Bijlage - Gemeente Gorinchem ACV concept gemeenteraad

Accountantsverslag 2023 Gemeente Gorinchem

2 Belangrijkste boodschappen Aan het college van Burgemeester en Wethouders van gemeente Gorinchem Stadhuisplein 1 4205 AZ, Gorinchem

Jaarrekening 6 juni 2024 Geachte leden van de raad,

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle

Hierbij ontvangt u ons accountantsverslag met betrekking tot onze controle van de jaarrekening van uw gemeente voor het boekjaar dat eindigt op 31 december 2023. We hebben onze werkzaamheden uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan 2023 en onze overeenkomst d.d. 30 maart 2023. Onze bevindingen en aanbevelingen zijn open en constructief besproken met de ambtelijke organisatie en de portefeuillehouder Financiën. Tevens komt het accountantsverslag aan de orde in de I&O vergadering van uw raad op 13 juni 2024. In deze rapportage hebben wij onze bevindingen en observaties opgenomen die zijn voortgekomen uit onze werkzaamheden tijdens de tussentijdse controle en de jaarrekeningcontrole.

Interne beheersing

Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Het accountantsverslag begint met een samenvatting van onze belangrijkste boodschappen. Daarna gaan wij in op de reikwijdte van onze controle, de diepgang waarmee wij gecontroleerd hebben en tot welke oordeel wij gekomen zijn. Vervolgens geven wij onze visie op de informatiewaarde en leesbaarheid van de paragrafen en de programmaverantwoording. Nadat wij onze analyse hebben gegeven van de financiële positie van uw gemeente, gaan wij in meer detail in op de belangrijkste bevindingen uit onze controlewerkzaamheden. Dit doen wij langs de drie domeinen fysiek, sociaal en bedrijfsvoering.

Vervolgens geven wij ons beeld van de interne beheersing van uw organisatie en gaan we dieper in op de speerpunten die u ons heeft meegegeven tijdens de controle. We sluiten het accountantsverslag af met bijlagen waarin we bevindingen hebben opgenomen over een aantal wettelijk verplichte onderwerpen, zoals Sisa, WNT en onze onafhankelijkheid. In de bijlage hebben we ook enkele actuele ontwikkelingen gegeven die voor u van belang kunnen zijn. Dit accountantsverslag is opgezet als interactief document waar u eenvoudig doorheen kunt navigeren door op de menuopties aan de linkerzijde of de onderstreepte woorden te klikken. Wij vragen u terughoudend te zijn met het printen van het accountantsverslag. Wij willen graag van deze gelegenheid gebruik maken om u en uw medewerkers te bedanken voor de prettige samenwerking die we ervaren hebben tijdens onze werkzaamheden. Mocht u nog vragen hebben, aarzelt u dan niet om contact met ons op te nemen.

Met vriendelijke groet, ETL Assurance & Overheidsaccountants B.V.

J.G. Schuijt MSc RA

3 Belangrijkste boodschappen

Samenvatting van onze belangrijkste boodschappen Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Voornemens een goedkeurende controleverklaring te verstrekken Wij zijn voornemens om een goedkeurende controleverklaring af te geven bij de jaarrekening van uw gemeente. Derhalve is ons oordeel dat de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording, een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid, rekening houdend met de goedkeuringstolerantie. Omdat de goedkeuringstolerantie afhankelijk is van de werkelijke lasten en werkelijke dotaties aan de reserves, hebben wij de tolerantie die wij eerder hebben opgenomen in ons controleplan geactualiseerd op basis van de definitieve jaarrekening. De tolerantie voor fouten die wij bij de controle hebben gehanteerd bedraagt EUR 1,9 miljoen. Niet alle controleverschillen zijn gecorrigeerd Ons goedkeurend oordeel betekent niet dat er helemaal geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Wel houdt het in dat deze fouten en onzekerheden onder de goedkeuringstolerantie blijven die uw raad heeft vastgesteld. Er zijn drie controleverschillen niet gecorrigeerd voor een bedrag van EUR 1,3 miljoen. De onzekerheden met betrekking tot de prestatielevering van de zorg die ingekocht is via de systematiek van PGB2.0 van de Sociale Verzekeringsbank bedragen EUR 0,4 miljoen.

