concept IHP Gorinchem 2023 2038.pdf

CONCEPTVERSIE IHP 2023-2038 (versie 1.0)

IHP 2023-2038

Samenvatting Voor u ligt het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) voor de periode 2023-2038. Dit IHP geeft kaders voor onderwijshuisvesting in Gorinchem. Dit kader helpt de gemeente en schoolbesturen in het maken van toekomstbestendige investeringsbeslissingen door rekening te houden met leerlingenprognoses, technische kwaliteit van de gebouwen (inclusief binnenklimaat), onderwijskundige argumenten, gebiedsgerichte strategieën en de betaalbaarheid van de exploitatie van de onderwijsgebouwen (verduurzaming). Een integrale aanpak zal leiden tot een haalbaar IHPproces en een duurzaam toekomstbestendig scholenbestand. Het IHP is een samenhangend lange termijnplan voor de huisvesting van de scholen voor primair, voortgezet en speciaal onderwijs in de gemeente Gorinchem. Het is gemaakt in overleg met schoolbesturen en schooldirecteuren. Kinderopvangorganisatie SKG heeft input gegeven. Daarnaast is gebruik gemaakt van twee richtinggevende onderwijsinhoudelijke documenten: GO20321 en de businesscase Innovatie- en afstudeercentrum2, die mede door intensieve samenwerking met het onderwijsveld tot stand zijn gekomen. Mbo-onderwijs valt niet onder de verantwoordelijkheid van de gemeente. ROC Da Vinci College is wel partner in de campusontwikkeling in Gorinchem Noord en medeverantwoordelijk voor doorlopende leerlijnen binnen het onderwijs.

Het IHP geeft kaders voor de gehele onderwijsbehoefte en is de opmaat voor een integrale strategieontwikkeling. Aan het IHP is een uitvoeringsplan 2023-2026 gekoppeld. Dit plan bevat de huisvestingsprojecten die de komende vier jaar aan de orde komen. Elk project wordt uitgewerkt in een gebiedsgerichte businesscase. Uitgangspunten onderwijshuisvesting hierin zijn ‘Meer inclusief onderwijs’, ‘Binnenklimaat (Frisse scholen klasse B)’ en ‘Verduurzaming (ENG–Energie Neutraal Gebouw)’ (raadsbesluit juni 2021). Daarnaast worden ook mogelijke maatschappelijke functies in en om het schoolgebouw of scholengebied meegenomen met de ambitie tot bredere openstelling3. De gemeenteraad stelt het IHP vast als richtinggevend visiedocument inclusief het bijbehorende uitvoeringsplan. De vertaling van het IHP is uitgewerkt in uitvoeringsplannen die het college elke vier jaar, na overleg met schoolbesturen voor de komende periode vaststelt. Het college voert de uitvoeringsplannen uit, onder voorbehoud van goedkeuring van de financiële kaders door de raad. Voor dit IHP is inzicht verkregen in prognoses van leerlingenaantallen en de technische staat van de onderwijsgebouwen in de vorm van een quickscan en een duurzaamheidsscan.

Zo is een goed overzicht van de onderwijshuisvestingsportefeuille ontstaan op basis van (toekomstige) ruimtebehoefte, technische staat, duurzaamheid (in de vorm van exploitatie), binnenklimaat, veiligheid, uitstraling en onderwijskundige functionaliteit. Vanuit de uitgangspunten op onderwijshuisvesting, landelijke en gemeentelijke doelstellingen op het gebied van duurzaamheid en het coalitieakkoord zijn de volgende beleidsdoelstellingen onderwijshuisvesting geformuleerd: • • • • 1

Een schoolgebouw is een veilige, gezonde plek voor leerlingen en (onderwijs)personeel. Een schoolgebouw moet inclusief onderwijs mogelijk maken. Een schoolgebouw moet duurzaam zijn. Een schoolgebouw speelt waar mogelijk een bredere rol in de buurt of wijk.

GO2032, Verbinden en vernieuwen met de kracht van Gorinchem, oktober 2017.

2 Business case Innovatie en afstudeercentrum (IAC), april 2021. 3 Voor Gorinchem! Coalitieakkoord Gorinchem 2022-2026, juli 2022.

pagina 2/43

IHP 2023-2038

‘De gemeente wil een maximaal innovatief, duurzaam en kansrijk onderwijsklimaat in Gorinchem faciliteren dat bijdraagt aan een meer inclusieve samenleving en het verhogen van de brede welvaart van de stad en de regio.’ Met deze doelstelling maakt de gemeente werk van inclusiever onderwijs en kansengelijkheid voor kinderen. Innovatief onderwijs sluit aan bij zowel de belevingswereld van leerlingen als de praktijk. De gemeente verbindt onderwijs en bedrijfsleven door (onderwijs)samenwerking te initiëren en te faciliteren. i_lab is hier een uitwerking van. Met de genoemde beleidsdoelstellingen is een kostenconfigurator ingesteld. Vanuit de uitkomsten van deze kostenconfigurator is een indicatieve berekening gemaakt van de investeringskosten van 132 miljoen euro voor de komende 20 jaar. Aanvullende kosten die locatie gebonden zijn, of anderszins niet vallen onder de bouwkosten en bijkomende kosten voor de realisatie van een schoolgebouw, zijn niet opgenomen in deze financiële vertaling. Gemiddeld gezien betreft het op totale opgave (dus over alle schoolgebouwen berekend) 20–25% van de investeringskosten. Het doel van het investeringskostenoverzicht is om de gemeente en de schoolbesturen inzicht te geven in de financiële omvang van de opgave en is een startpunt in de voorbereiding van deze opgave.

Het uitvoeringsprogramma 2023-2026 van dit IHP is een vervolg op de stappen die met de vorige IHP’s zijn gezet. De scholen met urgentie op de staat van het gebouw en of ruimtebehoefte zijn hierin opgenomen. Voor het basisonderwijs zijn dat de scholen: Samen Onderweg (locatie Van Goudoeverstraat), Anne Frankschool en de J.P. Waaleschool. Voor het Voortgezet (speciaal) onderwijs betreft het de scholen: Lingewaalcollege, Fortes Lyceum, Uilenhof en de verdere ontwikkeling van de beroepencampus; onderdeel van de gehele gebiedsontwikkeling Gorinchem Noord. Voor de aanpak van het uitvoeringsprogramma 2023-2026 is gekozen om vanuit de integraliteit van het IHP elke onderwijsopgave als apart project uit te voeren in de vorm van een gebiedsgerichte businesscase. De uitkomst van de businesscase wordt vertaald naar een investeringsoverzicht inclusief de financiële inbreng van de gemeente, schoolbestuur en andere partners (total cost of ownership). Andere financieringsvormen zoals subsidies worden waar mogelijk ook hierin meegenomen. Het voor te leggen krediet aan de raad zal worden afgestemd op de dan geldende situatie die vanuit het haalbaarheidsonderzoek naar voren komt en wordt berekend tegen een actueel prijspeil. Met het te ontwikkelen CO2kompas is de actuele stand met betrekking tot de klimaatdoelstellingen beschikbaar.

Het CO2kompas helpt ook om de effecten van CO2 reductie te berekenen voor toekomstige uit te voeren duurzaamheidsmaatregelen. De stad is continu in ontwikkeling. Onderwijs staat midden in de maatschappij en staat continu in verbinding met onderwijskundige ontwikkelingen, stedelijke ontwikkeling, mobiliteit, verduurzaming, integraal sociaal beleid, economie etc.. Op basis van al deze dynamische ontwikkelingen zal het IHP elke vier jaar herijkt worden. Zo ontstaat een continu proces van het IHP als visiedocument voor 16 jaar met de daarbij behorende uitvoeringsprogramma’s.

pagina 3/43

IHP 2023-2038

Inhoudsopgave Samenvatting ..................................................................................................................... 2 Inleiding............................................................................................................................. 5 Integraal huisvestingsplan Onderwijs .................................................................................. 5 Wettelijk kader................................................................................................................. 6 Opzet IHP ........................................................................................................................ 7 Hoofdstuk 1: Inzicht ............................................................................................................ 8 Facts en figures ................................................................................................................ 8 Leerlingenprognoses ........................................................................................................ 10 Vo-leerlingen uit de regio ................................................................................................. 12 Kwaliteit schoolgebouwen .................................................................................................

