te bouwen
mogelijkheden
daar als stad in voelen.
heeft Gorinchem straks een grotere regionale aantrekkings-
maatschappelijke organisaties en natuurorganisaties. Zodat
kracht. De unieke samenstelling en samenwerking van
het groen buiten de stad en binnen de stad meer met elkaar
Toekomstbeeld - Gorinchem is straks een centrale en
bedrijvigheid en opleidingen zorgt voor een grote kennis-
in verbinding komen en elkaar versterken.
strategische plek voor mensen om te gaan wonen, werken,
uitwisseling. De scholen- en beroepencampus is hier een
studeren en recreëren. In de omgeving staat Gorinchem
voorbeeld van.
werken, recreëren, het sociaal domein en nu voor de
omliggend landschap. We halen het landschap naar binnen en in
de
gehele
regio,
maar
ook
met
bekend om haar innovatieve maakindustrie, de vele voorzieningen op korte afstand van elkaar (compacte stad), de
Daarnaast besteden we aandacht aan sport en leisure:
natuurlijke omgeving, de rijke cultuurhistorie als vestingstad
Gorinchem is in 2050 een stad waar gezondheid centraal staat
en het fijne leefmilieu. Gorinchem is een plaats geworden
en wordt gestimuleerd onder inwoners, werknemers en
waar je graag verblijft en ontmoet. Gorinchem onderscheidt
bezoekers. Naast beweegroutes wordt gezondheid gestimu-
zich in de regio door een woningaanbod te realiseren dat
leerd door middel van ontmoeting in de openbare ruimte
een aanvulling vormt op het regionale aanbod. In een
en het realiseren van diverse sport- en leisurevoorzieningen
duurzaam groeitempo wordt dit aanbod gerealiseerd:
verspreid door de stad. De meer kleinschalige functies kunnen
geleidelijk en passend bij wat de woningmarkt aan
in de woonwijken gerealiseerd worden. Voor grootschalige
kan. De vorm hiervan betreft een hogere mate van
functies met een wijkoverstijgende doelgroep zijn er
stedelijkheid in de ontwikkelgebieden dan Gorinchem nu
specifieke plekken in de stad. Ze zijn voor zowel huidige
gewend is. Deze nieuwe woonmilieus vormen een nieuwe
als toekomstige Gorcumers, maar ook voor bijvoorbeeld
stedelijke identiteit, passend bij het DNA van Gorinchem.
zakelijke
Tot slot biedt een verdere ontwikkeling van de leisure sector
maken tussen de ‘fast’ leisure functies die meer grootschalig
kansen op regionaal niveau.
en/of regionaal gericht zijn (buiten de binnenstad) en het
bezoekers.
lokale/regionale
Bereikbare stad
Hierbij
aanbod
dat
is
een
historisch
onderscheid
geworteld
te
en
versterkt wordt (‘slow’ leisure in de binnenstad).
De ontwikkelingen in de stad staan niet op zichzelf, bereikbaarheid blijft een belangrijk aandachtspunt. Door
Door het stimuleren en het versterken van het culturele
Gorinchem optimaal te verbinden, via weg, spoor én
aanbod wordt het voorzieningenniveau mede op peil
water, wordt de positie van Gorinchem in samenhang met
gehouden, waarmee de relatie met de regio versterkt wordt.
de omliggende regio versterkt. De uitgangspunten voor
Voor voorzieningen zoals het theater en de stadsbibliotheek
een bereikbare stad zijn reeds in de Mobiliteitsvisie 2040
die historisch geworteld zijn is de binnenstad de meest
van Gorinchem opgenomen en worden ook vanuit deze
logische plek. Bij de inzet van cultuurhistorische elementen
50
5.4 Regio
5.4 Regio
51
52
5.4 Regio
5.4 Regio
53
6 De bestaande stad
6.1 Transformatielocaties
In dit hoofdstuk wordt de stadsbrede visie toegespitst op de
Daarnaast zijn en komen er een aantal (grote) herstructure-
De omgevingsvisie is een document dat betrekking heeft
Daarbij merken we op dat de grootste veranderingen plaats
bestaande stad. De drie ruimtelijke ambities: gezonde groei,
rings- en ontwikkellocaties in de bestaande wijken in het
op de stad als geheel, maar er zijn een aantal locaties in de
gaan vinden in de drie eerstgenoemde gebieden: Linge-
gezonde stad en groene stad zullen ook doorklinken in de
westelijk deel van de stad. Deze willen en kunnen we samen
stad waar ingezet wordt op grote veranderingen die effect
oevers, Schelluinsestraat/Stationsgebied en Gorinchem-
ambities voor onze bestaande wijken en gebieden. Een aantal
met woningcorporatie Poort6 benutten voor een kwaliteits-
hebben op de inrichting van de leefomgeving. Op grotere
Noord. De binnenstad heeft vanwege de bijzondere positie
thema’s zoals verduurzaming, de gezonde leefomgeving,
verbetering in de oudere wijken én een evenwichtiger
schaal wordt ruimte gemaakt om zo functies toe te voegen
als vestingstad een plek gekregen als transformatielocatie,
en ontmoetingsplekken zijn in alle wijken een belangrijk
verdeling van de sociale huurwoningen over de stad. Dit
en het Gorcumse aanbod diverser te maken. Elke ontwikkel-
aangezien hier het behoud door ontwikkeling centraal
thema. Tevens
toekomstbestendig
met als inzet meer differentiatie in de wijken en een
locatie heeft daarin een eigen mix van de vier verschillende
staat en hier meer inzet voor nodig is dan voor een reguliere
gemaakt, waarbij er aandacht is voor aspecten zoals
veilige, leefbare en duurzame leefomgeving. Om deze kansen
thema’s; wonen, werken, water, regio. Welke op hun
andere wijk.
