DEF Omgevingsvisie Gorinchem 2050-screen
Tekst van het document
Stad in Balans Omgevingsvisie Gorinchem 2050
Gemeente Gorinchem augustus 2023 In samenwerking met: Procap Adviseurs en Projectmanagers bbn Adviseurs BVR Adviseurs Ruimtelijke Ontwikkeling Royal Haskoning DHV
Voorwoord Voor u ligt de Omgevingsvisie van onze prachtige stad. Deze visie is niet zomaar een document; het laat zien hoe we ons willen inzetten om het beste te creëren voor Gorinchem. Het beste voor haar inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners in de stad en de regio. Bij alles wat we doen, laten we ons leiden door één centrale gedachte: “Alles wat we doen, doen we voor Gorinchem.” Onze visie is gericht op het optimaal benutten van de ruimte die we hebben, waarbij elke vierkante meter van Gorinchem meetelt. We beseffen dat alles met elkaar samenhangt en dat de verschillende aspecten van onze leefomgeving onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Het één kan niet zonder het ander bestaan. Bij het opstellen van deze Omgevingsvisie hebben we altijd in gedachten gehouden dat iedereen moet kunnen meedoen. Niet alleen kijken we naar de fysieke aspecten, maar we belichten ook de zachte kant, die bijdraagt aan de leefbaarheid en sociale cohesie in onze stad. We willen de menselijke kant benadrukken en ervoor zorgen dat niemand wordt buitengesloten. Deze visie gaat niet over de korte termijn, maar het is een document dat vooruitkijkt, zelfs tot 30 jaar in de toekomst. We willen dat zelfs onze kleinkinderen de positieve effecten van onze beslissingen kunnen ervaren. Deze visie verwoord de ambities voor de stad.
We bouwen aan een toekomstbestendige stad waar ook volgende generaties met plezier wonen en werken in Gorinchem. Samen met mijn collega’s en alle betrokken partijen, zetten we ons in om deze visie tot leven te brengen. Wanneer ondernemers, inwoners, organisaties of wij met nieuwe plannen of initiatieven aan de slag gaan, toetsen we of deze plannen passen bij deze omgevingsvisie. Zo kijken we of een plan ook bijdraagt aan de ambities van de stad. Laten we vol vertrouwen en vastberadenheid de uitdagingen aangaan. Samen kunnen we Gorinchem laten bloeien en een leefomgeving creëren waar we trots op kunnen zijn.
Namens het college van burgemeester en wethouders, Wethouder Fatih Polatli
VOORWOORD
3
INHOUD Samenvatting
6
1. De omgevingsvisie in perspectief
7
1.1 Wat is een omgevingsvisie?
8
1.2 Wat betekent dit voor u?
11
1.3 Functie van de omgevingsvisie
12
2 Het Gorcums DNA
14
2.2 Kwaliteiten van Gorinchem
16
3 Gorinchem op weg naar 2050
19
3.1 Onze opgaven
4 Drie strategische ruimtelijke ambities
23 24
4.2 Gezonde inwoners
26
4.3 Groene stad
28
4.4 Samen de stad maken
30
32
5.1 Wonen
32
5.2 Werken
38
5.3 Water
44
5.4 Regio
50
6 De bestaande stad
54
6.1 Transformatielocaties
55
6.2 Vleugels van de Stad
56
Schelluinsestraat en stationsomgeving
INHOUD
19
4.1 Gezonde groei binnen de grenzen
5 Ruimtelijke en programmatische basisstructuur
4
14
2.1 650 jaar bouwen aan de stad
58
6.3 Gorinchem Noord
60
6.4 Binnenstad
62
Bijlagenboekje
64
INHOUD
5
Samenvatting Een samenvatting van de omgevingsvisie leest u in de publieksuitgave van de visie.
1. De omgevingsvisie in perspectief Gorinchem staat op een kruispunt en kiest de richting voor
Ambities voor en door de stad
haar ruimtelijke toekomst. Op veel plekken in de stad spelen ruimtelijke vraagstukken of ontstaan kansen. De vraag ligt
In de stad is de afgelopen jaren intensief gesproken over
voor: welk perspectief kiezen we samen voor Gorinchem? De
wat voor stad we willen zijn. Inwoners, ondernemers,
omgevingsvisie helpt om daarin richting te kiezen en accenten
maatschappelijke
te leggen. Opgaven, kansen en ambities worden niet los van
hebben input geleverd, en onder de noemer GO2032 is daar
elkaar beschouwd, maar integraal afgewogen en gecombineerd
een visie van de stad van gemaakt. In de omgevingsvisie
tot één geheel. Alle aspecten van de leefomgeving worden
nemen we de visie, opgaven en ambities van GO2032 over
zorgvuldig afgewogen. De visie is breed inzetbaar en biedt duide-
en maken we de vertaling naar de ruimtelijke gevolgen
lijkheid aan inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers,
richting 2050.
instellingen,
regio
en
gemeente
initiatiefnemers en onze partners in de regio. Het geeft antwoord op de vraag of een voorgestelde ontwikkeling, van welke omvang dan ook, past binnen de koers die we als gemeente voor ogen hebben. De omgevingsvisie biedt een perspectief voor de lange termijn. Het Gorinchem van de toekomst wordt zichtbaar, maar niet alles wordt tot in detail ingevuld. De visie biedt het wenkend perspectief, waarbinnen ruimtelijke ontwikkeling zich afspeelt. Daarbij kunnen we inspelen op nieuwe of onvoorziene ontwikkelingen en blijft er ruimte voor flexibiliteit.
6
SAMENVATTING
1. DE OMGEVINGSVISIE IN PERSPECTIEF
7
1.1 Wat is een omgevingsvisie? In de omgevingsvisie staat wat wij met elkaar belangrijk
beleidscyclus. Het uitwerken en verder door laten werken
Eisen uit de Omgevingswet
Nationale omgevingsvisie (NOVI)
vinden in onze leefomgeving. Hierin wordt duidelijk hoe
van beleid gebeurt met behulp van andere instrumenten.
we de fysieke leefomgeving beschermen, benutten en
Bijvoorbeeld
het
De omgevingsvisie is vormvrij. Dat betekent dat wij zelf
De NOVI biedt een kader en geeft richting op een landelijke
ontwikkelen, waarin de kwaliteit van de leefomgeving
omgevingsplan, maar in Gorinchem ook via het stedelijk
keuzes kunnen maken in de vorm en de inhoud. In artikel
schaal. Tegelijkertijd is er ruimte voor regionaal maatwerk
voorop staat.
programmeren. In een programma staan de maatregelen,
3.2 en 3.3 van de Omgevingswet staan wel een aantal voor-
en verdere uitwerking gericht op gebieden. Met de NOVI als
met
het
omgevingsprogramma
en
om bepaald beleid uit te kunnen voeren en doelen te behalen,
waarden waaraan de omgevingsvisie moet voldoen. Zo schrijft
kader kunnen we keuzes voor onze leefomgeving sneller en
De omgevingsvisie omschrijft het beleid voor de fysieke
meer in detail beschreven dan in de omgevingsvisie. In
artikel 3.2 voor dat de omgevingsvisie bestaat uit:
beter maken. Zo bouwen we samen aan een mooier en sterker
leefomgeving integraal, alle onderdelen in samenhang.
een omgevingsplan staan de regels waar iedereen zich aan
Daardoor kunnen we integrale afwegingen maken over
moet houden. Het omgevingsplan is straks de vervanger
vraagstukken en ontwikkelingen over de leefomgeving.
van al onze verschillende bestemmingsplannen. Er is straks
Via de visie kunnen we zowel op gebieds- als themaniveau
één omgevingsplan waarin alle regels voor de verschillende
beoordelen of nieuwe ontwikkelingen en concrete aanvragen
delen van de gemeente staan. Daarin is maatwerk
gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van
passen bij onze ambities en opgaven. Zo zorgen we
belangrijk. Stedelijk programmeren is een methodiek
het grondgebied;
Nederland moet zich aanpassen aan de gevolgen van
ervoor dat we de juiste keuzes maken. De visie is de
waarmee
de hoofdzaken van het voor de fysieke leefomgeving te
klimaatverandering,
basis voor de invulling van de andere instrumenten van de
projecten en gebiedsontwikkelingen prioriteert en koppel-
voeren integrale beleid.
rivierafvoeren, wateroverlast en langere perioden van
Omgevingswet.
kansen inzichtelijk maakt. Het kader van de omgevings-
de
gemeente
Gorinchem
grote,
complexe
visie biedt hiervoor een belangrijke basis.