Onrechtmatigheden blijven niet binnen de verantwoordingsgrens Het college is van mening dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties niet rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor door uw raad gestelde verantwoordingsgrens. Wij hebben geoordeeld dat de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid.

Informatiewaarde van de programmaverantwoording is goed De leesbaarheid van de programmaverantwoording is ten opzichte van andere gemeenten van uw omvang erg goed. Op dit onderdeel onderscheidt de programmaverantwoording van uw gemeente zich positief van die van onze andere cliënten. Ook de informatiewaarde van de programmaverantwoordingen vinden wij van een goed niveau. Een punt van aandacht is dat de uitwerking in sommige programma’s erg gedetailleerd is. Dit zorgt er mogelijk voor dat de lezer de rode draad van het programma kan verliezen en ‘verdwaalt’ in details. Dit geldt ook voor de analyse van de verschillen tussen budget en werkelijke resultaten. Desalniettemin zijn er echter diverse verbeteringen mogelijk om de raad nog beter in positie te brengen. Onze belangrijkste signalering is dat er geen zichtbaar causaal verband getoond wordt tussen beleidsvoornemens, concrete doelstellingen, maatschappelijke effecten en de gekozen indicatoren.

Ons samenvattend beeld van de paragrafen Voor de paragrafen geldt dat de leesbaarheid en informatiewaarde erg verschilt per paragraaf. Naar onze mening ontbreekt het over de hele breedte nog wel aan een toereikende koppeling tussen de uitgangspunten van het beleid en de realisatie gedurende het jaar. Met andere woorden: wat stond er in de betreffende paragraaf in de begroting en wat is er uiteindelijk in de praktijk van terecht gekomen. De paragrafen bevatten over het algemeen wel voldoende informatie over het onderwerp van de paragraaf. Twee paragrafen voldoen niet aan de financiële verordening.

4 Belangrijkste boodschappen

Samenvatting van onze belangrijkste boodschappen Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Financiële positie van uw gemeente als geheel is voldoende Uit onze analyse blijkt dat de financiële positie van uw gemeente als geheel voldoende is. Uit de analyse die het college zelf heeft gemaakt in de paragraaf Weerstandsvermogen, blijkt echter dat uw gemeente de komende jaren een uitdaging heeft, in het bijzonder met de nettoschuldquote. Vanaf pagina 16 hebben wij onze constatering per kengetal nader geduid. Weerstandsvermogen is net niet toereikend Uit de jaarstukken blijkt dat het weerstandsvermogen net niet meer voldoet aan de norm die uw raad heeft gesteld. Het aanwezige weerstandsvermogen is echter nog steeds toereikend om de geïdentificeerde risico’s te dekken. Een inherent nadeel van de berekening van het weerstandsvermogen is dat het bepalen en inschatten van de risico’s een zekere mate van subjectiviteit met zich mee brengt. Binnen uw gemeente is getracht om deze subjectiviteit te verminderen door verschillende medewerkers mee te laten denken over de aard van de risico’s, alsmede over de kans dat het risico zich voordoet en wat de maximale omvang van het risico zou kunnen zijn. Jaarafsluiting is over het algemeen goed verlopen Over het algemeen zijn wij tevreden met de wijze waarop het afsluitproces en de jaarrekeningcontrole zijn verlopen.

Bij de start van de controle waren de door ons gevraagde documenten voor het grootste deel beschikbaar, Desalniettemin zien wij ruimte voor verbetering bij de dossiervorming en onderbouwing van de voorzieningen en Sisa-regelingen..