klimaatadaptatie, energietransitie, circulair, modulair- en
optimaal te benutten is het van belang dat we deze
beurt weer opgebouwd zijn aan de hand van de drie grote
gasloos bouwen.
ontwikkelingen parallel laten lopen aan de ontwikkeling van
ruimtelijke ambities om een groene en gezonde stad te zijn.
Van elk van deze gebieden wordt aan de hand van referentie-
de Vleugels van de Stad. Er is immers ruimte nodig om te
Aan de hand van referentiebeelden wordt de invulling van
beelden een invulling voor de toekomst geschetst. Nu nog
Voor bestaande wijken geldt dat deze elke hun eigen karakter
kunnen schuiven met segmenten en woningtypen over de
die mix getoond. Met deze omgevingsvisie wordt het wiel
ontbrekende schakels in de stad krijgen hier hun plek. De
hebben
en
stad. Alleen dan kunnen we – op tijd – de oudere wijken met
niet opnieuw uitgevonden. Er wordt al op verschillende plek-
verschillende gebieden en impressies worden hierna beknopt
opgaven. We bouwen aan vitale en krachtige wijken, waarbij
een concentratie van sociale woningen (variërend van circa
ken hard aan de ontwikkeling van de stad gewerkt. Ze wordt
toegelicht.
we inzetten op meer differentiatie in de wijken en een veilige,
50 tot 75%) versterken. Het geeft ons de kans om ook de leef-
vernieuwd, verbeterd en er zijn verschillende ruimtelijke
leefbare
baarheid en kwaliteit te verbeteren in de wijken van de stad
plannen
de
Door de voorgestelde ruimtelijke ontwikkelingen op de
waar dit ook echt nodig is.
omgevingsvisie op voort. De omgevingsvisie biedt het
transformatielocaties te toetsen op hun effecten op de
we aandacht voor gemêleerde wijken naar leeftijdsopbouw
perspectief, waarbinnen deze ontwikkelingen in samenhang
leefomgeving worden de keuzes in de functiemix verder
en sociale draagkracht.
plaatsvinden. Het borgt de onderlinge samenhang en zorgt
aangescherpt en onderbouwd. Deze toetsing via een
en
en
worden
daarmee
de
wijken
specifieke
toekomstbestendige
aandachtspunten
leefomgeving
die
uitnodigend is voor bewegen en ontmoeten. Hierbij hebben
in
verschillende
planfases.
Daar
bouwt
voor de richting voor de stad als geheel. De verschillende
zogenaamde omgevingseffectrapportage vindt niet nu
Naast de ambities en thema’s die voor de gehele stad gelden,
projecten en ontwikkelingen zorgen voor invulling van de
plaats, maar wordt onderdeel van de gebiedsvisies die nodig
zetten we met ontwikkelingen in de bestaande wijken in op
weg ernaartoe.
zijn voor de transformatie-locaties.
een betere verdeling tussen het oostelijk en westelijk deel van de stad en meer differentiatie in de wijken. Door met de
De vier specifiek te onderscheiden transformatielocaties zijn:
fysiek ruimtelijke ontwikkelingen de combinatie te maken
• De Vleugels van de Stad, bestaande uit:
met de sociaal- en maatschappelijke opgaven én inzet vanuit
• Linge-oevers
het sociaal domein, willen we het verschil maken voor alle
• Schelluinsestraat en Stationsgebied
inwoners in Gorinchem. We bouwen hiermee samen aan
• Gorinchem Noord
vitale en krachtige wijken met een eigen identiteit.