Nederland. •
een beschrijving van de hoofdlijnen van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving;
•
•
De NOVI omschrijft 4 prioriteiten:
de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het 1. Ruimte voor klimaatadaptatie en energietransitie: zoals
zeespiegelstijging,
hogere
droogte. Nederland is in 2050 klimaatbestendig en waterDaarnaast omschrijft artikel 3.3 dat alle nieuwe initiatieven
robuust.
met de beginselen (voorzorg, preventief handelen, bron-
Beleidscyclus
Na het beschrijven van maatregelen en regels stopt de
bestrijding van milieuaantasting en de vervuiler betaalt)
beleidscyclus niet. We evalueren of we met de maatregelen
rekening dienen te houden.
2. Duurzaam economisch groeipotentieel: Nederland werkt toe naar een duurzame, circulaire, kennisintensieve en
In de Omgevingswet staat de beleidscyclus (weergegeven in
en regels de gewenste doelen halen. Op basis daarvan
internationaal concurrerende economie in 2050.
figuur 1) centraal. Deze cyclus laat de samenhang tussen de
wordt gekeken of aanpassen of veranderen van het
omgevingsvisie en de andere instrumenten van de Omgev-
beleid nodig is. Het (op onderdelen) aanpassen van de
ingswet zien. Het beschrijft hoe de overheid handelt in de
omgevingsvisie kan dan de volgende stap zijn. Daarna
Elke overheidslaag stelt een omgevingsvisie op. Het Rijk
nieuwe locaties nodig voor wonen en werken. Het
fysieke leefomgeving. Daarnaast verbindt de beleidscyclus
doorlopen we weer de rest van de cyclus.
maakt een nationale omgevingsvisie (NOVI), de provincie
liefst binnen de bestaande stadsgrenzen, zodat de open
de instrumenten, die de overheid kan gebruiken, op een
een provinciale omgevingsvisie (POVI) en de gemeente een
ruimten tussen stedelijke regio’s behouden blijven. We
logische manier met elkaar.
gemeentelijke omgevingsvisie (GOVI). De omgeving houdt
willen de leefbaarheid en klimaatbestendigheid in steden
Relatie met andere visies 3. Sterke
en
gezonde
steden
en
regio’s:
er
zijn
namelijk niet op bij de grens van een gemeente of provincie.
en dorpen verbeteren. Schonere lucht, voldoende groen
Deze omgevingsvisie beschrijft beleid voor de fysieke
In onze eigen Gorcumse omgevingsvisie maken wij onze
en water en genoeg publieke voorzieningen waar mensen
leefomgeving en is daarmee het startpunt voor de
eigen keuzes binnen de gemeentelijke grenzen, die daarmee
kunnen bewegen (wandelen, fietsen, sporten, spelen),
soms van andere omgevingsvisies kunnen verschillen. De
ontspannen en samenkomen.
omgevingsvisie is ‘zelfbindend’ en leidt daarmee enkel tot verplichtingen voor de bestuurslaag die de visie zelf heeft opgesteld.
4. Toekomstbestendige ontwikkeling van het landelijk gebied: er ontstaat een nieuw perspectief voor de Nederlandse landbouwsector als koploper in de duurzame kringlooplandbouw. Een goed verdienpotentieel voor de bedrijven wordt gecombineerd met een minimaal effect op de omgevingskwaliteit van lucht, bodem en water. Ook gaan we in Nederland aan de slag met het verbeteren van biodiversiteit en het tegengaan van bodemdaling.
(Figuur 1 – beleidscyclus Omgevingswet) 8
1.1 WAT IS DE OMGEVINGSVISIE?
1.1 WAT IS DE OMGEVINGSVISIE?
9
1.2 Wat betekent dit voor u? Omgevingsvisie Zuid-Holland (POVI Zuid-Holland)
De omgevingsvisie is gemaakt voor en door de stad Gorinchem (GOVI). Het bepaalt de koers van de gemeente voor de komende jaren. Ook als inwoner, ondernemer of organisatie in de stad kunt u de omgevingsvisie gebruiken. Bijvoorbeeld als
Zuid-Holland is de dichtstbevolkte provincie van Nederland.
4. Energievernieuwing:
u zelf een initiatief wilt ontwikkelen.
We willen graag dat onze provincie over 30 jaar nog steeds
Zuid-Holland gaat haar energieaanpak vernieuwen. Onze
prettig, veilig en gezond is om in te wonen, werken en
focus ligt bij de steden, de industrie en de glastuinbouw.
recreëren. Daarom is het belangrijk dat we nu al nadenken
Wij willen een slimme en schone economie zijn waar
over de keuzes die daarvoor nodig zijn. De vraagstukken zijn groot en vaak met elkaar verweven. Denk aan het
Initiatief nemen
Kostenverhaal
fossiele bronnen zijn vervangen door hernieuwbare
Een nieuw initiatief (plan of idee) dat niet past binnen
Bij het uitvoeren van projecten van initiatiefnemers maakt
bronnen.
de regels van de gemeente (bestemmingsplannen nu of
de gemeente kosten. Deze kosten betaalt de initiatiefnemer.
omgevingsplan na 1 januari 2024), wordt getoetst aan de
Hiervoor leggen we in principe afspraken vast in een
bouwen van 240.000 nieuwe woningen, ruimte maken voor 5. Best bereikbare provincie:
kaders van de omgevingsvisie. Wanneer het initiatief aansluit
overeenkomst met deze initiatiefnemer. Lukt dit niet, dan
veranderend klimaat, het ontwikkelen van een circulaire
Zuid-Holland moet optimaal verbonden zijn en blijven
bij de keuzes die wij maken in de omgevingsvisie, gaan we
zullen we met een exploitatieplan de kosten alsnog (achter-
economie en omschakelen naar een kringlooplandbouw.
met regionale, landelijke en internationale centra: de
ermee aan de slag. Aan de slag betekent niet dat wij het
af) verhalen. Bij sommige projecten levert de initiatiefnemer
Dit vraagt om meer ruimte dan zomaar beschikbaar is in
best bereikbare provincie van Nederland. Dat vraagt om
plan gaan uitvoeren. Samen met de initiatiefnemer besprek-
een bijdrage aan bovenwijkse voorzieningen, bijvoorbeeld
onze provincie en we kunnen niet al deze doelen op dezelfde
een moderne, duurzame en gebiedsgerichte aanpak.
en we wie welke rol hierin pakt. De visie zelf maakt nog geen
voor de aanleg van een rondweg of een park, waar ook het
nieuwe ontwikkelingen mogelijk. Vaak heeft u hiervoor nog
nieuwe project gebruik van maakt. Regels en grondslagen
wel een (nieuwe) omgevingsvergunning nodig.
rondom kostenverhaal worden verder uitgewerkt in het
opwekking van duurzame energie, aanpassingen aan een
plek realiseren. Daarom is het belangrijk dat we integrale afwegingen maken, keuzes maken en prioriteiten stellen.
6. Gezonde en aantrekkelijke leefomgeving:
omgevingsplan.
Zuid-Holland wil de kwaliteit van de leefomgeving We zien zes richtinggevende ambities in de fysieke
versterken door natuur, water, recreatie, landbouw,
Als het gaat om de kwaliteit van de fysieke leefomgeving
leefomgeving van Zuid-Holland:
cultureel erfgoed en economie in samenhang te bezien.
is het omgevingsplan leidend. Bij verzoeken, die afwijken van het omgevingsplan, wordt gekeken of er voorwaarden
1. Naar een klimaatbestendige delta:
Deze ambities staan niet op zichzelf. Ze zijn geworteld in de
kunnen worden gesteld in de afweging om medewerking te
Vanwege haar ligging is Zuid-Holland extra kwetsbaar
historie, ligging en economische structuur van Zuid-Holland
verlenen aan verzoeken. Hiervoor wordt een afwijkingskader
voor de gevolgen van klimaatverandering. We willen onze
en gekoppeld aan de strategische uitdagingen waar de regio
zowel voor het buitengebied als voor het stedelijk gebied
leefomgeving klimaatbestendig inrichten, zodat extreme
voor staat. De Provincie werkt in dialoog met de gemeenten
opgesteld.
weersomstandigheden niet leiden tot onnodige schade
en partners de ruimtelijke puzzel uit. Dit wordt vervolgens
aan gebouwen, infrastructuur, landbouw en economie.
vastgelegd en verwerkt in het omgevingsbeleid. Na het
We blijven beschikken over voldoende zoetwater.
beschrijven van maatregelen en regels stopt de beleidscyclus niet. We evalueren of we met de maatregelen en regels de
2. Naar een nieuwe economie - the next level:
gewenste doelen halen. Op basis daarvan wordt gekeken
We gaan van een fossiele economie over naar een
of aanpassen of veranderen van het beleid nodig is. Het (op
circulaire
grote
onderdelen) aanpassen van de omgevingsvisie kan dan de
gevolgen voor onze dragende economische clusters, met
volgende stap zijn. Daarna doorlopen we weer de rest van
name het haven-industrieel complex en de glastuinbouw.
de cyclus.
economie.