Geen indicaties voor fraude Tijdens onze controle hebben wij nadrukkelijk aandacht besteed aan het onderwerp fraude. Uit onze werkzaamheden zijn geen indicaties voortgekomen voor fraude. Onze bevindingen in het fysiek domein De grond waarop het station Papland gerealiseerd zou worden is afgewaardeerd met EUR 0,8 miljoen. Wij hebben geconstateerd dat in het verleden meer kavels zijn afgewaardeerd omdat de ingenomen grondpositie niet tot ontwikkeling is gekomen. De totale verliesvoorziening, inclusief de dotatie van de afwaardering van de grond voor het station Papland, bedraagt EUR 3,3 miljoen. Met andere woorden: er is in het verleden EUR 3,3 miljoen meer betaald voor gronden dan de huidige waarde van deze gronden. Hierbij merken wij op dat de afwaardering van de overige gronden heeft plaatsgevonden in de periode voor 2014. In die periode hebben veel gemeenten hun grondposities moeten afwaarderen. Omdat het pand Stadhuisplein gebouw C is getaxeerd op een lagere marktwaarde dan de boekwaarde is er een verliesvoorziening op de boekwaarde in mindering gebracht van EUR 1,6 miljoen. In 2023 heeft de herziening van de grondexploitaties Groote Haar en Oost II geleid tot een extra verlies op de totale portefeuille van EUR 2,3 miljoen. Bij Groote Haar is dit het gevolg van netcongestie.

Voor Oost II geldt dat de kavel die beschikbaar wordt gesteld aan het COA tegen vervaardigingsprijs uit de exploitatie is genomen, terwijl deze voor de toekomstige verkoopprijs was ingerekend. Hierdoor is de tussentijds winstneming gecorrigeerd met EUR 0,8 miljoen.

5 Belangrijkste boodschappen

Samenvatting van onze belangrijkste boodschappen Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing

Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Onze bevindingen in het sociaal domein Omdat het college de jaarrekening van Serviceorganisatie Zuid Holland Zuid pas medio mei heeft ontvangen, heeft het college de jaarrekening van de gemeente opgesteld op basis van de voorlopige afrekening. Na ontvangst van de jaarrekening bleek de gemeentelijke bijdrage EUR 252.000 te hoog verantwoord te zijn. Omdat de jaarrekening al was goedgekeurd, is dit niet aangepast. Daarom hebben wij dit bedrag meegenomen als fout in onze oordeelsvorming.

Bij de (voorlopige) jaarrekening van de serviceorganisatie ontbreekt de controleverklaring. Hierdoor hebben we nog geen zekerheid over de prestatielevering van de zorg. Op basis van de rapportages van de accountant van de serviceorganisatie over 2021 en 2022 achten wij het risico gering dat er een materiële onzekerheid aanwezig is ten aanzien van de prestatielevering van de jeugdzorg. Gezien de relevantie van de jaarrekening van Serviceorganisatie Zuid Holland Zuid voor uw eigen jaarrekening, raden wij u aan om de organisatie te verzoeken om haar jaarrekening bij u aan te leveren binnen de wettelijke termijn die is opgenomen in de Wet Gemeenschappelijke Regelingen. Voor de zorgverleners die een totale productie leveren van meer dan EUR 125.000 bent u nog steeds afhankelijk van de productieverantwoording voorzien van een accountantsverklaring waaruit blijkt dat de zorg daadwerkelijk geleverd is. Wij adviseren om ook voor deze zorgverleners de afhankelijk van derde partijen te verminderen door zelf de levering van de zorgprestaties vast te stellen. Hierdoor heeft u gedurende het jaar eerder inzicht of uw inwoners de juiste zorg krijgen op het juiste moment. Overigens zijn er geen fouten of onzekerheden geconstateerd naar aanleiding van de controle op de prestatielevering van de zorg.