• Binnenstad
54
6 De bestaande stad
6.1 Transformatielocaties
55
6.2 Vleugels van de Stad De Vleugels van de Stad zijn onderdeel van de duurzame
Bereikbaarheid gebied
ontwikkeling en groei van Gorinchem. We ontwikkelen
• Ruim baan voor langzaam verkeer en ruimte-efficiënte
voornamelijk binnen de stedelijke contour en laten de groene gebieden aan de stadsranden groen. We bezien zowel in de Oostelijke Vleugels (Linge Oevers) als in de Westelijke Vleugel (Schelluinsestraat en Stationsomgeving) van de
mobiliteitsvormen. • De auto komt op de tweede plaats en is grotendeels uit
Wonen
het zicht. • Deelmobiliteit krijgt de ruimte en wordt gestimuleerd.
binnenstad welke locaties zich lenen voor betere en slimmere ontwikkeling. Hiervoor zijn de Vleugels van de stad
Groene en toegankelijke oever
bedoeld: circa 2.000 nieuwe woningen als schakel tussen de
• De Linge verbindt de (binnen-)stad hier met het buiten-
binnenstad en de omliggende wijken, inclusief werkfuncties die werkgelegenheid bieden aan de inwoners in de stad en
gebied en vice versa. • De Linge wordt weer voor de Gorcumer: de Linge is
ruimte voor ontmoeting en (water)recreatie. Gebiedstrans-
geschikt voor pleziervaart, langzaam maar zeker verbindt
formatie is noodzakelijk, want nieuwe inwoners betekent
het water de wijken aan elkaar en krijgen inwoners de
immers het aanpakken van opgaven op het gebied van
kans de rivier optimaal te beleven.
mobiliteit, voorzieningen, groen, duurzaamheid en werken.
• Ook is er ruimte voor bezoekers van buiten. Verblijven
Voor de Vleugels van de Stad wordt een ontwikkelvisie
aan de Linge is mogelijk en toegankelijkheid vanaf de
opgesteld welke de verdere concretisering bevat van de
kades wordt onderzocht, met het oog op het karakter
aanzet uit de omgevingsvisie. Hierna volgen op visieniveau
en de schaal van Gorinchem. Het gebied fungeert als
de gedachtegang per ontwikkelgebied.
lokale hotspot.
Linge Oevers
Water
Werken
Regio
Industrieel cultuurhistorisch erfgoed • We kennen de historie van het gebied en de rol die het
Aan de oevers van de Linge bij de Arkelsedijk en Spijksedijk
voor de stad speelt en gespeeld heeft. Het aanwezige
kun je straks wonen, werken en recreëren. De Linge wordt
erfgoed wordt waar mogelijk onderdeel van de
een verbindend element, tussen Oost en West en de
ontwikkeling en wordt in de spotlights gezet.
binnenstad met het groene buitengebied. Het water krijgt
Hier vormen zich waardevolle verblijfsplekken of
een prominente plek in de ontwikkeling en wordt ingezet als
ankerpunten. Gebieden voegen vanwege hun
groen-blauwe verblijfsruimte voor bewoners, werknemers,
verblijfskwaliteit, ligging en functies van omliggende
bezoekers. Het wordt zo een nieuw stuk stad, waarin het
gebouwen een nieuwe identiteit aan de Vleugels toe.
verleden en de toekomst elkaar omarmen.
• Groen, water en het industrieel verleden zijn de dragers van de identiteit in het gebied.
De ‘Linge-mix’ – stedelijk wonen met werken en voorzieningen
Verbinden met bestaande wijken
• Hogere dichtheden, met meerdere woonlagen, zorgvuldig
• De te realiseren bruggen over zowel de Linge als het
ingepast in de omgeving. • Groen karakter in bouw en inrichting openbare ruimte met ruimte voor natuur en ecologie.
Merwedekanaal zijn essentieel om het water niet meer als barrière, maar als verbinder te zien tussen oost en west in zowel fysieke als mentale zin.
• Bewoners en bezoekers ontmoeten elkaar in gedeelde binnen- en buitenruimtes. • Toevoegen van woonruimte voor doelgroepen die een aanvulling vormen op de nu aanwezige doelgroepen in Gorinchem. • De functiemenging van woningbouw met de woonboulevard en de aanwezige werkfuncties wordt nader onderzocht.
56
6.2 Vleugels van de Stad
6.2 Vleugels van de Stad
57
Schelluinsestraat en stationsomgeving De Schelluinsestraat is nu een bedrijventerrein pal naast
• Met een nieuwe brug aan de westzijde van het
het centrum. De bedoeling is dat het bedrijventerrein straks
gebied over het Kanaal van Steenenhoek zijn de bedrijven
deels transformeert tot een gebied dat geschikt is om te
aan de Schelluinsestraat optimaal ontsloten via de
wonen, te werken en te ontspannen. Herinrichting van het
snelweg en wordt de stad ontlast van (vracht)auto’s.
Wonen
stationsgebied maakt het weer een prettige aankomstplek, die beter verbonden is met de omgeving. Het gebied wordt
Stadsentree Stationsweg/-plein – Groen verblijfsgebied
een stuk groener, het kanaal wordt weer zichtbaar. Het blijft
• Station Gorinchem krijgt het elan dat het verdient, door
Water
herinrichting van de omgeving. Het wordt een uit-
wel een stoer stuk stad.
nodigende stadsentree, het hart van de Vleugels, die Cityhub Breda-Utrecht
optimaal met de binnenstad verbonden is.