Een
ontwikkeling
met
In de stap naar een circulaire economie in 2050 wordt hergebruik van grondstoffen een nieuw verdienmodel. 3. Naar een levendige meerkernige metropool: Zuid-Holland staat voor de opgave om in het komende decennium een fors aantal woningen te realiseren en om de woonvoorraad te verduurzamen. Opgaven die in Zuid-Holland om ingrijpende keuzes vragen. Daarvoor zijn sturende ruimtelijke concepten nodig.
10
1.1 WAT IS DE OMGEVINGSVISIE?
1.2 WAT BETEKENT DIT VOOR U?
11
1.3 Functie van de omgevingsvisie Gorinchem 2050 De omgevingsvisie vormt voor de gemeente Gorinchem tot 2050 de leidraad voor de inrichting en ontwikkeling van de
Het Gorcums DNA vertelt in hoofdstuk 2 waar we als
De omgevingsvisie vraagt nog wel om een verdere vertaling
fysieke leefomgeving. Het geeft voor de gemeente een zelfbindend perspectief voor projecten, beleid en programma’s die
stad vandaan komen, hoe zijn we de stad van vandaag
van de ambities naar de verschillende deelgebieden. We
betrekking hebben op de fysieke leefomgeving. De omgevingsvisie geeft richting, maar is geen concreet uitgewerkt plan.
geworden? En waar ligt onze historie in geworteld?
vullen de cyclus verder in met de actualisaties van de
De gemeente Gorinchem wil met een brede blik sturen. Deze omgevingsvisie heeft daarbij een drieledige functie:
Wat is het verhaal van de fysieke en ook de sociaal/
omgevingsvisie, de programma’s en het omgevingsplan.
•
Richting geven aan groei
maatschappelijke
•
Versnellen van transities
belangrijk om te weten omdat we vanuit de historische
•
Ruimte bieden aan initiatieven
context redeneren en onze toekomstige ontwikkelingen
ontwikkeling
van
de
stad?
Dit
is
mogelijk maken.
Opbouw van de omgevingsvisie
Doorontwikkeling We gaan op basis van de omgevingsvisie aan de slag met de doorontwikkeling van de instrumenten van de
Deze omgevingsvisie is opgebouwd zoals weergegeven in dit schema:
Op weg naar 2050 zet uiteen in welke richting we de
Omgevingswet.Om de omgevingsvisie meer integraal en
afgelopen jaren gegaan zijn. Wat zijn de opgaven waar
eenduidiger te maken, brengen we het al huidige (sectorale)
Gorinchem voor staat? Lees hiervoor hoofdstuk 3.
beleid van de gemeente Gorinchem bij elkaar. We kijken bijvoorbeeld naar het huidige beleid rondom groen en
Drie strategische ruimtelijke ambities volgen uit de
parkeren. Per gebied maken we hierin keuzes waarin we
historische context en de opgaven waar de stad voor staat.
al die zaken in samenhang bekijken. En daar koppelen we
De ambities zijn: gezonde groei, gezonde inwoners en een
doelen en ambities aan. Dat noemen we ook wel de integrale
groene stad. Dit alles wordt bereikt door ‘samen de stad te
aanpak.
maken’. Nadere uitleg over deze ambities volgt in hoofdstuk 4.
Omgevingsvisie Gorinchem
wegen we schurende ambities en belangen af. Wat vinden we Regio
Op weg naar
Drie
DNA
2050
strategische
Gezonde inwoners
ruimtelijke Historische context
Vertaling van bestaand beleid naar visie
ambities
Ruimtelijke en
Werken
programmatische basisstructuur
Wonen
Groene stad
Bestaande wijken & ontwikkellocaties
Het Gorcums
Gezonde groei
Om vervolgens verdiepende keuzes te kunnen maken,
Water
De ruimtelijke en programmatische basisstructuur tot
belangrijk in de woonwijken, de binnenstad, op de
slot, is de nadere uitwerking op hoofdlijnen, de basis voor de
bedrijventerreinen en in het buitengebied? Op basis van
bestaande wijken en nieuwe transformatielocaties in onze
een analyse per deelgebied wordt duidelijk dat er opgaven
stad. Deze structuur wordt uitgewerkt aan de hand van 4
zijn die we niet tegelijkertijd of in dezelfde ruimte kunnen
thema’s: wonen, werken, water en de regio. Meer hierover
realiseren. Daarom moeten we keuzes maken. Daarbij
leest u in hoofdstuk 5.
maken we duidelijk op welk gebied welke belangen het zwaarst wegen. Zo zorgen we ervoor dat we de juiste keuzes
Deze vier thema’s, het DNA, de weg, de ambities en de
maken. Ook nemen we dan het milieubelang mee in de vorm
structuur vormen samen het afwegingskader voor nieuwe
van een omgevingseffectrapport.
ontwikkelingen. Dat wil zeggen dat deze bouwstenen altijd in samenhang en integraal beschouwd worden. Nieuwe
Deze gebiedsgerichte uitwerking van het afwegingskader
ontwikkelingen dienen bij te dragen aan de ambities en de
vormt later een actualisatie op de omgevingsvisie. Het biedt
weg naar 2050 en horen aan te sluiten bij het DNA en de
een belangrijke basis voor het uit te werken omgevingsplan
structuur.
en het stedelijk programmeren. Het omgevingsplan geldt straks voor het hele grondgebied van de gemeente, maar er is ruimte voor maatwerk. Daarom zijn verschillende gebieden
Gorcumse omgevingsvisie als dynamisch document
en keuzes uit de omgevingsvisie een belangrijke basis voor de gebiedsgerichte regels in het omgevingsplan.
Deze omgevingsvisie is niet een eindproduct, maar juist de start. De omgevingsvisie is het eerste onderdeel van het integrale afwegingskader voor de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving. We wegen de ontwikkelingen af tegen onze ambities en richten ons op de bijdrage aan kwaliteit. Zo kunnen gemeente, inwoners, bedrijven en organisaties samenwerken aan een integrale ontwikkeling van Gorinchem.
12
1.3 Functie van de omgevingsvisie Gorinchem 2050
1.3 Functie van de omgevingsvisie Gorinchem 2050
13
2 Het Gorcums DNA Het Gorinchem tot vandaag
Wie zijn verleden kent, kent zijn toekomst. Daarom blikken we terug op 650 jaar Gorinchem. Ook kijken we naar Gorinchem in de wereld en wat het belang hiervan is voor het toekomstbeeld.
2.1 650 jaar bouwen aan de stad In 2032 is het 650 jaar geleden dat Gorinchem stadsrechten
Gorinchem in tien perioden
kreeg. Het is een mooie aanleiding om zowel terug als naar
De jaren ’70 (periode 8) kenmerkt zich door stads-
Meer recent zijn de woon- en transformatievisie uit 2019 en
vernieuwing, met terughoudende architectuur die past
de mobiliteitsvisie uit 2020 van grote invloed op het huidige
in de maat en schaal van de binnenstad. In 1978 werd de
ruimtelijke beleid. Dit tezamen met de visie van de Stad ‘GO2032’
gemeentegrens verlegd en groeide de stad richting het
(2017), het Berenschotrapport over de centrumfunctie van
noordwesten en later ook richting het oosten. Ook werd in
Gorinchem (2019) en de Economische Visie (2021). De ruimtedruk
het structuurplan van 1972 beschreven dat het de opdracht is
van functies zoals wonen, werken, duurzaamheid, mobiliteit,
om de centrumfunctie van de stad voor de streek verder uit
natuur en landschap nemen toe en uitbreiding buiten
te bouwen.
bestaand stedelijk gebied van de voorgaande decennia is
de toekomst te kijken. Het is onze overtuiging dat wanneer
De geschiedenis van Gorinchem is op te delen in een
de historisch gegroeide identiteiten doorklinken in de
aantal perioden, met specifieke kenmerken. Ze beschrijven
Begin jaren ‘90 (periode 9) is de basis gelegd voor de
klimaat. Deze grenzen aan de fysieke groei van de stad luiden
toekomst, hieruit een sterk merk ontstaat omdat identiteit
onder andere welke economie dominant was, wat de ruimte-
oostelijke uitbreiding van de woningbouw in Gorinchem
periode 10 in: de periode waarin Gorinchem op een kruis-
en imago samenvallen.
lijke effecten en keuzes waren en wat deze betekenden voor
tussen Wijdschild/de Lingsesdijk en Dalem: Laag Dalem,
punt staat om te kiezen welke toekomst het wil, met haar
de stad en haar inwoners. Het laat zien hoe de stad zich
Laag Dalem Zuid en Hoog Dalem. De industriële uitbreiding
historische achtergrond en erfgoed als gedachtegoed.