12 Hoofdstuk 2: Opgave .......................................................................................................... 15 Coalitieakkoord 2022-2026 ............................................................................................... 15 Ontwikkelingen van landelijke beleidsinstrumenten, wetten en regels .................................... 15 Beleidsdoelen .................................................................................................................. 16 Hoofdstuk 3: Ambitie .......................................................................................................... 18 Onderwijsvisie en samenwerking ....................................................................................... 18 Innovatief onderwijs ........................................................................................................ 19 i_lab .............................................................................................................................. 20 Campus.......................................................................................................................... 21 Hoofdstuk 4: planvorming IHP ............................................................................................. 22 Lopende projecten onderwijshuisvesting .............................................................................

22 Uitvoeringsprogramma 2023-2028 basisonderwijs ............................................................... 24 Uitvoeringsprogramma 2023-2028 voortgezet onderwijs ...................................................... 26 Financiële uitgangspunten en vertaling ............................................................................... 27 Uitgangspunten financiële vertaling ................................................................................... 28 Overzicht investeringsplanning schoolgebouwen .................................................................. 29 uitvoering van het IHP ..................................................................................................... 32 Bijlage 1: Scholenbestand 2023 ........................................................................................ 34 Bijlage 2: De regionale onderwijsfunctie Gorinchem voor buurgemeenten ............................... 34 Bijlage 3: Uitkomsten quickscan ........................................................................................ 36 Bijlage 4: Uitkomsten Duurzaamheidsscan.......................................................................... 36 Bijlage 5: Bouwstenen visie campusontwikkeling Gorinchem ................................................. 38 Bijlage 6: Investeringsniveaus per m² bruto vloeroppervlakte (bvo) ......................................

41 Bijlage 7: Advies standaard kwaliteitsniveau Frisse Scholen bij nieuwbouw ............................. 43

pagina 4/43

IHP 2023-2038

Inleiding

Gorinchem is een echte onderwijsstad. Meer dan 10.000 leerlingen basisonderwijs, speciaal onderwijs en voortgezet onderwijs gaan naar school in Gorinchem. Tel daar nog een kleine 1000 studenten van de drie mbo’s4 bij op. 69% van de leerlingen voortgezet onderwijs komen uit de regio. Daarmee staat Gorinchem in de top van gemeenten met procentueel de grootste regionale onderwijsfunctie in het voortgezet onderwijs van Nederland5. De voorziening onderwijs is samen met werkgelegenheid en het ziekenhuis bepalend voor de grootte van het bereik van de functionele regio (120.000-150.000 inwoners). De combinatie van die functies maakt Gorinchem aantrekkelijk voor het omliggende gebied6. Samenwerken en nadenken over het gehele onderwijsaanbod is noodzakelijk om de regiofunctie Onderwijs van Gorinchem te behouden en te versterken. Het basisonderwijs kent een goede spreiding over de stad. Er is een diversiteit aan verschillende onderwijsconcepten en elke wijk heeft haar eigen onderwijsaanbod. Het voortgezet onderwijs biedt naast de bekende onderwijssoorten keuzemogelijkheden in de vorm van talentstromen, tweetalig onderwijs, techniek- en zorghavo etc. Zowel binnen het basisonderwijs en voortgezet onderwijs is er in Gorinchem ook aanbod van speciaal onderwijs.

Door de hoeveelheid verschillende soorten scholen is er in Gorinchem voor kinderen en hun ouders een grote keuze aan onderwijsmogelijkheden om een passende school te vinden.

Integraal huisvestingsplan Onderwijs Vanaf 2010 is in Gorinchem gekozen voor het werken met een Integraal Huisvestingsplan (IHP). Een IHP geeft een meerjarige planning weer van de ontwikkeling en de hierbij behorende investeringsbehoeften met voornamelijk de focus op de onderwijshuisvesting. Vanaf 2011 zijn IHP’s door de gemeenteraad vastgesteld. De IHP’s Gorinchem Oost (raadsbesluit mei 2017), de 1e Fase Regionale Beroepen- en innovatiecampus (raadsbesluit juni 2020/oktober 2020) en het Versneld uitvoeringsprogramma (juni 2021) zijn in de uitvoeringsfase. Concreet betekenen deze IHP’s de uitvoering van nieuwbouw van het schoolgebouw Retranchement voor basisschool De Regenboog en sbo Beatrix De Burcht, renovatie van de school aan de Hiemstralaan 24/24a, verbouw school Beatrix De Burcht aan de Hoefslag ten behoeve van het i_lab en nieuwbouw van het Gilde Vakcollege Techniek op de scholencampus (zie paragraaf Lopende projecten onderwijshuisvesting). Het Integraal huisvestingsplan Onderwijs 2023-2038 is een integraal huisvestingsplan voor het gehele basisonderwijs, voortgezet onderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs in de stad. Het IHP is een visiedocument voor de komende 16 jaar. Voor steeds een periode van vier jaar wordt het IHP vertaald naar uitvoeringsplannen.

Deze uitvoeringsplannen worden op basis van gebouwenscans en onderwijskundige, maatschappelijke en stedelijke ontwikkelingen in overleg met schoolbesturen afgestemd. Elke vier jaar wordt het IHP herijkt op de laatste inzichten en ontwikkelingen. Zo groeit het IHP als visiedocument mee met het onderwijs en de stad in een

4

Da Vinci College 740 leerlingen, Hoornbeek College 83 leerlingen en RIVOR 170 leerlingen 5 www.waarstaatjegemeente.nl 6 Samen voor elkaar, Berenschot, 2019.

pagina 5/43

IHP 2023-2038

continu proces voor steeds 16 jaar met de daarbij behorende uitvoeringsprogramma’s (zie figuur 1).

Figuur 1: proces IHP (bron HEVO)

Wettelijk kader Vanaf 1 januari 1997 is de zorgplicht voor de voorzieningen onderwijshuisvesting gedecentraliseerd naar de gemeenten. Deze decentralisatie is opgenomen in de Wet op het Primair Onderwijs (WPO), de Wet op de Expertisecentra (WEC) en de Wet op het Voortgezet Onderwijs (WVO). Na de wetswijziging per 1 januari 2015 zijn alle scholen verantwoordelijk voor het onderhoud en aanpassing van de schoolgebouwen. De wettelijke zorgplicht vanuit de gemeente voor aanvragen voor plaatsing op het huisvestingsprogramma komt voornamelijk tot uiting als het gaat over de aanvragen: uitbreiding, nieuwbouw, vervangende nieuwbouw, eerste inrichting etc. Om aan deze wettelijke zorgplicht te voldoen heeft de gemeenteraad een ‘Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Gorinchem 2016 vastgesteld. Dit IHP loopt vooruit op het wetsvoorstel dat het vaststellen van een IHP in de toekomst wettelijk verplicht wordt. In dit wetsvoorstel IHP wordt ook onder andere ingegaan op de wijze hoe om te gaan met het investeringsverbod van de schoolbesturen. Er is een ontwikkeling dat het rijk oplopende verplichtingen stelt voor gemeente en schoolbestuur als het gaat over de kwaliteitseisen van een schoolgebouw en diverse specifieke uitkeringen als binnenklimaatsubsidie instelt, maar wel met een vereiste van ‘cofinanciering’.

Volledige bekostiging en duidelijkheid over de verantwoordelijkheid per onderwijsvoorziening is hierbij vanuit het rijk noodzakelijk. Vanuit de VNG, maar ook vanuit de ‘Gorcumse lobby’ wordt ingezet voor het verkrijgen van een toekomstig hogere rijksvergoeding in het gemeentefonds voor de onderwijshuisvesting. Dit IHP bepaalt op basis van visie, gerichte analyse, scenario-ontwikkeling en financiële vertaling de kaders waarbinnen de gemeente Gorinchem, samen met de schoolbesturen, investeert in de onderwijshuisvesting. In tegenstelling tot de werkwijze (uitsluitend) op basis van de verordening, wordt in dit IHP uitgegaan van een proactief onderwijshuisvestingsbeleid7. In formele zin laat de gemeente hiermee zien op welke wijze zij de taak met betrekking tot huisvesting funderend onderwijs wil uitvoeren.