• Aan het einde van de Schelluinsestraat verrijst de OVcityhub aan de A27. Die zorgt voor optimale verbonden-
Intensiever gebruik Schelluinsestraat voor innovatieve
heid van de stad met de Randstad en Noord-Brabant en de
bedrijvigheid
omliggende gemeenten.
• In de Schelluinsestraat ontstaat ruimte voor nieuwe vormen
• Het gebied wordt voor het langzaam verkeer met de
van bedrijvigheid. Het kan gaan om kennisintensieve
Gildenwijk verbonden, zodat bewoners ook gebruik
bedrijvigheid, bedrijven actief in de (maritieme) maak-
kunnen maken van de daar aanwezige voorzieningen.
industrie, startups en dergelijke.
• De cityhub biedt tevens een kans voor een stedelijke mix
• Aan de westzijde is de bedrijvigheid niet mengbaar, hier
van wonen, werken en voorzieningen/sport-leisure in
is sprake van een hogere milieucategorie/bedrijvigheid
combinatie met het aangrenzende gebied Molenvliet.
met
meer
bedrijvigheid Ecologische en toegankelijke oevers
geur/geluid. mengbaar
Aan
de
met
is
de
woningbouw
oostzijde
en
Werken
Regio
voorzieningen (mixzone).
• Versteende delen in het gebied maken deels plaats voor groene beplanting.
• Door intensivering van ruimtegebruik wordt ernaar gestreefd bedrijvigheid te behouden. Hierdoor is dit
• Er is straks geen duidelijke voor-of achterkant meer
gebied in de toekomst minder geschikt voor bedrijven die
van gebieden en gebouwen, waardoor de gehele oever een
grootschaliger en extensiever zijn qua werkgelegenheid
kwaliteitsimpuls krijgt.
en toegevoegde waarde. Voor deze bedrijven werken we
• Op een aantal plekken langs de oevers wordt ruimte gecreëerd voor ontmoeting en (water)recreatie.
planologisch mee aan verplaatsing naar een andere/meer geschikte vestigingsplek zoals een van de bestaande bedrijventerreinen
Stedelijk wonen in de Spoorzone-mix
(denk
aan
Avelingen/Oost/Groote
Haar).
• Woningbouw vindt hier, naast ruimte voor kantoren,
• Op een aantal plekken in de mixzone is ruimte voor
plaats in hoge dichtheden. Er is ruimte voor een beperkt
ontmoeting en pleinvorming/-functies die zorgen voor
aantal consumentgerichte voorzieningen op de route
een aantrekkelijke reuring. Dit zijn dynamische, moderne
tussen station en de binnenstad. Met de toename aan
plekken waar zowel bestaande als nieuwe inwoners
duurzame mobiliteit neemt het belang van het station toe
kunnen genieten.
en wordt de spoorzone een drukkere plek dichtbij de binnenstad. • ‘Van rust naar reuring’, met delen waar wonen en werken in elkaar overvloeien. • Ruimte voor tijdelijke invullingen en initiatieven vanuit de stad zolang deze bijdragen aan onze ambities. • Het gebied is direct aangesloten op de binnenstad met aantrekkelijke
langzaam
verkeersverbindingen.
Een
modale verschuiving naar ruimte-efficiënte mobiliteitsvormen vindt plaats.
58
6.2 Schelluinsestraat en stationsomgeving
6.2 Schelluinsestraat en stationsomgeving
59
6.3 Gorinchem Noord In dit deel van de stad wordt gewerkt aan een aantrekkelijke
Gesegmenteerde bedrijvigheid met het accent
campus, waar bedrijven en onderwijs elkaar versterken.
op de innovatieve maakindustrie
Duurzame en innovatieve industrie krijgt in de komende
• De rode loper ligt uit om bedrijven uit de innovatieve
jaren een plaats op bedrijventerrein Groote Haar. Een
maakindustrie een (nieuwe) plek te geven en hen hier in
nieuw station en verbeterde infrastructuur voor langzaam
ruimtelijke zin te faciliteren om de stap te maken naar de
verkeer draagt bij aan een betere verbinding met de regio en andere delen van de stad. De verschillende elementen in het gebied worden samengebracht met respect voor en door het aangrenzende groene landschap.
Wonen
next economy. • Bedrijvigheid in zwaardere milieucategorieën krijgt hier ook een plek. • Groote Haar biedt goede vestigingsvoorwaarden voor de
Water
toekomst van grootschalige bedrijven die op meer centrale Regionale Beroepen en Innovatiecampus
plekken in de stad gelegen zijn en op hun huidige
• Hét voorbeeld van hoe onderwijs en bedrijfsleven elkaar
vestigingsplek
niet
kunnen
groeien.
We
willen
kunnen vinden en waar het onderwijs beter aansluit op de
planologisch medewerking verlenen aan verhuizing van
wensen uit het bedrijfsleven en bestaande en nieuwe
deze bedrijven, mits er ook een ontwikkelplan en invulling
arbeidskrachten zich kunnen doorontwikkelen.
is voor de achterblijvende locatie en langdurige leegstand
• Innovatiekracht komt tot stand door ruimte voor leren, werken en ontmoeten.