We zijn trots op de vermelding op de UNESCO Werelderf-
stap voor stap heeft ontwikkeld, op het relatief beperkte
werd voorzien in Gorinchem-Noord. Erfgoed wint aan belang
goedlijst van onze vesting als onderdeel van de Hollandse
Gorcumse grondgebied. Van de eerste ontginningen tot het
en vraagt om een meer integrale benadering van het beleids-
Gorinchem is tegen haar stadsgrenzen aangegroeid en daarom
Waterlinie en de stelling van Amsterdam. Maar ook buiten dit
huidige compacte Gorinchem, dat zelfbewust en samen met
veld. Gorinchem heeft een (rijks)beschermd stadsgezicht en
leggen we de focus op het transformeren van diverse gebieden
gebied beschikt de stad over bijzonder erfgoed uit recentere
de regio werkt aan de opgaven van vandaag en morgen. Zie
ontwikkelt zich tot een prominente monumentengemeente,
in de stad. In deze omgevingsvisie maken we de ambitieuze
tijd, dat we koesteren. Met deze omgevingsvisie houden
voor een beschrijving van deze perioden bijlage 2.
waar erfgoed in combinatie met cultuur en toerisme een
keuze om te ontwikkelen in vier richtingen: Werken, Wonen,
steeds grotere (economische) plek inneemt.
Water en Regio.
niet langer de oplossing vanwege bedreiging van natuur en
we het waardevolle van de stad in stand, zorgen we voor adequaat beheer en versterken we onze kwaliteiten.
Hieronder gaan we in op de laatste perioden in de geschiedenis van Gorinchem.
Periode 2:
Periode 6:
Periode 8:
Periode 10:
Late middeleeuwen
Periode 4: 18e eeuw
1870 - 1940
1870 - 1988
heden – 2050
• Economische
• Verschuiven van
• Stad in versnelling
• Stadsvernieuwing
• Route naar duur-
economisch belang
• Industrie neemt een
• Verder uitbouwen
naar gebieden buiten
sleutelpositie in
centrumfunctie
ontwikkeling • Gunstige strategische positie langs het
zame ontwikkeling van de stad
de vesting
water
• Gorinchem over het hoofd gezien
1
Periode 1:
2
3
4
5
6
7
8
9
10
Periode 5: 19e eeuw
Periode 7:
Periode 9:
Vroege middeleeuwen
Periode 3: 17e eeuw
1940 - 1970
1988 - heden
• Het ontstaan van
• In de frontlinie
• Van economische
• Uitbreiding buiten
• Prominente monumenten-
Gorinchem • Vorming van identiteit als tussenstad
• Stad als vesting en militair bolwerk
vooruitgang tot neergang • Stad zit weer in de frontlinie en word
de vesting • Gestage groei
gemeente • Oostelijke uitbreiding woningbouw • Noordelijke uitbreiding industrie
14
2 Het Gorcums DNA + 2.1 650 jaar bouwen aan de stad
2.1 650 jaar bouwen aan de stad
15
2.2 Kwaliteiten van Gorinchem Gorinchem is gegroeid door haar ligging, inwoners,
Centrale ligging
Vestingdriehoek, Altena, West-Betuwe
bedrijven en geschiedenis. Groei en transitieopgaven vragen
Gorcumers zijn heel divers
Ook onze zuidelijke en oostelijke buren zijn in de regio
Gorcumers kennen een hands-on mentaliteit, het zijn
in toenemende mate om samenwerking op regionale en
De gunstige ligging, op een kruising van wegen (A27 en A15),
belangrijke partners als het gaat om ons historisch besef,
doeners. Dit vindt zijn oorsprong in de handelsgeest en het
provinciale schaal. Deze omgevingsvisie moet handvatten
waterwegen en spoorwegen, was en is heel bepalend voor de
culturele ontwikkeling en het toerisme. Of het nu gaat
maritieme verleden.
bieden voor het opereren in het spanningsveld tussen grote
groei van Gorinchem. De Randstad en steden in Noord-Brabant,
om het slot Loevestein (Zaltbommel), fort Vuren of vesting
en kleine schaal, tussen uitvoering op korte termijn en keuzes
Utrecht en Gelderland zijn op relatief korte afstand bereikbaar
Woudrichem: met Gorinchem erbij vormt dit samen de
Door de eeuwen heen heeft Gorinchem veel mensen van
en investeringen voor de lange termijn, tussen de noodzaak
(per auto). De ligging in de Alblasserwaard en de verbind-
vestingdriehoek.
buitenaf aangetrokken. Daardoor zijn er in Gorinchem, veel
ruimtelijk richting te geven en de wens ruimte te bieden
ing met omliggende dorpen en steden maken Gorinchem
aan initiatieven uit de stad. Om invulling te geven aan dit
historisch gezien tot de “De Sleutel van Holland”. Deze ligging
Maritieme delta
achtergronden. Die diversiteit maakt Gorinchem tot wat het
spanningsveld en de te maken keuzes is het van belang eerst
brengt echter ook een beperking met zich mee, Gorinchem
Een beeldbepalende industrie in een reeks van kernen en
is en dat koesteren we.
zicht te hebben op de kwaliteiten van Gorinchem.
loopt aan tegen de grenzen van haar groeimogelijkheden nu
gemeenten, gelegen langs de Merwede en daarmee verbonden
zij niet meer buiten haar contouren kan uitbreiden.
waterwegen, is de maritieme sector. De provincie wil
De grootste complete vestingstad van Nederland.
het belang van deze sector door middel van een nieuwe
Al sinds het prille begin in de Middeleeuwen is Gorinchem
Erfgoedlijn (Maritieme Industrie) steeds meer zichtbaar
omgeven geweest door stadsmuren, later de wallen van de
maken.
vesting. Dit heeft de stad altijd een intieme en hechte sfeer
Regiovorming en aansluiting op stedelijke netwerken
De
Alblasserwaard
heeft
op
verschillende
manieren
betekenis: als landbouwgebied, drager van cultuurhistorisch
meer dan in de omgeving, diverse religieuze en culturele
De ontwikkeling van onze stad is meer dan ooit verbonden
erfgoed. Als ook de leefomgeving van bijzondere planten en
met die van de rest van de regio, het Groene Hart, Brabant,
dieren, een onderscheidend woon- en/of werkmilieu, het
Met Gorinchem zelf is de naam Damen sterk verbonden;
Gelderland en heel het zuidelijk deel van de Randstad.
verblijfsgebied van de toerist en het uitloopgebied voor de
een bedrijf dat ook vestigingen heeft in het naastgelegen
Gorinchem is de grootste authentieke vestingstad van
inwoners van de stad en dorpen. Gorinchem, Molenland-
Hardinxveld-Giessendam. Aan de overkant van de Merwede
Nederland met een nog complete vestingwal. De vestingwallen
en, Hardinxveld-Giessendam, Sliedrecht, Papendrecht en
ligt Werkendam, wiens maritieme industrie alles behelst van
vormen een belangrijk onderdeel van de stad Gorinchem; als
Alblasserdam maken samen de Alblasserwaard tot een
binnenvaart tot recreatievaart en van kustvaart tot offshore.
omarmend element van de historische stad, als wandelpark,
bijzonder en hoogwaardig leefgebied.
De Maritieme Delta loopt door via de Drechtsteden tot
als natuurnetwerk rond de binnenstad, grenzend aan het
Rotterdam.
Nationaal Park de Biesbosch, onderdeel van de historische
gegeven.
De bruisende stedelijkheid van Gorinchem is complementair
Vestingdriehoek. De stadswallen zorgen tevens, samen met
aan het grote landelijk gebied van Molenlanden met veel
Voorzieningen voor stad en regio
de diverse water-, land- en spoorwegen, voor een fysieke
kleinere kernen.
Voor de leefbaarheid en leefkwaliteit zijn inwoners in het
scheiding van de diverse delen van de stad.
gebied rondom Gorinchem deels afhankelijk van de voorzieningen in onze stad. Voor het in stand houden van deze
Ook zijn de vestingwerken een belangrijk onderdeel van
voorzieningen is Gorinchem vervolgens afhankelijk van deze
zowel de Oude- als de Nieuwe Hollandse Waterlinie. De
inwoners uit de omliggende regio. In de totale regio (met
vesting is een Rijksmonument en onderdeel van het UNESCO
name Alblasserwaard, maar ook Altena en West-Betuwe)
Werelderfgoed.
wonen bij elkaar zo’n 120.000 inwoners. Voor onderwijs, werkgelegenheid en het ziekenhuis heeft Gorinchem nog wel
Cultuur
een groot bereik in de regio, waarbij voor cultuur, winkels
Gorinchem heeft veel te bieden als het gaat om cultuur.
en openbaar vervoer het bereik juist kleiner is dan voorheen.