7 Raadsbesluit uitgangspunten IHP, juni 2021.

pagina 6/43

IHP 2023-2038

Het IHP: • heeft een strategisch karakter, waarbij vanuit visie en beleid strategische keuzes zijn gemaakt; • is het beleidskader over de huidige wet- en regelgeving op het gebied van onderwijshuisvesting inclusief de (landelijke) doelstellingen op het gebied van duurzaamheid en inclusiever onderwijs; • stelt de gemeente, schoolbesturen en andere onderwijspartners in staat om op korte en lange termijn strategische keuzes te maken en proactief beleid te voeren; • biedt een meerjarenperspectief waarop het eigen (investerings)beleid kan worden afgestemd.

Opzet IHP

Om te komen tot het IHP is onderstaand stappenplan gevolgd. Met het doorlopen van stap 1 is inzicht verkregen in prognoses van leerlingenaantallen en de technische staat van de onderwijsgebouwen. Naast de technische staat geven de uitgevoerde quickscan en duurzaamheidsscan ook een goed inzicht in duurzaamheid (in de vorm van exploitatie), binnenklimaat, veiligheid, uitstraling en onderwijskundige functionaliteit van de onderwijsgebouwen. De grote opgave van onderwijshuisvesting vraagt om een integrale aanpak. Een integrale aanpak omdat onderwijshuisvesting, naast het ontwikkelperspectief op het gebied van ruimtebehoefte en de levensduur van de gebouwen, belangrijke uitdagingen kent op het gebied van duurzaamheid en binnenklimaat. Daarnaast bepalen andere beleidsterreinen de huisvestingsopgave, zoals wijkgerichte aanpak, stedelijke ontwikkelingen en mobiliteit, maar ook regionale onderwijsontwikkelingen. Een onderwijsgebouw staat gemiddeld meer dan 50 jaar en moet voor nu maar ook in de toekomst een goede plek zijn voor (inclusief en passend) onderwijs en talentontwikkeling. Een (gezamenlijke) visie op onderwijs (0-18 jaar) en talentontwikkeling is de basis voor een ambitie op onderwijshuisvesting.

Welke onderwijs- en kindvoorzieningen kunnen geïntegreerd worden in een schoolgebouw? Welke functies voor de wijk en of stad kunnen mogelijk ook een plek krijgen zodat een school een centrale plek in de samenleving wordt? Daarnaast sluit het IHP aan bij de klimaatambities die zowel landelijk als regionaal zijn vastgelegd. Bovenstaande stappen zijn de leidraad voor de planvorming van het IHP 2023-2038 en het bijbehorende uitvoeringsprogramma voor de komende vier jaren. In de volgende hoofdstukken worden de verschillende stappen uitgewerkt.

pagina 7/43

IHP 2023-2038

Hoofdstuk 1: Inzicht De schoolgebouwenvoorraad in Nederland is sterk verouderd. De gemiddelde levensduur van een schoolgebouw volgens de Algemene Rekenkamer is 69 jaar en het gemiddelde schoolgebouw is 40 jaar oud8. Een deel van de schoolgebouwen voldoet niet aan de wettelijke eisen ten aanzien van ventilatie en binnenklimaat (CO2-concentraties, temperatuur, fijnstof, geluid en (dag)licht). Binnenklimaat beïnvloedt de leerprestaties en gezondheid van leerlingen en (onderwijs)personeel 9 Voor dit IHP is een uitgebreide nulmeting van de schoolgebouwen uitgevoerd. Zo is er een objectief beeld over de kwaliteit en binnenklimaat van de onderwijshuisvestingsportefeuille. Naast de kwaliteit van de gebouwen wordt in dit hoofdstuk uitleg gegeven over de omvang van de onderwijshuisvesting en leerlingenprognoses.

Facts en figures De gemeente Gorinchem heeft verantwoordelijkheid voor de onderwijshuisvesting voor het (speciaal)basisonderwijs, voortgezet onderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs en heeft 32 schoolgebouwen in negen verschillende wijken. Zes schoolgebouwen huisvesten meerdere scholen. Twee scholen hebben twee locaties en twee gebouwen zijn een dependance en of (tijdelijke) overlooplocatie.

Figuur 2: Gorinchem in facts and figures In elke wijk is er thuisnabij basisonderwijs. Het voortgezet onderwijs is op dit moment gevestigd In Gorinchem Noord, op de verder te ontwikkelen beroepencampus, de Lingewijk, Haarwijk, Gildenwijk en Wijdschild. De scholen voor speciaal basisonderwijs en speciaal (voortgezet) onderwijs staan voor nu in Gorinchem Noord, de Lingewijk en Stalkaarsen. In figuur 3 zijn de schoollocaties weergegeven. De kleuren staan voor de uitkomsten van de quickscan (zie paragraaf Quickscan schoolgebouwen). In bijlage 1 zijn de cijfers van deze locaties benoemd in scholen.

8Algemene Rekenkamer, 2016.

9

Daals, Silke, De relatie tussen het schoolklimaat en de prestaties van leerlingen in het primair onderwijs, Rijksuniversiteit Groningen, 2021.

pagina 8/43

IHP 2023-2038

Figuur 3: Overzicht scholen in Gorinchem Er gaan 3249 leerlingen* in het basisonderwijs naar school. 6606 leerlingen* gaan naar het voortgezet onderwijs. In het speciaal basisonderwijs en speciaal (voortgezet) onderwijs gaan 444 leerlingen* naar school (*peildatum 1 oktober 2022). Voor 2038 zijn in totaal 10208 leerlingen geprognosticeerd. Het totale bruto vloeroppervlak van alle gebouwen is 90419 m². Gorinchem kent acht schoolbesturen binnen het basisonderwijs, voortgezet onderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs (zie figuur 4).

Figuur 4: Schoolbesturen en onderwijsaanbod in Gorinchem

pagina 9/43

IHP 2023-2038

Leerlingenprognoses Ieder jaar wordt een prognose opgesteld van leerlingenaantallen. De actuele prognose is voor de periode 2022 tot en met 204210. In de ramingen van leerlingenaantallen zijn twee ontwikkelingen verwerkt. Dit zijn de trends in de omvang van de basisgeneratie (leeftijdscategorieën) in de afzonderlijke gebieden van de gemeente Gorinchem en de schoolkeuze. Bij de opzet van de prognoses zijn cijfers verwerkt met een uitsplitsing van leerlingen naar herkomstgebied. De herkomstgebieden zijn de wijken11 waaruit een school leerlingen betrekt. De leerlingenprognoses zijn uitgesplitst in basisonderwijs, speciaal12 en voortgezet onderwijs. Deze gedetailleerde informatie komt niet terug in dit IHP maar wordt wel gebruikt bij de gebiedsgerichte businesscases binnen het uitvoeringsprogramma.

Basisonderwijs In Gorinchem zijn 15 basisscholen (locaties) verdeeld over de verschillende wijken. Een aantal basisscholen heeft ook een regionale onderwijsfunctie.

Figuur 5: leerlingenprognose basisonderwijs 2022 Een aantal opvallende ontwikkelingen: Bij De Poorter worden de leerlingen van het asielzoekerscentrum en de kinderen uit de Oekraïne ingeschreven. Het Kleurenlint en de Montessorischool (Dalemplein) groeien verder o.a. door uitbreiding van de wijk Hoog Dalem. Omdat Montessori een nieuwe school is, zijn prognoses nog moeilijk te berekenen. In december 2022 is het leerlingenaantal toegenomen tot 66. Met het aantal aanmeldingen tot nu toe, zal de school tot aan de zomervakantie 2023 groeien tot 78 leerlingen. Merweplein is aangewezen als overlooplocatie, mocht op Dalemplein onvoldoende onderwijsruimte zijn vanaf schooljaar 20252026. De J.P. Waaleschool groeit door de herontwikkeling van de Lingewijk. In een aparte doelgroepprognose 4-12 jarigen zijn plannen van de Vleugels van de Stad doorgerekend. Door woningbouw in de twee nieuwe gebieden Arkelsedijk en Schelluinsestraat zal het aantal kinderen in de gemeente Gorinchem geprognotiseerd uitkomen op ongeveer 3590 kinderen in 2038. Deze toename van leerlingen wordt pas toegewezen aan scholen wanneer meer duidelijkheid is over woningbouwontwikkeling van de Vleugels van de Stad.

10

Pronexus, leerlingenprognoses, opdrachtgever gemeente Gorinchem, november 2022.