Werken
en verpaupering van de achterblijvende locatie wordt voorkomen.
• De campus wordt uniformer ingericht en er ontstaat
Regio
synergie en verbinding door ingrepen in de ruimtelijke
Duurzame energie en smart grids
inrichting.
• De bedrijvigheid in dit gebied zet maximaal in op duurzaamheid en innovatie.
Landschapspark Noord – Overgang
• Er wordt ruimte geboden aan experiment.
van stad naar landschap
• Gebruik van duurzame bronnen en het uitwisselen van
• De menging van functies in het gebied, de verbinding tussen de elementen en de overgang naar het buitenge-
energie binnen het gebied wordt gefaciliteerd en gestimuleerd
bied dient nader te worden uitgewerkt. • De buitengebieden zijn goed toegankelijk. • Er ontstaat niet alleen een prettige plek om te leren en werken, maar het nodigt ook uit om te verblijven in het Groene Hart. Bereikbaarheid Gorinchem Noord • Met een brug over het Merwedekanaal en de Linge wordt de basis gelegd voor een nieuwe ‘oost-west’ fietsverbinding naar het scholencluster. Met deze verbinding kunnen ook snel de oevers van de Linge worden bereikt. • Het gebied krijgt een eigen OV hub, zodat er een goed alternatief voor de auto is.
60
6.3 Gorinchem Noord
6.3 Gorinchem Noord
61
6.4 Binnenstad Gorinchem is en blijft een vestingstad. De mix van winkels,
• De kwaliteit van de verbinding tussen het station en de
horeca, woningen, cultuur en recreatieve voorzieningen
binnenstad wordt verbeterd, zodat deze route logischer
wordt nog sterker gemaakt, om zo de binnenstad klaar te
en aantrekkelijker is voor zowel inwoners als bezoekers.
maken voor de toekomst. Dat betekent dat er meer ruimte
• Parkeren zal meer aan de randen, bij OV-knooppunten en
komt voor de fietser, voor de voetganger en voor groen. We
Wonen
hubs plaats moeten vinden.
zetten in op een autoluwe binnenstad. Zo wordt het voor inwoners en bezoekers een nog prettiger omgeving om te
Radicaal vergroenen – ontmoetingsplekken
verblijven en elkaar te ontmoeten.
• Vergroten van de verblijfskwaliteit doen we door de versteende
binnenstad
op
meerdere
plekken
te
Mix van wonen, werken, leven en recreëren – Mix van
vergroenen. Meer groene plekken nodigen uit tot
woonmilieus
ontmoeting en gezonder bewegen.
• De binnenstad biedt ruimte aan een mix van winkels,
• De zichtlijnen naar en verbindingen met de groene
horeca, woningen, cultuur en recreatieve voorzieningen.
vestingwal worden versterkt. De binnenstad krijgt zo een
Deze mix wordt nog sterker gemaakt, zodat de binnen-
ander gezicht, zonder dat het de kwaliteit van de binnen-
stad klaar is voor de toekomst.
stad als historische parel tenietdoet.
Water
Werken
• Het kernwinkelgebied en het cluster van voorzieningen zoals horeca, cultuur en dienstverlening er omheen
Aandacht voor erfgoed
is compact en aantrekkelijk voor een breed publiek.
• De culturele en recreatieve voorzieningen zijn op orde.
Voorzieningen
worden
meer
geconcentreerd
en
Hierbij staat functionaliteit maar ook een goede en
• Vrijkomend vastgoed aan de randen en buiten het
• Het erfgoed van de binnenstad staat centraal, waarbij
voorzieningencluster biedt ruimte voor toevoeging in
beleving (van de historie en het groen) een belangrijk speer-
de hogere segmenten van de woningmarkt. We maken, op
punt is. Dit betekent bijvoorbeeld dat historische
kleine schaal, wonen in de binnenstad beter mogelijk
gebouwen en het UNESCO erfgoed ook toegankelijk
(bijvoorbeeld boven winkels).
moeten kunnen worden voor het publiek.
kwalitatief geüpgraded.
Regio
gezonde beleving centraal.
• De binnenstad is de plek waar veel inwoners met verschillende achtergronden, gezinssamenstellingen en
Binnenstad Centrum - dynamische gevarieerde
sociaaleconomische status samenkomen. Er bestaat een
woonomgeving met stadskarakter.
mix van hogere en lagere inkomens. Dat is en blijft zo. De
• In de binnenstad staan verblijven en ontmoeten centraal.
mix aan verschillende functies en woonmilieus is
Een compact centrum waar winkelen, horeca, cultuur,
exemplarisch voor de diversiteit in de stad. Wonen
toerisme, wonen en erfgoed goed samengaan en
in
onze
elkaar versterken. Het MKB wordt door compactheid in de
binnenstad leeft en is écht Gorcums. We bieden ruimte
binnenstad juist versterkt, en het kleinschalige en
de
binnenstad
is
niet
exclusief,
maar
aan huishoudens met een grotere beurs en we onder-
persoonlijke van de ondernemers wordt gewaardeerd.
steunen inwoners die het moeilijker hebben. Iedereen,
• Ondernemers in de binnenstad zijn trots op onze mooiste
die dat wil, verdient een plek in onze prachtige binnen-
vestingstad, dragen dit uit en maken de binnenstad tot
stad.
een inspirerende dynamische omgeving waar het goed toeven is en er oog is voor de sociale aspecten zoals
Autoluw – hoge verblijfskwaliteit
zorgen en omkijken naar elkaar.