Onze bevindingen in het domein bedrijfsvoering Wij raden u aan om de nut en noodzaak van reserves en voorzieningen met beperkte omvang en beperkte mutaties kritisch tegen het licht te houden. Indien deze geen toegevoegde waarde hebben, dan raden wij u aan om de betreffende reserves en voorzieningen vrij te geven. Interne beheersing is nog niet toereikend Naar onze mening is de interne beheersing binnen uw gemeente als geheel nog niet toereikend om zonder relatief veel gegevensgerichte detailwerkzaamheden door de 3e lijn tot een getrouwe jaarrekening en rechtmatigheidsverantwoording te komen. In onze boardletter voor uw raad zijn diverse bevindingen en aanbevelingen opgenomen die u kunnen ondersteunen bij het verbeteren van de interne beheersing. Speerpunten van de gemeenteraad Naar onze mening is de interne beheersing binnen de gemeente op de activiteiten van Hoog Dalem B.V. van een goed niveau. De voornaamste risico’s zijn duidelijk in beeld bij de organisatie en worden waar mogelijk adequaat beheerst. Het project voor de vervanging van het financieel systeem bevindt zich in de voorbereidingsfase. De overeenkomst is ondertekend en de projectorganisatie, inclusief gebruikersorganisatie is opgezet, onder leiding van een externe projectleider. In onze Boardletter 2024 zullen wij terugkomen op dit onderwerp.

Schattingen door het college zijn evenwichtig Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt beoordeeld en allemaal als evenwichtig aangemerkt.

Belangrijkste boodschappen

6

De reikwijdte van onze controle Jaarrekening Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie

De gemeenteraad heeft ons verzocht om de jaarrekening 2023 van uw gemeente te controleren. De jaarstukken bestaan uit meerdere onderdelen, welke wij niet allemaal met dezelfde diepgang controleren. In het auditplan hebben wij afspraken met u gemaakt over de reikwijdte van de controle.

Wij bevestigen dat de definitieve reikwijdte van de controle gelijk is aan die in het auditplan. Onderstaand hebben wij een samenvatting opgenomen op welke wijze wij de verschillende onderdelen van de jaarstukken in onze controle hebben betrokken.

Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording

Jaarstukken Gemeente Gorinchem

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Jaarverslag

Jaarrekening

Bevindingen controle

Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Programmaverantwoording

Paragrafen

Van deze onderdelen van het jaarverslag stellen wij vast dat deze niet strijdig zijn met de jaarrekening

Balans, overzicht van baten en lasten en toelichting

Rechtmatigheidsverantwoording

WNT-bijlage

SiSa-bijlage

Bijlage taakvelden

Onze controleverklaring bij de jaarrekening heeft betrekking op deze onderdelen.

Belangrijkste boodschappen

7

Dit zijn de definitieve toleranties die wij hebben gebruikt tijdens onze controle Jaarrekening Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

U bepaalt binnen de wettelijke kaders welke goedkeuringstoleranties wij hanteren. Op grond van het BADO bedraagt deze tolerantie maximaal 1% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan reserves voor fouten en 3% voor onzekerheden. U heeft ons gevraagd om deze maximale tolerantie te gebruiken bij onze werkzaamheden. De relatie tussen de goedkeuringstolerantie, eventueel geconstateerde afwijkingen en ons oordeel staat in tabel rechts van deze pagina aangegeven. Omdat de goedkeuringstolerantie afhankelijk is van de werkelijke lasten en werkelijke dotaties aan de reserves, hebben wij de tolerantie die wij eerder hebben opgenomen in ons controleplan geactualiseerd op basis van de definitieve jaarrekening. Dit hebben wij samengevat in onderstaande grafiek.

Rapporteringstolerantie De rapporteringstolerantie is de grens waarboven wij gevonden afwijkingen in dit accountantsverslag aan u rapporteren. U heeft voor dit controlejaar de rapporteringstolerantie bepaald op € 125.000.