11 CBS wijk- en buurtindeling www.cbs.nl

12

Speciaal basisonderwijs en speciaal (voortgezet) onderwijs worden samen genomen.

pagina 10/43

IHP 2023-2038

Voortgezet onderwijs Er is een prognose gemaakt voor twaalf locaties voor voortgezet onderwijs.

Instnr Naam 00WH00 Gomarus Scholengemeenschap 00YH00 Uilenhof 00YH03 Lyceum Oudehoven 00YH05 Gilde, vakcollege techniek 00YH06 Windroos 00YH09 Tienercollege 19ZU00 Camphusianum (Gem. Gymnasium) 24TP00 Fortes Lyceum 24TP02 Omnia College 24TP03 Vita College 24TP05 ISK De Toekomst (vo) 26MP00 De Noordhoek Totaal

2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2032 2037 2042 1265 1295 1278 1277 1272 1262 1260 1240 1257 1320 442 411 394 384 381 378 379 377 381 395 1031 1016 1012 999 995 987 990 983 995 1033 788 750 742 735 732 726 726 714 724 758 246 245 248 245 244 242 243 241 244 253 7 9 8 9 9 9 9 9 9 9 698 675 665 655 651 646 648 642 649 674 1275 1300 1327 1318 1312 1301 1307 1300 1313 1356 427 406 399 392 389 386 387 385 389 404 106 105 106 105 105 104 105 105 106 110 52 69 68 68 67 67 67 66 67 70 209 209 211 211 210 208 208 206 208 218 6546 6490 6458 6398 6367 6316 6329 6268 6342 6600

1-10-2022 2023 1289 401 1067 708 249 8 650 1311 404 100 226 193 6606

Figuur 6: Leerlingenprognose voortgezet onderwijs 2022

Het Tienercollege (onderdeel binnen het Lyceum Oude Hoven) zal vanaf augustus 2023 overgaan in de Agora school ‘De Delta’. Agora is een (nieuwe) onderwijsvorm waar wordt gewerkt in een leercommunity. Fortes Lyceum heeft in de afgelopen jaren een groei doorgemaakt, waardoor het gebouw op Wijdschild niet passend is voor het aantal leerlingen. Het aantal leerlingen bij het voortgezet onderwijs van de Internationale Schakelklas (ISK vo) is afgelopen jaar fors gestegen. De ISK vo is van 60 leerlingen in oktober 2021 gegroeid naar 230 leerlingen op dit moment en er is een wachtlijst. Naast het onderwijs aan de leerlingen uit het AZC is er een grote toename van het aantal Oekraïense leerlingen uit Gorinchem en de regio. Deze toename is terug te vinden in de oktobertelling in bovenstaande figuur. De leerlingen zijn verdeeld over drie locaties (Omnia College, Stadhuisplein en Da Vinci College).

Speciaal onderwijs Gorinchem heeft ook voor het speciaal onderwijs een regionale onderwijsfunctie. Naast de analyse van de Gorinchemse situatie zijn ook de bevolkingsprognoses van buurgemeenten gebruikt om de herkomst en prognoses van leerlingen vanuit die buurgemeenten te berekenen.

pagina 11/43

IHP 2023-2038

Figuur 7: Leerlingenprognose speciaal onderwijs 2022 De Cirkel en de Kleine Wereld zijn scholen die zowel speciaal onderwijs als voortgezet speciaal onderwijs aanbieden en stijgen licht in leerlingenaantallen. Speciaal basisonderwijs (De Rotonde en Beatrix de Burcht) laat een constante leerlingenstroom zien. Yulius Voortgezet speciaal onderwijs heeft de laatste jaren een toename van het aantal leerlingen. Daarom zijn vanaf augustus 2022 twee tijdelijke lokalen naast het schoolgebouw geplaatst.

Vo-leerlingen uit de regio Gorinchem zit in de top van gemeenten met procentueel de grootste regionale onderwijsfunctie in het voortgezet onderwijs van Nederland. 69% van de leerlingen voortgezet onderwijs komt uit de regio (teldatum 1 oktober 2020). Figuur 8 is een overzicht van de leerlingen uit de regio uitgesplitst in buurgemeenten. Gomarus Scholengemeenschap(96%), Het Gilde Vakcollege Techniek (90%) en De Noordhoek (84%) zijn de scholen met procentueel de meeste leerlingen uit de regio. De andere vo-scholen hebben een percentage tussen de 50 en 70 procent.

Figuur 8: Verdeling vo-leerlingen uit de regiogemeenten (1-10-2022) De regionale onderwijsfunctie is ook af te meten aan het aantal vo-leerlingen dat per regiogemeente onderwijs volgt in Gorinchem ten opzichte van het totaal aantal vo-leerlingen in die gemeente. Van alle vo-leerlingen die in Hardinxveld-Giessendam wonen gaat 61% naar school in Gorinchem. Voor de gemeente Molenlanden is dat 35% en voor de gemeente Altena 28%. In bijlage 2 is een totaaloverzicht vo-leerlingen opgenomen van alle buurgemeenten in percentages en absolute aantallen die in Gorinchem naar school gaan.

Kwaliteit schoolgebouwen In dit IHP is de kwaliteit en duurzaamheid van de huidige onderwijshuisvestingsportefeuille als nulmeting in beeld gebracht. Voor nagenoeg alle schoolgebouwen is een quickscan uitgevoerd. Vanuit

pagina 12/43

IHP 2023-2038

de uitkomsten van deze scan is een verdiepend duurzaamheidsonderzoek uitgevoerd voor die scholen die vanaf 10 jaar en verder in aanmerking komen voor grote renovaties of nieuwbouw. Dit onderzoek maakt inzichtelijke welke maatregelen genomen kunnen worden voor het verduurzamen van het gebouw inclusief binnenklimaat.

Quickscan schoolgebouwen Binnen de huisvestingsverordening is, strikt formeel gezien, alleen de bouwkundige staat een toetsingscriterium om de kwaliteit van een gebouw te bepalen. De eenzijdige benadering van dit beleidsarme toetsingscriterium vormt een belemmering in de ontwikkeling van dit beleidsrijker IHP. De gebruikskwaliteit en de exploitatie van schoolgebouwen zijn voorbeelden van essentiële aspecten die aandacht verdienen in de beoordelingssystematiek. Het is immers niet de vraag of een pand een goed gebouw is, maar of een pand een goed schoolgebouw is. Daarom is gekozen om bij de beoordeling van een gebouw naast de bouwkundige staat ook functionaliteit, exploitatie, binnenmilieu, veiligheid en uitstraling te onderzoeken. Het onderzoek is in samenwerking met de scholen door onderwijsadviesbureau HEVO uitgevoerd.

Figuur 9: Gebruikte onderzoekscritiria voor de quickscan (bron HEVO)

De gebruikte criteria zijn voorzien van een (landelijk) gewogen score. De uitkomst van de quickscan is een transparant én eenduidig beeld van de kwaliteit van de schoolgebouwen in Gorinchem. Naast dat de schoolgebouwen vergelijkbaar zijn, zijn de scores ook vergelijkbaar met de landelijke database. De gehanteerde criteria en de eindbeoordeling hebben een kleurcodering gekregen. De schoolgebouwen vallen in één van de volgende categorieën: • • • •

Rood: het schoolgebouw dient vervangen te worden, of grootschalig gerenoveerd te worden binnen een termijn van 5 jaar. Oranje: het gebouw komt in aanmerking voor een vervanging of renovatie binnen een termijn van 10 jaar. Groen: het gebouw komt in aanmerking voor een levensduurverlengende ingreep tussen de 10 en 20 jaar. Donkergroen: het gebouw heeft in de periode tot 20 jaar geen ingreep nodig.

De rapportage van de quickscan (zie bijlage 3) is een belangrijke basis tot de prioriteiten-agenda voor het IHP en de uitvoeringsprogramma’s.