• In de binnenstad wonen betekent niet automatisch een auto voor de deur: de auto krijgt een minder prominente plek toebedeeld. Doorgaand autoverkeer door de binnenstad wordt beperkt tot een minimum. Parkeren krijgt op straat minder ruimte zodat er hier juist plek ontstaat om leef- en verblijfskwaliteit toe te voegen. • Langzaam verkeer in en rond de binnenstad wordt beter en meer gefaciliteerd, door de verbindingen met de stadswijken te verbeteren.
62
6.4 Binnenstad
6.4 Binnenstad
63
Bijlagenboekje
Bijlage 1
1. Instrumenten onder de Omgevingswet
65
2. Historische context
66
3. Trends en ontwikkelingen
70
4. Participatieverantwoording
73
64
Instrumenten onder de Omgevingswet
BIJLAGENBOEKJE
BIJLAGENBOEKJE
65
Bijlage 2 Gorinchem in tien perioden
Periode 3 GORINCHEM VESTINGSTAD – FRONTLINIESTAD – 17e eeuw
De geschiedenis van Gorinchem is in te delen in 10 perioden. De eerste periode start in de 10e eeuw en de tiende periode loopt door tot vandaag. Door de tien perioden heen is te zien hoe de stad zich heeft ontwikkeld van de eerste ontginningen van oernatuur tot landbouwgrond, een vestingstad, een industriestad, een woon- werkstad en uiteindelijk tot een stad
kern: IN DE FRONTLINIE, STAD ALS VESTING EN MILITAIR BOLWERK
die onderzoekt welke plek en rol hij heeft in de regio. Rond 1650 bestaat Gorinchem uit elf bolwerken en een lunet in de Linge. In de ranglijst staat Gorinchem op de 8e Bureau Steenhuis Meurs voerde een historisch onderzoek vanuit de overtuiging dat wanneer de historische gegroeide
plaats van de steden in de Staten van Holland. In 1600 werd begonnen aan de bouw van vestingwerken. Toen het
identiteiten doorklinken in de nieuwe toekomst, er als vanzelf een sterk merk ontstaat omdat imago en identiteit dan
offensief van de Spanjaarden dreigde was er geen tijd om de middeleeuwse muren zorgvuldig te vervangen door
samenvallen. Zij hebben onderzocht wat dat voor Gorinchem betekent. Wat past bij Gorinchem? In programma, sfeer,
moderne vestingwerken. Om de Spanjaarden op afstand te houden, heeft men voor de stadgracht en middeleeuwse
toon, architectuur en landschap, in beeldkwaliteit? Welk palet van functies zoeken huidige en nieuwe Gorkummers in de
muren, nieuwe aarden bolwerken opgeworpen met daarvoor nog een brede gracht. De wijde omgeving van
stad? Hoe kan hier sociaal en economisch, maar ook cultureel en toeristisch, een slag worden gemaakt? Het onderzoek
Gorinchem werd onder water gezet. Deze tussenoplossing heeft tientallen jaren geduurd, met als effect dat
dat is gedaan levert een psychogram van Gorinchem op: een persoonlijkheidsbeschrijving van Gorinchem die te zien is
de omgeving sterk verarmde. Gorinchem is uiteindelijk niet door de Spanjaarden belegerd en de vesting is
als je naar de stad kijkt door de jaren heen.
afgebouwd zoals beoogd. In 1672 wordt Gorinchem onderdeel van de Oude Hollandse Waterlinie
Periode 1 Van voor de ontginning tot het worden van een grensstad - 10e tot 15e eeuw
kern: HET ONTSTAAN VAN GORINCHEM EN VORMING VAN IDENTITEIT ALS TUSSENSTAD De eerste ontginningen in Gorinchem krijgen vorm vanaf de 10e eeuw. Voor die tijd was er nog sprake van een
Periode 4 18e eeuw: Regentenkliek en rijke wooncultuur. Overmaat in de vesting. Tuinenweelde en tuinplezier
kern: VERSCHUIVEN VAN ECONOMISCH BELANG NAAR GEBIEDEN BUITEN DE VESTING, GORINCHEM OVER HET HOOFD GEZIEN
West-Europese wildernis. Door veen te ontginnen is die wildernis productief gemaakt. Dat zie je nog terug in deindeling van de percelen.
In de 18e eeuw verplaatste het economisch leven in Holland zich vooral naar de kust. Het effect was dat verkeerslijnen over andere steden liepen dan Gorinchem en dat er sprake was van eeuwenlange stilstand.