Belangrijkste boodschappen

8

Wij geven een goedkeurend oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening Jaarrekening Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Ons oordeel bij uw jaarrekening Wij zijn voornemens om een goedkeurende controleverklaring af te geven bij de jaarrekening van uw gemeente. Derhalve is ons oordeel dat de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording, een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid, rekening houdend met de goedkeuringstolerantie.

Bevindingen blijven binnen de tolerantie Ons goedkeurend oordeel betekent niet dat er helemaal geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Wel houdt het in dat deze fouten en onzekerheden onder de goedkeuringstolerantie blijven die uw raad heeft vastgesteld. Dit hebben wij in onderstaande tabel samengevat. Op de volgende pagina kunt u lezen om welke specifieke fouten en onzekerheden het gaat.

Belangrijkste boodschappen

9

Fouten en onzekerheden in de jaarrekening nader uitgelicht Jaarrekening Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie

Op de vorige pagina hebben wij u gemeld wat het totaal is van de fouten en onzekerheden die wij hebben geconstateerd, die het college niet heeft gecorrigeerd of niet heeft kunnen corrigeren. In de tabel hieronder hebben we deze voor u specifiek uitgesplitst. Tevens hebben we de fouten en onzekerheden kort toegelicht.

Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording

Informatiewaarde jaarverslag

Fouten Voorziening degeneratie voldoet niet aan het BBV In de jaarrekening 2023 is vanuit de resultaatbestemming 2022 een voorziening degeneratie gevormd voor EUR 527.000. Naar onze mening voldoet deze voorzieningen niet aan de voorwaarden die het BBV stelt aan een voorziening. Indien u zelf besluit dat u de middelen die u ontvangt voor dienstverlening aan derden aan een specifiek doel wilt besteden, dan kunt u hiervoor een bestemmingsreserve vormen.

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Vordering bijdragen derden niet verantwoord In 2023 heeft u de werkzaamheden afgerond aan de walvoorzieningen om elektrische veerboten. De provincie betaalt hieraan mee. Omdat u aan alle voorwaarden heeft voldaan om deze subsidie te ontvangen, dient hiervoor een vordering in de jaarrekening opgenomen te worden. Dit heeft niet plaatsgevonden. Het totale financiële effect is EUR 545.000. Bijdrage aan DGJ is te hoog verantwoord Nadat de jaarrekening door het college is goedgekeurd, is de jaarrekening van de Dienst Gezondheid & Jeugd (DGJ) ontvangen. Uit de analyse van het college is gebleken dat de gemeentelijke bijdrage aan DGJ die is opgenomen in de jaarrekening EUR 252.000 hoger is dan in de jaarrekening van DGJ is verantwoord. Omdat de jaarrekening al was goedgekeurd, is dit niet aangepast.

Onzekerheden Uw gemeente betaalt een deel van de zorg in het kader van de Wmo en Jeugdwet via het systeem van persoonsgebonden budget (pgb). In 2023 gaat het om een bedrag van EUR 352.000.

De administratieve behandeling van de pgb vindt plaats via het zogenaamde PGB2.0-systeem van de Sociale Verzekeringsbank (SVB). Binnen dit systeem vindt door de SVB echter geen controle plaats of de zorg daadwerkelijk geleverd wordt. Ook het college heeft dit niet gedaan, waardoor er een risico aanwezig is dat er voor het bedrag dat de gemeente heeft betaald niet de juiste zorg heeft plaatsgevonden of helemaal geen zorg is geleverd. Daarom hebben wij de hele pgb-last als onzeker aangemerkt bij onze oordeelsvorming.