Duurzaamheidsscan Naast kwalitatief goede schoolgebouwen (volgens de huisvestingsverordening) die aansluiten bij de onderwijskundige visie van de school (en stad), past bij het aantal leerlingen, toekomstbestendig, toegankelijk en inclusief is, is duurzaamheid vanuit het landelijke klimaatakkoord (2019)13 en de Regionale Energiestrategie Alblasserwaard (2020) hoog op de 13 In 2050 is minimaal 95% van de CO2-uitstoot, die voortkomt uit het gebouwgebonden

pagina 13/43

IHP 2023-2038

onderwijshuisvestingsagenda gekomen. Doelstelling is om in 2030 50% afname CO2 te realiseren bij de onderwijsgebouwen in Gorinchem. In 2050 moeten alle schoolgebouwen binnen de onderwijsportefeuille duurzaam zijn. Een aantal schoolgebouwen worden ook opgenomen in de routekaart verduurzaming gemeentelijk vastgoed Gorinchem. Een gezond binnenklimaat is ook onderdeel van een duurzaam kwalitatief goed schoolgebouw. Dit binnenklimaat is nog belangrijker geworden sinds het uitbreken van het coronavirus. Een Frisse School kan worden gerealiseerd op basis van vijf thema’s: energie, lucht, temperatuur, licht en geluid. Een goed binnenklimaat resulteert in een hoger leerrendement en minder ziekteverzuim van leerlingen en onderwijspersoneel. Uitgangspunt14 van binnenklimaat is Frisse Scholen klasse B15. Niet alle schoolgebouwen komen direct in aanmerking voor renovatie of nieuwbouw (natuurlijke vervangingsmomenten). Daarom is voor die scholen een duurzaamheidsscan uitgevoerd. Voor gebouwen met een levensduur van 10-20 jaar of meer is het van toegevoegde waarde om met een duurzaamheidsscan de technische kwaliteit en de verduurzamingsscenario’s door te rekenen. De duurzaamheidsscan is een meer technische nulmeting die door HEVO is ontwikkeld en maakt gebruik van de GPR Gebouw-systematiek.

GPR Gebouw is een genormeerde systematiek die, wanneer volledig uitgevoerd, kan leiden tot officiële certificering van gebouwen. Deze duurzaamheidsscan geeft inzicht in de maatregelen die getroffen kunnen worden om een gebouw te verduurzamen tijdens de ingebruikname. De duurzaamheidsscan geeft inzicht in de maatregelen die op korte en middellange termijn getroffen kunnen worden, met oog voor terugverdientijden en de vernieuwingsopgave. Iedere duurzaamheidsscan resulteert in een rapportage per schoolgebouw en een duurzaamheidsadvies. Alle totaalscores van de metingen zijn in bijlage 4 weergegeven in een verzameloverzicht.

energieverbruik, gereduceerd. 14 Raadsbesluit uitgangspunten IHP, juni 2021. 15 Programma van Eisen Frisse Scholen 2021, RVO (in opdracht van met ministerie van

BZK), 2021.

pagina 14/43

IHP 2023-2038

Hoofdstuk 2: Opgave Gorinchem kent een grote onderwijshuisvestingsopgave door het verouderde scholenbestand en de eisen die tegenwoordig aan een schoolgebouw worden gesteld op het gebied van duurzaamheid en binnenklimaat. In de reikwijdte van het IHP 2023-2038 is de opgave ruim 37.000 M². Naast de ambities genoemd in het coalitieakkoord 2022-2026 zijn er ook landelijke beleidsontwikkelingen op het gebied van onderwijshuisvesting.

Coalitieakkoord 2022-2026 De onderwijshuisvestingsopgave raakt veel onderdelen van het coalitieakkoord 2022-2026. Uitgangspunt van het akkoord voor onderwijshuisvesting is te komen tot een goed en haalbaar Integraal Huisvestingsplan (IHP). Hierin wordt ook de maatschappelijke functie van de openbare ruimte rondom schoolgebouwen en de ambitie tot bredere openstelling meegenomen. Het verder ontwikkelen van het wijkgericht werken, activiteiten van de bibliotheek in de wijken en het te ontwikkelen vestigingsbeleid van huisartsen zijn voorbeelden van genoemde concrete voornemens van de coalitie die geïntegreerd zouden kunnen worden met onderwijshuisvesting. Het streven is Gorinchem te ontwikkelen naar een stad met 40.000 of meer inwoners. De stedelijke programmering wordt gestart met een plan op hoofdlijnen voor stedelijke ontwikkeling. Het ontwikkelgebied Gorinchem Noord , waar de campus onderdeel van uitmaakt, en veranderingen in de zogenaamde ‘Vleugels van de stad’ (Arkelsedijk, stationsgebied, Linge II Zuid en Schelluinsestraat) hebben invloed op toekomstige leerlingenaantallen. Bij deze ruimtelijke ontwikkelingen moeten ook mobiliteitsmaatregelen worden meegenomen. Bijvoorbeeld de ontwikkelingen in Gorinchem Noord (Groote Haar, beroepencampus, station) hebben allemaal met bereikbaarheid te maken.

De algehele verkeersafwikkeling in de Haarwijk is hierin ook een voornemen van de coalitie. Het coalitieakkoord heeft de ambitie dat er begin 2026 zichtbare stappen zijn gezet in het besparen van energie, het verminderen van onze CO2 uitstoot, het terugdringen van water- en hitteoverlast bij extreem weer en het versterken van biodiversiteit. Er wordt samen met inwoners, bedrijven en organisaties ingezet op energieopwekking via zonnepanelen op daken en op een andere manier benutten van energie zoals het warmtenet. Onderwijshuisvesting is hier onderdeel van. Het coalitieakkoord geeft aan dat onderwijshuisvesting vraagt om durf en creativiteit, zodat bij gemeentelijke investeringen juiste en slimme keuzes gemaakt worden.

Ontwikkelingen van landelijke beleidsinstrumenten, wetten en regels In de Kamerbrief ‘Beleidsreactie onderzoeksrapport onderwijshuisvesting en het verhuistraject voor de Europese School Bergen’ (2020) is het wetsvoorstel aangekondigd om de verdeling van de verantwoordelijkheid tussen gemeenten en schoolbesturen te verhelderen en de samenwerking te verbeteren16 Het voorstel bevat een drietal maatregelen, mede geïnitieerd door de VNG, de POraad en de VO-raad: 1. Betere visievorming, planvorming en afspraken aan de hand van een verplicht IHP met een looptijd van minimaal zestien jaar: Gemeenten krijgen de wettelijke opdracht tot het vaststellen van een meerjarig integraal huisvestingsplan onderwijs (IHPO). Het IHPO komt 16 Kamerstukken II, 2019/20, 35 300-VIII, nr. 210

pagina 15/43

IHP 2023-2038

tot stand na overleg tussen gemeente en schoolbesturen. Schoolbesturen worden verplicht een meerjarig onderhoudsplan (MJOP) op te stellen op basis van een bouwkundige inspectie. 2. Verduidelijking over definitie begrip ‘renovatie’. Aanpassingen aan schoolgebouwen, die leiden tot levensduurverlenging van 25 jaar, komen voor rekening van de gemeente, met aftrek van gemaakte reserveringen door het schoolbestuur voor onderhoud die in die 25 jaar vrijvallen. 3. Beperking van het investeringsverbod in het primair onderwijs: In het primair onderwijs mag in de huidige situatie door schoolbesturen enkel geïnvesteerd worden in aanvullende aanpassingen van schoolgebouwen, die niet binnen het Bouwbesluit 2012 vallen. Deze wetswijziging geeft de mogelijkheid voor schoolbesturen in het primair onderwijs om in huisvesting te investeren en voor het vo een kader waarbinnen een investering mogelijk is.

Klimaatwet In de Klimaatwet (2022) ligt het streefdoel van 49% reductie CO2 in 2030 ten opzichte van 1990 en een volledige CO2-neutrale elektriciteitsproductie in 2050 wettelijk vast. Inmiddels heeft de Europese Commissie (2020) besloten het doel te verhogen tot 55%. De maatregelen om tot de reductie te komen zijn in het Klimaatakkoord afgesproken met maatschappelijke partijen. In het Klimaatakkoord (2019) zijn onder andere afspraken gemaakt over de verduurzaming van het maatschappelijk vastgoed. Daaronder vallen ook schoolgebouwen die dus moeten bijdragen aan het behalen van de klimaatdoelstellingen. Afgesproken is dat zoveel mogelijk wordt aangesloten op natuurlijke momenten van onderhoud en nieuwbouw/renovatie.