Vanaf 1267 is Gorinchem een grensstad tussen Gelre en Holland. De stad was onderdeel van de strijd tussen
Gorinchem lag binnen een haast onbreekbare gordel van de Hollandse Waterlinie. Binnen de vesting ontstond
de heren van Arkel en de graven van Holland. In 1412 werd de strijd beslecht in het voordeel van Holland.
(ondanks de economische moeilijkheden) overmaat en er werden mooie tuinen aangelegd.
Gorinchem was een stad als drielandenpunt in verschillende systemen: tussen Zuid-Holland, Gelderland en Brabant.
Periode 5 Periode 2
De Franse tijd 1800-1815 en de decennia erna. Vesting aangepakt. Route Napoleon, Gorinchem als centraal punt en de daaropvolgende neergang.
(Laat-) Middeleeuwse bloei als marktstad – 16e eeuw
kern: ECONOMISCHE ONTWIKKELING, GUNSTIGE STRATEGISCHE POSITIE LANGS HET WATER
kern: VAN ECONOMISCHE VOORUITGANG TOT NEERGANG; STAD ZIT WEER IN DE FRONTLINIE EN WORDT SPEELBAL In de Franse tijd was Gorinchem een belangrijke plek in het imperium van Napoleon.
In deze periode ontwikkelde zich in de gebieden langs de Merwede, Linge en Biesbosch een nieuw soort economie
Er vond een groot bombardement plaats op de stad door de Pruisische artillerie. De Fransen geven zich over,
die was gericht op de waterwegen. Die economie stond in het teken van landbouw en veeteelt en later ook
maar 70% van de huizen van Gorinchem ligt in puin of is flink beschadigd. Hieruit blijkt op dat moment al dat
visserij en de oogst van de grienden.
een vestingstad te weinig bescherming biedt en dat het een inmiddels achterhaald concept is. Met de aanleg van weer een nieuwe linie en een aantal nieuwe kanalen verwordt de stad in deze periode tot een speelbal:
De grote steden rondom de Alblasserwaard en Vijfheerenlanden waren voor de boeren een belangrijk afzetgebied,
voor watersnood, oorlogshandelingen en inundatie.
waar de grote zeeschepen kaas en boter insloegen. Gouda was een belangrijke plek voor de verkoop van kazen en Dordrecht gebruikte karnemelk om linnen te bleken en er vervolgens kleding van te maken. Het eerste gebouw binnen de vesting van Gorinchem was het Tolhuys dat in 1598 gebouwd werd tijdens de bouw van de nieuwe vestingwallen. Het werd gebruikt voor het heffen van tol van de langs Gorinchem varende schepen. 66
67
Periode 6
Periode 8
Een nieuwe koers: Gorinchem industriestad 1870-1940
Kanteling stadsvernieuwing en beschermd stadsgezicht – 1970-1988
kern: STAD IN VERSNELLING, INDUSTRIE NEEMT EEN SLEUTELPOSITIE IN
kern: STADSVERNIEUWING, VERDER UITBOUWEN CENTRUMFUNCTIE
Sinds 1883 is de stad aangesloten op het spoorwegnet en de gunstige ligging aan waterwegen biedt voordelen.
In het structuurplan 1972 wordt beschreven dat het de opdracht is om de centrumfunctie van de stad voor de
Qua economie kent de stad twee snelheden en industrialiseert hij. Er wordt een suikerfabriek gebouwd aan de
streek verder uit te bouwen. Deze periode kenmerkt zich door stadsvernieuwing en ingrepen van een goede
Arkelsedijk (1871). De suikerbieten werden aangevoerd over de Linge en de fabriek beschikte over een eigen haven.
kwaliteit, met terughoudende architectuur die past in de maat en schaal van de binnenstad. In 1978 werd de
In 1881 kwam de Vries Robbé in Gorinchem. Met deze grote werkgever van de stad waren ook meer woningen
gemeentegrens verlegd en groeide de stad richting het noordwesten en later ook richting het oosten.
nodig. Dat werd de Lingewijk, die tussen 1907 en 1929 in fases gebouwd werd. Het ontwerp van de wijk was geïnspireerd op de Engelse tuinstad: dorpse opzet in het groen. De vesting wordt stap voor stap opgeheven en in 1967 vertrekt het garnizoen.
Periode 9 Gorinchem in recente decennia 1988-heden
In 1903 werd de suikerfabriek aan de Arkelsedijk overgenomen door raffinaderij Hollandia, een onderdeel van de Centrale Suiker Maatschappij (CSM). In 1928 stapte de fabriek over van ruwsuikerproductie op melkzuurproductie en de productie van smaakversterkers en zoetstoffen. Na de oorlog verhuisde het chemisch laboratorium van Amsterdam naar Gorinchem en in 1968 kwam een fusie tot stand met de Schiedamse
kern: PROMINENTE MONUMENTGEMEENTE, OOSTELIJKE UITBREIDING WONINGBOUW, NOORDELIJKE UITBREIDING INDUSTRIE
melkzuurfabriek. De Suikerunie werd uiteindelijk in 2007 voortgezet onder de naam
Begin jaren ‘90 is de basis gelegd voor de oostelijke uitbreiding van de woningbouw in Gorinchem tussen
Corbion, die het terrein tot op de dag van vandaag exploiteert en actief is in de
Wijdschild/de Lingsesdijk en Dalem: Laag Dalem, Laag Dalem Zuid en Hoog Dalem.
levensmiddelentechnologie.