Een plaats met bijna 650-jaar stadsrechten heeft historie. Het straatbeeld ademt dit; het maakt Gorinchem uniek en
Stad en samenleving
vertrouwd. De iconen van de Gorcumse geschiedenis
Samen met inwoners, ondernemers, verenigingen, markt-
verdienen aandacht en versterken de band van de inwoners
partijen en andere stakeholders vormen we als gemeente de
met hun stad en met elkaar. Er zijn kenmerkende gebouwen,
stad. Maar de stad wordt ook gevormd door mensen die de
waaronder de Grote Toren, de molens, de vestingwerken,
stad bezoeken of komen om te werken, leren, winkelen of
maar ook het voormalige Rotonde-gebouw van De Vries
uit te gaan. Voor al deze mensen is onze stad onmisbaar als
Robbé of het Kremlin. Er zijn roemruchte verhalen, van Hugo
plek om sociaal en persoonlijk te groeien, om je economisch
de Groot tot Hendrick Hamel. Het verleden dragen we uit
te ontplooien, om te ontspannen en je te laten inspireren.
door het erfgoed te onderhouden en het in musea en op andere manieren te vertellen. Daarnaast is er een bibliotheek,
Menselijke maat
zijn er theaters en kent Gorinchem een divers aanbod van
Inwoners voelen zich thuis in Gorinchem. Gorinchem is een
grote en kleinere (sociaal) culturele evenementen zoals
stad met een menselijke maat. Er is meer ruimte en groen in
bijvoorbeeld het Zomerfeest, het Hippie- en het Filmfestival,
de nabijheid en minder drukte dan in de grote steden. Daar-
de
door voelt Gorinchem veilig, overzichtelijk en vertrouwd aan.
initiatieven.
Lingehavenconcerten
en
tal
van
kleine
culturele
Alblasserwaard, Groene Hart 16
2.2 Kwaliteiten van Gorinchem
2.2 Kwaliteiten van Gorinchem
17
3
Gorinchem op weg naar 2050
Werken
Water
We staan als stad en regio voor grote opgaven. Ze dagen ons uit en bieden tegelijk grote kansen. Kansen om voort te bouwen op de ambities
In verhouding tot het aantal inwoners heeft Gorinchem
Gorinchem is een waterrijke stad. De stad wordt omringd
uit GO2032 “Gorcum open vesting!”. Kansen om te werken aan een stad in balans: inclusiever, duurzamer, leefbaarder, bereikbaarder, veiliger,
veel bedrijven en arbeidsplaatsen. Grote sectoren zijn de
en doorsneden door water: de rivieren Merwede/Waal, de
vitaler, gezonder en compacter.
groot- en detailhandel, zorg en welzijn en een sterk MKB. De
Linge, het Merwedekanaal en het kanaal van Steenenhoek.
economische trekkracht komt voort uit sectoren als de
De stad ontleent er voor een groot deel zijn identiteit aan.
(maritieme)
maakindustrie
en
de
3.1 Onze opgaven
bouwnijverheid.
Het leven met het water en de strijd ertegen heeft de stad
Gorinchem was in de 17e eeuw in rang de achtste stad van
veel gebracht, maar ook veel gekost. Het water heeft een
Holland en vooral een handelsstad. In de tweede helft van
enorme potentie voor de stad, zo heeft het een recreatieve
Wat zijn dan de opgaven die we als stad het hoofd moeten
We willen de woningmarkt meer in balans krijgen en
de negentiende eeuw veranderde de industrialisatie veel
en toeristische waarde en biedt het kansen aan water-
bieden? Op basis van de paragraaf ‘’kwaliteiten van
ervoor zorgen dat Gorinchem toegankelijk blijft voor
in Gorinchem: er kwamen fabrieken en scheepswerven. De
gebonden bedrijven. Tegelijkertijd zien we dat een groot deel
Gorinchem’’ en de daarbij horende trends en ontwikkelingen
iedereen. Daarom is het belangrijk om te sturen op
opkomst van het constructiebedrijf De Vries Robbé had
van de oevers niet meer (openbaar) bereikbaar is, waardoor
zijn dit de grootste opgaven voor de komende dertig jaar.
doorstroming in de bestaande voorraad en daarnaast
enorme impact op Gorinchem. Dit bedrijf zou uitgroeien tot
de beleving van en verbinding met het water afneemt.
voldoende woningen te bouwen. Vanwege de vergrijzing is
een van de grootste constructiewerkplaatsen van Nederland.
er speciale aandacht voor levenloopbestendige woningen
Toen het bedrijf op zijn hoogtepunt was, was zo’n kwart
Trends en ontwikkelingen
Regionaal perspectief
en huisvesting voor ouderen. We streven naar gedifferen-
van de Gorcumse beroepsbevolking hier werkzaam. In de
Nog meer dan tijdens de economische crisis van 2008 maakten
We plaatsen deze Gorcumse toekomstvisie nadrukkelijk
tieerde en vitale wijken. Nieuwe ontwikkelingen moeten
oliecrisis in 1973 verloor De Vries Robbé zijn zelfstandigheid,
de Corona-pandemie en de oorlogen in de wereld duidelijk
in perspectief. Zonder regionale samenwerking in het
bijdragen aan het verbeteren van bestaande buurten en de
met uiteindelijk een faillissement tot gevolg. Een zeer
hoe kwetsbaar we als mens en samenleving zijn en hoe
ruimtelijk beleid is realisatie onmogelijk en worden
leefbaarheid. Belangrijk daarbij zijn ook de verduurzaming
pijnlijke episode in de geschiedenis van de stad en een
onvoorspelbaar de toekomst is. Tegelijkertijd is er geen
kansen gemist. De grote opgaven op het gebied van
en verbetering van de bestaande voorraad, vergroenen van
collectief trauma voor de arbeidsbevolking.
reden om aan te nemen dat structurele trends hierdoor
woningbouw, economie, duurzaamheid, mobiliteit en
de openbare ruimte en het beschikbaar en gezond houden van onze voorzieningen.
drastisch ombuigen. Onze bevolking wordt ouder, er is meer
leefbaarheid, waar Gorinchem voor staat, werken op
Wonen
zorg nodig, onze economie wordt nog altijd kennisintensiever
elkaar in. Zij kunnen elkaar versterken en ontstijgen het
De diversiteit van de bevolking zie je terug in de verschillende
en ondersteunende dienstverlening groeit tegelijk snel.
lokale niveau. Ze vragen om een omgevingsvisie die een
We gaan aan de slag met de transformatiegebieden uit
wijken. De wijken in West zijn ouder en hebben relatief veel
Steden blijven daardoor mensen trekken. Maar de kloof
handvat biedt voor integrale afweging op het niveau van
Vleugels van de Stad (de Linge Oevers, de Schelluinsestraat
sociale woningbouw. In enkele buurten wonen meer inwoners
tussen arm en rijk wordt ook steeds groter en de opgaven ten
de stad als geheel, in de context van de ontwikkeling
en het stationsgebied), maar bieden ook ruimte aan
met een migratieachtergrond. Gorinchem-Oost telt juist
aanzien van klimaat, biodiversiteit en energie worden groter.
van de regio. De uitdaging daarbij is om ervoor te
initiatieven vanuit de stad. Daarbij vinden we het van
meer koopwoningen. Het inkomstenniveau per huishoud-
We moeten alert zijn op technologische ontwikkelingen en
zorgen dat de stad en de regio er samen op vooruitgaan.
belang dat de stad beter in balans komt, zodat alle wijken
en ligt hier gemiddeld hoger. Voorzieningen zoals winkels,
digitalisering en de effecten daarvan op de economie en de
sport en zorg zijn meer in West en in de binnenstad gecon-
samenleving. Werp voor het volledige overzicht van de trends
centreerd dan in Oost.
ontwikkelingen een blik op het bijlagenboek.
een aanbod hebben van goedkopere en duurdere woningen. Woonmilieu
Ook ruimte voor ontmoeting en de vrijetijdseconomie
Gorinchem is en blijft een plek om fijn te wonen voor alle Gorcumers
wordt voor een goede leefkwaliteit steeds belangrijker.
en nieuwe doelgroepen. Nieuwe (woning)bouw ontwikkelingen
Gorinchem is een stad waar het ook straks fijn wonen,
zorgen voor nieuwe woonmilieus en meer diversiteit in bestaande
verblijven en recreëren is. We zorgen dat het water en
wijken.
de oevers weer een kwaliteit voor de inwoners van de stad worden. We scheppen de randvoorwaarden voor de
In de periode tot 2050 verwachten we dat we woningen met
benodigde
bijbehorende voorzieningen moeten blijven toevoegen.
in de openbare ruimte en in de binnenstad. De unieke
Tot 2035 verwachten we een bovengemiddelde groei,
kwaliteiten van de vesting in goede relatie met de nieuwe
waarna de groei langzamerhand afvlakt. In de periode tot
gemengde woon-werkgebieden staan hierbij centraal.
wijkvoorzieningen
en
ontmoetingsplekken
2035 leveren we, naast de behoefte van onze eigen inwoners, met de bouw van een substantieel aantal extra woningen een bijdrage aan de overspannen woningmarkt in Zuid Holland. Het is een groeitempo dat rekening houdt met de draagkracht van de stad, de beperkte ruimte, het aanleggen van infrastructuur, groen en openbare ruimte en dat ook organisatorisch langjarig haalbaar is. Dit betekent dat deze woningen in hogere dichtheden gebouwd worden dan we als stad de laatste jaren gewend zijn. Het woningaanbod wordt zo meer divers en er worden deels nieuwe doelgroepen mee aangesproken.