Beleidsdoelen Vanuit de beschreven landelijke en lokale afspraken, ambities en voornemens worden met onderwijshuisvesting beleidsdoelen nagestreefd. Deze hebben betrekking op zowel het schoolgebouw als op de rol die een schoolgebouw speelt in de wijk of samenleving. De beleidsdoelen voor de gemeente Gorinchem zijn: •

Een schoolgebouw is een veilige, gezonde plek voor leerlingen en (onderwijs)personeel: Dit doel wordt nagestreefd door eisen te stellen aan het gebouw door wet- en regelgeving, afspraken en richtlijnen (bijvoorbeeld bouwvoorschriften voor veiligheid17 en wetgeving specifiek voor onderwijs18). Belangrijk onderdeel is ook het binnenklimaat van de school.

•

Een schoolgebouw moet inclusief onderwijs mogelijk maken: Naast dat een gebouw fysiek toegankelijk moet zijn voor alle leerlingen, is het van belang dat er mogelijkheden zijn voor zorg en ondersteuning aan de kinderen om zo meer inclusiever onderwijs te kunnen aanbieden.

•

Een schoolgebouw moet duurzaam zijn: Het klimaatakkoord en de Klimaatwet geven al streefwaarden en verplichtingen met betrekking tot de duurzaamheid van schoolgebouwen. Daarnaast is er een energiebesparingsplicht en de informatieplicht19. Naast de energieprestatie is voor verduurzaming ook duurzaam bouwen, bouwen met een lage milieu-impact, van belang.

17 Bouwbesluit 2012. 18 o.a artikel 92, Wet primair onderwijs; artikel 90, Wet op expertise centra (speciaal onderwijs);

artikel 76c, Wet voortgezet onderwijs. 19 Artikel 2.15, Activiteitenbesluit milieubeheer.

pagina 16/43

IHP 2023-2038

•

Een schoolgebouw speelt waar mogelijk een bredere rol in de buurt of wijk. Naast dat een schoolgebouw past bij de onderwijsvisie van de school en meer inclusiever onderwijs, kan de school ook een multifunctionele accommodatie zijn waarin ook kinderopvang en andere maatschappelijke functies zijn samengebracht. Of dat het schoolgebouw of schoolplein na sluitingstijd ook gebruikt kan worden door bijvoorbeeld buurtgenoten en verenigingen.

pagina 17/43

IHP 2023-2038

Hoofdstuk 3: Ambitie Goede onderwijshuisvesting geeft een basis voor goed onderwijs. Scholen en besturen zijn primair verantwoordelijk voor het onderwijsproces. De gemeente Gorinchem is verantwoordelijk voor goede en passende onderwijshuisvesting. Dit hoofdstuk geeft vanuit een visie op onderwijs hoe de gemeente Gorinchem haar taak oppakt om in gezamenlijkheid te komen tot een toekomstbestendig onderwijsklimaat voor de stad en regio.

Onderwijsvisie en samenwerking De gemeente Gorinchem is verantwoordelijk voor de huisvesting van basisonderwijs en voortgezet onderwijs (inclusief speciaal -voortgezet- onderwijs). Huisvesting is een middel om uiteindelijk kwalitatief goed onderwijs te geven. De visie, beschreven als doelstelling is: ‘De gemeente wil een maximaal innovatief, duurzaam en kansrijk onderwijsklimaat in Gorinchem faciliteren dat bijdraagt aan een meer inclusieve samenleving en het verhogen van de brede welvaart van de stad en de regio.’ Onderwijsinhoudelijk wordt ingezet op de aanpak van laaggeletterdheid en onderwijsachterstanden/gelijke kansen20. Gelijke kansen stelt ieder kind in staat om zijn/haar talenten te ontplooien op een manier die bijdraagt aan persoonlijke groei en talentontwikkeling.

Inclusiever onderwijs en gelijke kansen De ambities op inclusiever onderwijs en kansengelijkheid worden de komende periode zowel landelijk (strategische agenda van de VO-raad - juni 2023) als op gemeentelijk niveau verder uitgewerkt. Prioritering ligt op het belang van een doorlopende ontwikkelingslijn voor kinderen en jongeren (0-18 jaar) zodat zij zich kunnen ontwikkelen zonder onderbrekingen21. Om deze doorlopende ontwikkelingslijn te garanderen werkt het onderwijs samen met de voorschoolse educatie en de naschoolse kinderopvang en met het middelbaar en hoger beroepsonderwijs. De noodzaak van een doorgaande ontwikkelingslijn gaat hand in hand met continuïteit in (preventieve) ondersteuning en begeleiding. Dit vraagt om een verdere samenwerking tussen onderwijs, kinderopvang, samenwerkingsverbanden po en vo, jeugdhulp en de gemeente Gorinchem. Scholen in Gorinchem staan midden in de verschillende wijken met eigen kenmerken. Het perspectief van de school in de wijk als inclusieve leefwereld voor kinderen en jongeren verdient versterking. De school als een inclusieve mini-samenleving, waarin goed onderwijs wordt geboden met een sterke pedagogisch-didactische basis en met passend onderwijs voor ieder kind, is het fundament voor een kansrijke ontwikkeling. De school als het middelpunt waar professionals zich rond het kind kunnen organiseren.

Dit uitgangspunt geeft een groter blikveld voor onderwijshuisvesting en het IHP. Daarnaast kan het schoolgebouw ook voor passende maatschappelijke (wijk)functies worden ingericht en gebruikt. Een gezond onderwijsklimaat stelt iedereen in staat zijn talenten te ontplooien op een manier die bijdraagt aan persoonlijke groei én die bijdraagt aan de waarde van onze regio. Het ‘Gorcums onderwijsklimaat’ schept maximale ruimte voor beiden. Leren doet iedereen op zijn/haar eigen manier in een leeromgeving die hem/haar het beste past. Juist die verschillen komen terug in het ‘Gorcums Onderwijspalet’. Leerlingen en ouders kunnen kiezen.

20 21

Voor Gorinchem! Coalitieakkoord Gorinchem 2022-2026, juli 2022. De brug van gisteren naar morgen: inclusiever onderwijs in een inclusievere samenleving, PO-Raad, VO-raad, Sectorraad GO, Netwerk LPO, Sectorraad swv vo, januari 2022.

pagina 18/43

IHP 2023-2038

In het onderwijs staat naast kansrijk ook duurzaamheid. De jeugd heeft de toekomst. Zij verdienen onderwijs in energie neutrale scholen met een optimaal binnenklimaat (frisse scholen).

Innovatief onderwijs Technologische ontwikkelingen gaan steeds sneller. Robots, sensoren, virtual reality laten banen van nu er in de toekomst anders uitzien. Dat vraagt om een groot vernieuwings- en aanpassingsvermogen van onderwijs en bedrijfsleven. En het vraagt om een klimaat waar ruimte is voor experimenteren, het uitwisselen van kennis en ervaringen en samen innoveren. In GO2032, de visie van de stad, is dit verwoord in de ambitie ‘vernieuwde samenwerking tussen onderwijs, bedrijfsleven en overheid’22. Niet alleen Gorinchem maar ook gemeenten in de regio hebben dit bekrachtigd in regionaal bestuurlijk overleg23. Er zijn al grote stappen gezet in het realiseren van deze ambitie. De mismatch tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt en het groeiend tekort aan gekwalificeerd personeel is inzet geweest van betrokken (regionale) spelers (overheid, onderwijs en ondernemers - 3 O’s) voor het indienen van de propositie Regio Deal24. Ten aanzien van de toekomstbestendige werknemers (gericht op een inclusieve arbeidsmarkt, waarin iedereen mee kan doen) is de Regiodeal in februari 2020 toegekend. Deze regiodeal is een aanvullende investering in de pijlers human capital en innovatie. Binnen de human capital pijler is de verbinding gemaakt tussen onderwijs, economie en arbeidsmarkt. De drie sporen die een impuls geven voor een toekomstbestendige onderwijsfunctie zijn: • • •

Doorlopende leerlijnen in het Vmbo, Mbo- en Hbo-onderwijs; Verbeteren aansluiting arbeidsmarkt-bedrijfsleven-zorgsector; Iedereen doet mee (Leven Lang Ontwikkelen).

De twee sporen voor de pijler innovatie zijn: • •

Versterking campus als ‘experimenteergebied’; Het uitbouwen van het netwerk en agendavorming op innovatiethema’s.