De industriële uitbreiding werd voorzien in Gorinchem-Noord. Ruimtelijk gezien zijn hier het Stegenplan Gorinchem en het Gemeentelijk monumentenbeleid, dat al sinds 1995 in voorbereiding is, de belangrijke plannen om te noemen. Erfgoed wint aan belang en vraagt om een meer integrale benadering van het beleidsveld. Gorinchem heeft een (Rijks)beschermd stadsgezicht en ontwikkelt zich tot een prominente monumenten-
Periode 7 Woon- en werkstad Gorinchem 1940-1970, heen en weer tussen zelfbewustzijn en grootheidswaan
gemeente, waar erfgoed in combinatie met cultuur en toerisme een steeds grotere (economische) plek inneemt. De woon- en transformatievisie uit 2019 en de mobiliteitsvisie uit 2020 zijn van grote invloed op het huidige ruimtelijke beleid, samen met de visie van de Stad ‘GO2032’ (2017) en het Berenschotrapport over de centrumfunctie van Gorinchem (2019). De route naar duurzame groei voor stad en regio wordt uitgestippeld.
kern: UITBREIDING BUITEN DE VESTING, GESTAGE GROEI Vanaf 1940 werd in verschillende studies gekeken naar uitbreiding van de stad. Dat werd nodig vanwege verwachte bevolkingsstijging en –verjonging, vooral door migratie. Een groot woningtekort en sanering van de binnenstad leidde ertoe dat er 5300 woningen en een groot aantal voorzieningen moesten komen, waaronder
Periode 10 Samen maken we de stad - heden - 2050 - Gezond, groen en klimaatbestendig, kwaliteit door diversiteit.
het ziekenhuis. De stad ontwikkelde zich tot een multiculturele stad. En als centrum voor watergebonden bedrijvigheid.
kern: ROUTE NAAR DUURZAME ONTWIKKELING
In de structuurstudie 1968 wordt de centrale ligging van Gorinchem vermeld met de railverbinding met Rotterdam en Utrecht en de streekfunctie in de Alblasserwaard. Uitgangspunt is dat de oude stad het stadscentrum blijft;
Daarmee wordt periode 10 ingeluid: de periode waarin Gorinchem op een punt staat om te kiezen hoe de
evenwichtige uitbreiding aan weerszijden.
ambities en ontwikkelen in de toekomst invulling krijgen.
Pas sinds 1959 is Gorinchem officieel geen vesting meer. De militaire status beperkte de groei van de stad. Het is een van de redenen waarom de vesting nog bijna volledig behouden is.
68
69
Bijlage 3 Trends en ontwikkelingen In iedere gemeente spelen veel trends en ontwikkelingen een rol, waaronder de gevolgen van klimaatverandering, digitalisering van de samenleving, en demografische trends zoals vergrijzing. Elke gemeente ondervindt de gevolgen van deze nationale ontwikkelingen op hun eigen manier, zoals de watergebonden opgaven in Gorinchem. Daarnaast heeft Gorinchem ook nog te maken met regionale trends en ontwikkelingen, denk daarbij aan de verdichting binnen de gemeentegrenzen of economie trends. Hieronder zijn op verschillende onderwerpen de trends en ontwikkelingen voor Gorinchem uitgewerkt.
Bevolkingsontwikkeling
Economie
Zorg en gezondheid
Energietransitie, klimaatadaptatie en circulaire economie
Het Planbureau voor de Leefomgeving voorspelt grote
Gorinchem is een goed presterende gemeente, met een
In Gorinchem doet iedereen er toe en kijken we actief naar
Klimaatverandering zorgt voor meer extremen in neerslag,
demografische
en
relatief lage werkloosheid, een divers bedrijfsleven en een
elkaar om. We zien de vraag naar zorg nu en in de toekomst
hitte, droogte en water door de grote rivieren, waaronder de
bevolkingskrimp. Voor Gorinchem is op korte termijn een
goed gekwalificeerde beroepsbevolking. In 2019 zijn er in
toenemen. Daarom faciliteren we een gezonde leefstijl, een
Merwede/Waal. De eindigheid van natuurlijke hulpbronnen
groei van het aantal inwoners voorspeld, maar op langere
Gorinchem bijna 22.500 banen en ruim 3.500 bedrijven. De
prettige leefomgeving en zorgen we dat iedereen kan mee-
en grondstoffen vraagt om het nemen van maatregelen. Het
termijn is de groei onzekerder. Er is een toename van mensen