18
2.2 Kwaliteiten van Gorinchem
3 Gorinchem op weg naar 2050 + 3.1 Onze opgaven
19
Economie
Klimaat
Duurzaam
Voor de kortere afstanden zetten we in op veilige,
In Gorinchem werken ondernemers volop samen. Gorinchem vormt
Gorinchem wordt een groene, natuurinclusieve stad, die klimaat-
Gorinchem wordt een klimaatneutrale stad, bij voorkeur eerder dan
comfortabele en snelle fietsverbindingen. Hiervoor bouwen
een centraal punt in een regionaal innovatief ecosysteem van
bestendig is.
2050.
we nieuwe bruggen, zodat het autoverkeer van het
prettig werken is en met mixzones waar wonen, werken en ontmoeting
Door klimaatverandering neemt de kans op wateroverlast,
Gorinchem zet in op de transitie naar schone energie en een
samengaan.
hitte, droogte en overstromingen toe. Dat levert risico’s
circulaire economie. Er wordt daarom ook samen in de re-
op
biodiversiteit
gio aan de Regionale Energiestrategie (RES) Alblasserwaard
Voor de langere afstanden zetten we in op het realiseren
De verwachting is dat economische sectoren voor Gorinchem
en economie. Het aanpassen van onze leefomgeving
gewerkt. Hierbij zijn doelen gesteld als het besparen van
van een OV-station in Gorinchem Noord, een OV-hub langs
(zorg, zakelijke dienstverlening en groothandel) in de
aan klimaatverandering noemen we klimaatadaptatie,
20% energie in 2030, onze energie uit natuurlijke bronnen
de A27 en deelmobiliteit.
komende jaren te maken gaan krijgen met een gemiddelde
en de urgentie hiervan neemt steeds sneller toe. We
winnen zoals zon, wind, water en bodem en de hele regio
krimp in werkgelegenheid. Wel kunnen deze sectoren, in
ondervinden
energieneutraal maken in 2050.
combinatie met bouw en onderwijs, een stabiele basis blijven
steeds vaker en heviger. Niet alleen moeten we rekening
vormen. Daarnaast zijn er ontwikkelingen te verwachten
houden met extreme hoeveelheden water, maar ook
Dit zal binnen en buiten de stad ruimtelijke impact hebben.
continu uitgenodigd om gezonde keuzes te maken, door aanbod
in specifieke niches. Ondernemerschap, in combinatie met
met de effecten van extreem droge en warme periodes.
Energieopwekking krijgt deels een plek in het landschap en
van voldoende voorzieningen en faciliteiten die voor alle Gorcumers
innovatie in een veranderende markt, kan voor extra en nieuwe
Zo
langere
op de daken in bestaande buurten en op bedrijventerreinen.
toegankelijk zijn.
werkgelegenheid in de toekomst zorgen. Dat geldt
perioden van warmte en droogte die nadelig kunnen zijn
Ook vraagt het om nieuwe infrastructuur als warmte-
ook voor ontwikkelingen in de circulaire en duurzame
voor zowel de gezondheid van de inwoners, als ook schade
netten, laadinfrastructuur en een uitgebreid elektriciteits-
In sterk verstedelijkte gebieden wordt groen steeds
economie.
aan de fysieke leefomgeving zoals de dijken. Door hevige
netwerk, die in de ondergrond ingepast moet worden. De
schaarser. Daarnaast kunnen lucht- en bodemveront-
neerslag en hoge waterstanden in de Linge wordt opvang
precieze ruimtevraag is nu nog moeilijk in te schatten
reiniging en geluidsoverlast de gezondheid van mens,
Gorinchem wil uitnodigend zijn voor duurzame en
en afvoer van water langs de rivier ook steeds een groter
en hangt onder andere af van eventuele innovaties en de
dier en milieu negatief beïnvloeden. In de uitwerking van
innovatieve bedrijvigheid, die aansluit op het lokale en
probleem. Vooral de lagergelegen gebieden ondervinden
gekozen oplossingen in het RES-traject.
het omgevingsplan worden de milieunormen vastgesteld.
regionale karakter. Gorinchem is sterk in handel, zorg
steeds grotere problemen van wateroverlast.
bedrijvigheid
met
vernieuwende
vestigingmilieus
waar
fietsverkeer wordt ‘ontvlochten’ en er voor de fiets directere
het
voor
onze
merken
veiligheid,
de
we
gevolgen
in
gezondheid,
van
Gorinchem
klimaatverandering
bijvoorbeeld
Hierbij sluiten we aan bij de WHO advieswaarden die door
sectoren
Daarnaast heeft klimaatverandering een grote invloed op
Een beter bereikbare stad, met een gezonde balans tussen auto, fiets,
de natuur en het functioneren van ons ecosysteem. Het
openbaar vervoer en andere modaliteiten.
natie met nieuwe werkgelegenheid (niches, innovaties).
klimaat verandert sneller dan de natuur kan bijhouden
We richten ons op een verregaande kruisbestuiving en
en is één van de oorzaken van de biodiversiteitscrisis.
Gorinchem is door de strategische ligging steeds meer in
nationale norm van gezond bewegen en inwoners hebben
samenwerking tussen het onderwijs en het bedrijfs-
Hierdoor kunnen wij minder rekenen op de ecosysteem-
trek als woonplaats voor werknemers die in de Randstad
gemiddeld juist vaker te kampen met overgewicht dan
leven. Dit doen we door het verder ontwikkelen van
diensten die de natuur ons levert. Tegelijkertijd is de natuur
werken. Groei van de stad en de toekomstige ontwikkeling
het Nederlands gemiddelde. De gezondheidsbeleving is
een nieuwe Innovatie- en Beroepencampus, met een
een belangrijke buffer voor klimaatverandering. Een gezond
van woon-, en werklocaties brengen ook extra verkeers-
daarentegen hoger. Het is voor een relatief grote groep
innovatiecentrum (i_Lab) en gemixte woon-werkgebieden.
en veerkrachtig ecosysteem met een grote diversiteit aan
stromen op gang, wat betekent dat de bereikbaarheid van
inwoners echter niet vanzelfsprekend om een gezonde
planten en dieren biedt meer weerstand tegen- en herstelt
Gorinchem verbeterd moet worden.
leefstijl te hanteren. De fysieke leefomgeving kan hier een
ontwikkelingen
groeit
koesteren
de
we
de provincie worden gehanteerd.
en
nieuwe
aan
In Gorinchem staat een gezonde levensstijl voorop, inwoners worden
versterken we zo waar mogelijk, het liefst in combi-
In
verscheidenheid
Gezondheid
Bereikbaarheid en toegankelijkheid
en (maak)industrie. De huidige werkgelegenheid en de
verbindingen ontstaan.
ruimte
voor
economische functies verhoudingsgewijs mee met de groei
We gaan aan de slag met een omgeving die uitnodigt om te bewegen. Van de Gorcumers voldoet 60% niet aan de
bijdrage aan te leveren. Een beweegvriendelijke omgeving,
gemakkelijker van de extreme weersomstandigheden die bij klimaatverandering komen kijken.
van het aantal woningen en voorzieningen. Er wordt ingezet
De mobiliteitstransitie kan bijdragen aan het verminderen
met duidelijke en veilige loop/fietsroutes, voldoende (open-
van de groei van het aantal auto’s. Om dit te bereiken,
bare) faciliteiten en voorzieningen om te kunnen sporten
op groei van werkgelegenheid. Hierdoor kunnen inwoners
Gemeente Gorinchem werkt samen met de regio aan de
zullen we in de openbare ruimte ruim baan geven aan
en bewegen maar ook een groene (en goed onderhouden)
in de nabijheid een baan vinden en dit voorkomt een grote
Regionale Klimaatadaptatie Strategie (RAS) om zo samen
lopen, fietsen en openbaar vervoer. We omarmen en
omgeving draagt bij aan de gezondheid. Met voorzieningen
toename van de pendel. De hoogstedelijke buurten rond de
een koers te zetten hoe we ons kunnen aanpassen aan
faciliteren nieuwe vormen van (duurzame) mobiliteit.
en faciliteiten in Gorinchem die voor alle Gorcumers
binnenstad en bij de OV-knopen (Vleugels van de stad)
de veranderingen van het klimaat. Dit zal een ruimtelijke
Duurzame
toegankelijk zijn, zetten we in op een inclusieve, gezonde,
vormen aantrekkelijke vestigingsmilieus voor start-ups,
impact hebben in de stad, zowel bovengronds als on-
elektrische en/of waterstofgedreven auto’s, fietsen en
scale-ups en innovatieve bedrijven. De transformatie van
dergronds.
deelmobiliteit) worden nog meer dan nu aantrekkelijke
gedeelten van deze verouderde bedrijventerreinen, naar
(klimaat)adaptief en natuur inclusief gebouwd en bestaande
een mix van wonen en bedrijvigheid met een lage milieu-
gebieden kunnen zo veel mogelijk geoptimaliseerd worden
categorie, zorgt ervoor dat we ook binnen de stad een
in combinatie met de gezondheids-en vergroenings-
diverse economie hebben. Tegelijkertijd wordt aan de
opgaven.