Faciliteren en initiëren van samenwerking Innovatie en het verbeteren van human capital is afhankelijk van samenwerking. Des te beter en veelzijdiger die samenwerking plaatsvindt, des te innovatiever het klimaat. Juist in een onzekere tijd als nu is samenwerken (maar ook leren samenwerken) tussen organisaties van enorm belang. De gemeente kiest er voor om deze (onderwijs)samenwerking te initiëren en te faciliteren. Deze samenwerking wordt in het huidige coalitieakkoord nogmaals bekrachtigd. Die facilitering richt zich op de mogelijkheden tot verdergaande samenwerking op drie niveaus: •

Op macroniveau is het van belang dat het onderwijs de samenwerking vindt en versterkt met andere sectoren, zoals het bedrijfsleven, de overheidssector en andere relevante instellingen. Die samenwerking dient zich te richten op het vraaggericht vormgeven van onderwijsprogrammering en ontwikkeling.

22

GO2032, Verbinden en vernieuwen met de kracht van Gorinchem, oktober 2017. Bestuurlijk overleg ‘Samen voor Elkaar’, thema Onderwijs en arbeidsmarkt, november 2019/ juni 2020/februari 2023. 24 Propositie Regio Deal “Investeren in mensen”, november 2019. 23

pagina 19/43

IHP 2023-2038

•

•

Op mesoniveau versterken we samenwerking tussen verschillende onderwijsinstellingen onderling. Hoe deel je faciliteiten en kennis? Hoe kun je samenwerken binnen bepaalde onderwijsinhouden? Op microniveau kan meer samenwerking tussen studenten en leerlingen bijdragen aan nieuwe leerstijlen en co-creatie op onderwijsprojectenniveau. Leren van en met elkaar! Op dit niveau is het van belang dat innovatie een breed idee is. Het gaat niet alleen over de sectoren en techniek die op dit moment extra aandacht verdienen in onze regio. We hebben het ook over innovatie op het gebied van sport, cultuur, diensten en communicatie. En de punten waar deze gebieden elkaar raken en overlappen.

Naast samenwerking is innovatie afhankelijk van experimenteerruimte. Zonder deze ruimte blijft innovatie binnen de marges van het onbekende. Dat is onvoldoende. Voor de banen van de toekomst is niet precies bekend wat ze inhouden en welke vaardigheden vereist zijn. In die zin vindt de gemeente het belangrijk om te leren van bestaande concepten en vooruit te lopen in wat we ontwikkelen. Dit betekent ook dat onderwijs voor primair onderwijs, voortgezet onderwijs en speciaal onderwijs onderdeel is van een groter geheel: ‘een leven lang ontwikkelen’. De gemeente zet zich in voor deze onderwijsinfrastructuur. Iedere verandering/verbetering binnen het onderwijs in Gorinchem moet uiteindelijk bijdragen aan dit uitgangspunt. Wat betekent faciliteren in deze context? De gemeente wil een mix tussen aanjagen en mogelijk maken. Het onderwijs zelf is primair verantwoordelijk voor programmering en ontwikkeling van onderwijs. De huidige onderwijsbesturen zetten hierin stappen en op verschillende terreinen is er een (beginnende) samenwerking. Om mee te gaan met de toekomstige (nog niet bekende) arbeidsvraagstukken moeten scholen samen optrekken om te komen tot een gezamenlijk sterk, innovatief en wendbaar onderwijsaanbod.

Onderwijs waarin de leerling kan kiezen wat bij hem/haar past, waar de leerling zichzelf kan zijn, waar de leerling uitgedaagd wordt op je eigen niveau en waar de leerling toekomstperspectief heeft voor een baan of een vervolgopleiding.

i_lab De ambitie voor samenwerking tussen onderwijs (alle vo-besturen van Gorinchem, Da Vinci College en Yuverta), bedrijfsleven en overheid op het gebied van human capital en innovatie heeft geleid tot de ontwikkeling het innovatiecentrum i_lab. In november 2021 is de coöperatie i_lab officieel van start gegaan en tijdelijk gehuisvest in het Da Vinci College. In 2024 opent i_lab haar deuren in de definitieve huisvesting op de campus. i_lab werkt nauw samen met bedrijven om krachtig innovatief (beroeps)onderwijs te stimuleren, gericht op de zorg, de maakindustrie, de bouw en de groenblauwe sector. Vanuit de twee kernthema’s Smart Industry/digitalisering en Duurzaamheid/energietransitie biedt i_lab hiervoor onderwijsprogramma’s, concrete projecten en opdrachten. i_lab is een knooppunt in het netwerk van samenwerking tussen onderwijs, bedrijfsleven en overheid in de regio Gorinchem. Hier zijn de beroepskennis en de skills van de toekomst continu in ontwikkeling. Door leren, onderzoeken, innoveren en werken te verbinden, is i_lab regisseur voor zowel nieuwe als bestaande samenwerkingen. i_lab is daarmee hét netwerk voor onderlinge verbinding en kennisuitwisseling. De doelstellingen van het i_lab zijn: • Meer geschoold personeel voor de regio en een veerkrachtigere arbeidsmarkt.

pagina 20/43

IHP 2023-2038

• • • • • •

Meer talenten uit de regio bij gevestigde bedrijven in de regio laten werken. Innovatief onderwijs in aansluiting op (de innovaties in) het bedrijfsleven stimuleren. Meer jongeren laten kiezen voor beroepen in de regio Gorinchem. Meer startende ondernemers in de regio krijgen. Zorgen voor een krachtig en innovatief mkb. Een betere balans tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt.

Om de doelstellingen te bereiken, zijn drie actielijnen gedefinieerd waarbinnen activiteiten worden ontwikkeld en uitgevoerd. Deze actielijnen zijn: • Krachtig innovatief (beroeps)onderwijs (po, vo, mbo, hbo, wo): leerlingen kennis laten maken met nieuwe technologie dat in de praktijk al wordt gebruikt, kennis laten maken met de beroepspraktijk, samenwerken over de scholen en niveaus heen. • Een leven lang ontwikkelen voor medewerkers en werkzoekenden. • Samenwerken, innoveren en kennis delen met bedrijven en organisaties om het innovatievermogen van het mkb te versterken.

Campus In juni 202025 is het startsein gegeven voor de eerste fase van de Regionale Beroepen- en Innovatiecampus (RBIC). De RBIC is het bestaande scholengebied aan de Hoefslag gelegen aan de noordzijde van Gorinchem. De bouw van het Gilde Vakcollege Techniek (start 2023) en de verbouw van het innovatiecentrum i-lab (start begin 2024) zijn de start van de campusontwikkeling. De campus is onderdeel van de gehele gebiedsontwikkeling in Gorinchem Noord en wordt meegenomen in de totale omgevingsvisie van Gorinchem. De Campusvorming is door de bouw van het Gilde Vakcollege Techniek en de verbouw van het i_lab gestart. Daarom hebben de gemeente, de schoolbesturen vo, Da Vinci College en andere partners, in samenwerking met adviesbureau SAB, bouwstenen bepaald om tot een campus te komen. Deze bouwstenen zijn in figuur 10 weergegeven en in bijlage 5 verder toegelicht.

Figuur 10: Bouwstenen voor de campusvorming in Gorinchem Met het uitvoeringsplan IHP 2023-2026 wordt de volgende fase van de campus vormgegeven en wordt een visie ontwikkeld over de onderwijsspreiding over de gehele stad. Dit zorgt voor de definitieve eindcontouren van de campus. 25 Raadsbesluit Eerste fase regionale beroepen- en innovatiecampus, juni 2020.

pagina 21/43

IHP 2023-2038

Hoofdstuk 4: planvorming IHP Het Integraal huisvestingsplan Onderwijs 2023-2038 is een integraal huisvestingsplan voor het gehele basisonderwijs, voortgezet onderwijs en (voortgezet) speciaal onderwijs in de stad. In dit hoofdstuk wordt het IHP uitgewerkt in een uitvoeringsplan voor de komende vier jaar en wordt richting gegeven naar 2038. Het uitvoeringsplan is op basis van de gebouwenscans en onderwijskundige, maatschappelijke en stedelijke ontwikkelingen in overleg met schoolbesturen en schooldirecteuren afgestemd. De beleidsdoelen onderwijshuisvesting zijn hierin het kader. In de begroting van 2023 is €425.000 opgenomen als voorbereidingsbudget om per school of scholengebied binnen het uitvoeringsplan een gebiedsgerichte businesscase uit te voeren. Elke businesscase heeft als projectuitkomst een plan van eisen en een investeringsraming. Het college voert het uitvoeringsplan uit, onder voorbehoud van goedkeuring van de financiële kaders van de raad. De investeringsopgave is voor de komende vier jaar inzichtelijk gemaakt. Geadviseerd wordt deze te verwerken in de perspectiefnota’s. De investeringsopgave is richtinggevend. In de uitvoeringsfase geldt dat per project een uitwerking wordt gemaakt en de raad een kredietvoorstel krijgt voorgelegd. Er is tevens een financiële doorrekening gemaakt voor de komende 20 jaar.