Nieuwe
ontwikkelingen
worden
daarom
en
gezonde
vervoersvormen
(denk
aan
sociale en leefbare stad.
alternatieven voor de auto.
noordzijde van de stad het nieuwe bedrijventerrein Groote Haar ontwikkeld waar (milieu)ruimte ontstaat voor vestiging van bestaande en nieuwe innovatieve bedrijven met een grootschaliger karakter dan in de mixzones. Zij kunnen hun activiteiten op Groote Haar toekomstbestendig maken. De achtergelaten plekken krijgen een nieuwe invulling.
20
3.1 Onze opgaven
3.1 Onze opgaven
21
4 Drie strategische ruimtelijke ambities Erfgoed als drijvende kracht Gorinchem is trots op haar culturele historische erfgoed. Bij ruimtelijke ontwikkelingen wordt ingezet op het beschermen, versterken en benutten hiervan. Gorinchem is de grootste complete vestingstad van
gelaagdheid bij aan de aantrekkelijkheid en belevings-
Als je Gorinchem vanuit de lucht bekijkt grenst ons
De ruimtelijke ambities komen voort uit onze opgaven,
Nederland met een nog complete vestingwal. De vest-
waarde van de stad en omgeving. Een aantrekkelijke
stedelijke
ing is onderdeel van Unesco werelderfgoed de Hollandse Waterlinie, grenzend aan het Nationaal Park de Biesbosch,
landelijke
gebied
vertaald naar de grote keuzes op stadsniveau. Hiermee
gemeente waar het goed toeven is, trekt mensen en
van
bijzondere
natuur-
zetten we in op: Gezonde Groei, Gezonde Stad en Inwoners
bedrijven aan. In Gorinchem staan historische structuren
gebieden en de delta van de rivieren. Voor de manier
en een Groene Stad. Deze ambities worden verder uitgewerkt
onderdeel van de historische Vestingdriehoek. Voor het
en elementen centraal en dienen deze als vertrekpunt voor
waarop mensen door dit gebied bewegen en gebruik maken
aan de hand van vier thema’s: wonen, werken, water en
behoudt
grote ruimtelijke opgaven.
van voorzieningen, zijn gemeentegrenzen weinig relevant.
regio. Deze thema’s krijgen vervolgens, in verschillende
Hetzelfde geldt voor infrastructuur, water en landschap.
verhoudingen, een plek in de transformatielocaties. Dit
Denk hierbij aan vraagstukken op het gebied van leefbaar-
Met
ruimtelijke
alles doen we met als gedachtegang dat we samen
heid, energietransitie of waterveiligheid:
ambities geven we invulling aan de ambitie van en voor de
onze stad maken. Ook benutten we onze groei om onze
• Hoe hebben ruimtelijke structuren zich ontwikkeld?
stad voor de eerstkomende jaren en de grote opgaven tot
duurzaamheidsdoelstellingen te verwezenlijken.
• Hoe tekenden economische groei en krimp zich door de
2050. De strategische ambities hangen nauw met elkaar
hiervan
werkt
Gorinchem
samen
met
buurgemeenten en de provincies Gelderland en ZuidHolland. Ontwikkelingen in en naast de vesting worden integraal getoetst aan de UNESCO status. Het integrale karakter van de omgevingsvisie biedt kansen om vanuit het cultureel erfgoed opgaven uit andere sectoren met elkaar te verbinden. Daarom beheert Gorinchem als goed rentmeester haar erfgoed en omgeving.
de
gebied
direct
omringende
drie
aan
het
gemeenten,
samenhangende
strategische
samen en geven richting aan de ruimtelijke ontwikkeling
eeuwen heen af in het landschap? • Welke maatregelen troffen we in de stad om de water-
van Gorinchem als onderdeel van de regio.
stand onder controle te houden?
Ons erfgoed is een drijvende kracht. Het verhaal van ons verleden en de fysieke overblijfselen hiervan, vormen de
Dit soort ontwikkelingen zijn bepalend voor de identiteit
identiteit van onze stad. Daarbij draagt de historische
van onze leefomgeving én dienen als inspiratie bij toekomstige ruimtelijke opgaven.
22
3.1 Onze opgaven
4 Drie strategische ruimtelijke ambities
23
4.1 Gezonde groei binnen de grenzen Wat gaan we doen?
Gorinchem maakt tot 2050 binnen de huidige stadsgrenzen
wordt zo veel mogelijk behouden. Andere bedrijvigheid
ruimte voor nieuwe woningen gecombineerd met werken,
kan elders (bijvoorbeeld in Gorinchem Noord) worden
voorzieningen en een goede bereikbaarheid zoals eerder
ondergebracht. De Vleugels van de stad krijgt een stedelijke
benoemd in hoofdstuk 3. Deze groei zetten we in om de
allure. Nieuwe ontwikkeling in bestaande buurten gebruiken
Woonmilieu
(sociale) kwaliteit van de stad te versterken. Bijvoorbeeld door
we om de wijken vitaler te maken en de stad beter in
• We voegen nieuwe stedelijke gebieden toe aan de Vleugels van de stad met circa 2000 nieuwe woningen.
meer ontmoetingsplekken te creëren en ‘samen onze stad te
balans te brengen.
• Bovenop de woningbehoefte van Gorinchem voegen we extra woningen toe om bij te dragen aan de overspannen woningmarkt in Zuid-Holland.
maken’. Ook benutten we de groei om onze duurzaamheidsdoelstellingen te halen en het biedt de kans om ontbrekende
Gezonde
schakels in het aanbod van wonen en werken toe te
ecologische voetafdruk wil beperken. Compacte ver-
voegen en de basis voor voorzieningen te versterken.
stedelijking buiten
groei
de
betekent
betekent stad
ook
dat
immers
openblijven,
de
dat
Gorinchem
de
• We versterken de onderlinge verbinding tussen de bestaande wijken, zowel fysiek als sociaal.
landschappen
reisafstanden
kort
Hierbij geldt als uitgangspunt het doel ‘No Net Land Take’
zijn en we efficiënt omgaan met infrastructuur en
dat de Europese Commissie voor 2025 heeft gesteld. In 2050
voorzieningen en zo adaptief mogelijk bouwen waarbij
moet de stedelijke uitbreiding tot nul zijn teruggebracht.
duurzaamheid altijd een bepalende factor is. Meer hierover
Daarna mag er alleen nog maar uitgebreid worden als dit
wordt verteld bij de ‘Groene Stad’.
Economie • We gaan naar een zorgvuldige mix van wonen en werken met als leidend principe: scheiden waar moet, mixen waar kan. • We houden het voorzieningenniveau (cultuur/toerisme/leisure/zorg/scholen/detailhandel/etc.) op peil en vullen aan waar nodig. • We behouden bestaande economische bedrijvigheid en versterken dit, maar zetten ook in op (nieuwe)
elders wordt gecompenseerd door grond terug te geven
maakindustrie o.a. in Gorinchem-Noord en in de gemixte woon-werk gebieden.
aan de natuur of landbouw. De ambitie van Gorinchem om
Met Gorinchem als vestingstad hebben we een sterk merk.
alleen binnen de stadsgrenzen woningen te ontwikkelen
Samen met de regio worden we nog krachtiger als stad. We
• Bedrijvigheid moet passend zijn en bijdragen aan een goede woon-en leefkwaliteit in een gemixt gebied.
sluit hierbij aan.
zoeken meer dan nu aansluiting bij de regio en partners.
• We behouden en versterken de goede regionale positie in samenwerking en afstemming met partners en
We hebben oog voor belangen van regionale partners Verdichten doen we vooral in de gebiedstransformaties
zonder ons sterke merk uit het oog te verliezen dan wel aan
van de Vleugels van de Stad, waar het huidige (mono-
kracht te verliezen. Hierbij staat het historisch verleden,
functionele)
maar ook het prettige woon-en leefklimaat centraal.
werkaanbod
gedeeltelijk
plaats
maakt
de regio(gemeenten). • We richten ons op de kruisbestuiving en samenwerking tussen het onderwijs en het bedrijfsleven door het ontwikkelen van een nieuwe Innovatie-en Beroepencampus.
voor gemengd wonen en werken in hogere dichtheden.
Klimaat
Bedrijvigheid die direct voorziet in behoeften van de stad
• Tijdens het verdichten wordt groen toegevoegd om de biodiversiteit in Gorinchem te verhogen. • We zetten in op de beperking van onze ecologische voetafdruk.
Duurzaam • Nieuwbouw wordt adaptief, duurzaam en klimaatneutraal gebouwd.
Bereikbaarheid en toegankelijkheid • We kiezen waar het kan voor de fiets, stimuleren andere (gezondere) keuzes en de auto wordt ontmoedigd; met name in de binnenstad. • We zetten in op de toplocaties aan de snelweg en we weren sluip- en doorgaand verkeer als gevolg van opstoppingen op de snelwegen (door o.a. verbreden van de rijkswegen). • We willen het aanbod van alternatieve mobiliteit(vormen) vergroten en bieden ruimte voor het experiment. • We zetten in op verminderen van het sluipverkeer.
Erfgoed • Erfgoed en omgeving wordt beschermd (bijv. historische dijklinten en industrieel erfgoed en vesting) en we ontwikkelen integraal erfgoed beleid. • Erfgoed wordt beter benut, stadsbreed toegankelijker en openbare ruimte draagt bij aan belevingswaarde. • Bij nieuwbouw of herontwikkeling staat erfgoed centraal als uitgangspunt voor ontwikkeling.
24
4.1 Gezonde groei binnen de grenzen
4.1 Gezonde groei binnen de grenzen
25
4.2 Gezonde inwoners Wat gaan we doen?
De ontwikkeling van Gorinchem gaat gepaard met een
We erkennen dat grote delen van de regio onverminderd
verdere verschuiving van autogebruik naar gezond bewegen:
van de auto afhankelijk zijn. Het regionale auto-
het lopen en fietsen voor de dagelijkse verplaatsingen
netwerk wordt daarom in Gorinchem zoveel mogelijk via
zal drastisch toenemen. Met de komst van de elektrische
mobiliteitshubs verknoopt met het fiets- en OV-netwerk
Woonmilieu
fiets is het fietsbereik toegenomen, meer bestemmingen
van Gorinchem. Daarnaast hebben we aandacht voor
• We zorgen voor een aantrekkelijke, groene en leefbare omgeving. Dit betekent:
zijn daardoor per fiets bereikbaar. We zetten ook in op het
de gezondheidseffecten van de ligging van onze stad
versterken van het openbaar vervoer. We maken daarbij
aan snel-, spoor- en waterwegen; maatregelen om de
onderscheid tussen verplaatsingen binnen de stad (vooral
gezondheidseffecten te beperken worden onderzocht en zo
met de fiets en te voet) en verplaatsingen naar de steden
snel mogelijk doorgevoerd. Het uitgangspunt zal ten alle
en de regio om ons heen (OV, een sterk netwerk van utili-
tijden moeten zijn dat de omgeving leefbaar is en van
taire fietsverbindingen en noodzakelijke autowegen). We
goede kwaliteit. Dit betekent bijvoorbeeld aandacht voor
Duurzaam
werken toe naar Gorinchem als stad waar gezond bewegen
geluid, luchtkwaliteit en externe veiligheid.
• Emissies worden verlaagd door binnenstedelijk te bouwen, afstanden tot
veilig, schoon, reuring en stil waar nodig. • We streven naar vitale wijken in balans. We gaan meer sturen op doorstroming van de woonvoorraad en huisvesting van ouderen.
faciliteiten te verkorten en in te zetten op actief transport en OV.
centraal staat. Voor deze verandering is een lange adem nodig, omdat dit samenhangt met maatregelen (bijv. parkeerstrategie) die gericht zijn op afname van autobezit en -gebruik. Wanneer het autogebruik, en met name
Bereikbaarheid en toegankelijkheid
de noodzaak om de auto te gebruiken afneemt, kan de
• We kiezen waar het kan voor de fiets, stimuleren andere (gezondere) keuzes en ontmoedigen de auto. We maken de auto zoveel mogelijk overbodig.
beschikbare ruimte ingezet worden om de gezondheid van
• De verbreding van de A15 en A27 gebruiken we om sluipverkeer en doorgaand
onze inwoners te stimuleren, zowel fysiek als sociaal. Denk
verkeer te voorkomen.
aan ruimte voor ontmoeting, ontspanning, sport en spel.
• Voor de kortere afstanden zetten we in op snelle fietsverbindingen. • Voor de langere afstanden zetten we in op het realiseren van een treinstation in Gorinchem-Noord. • We realiseren een OV-cityhub aan de A27 voor een optimale verbinding met de omliggende gemeenten, de Randstad en Noord-Brabant.
Gezondheid • We richten de leefomgeving zodanig in dat het uitnodigend is om te bewegen. • We volgen de doelstellingen van het integraal sociaal beleid op. • We onderzoeken maatregelen om de gezondheidseffecten van geluid, luchtkwaliteit en externe veiligheid te beperken.
26
4.2 Gezonde inwoners
4.2 Gezonde inwoners
27
4.3 Groene stad Wat gaan we doen?
Gorinchem vergroent waardoor de stad en het landschap
De nieuwe economie is een ‘groene’ economie; een
meer verbonden worden en elkaar versterken. Daarmee
economie die streeft naar duurzame ontwikkeling zonder
maken we het landschap om ons heen voor meer inwoners
een negatief effect op het milieu. Onze economie zal
toegankelijk als een recreatief uitloopgebied en creëren
circulair zijn waar mogelijk en gericht op een duurzame en
Klimaat
we een betere groenbeleving in de verstedelijkte gebieden.
gezonde groei van de stad. We staan open voor innovaties
• Bij nieuwbouw is klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen de standaard.
We streven naar een samenhangende structuur van parken,
die bijdragen aan de doelstellingen van deze Omgevings-
• De maatregelen t.b.v. de energietransitie en klimaatadapatie krijgen voldoende
plantsoenen en groen-blauwe routes door de gehele stad,
visie.
ruimte in de bestaande wijken, zodat dit in 2050 gerealiseerd is. • We geven (lokale) initiatieven en experimenten de ruimte om slimme innovaties te
die daarmee zo veel mogelijk aansluiting hebben op de natuurnetwerken rondom de stad. De overgang van
De herinrichting in combinatie met verdichten of nieuw-
bedenken en uit te voeren op het gebied van energie en klimaat(adaptatie).
stedelijk gebied naar landelijk gebied gaat geleidelijk en
bouw zal hoofdzakelijk binnen de huidige stadsgrenzen
• Samen met bewoners, bedrijven en organisaties werken we samen aan het
loopt in elkaar over. De verdichting van de stad wordt
plaatsvinden. Door al deze verschillende opgaven wordt
gecombineerd met vergroening van de stad. We kiezen
de druk op openbare ruimte groter. Meer Gorcumers zullen
• We kiezen voor grenzeloos vergroenen boven verstenen.
waar mogelijk voor vergroening in plaats van verstening
de schaarse ruimte met elkaar delen. Tegelijkertijd wordt
• We creëren meer zachte overgangen tussen het stedelijk en landelijk gebied.
en omarmen initiatieven vanuit de samenleving om nog
die gedeelde ruimte groener ingericht met ruimte om te
• We gaan voor een circulaire economie, welke we goed kunnen combineren met
meer te vergroenen. Straten en pleinen worden groen
bewegen, ontmoeten en de biodiversiteit te versterken.
ingericht; beschikbare daken worden vergroent en straat-
Juist door deze verschillende opgaven aan elkaar te
• Landschappen worden verbonden door groen-blauwe routes.
stenen zullen wijken voor waterdoorlatende verharding,
koppelen kunnen er ook kansen ontstaan om onze
• We nemen altijd klimaateisen mee bij (her)ontwikkelingen.
bomen en beplanting. We bouwen natuurinclusief, hierbij
openbare ruimte anders en efficiënter in te richten.
is meer en vooral groen dat een hogere bijdrage levert aan
Door bijvoorbeeld gebruik te maken van concepten als
de biodiversiteit het doel. We versterken de biodiversiteit
‘pocketparken’ en ‘tiny forests’ kan met relatief kleine
Duurzaam
in de stad en gebruiken het zowel voor recreatie, maar maken
oppervlakten groen toch een hoge biodiversiteit gecreëerd
• Onze nieuwbouw wordt altijd integraal en adaptief/flexibel ontworpen.
ook echte natuurontwikkeling mogelijk. We bouwen
worden die ook een positieve impact heeft op de fysieke en