Lopende projecten onderwijshuisvesting Er heeft vanuit de gemeente bestuurlijke besluitvorming plaatsgevonden van een aantal onderwijsprojecten vanuit IHP Gorinchem Oost (raadsbesluit mei 2017), 1e Fase Regionale Beroepen- en innovatiecampus (raadsbesluit juni 2020/oktober 2020) en het versneld uitvoeringsprogramma (juni 2021). Budgetten voor deze projecten zijn binnen de PPN reeds gereserveerd en maken als zodanig geen onderdeel uit van het uitvoeringsprogramma 2023-2028. Hieronder worden deze projecten toegelicht.

Figuur 11: Lopende projecten onderwijshuisvesting

pagina 22/43

IHP 2023-2038

(nr. 1) Gilde Vakcollege Techniek: De vmbo-school aan de Gildenweg krijgt een nieuwbouwlocatie in Gorinchem Noord. Realisatie van dit project behoort tot de 1e fase om te komen tot een regionale beroepencampus. De gemeentelijke bijdrage voor de vervangende nieuwbouw is opgenomen in de begroting en passend. De bouw van de nieuwe school zal in Q1 2023 aanvangen. Volgens planning zou het Gilde Vakcollege Techniek vanaf 1 januari 2025 in gebruik kunnen worden genomen. (nr.35) Beatrix de Burcht: Deze school is een school voor speciaal basisonderwijs en staat op de scholencampus. Het aantal leerlingen is de afgelopen jaren gedaald van 233 (2010/2011)26 naar 94 leerlingen (1 oktober 2022). Het gebouw heeft daarom overcapaciteit en niet passend voor deze school. De basisschool staat in het gebied waar de beroepencampus voor voortgezet en middelbaar beroepsonderwijs verder wordt ontwikkeld. Binnen de ontwikkeling van de beroepencampus is met het innovatiecentrum i_lab een natuurlijk moment om het schoolgebouw een andere (onderwijs)functie te geven en passende huisvesting voor Beatrix de Burcht te realiseren. (zie verder unilocatie bij De Regenboogschool locatie Retranchement (nr. 14). (nr. 32) Hiemstralaan 24/24a: In dit schoolgebouw waren twee scholen speciaal onderwijs gehuisvest en heeft nu leegstandsbeheer. Binnen dit IHP is de vervangingsvraag hoog.

Dit betekent dat tijdelijke huisvesting nodig is op het moment van renovatie of nieuwbouw. Het schoolgebouw Hiemstralaan 24/24a wordt gerenoveerd voor deze tijdelijke huisvesting. Beatrix de Burcht is de eerste school die gebruik gaat maken van dit schoolgebouw. Daarna kunnen andere scholen gebruik maken van dit schoolgebouw waarna het een definitieve (onderwijs)functie krijgt. De voorbereidingen voor de renovatie van het schoolgebouw aan de Hiemstralaan zijn gestart. Planning is dat de uitvoering in 2023 gaat plaatsvinden. (nr. 14) De Regenboogschool locatie Retranchement: Binnen het IHP Gorinchem Oost (2017) is budget vrijgemaakt voor renovatie van het schoolgebouw. Het budget bleek ontoereikend door de technische kwaliteit van het gebouw en de hogere eisen die gesteld zijn aan binnenklimaat en duurzaamheid. Het gebouw kent nu een overcapaciteit en als zodanig niet passend. Om deze locatie optimaal te kunnen gebruiken voor (thuisnabij) onderwijs is het project gestart om de Regenboogschool locatie Retranchement en de school voor speciaal basisonderwijs (sbo) Beatrix de Burcht samen te huisvesten in één gebouw. Hiermee ontstaat een voor de toekomst passend ENG schoolgebouw en biedt de samenwerking tussen basisonderwijs en speciaal basisonderwijs verdere mogelijkheden voor de ontwikkeling voor meer inclusiever onderwijs.

De betreffende scholen en partners zijn het nieuwe onderwijskundig concept aan het ontwikkelen. Van daaruit wordt een programma van eisen en het definitieve haalbaarheidsonderzoek opgesteld. De motie ‘open schoolplein’ (raadsvergadering 21-02-2019) gericht op gemeenschappelijk gebruik van de buitenruimte wordt in het onderzoek meegenomen.

26 Allecijfers.nl

pagina 23/43

IHP 2023-2038

Uitvoeringsprogramma 2023-2028 basisonderwijs

Figuur 12: Uitvoeringsprogramma 2023-2028 basisonderwijs

De basisscholen binnen het uitvoeringsprogramma 2023-2026 bevinden zich in wijken waar leerlingen een verhoogde kans op onderwijsachterstanden hebben. Deze verhoogde kans is 16% (Lingewijk), 29% (Haarwijk) en 48% (Gildenwijk)27. Deze cijfers zijn, naast de uitkomsten van de quickscan, een extra argument voor een snelle aanpak op onderwijshuisvesting. Samen Onderwegschool (locatie Goudoeverstraat): Uitstraling De Samen Onderwegschool heeft een locatie op Schuttersplein Bouwkundig (Stalkaarsen) en een locatie aan de Van Goudoeverstraat in de Veiligheid Gildenwijk. De school bedient een specifieke doelgroep in de Binnenmilieu buurt. In samenwerking met SKG is er een Voorschool, speciaal Exploitatie voor kinderen tussen de 2-4 jaar. Bouwjaar van het gebouw is Onderwijs/functioneel 1968. De quickscan laat zien dat deze school aan een Totaal renovatie/nieuwbouw toe is. Naast de onderwijsvisie van de Figuur 13: Samenvatting quickscan school en meer inclusiever onderwijs zal binnen de gebiedsgerichte businesscase onderzocht worden welke mogelijke functies voor de buurt kunnen worden toegevoegd aan het nieuwe schoolgebouw. Zo kan de school een centrale plek worden voor leerlingen en bewoners van de buurt.

27 www.dashboards.cbs.nl (Verwachte onderwijsachterstanden in opdracht van OCW.)

pagina 24/43

IHP 2023-2038

Anne Frankschool: De school aan de Ganzenwei heeft een belangrijke wijkfunctie. De buurt, waarin de school staat, wordt op sommige plekken vernieuwd. In de school is een peuteropvang van SKG en maken een aantal onderwijsinstanties gebruik van ruimtes. Bouwjaar van het gebouw is 1968. De quickscan laat zien dat deze school aan een renovatie/nieuwbouw toe is. Ook hier kan het toekomstig schoolgebouw een centraal punt en een upgrade zijn voor de buurt. Dit wordt in de gebiedsgerichte businesscase onderzocht. J.P. Waaleschool: De school is gevestigd aan de Herman de Ruijterstraat (Lingewijk) en heeft een hoofdgebouw (nr. 34) en een dependance (nr. 30). SKG heeft er een kinderdagverblijf, peuterspeelzaal en buitenschoolse opvang (plus). Samen met de tussenliggende sporthal vormen deze gebouwen het Lingeplein en hebben een monumentale status. De quickscan laat zien dat de dependance (bouwjaar 1940) aan een renovatie toe is.

Uitstraling Bouwkundig Veiligheid Binnenmilieu Exploitatie Onderwijs/functioneel Totaal Figuur 14: Samenvatting quickscan

Uitstraling Bouwkundig Veiligheid Binnenmilieu Exploitatie Onderwijs/functioneel Totaal

Figuur 15: Samenvatting quickscan

De Lingewijk kent veel woningbouwprojecten. De leerlingenprognoses laten daarom een stijgende lijn zien (zie figuur 6). Binnen korte termijn is er meer structurele onderwijsruimte nodig. Binnen de uit te voeren gebiedsgerichte businesscase wordt deze uitbreiding en andere mogelijke functies voor de wijk meegenomen. Dit is tevens een natuurlijk moment om de gebouwen binnen de mogelijkheden maximaal te verduurzamen.