Belangrijkste boodschappen

10

Het college heeft voor het eerst de rechtmatigheidsverantwoording afgegeven Jaarrekening Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle

Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Achtergrond Dit jaar heeft het college voor het eerst een eigen oordeel gegeven bij de rechtmatigheid van de jaarrekening. Deze rechtmatigheidsverantwoording is onderdeel van de jaarrekening. Daarom valt deze verantwoording binnen de reikwijdte van de controle van de jaarrekening. Daarmee zijn voor de raad waarborgen ingebouwd dat het college niet zomaar de verantwoording kan opstellen en afgeven. Bij rechtmatigheid in dit kader bestaat er een duidelijke relatie met het financiële beheer. Baten, lasten en balansmutaties moeten rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rechtmatigheidsverantwoording door het college gaat dus primair om de financiële beheershandelingen.

Rechtmatigheidscriteria In de rechtmatigheidsverantwoording legt het college verantwoording af over de volgende drie rechtmatigheidscriteria: • Begrotingsrechtmatigheid: handelt het college binnen de door u beschikbaar gestelde budgetten en kredieten. • Misbruik en oneigenlijk gebruik: zijn in (de uitvoering van) het beleid voldoende waarborgen opgenomen om misbruik of oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving te voorkomen of tegen te gaan? • Voorwaardencriterium: zijn de baten, lasten en balansmutaties in overeenstemming met wet- en regelgeving tot stand gekomen? Alle andere criteria worden afgedekt door het oordeel van de accountant over het getrouwe beeld van de jaarrekening. Deze hoeven niet vermeld te worden in de rechtmatigheidsverantwoording.

Verantwoordingsgrens In de rechtmatigheidsverantwoording rapporteert het college over geconstateerde afwijkingen. Onder afwijkingen wordt verstaan fouten en onduidelijkheden over de rechtmatigheid van een financiële beheershandeling. U heeft ervoor gekozen om de verantwoordingsgrens vast te stellen op de maximale grens van 3% van de werkelijke lasten, inclusief werkelijke toevoegingen aan de reserves. Dit is gelijk aan (afgerond) EUR 5,6 miljoen. Het oordeel van het college Het college is van mening dat de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten alsmede de balansmutaties niet rechtmatig tot stand zijn gekomen binnen de daarvoor door uw raad gestelde verantwoordingsgrens. De reden hiervoor is een samenloop van begrotingsonrechtmatigheid (EUR 2,9 miljoen) en onrechtmatige aanbestedingen (EUR 3,2 miljoen). Dit leidt tot een totale onrechtmatigheid van EUR 6,1 miljoen. De begrotingsonrechtmatigheid is voor een deel ontstaan omdat de “spelregels” pas in een laat moment bekend waren. Zo werd pas in april 2024 definitief duidelijk dat het college haar oordeel moet baseren op de bruto onrechtmatigheden. Dit zijn overschrijdingen die op basis van uw afspraken met het college acceptabel zijn, maar strikt genomen wel in strijd zijn met het budgetrecht van uw raad. De onrechtmatigheden zijn in meer detail toegelicht in de paragraaf Bedrijfsvoering.

Ons oordeel over de rechtmatigheidsverantwoording Op basis van deze werkzaamheden zijn wij niet tot een andere conclusie gekomen dan het college, Daarom hebben wij geoordeeld dat de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid.

11 Belangrijkste boodschappen

Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording

Jaarrekening

In dit deel van ons accountantsverslag geven wij ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording. Ons oordeel is gebaseerd op de inzichtelijkheid, concreetheid en kwaliteit van de analyses vanuit het perspectief van de raadsleden.

Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording Paragrafen

Daarnaast beoordelen wij of de programmaverantwoording in overeenstemming is met de jaarrekening en voldoet aan alle eisen die het BBV aan de programmaverantwoording stelt. Hieronder is een samenvatting opgenomen in tabelvorm. Vervolgens hebben wij in meer detail ons beeld uitgewerkt.

Aspect verantwoording

Financiële positie

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

2023

Leesbaarheid



Informatiewaarde



Overeenstemming met jaarrekening



In overeenstemming met het BBV



Legenda

Betekenis



Voldoet niet of beperkt aan de norm



Voldoet aan de norm, maar verdere verbetering is mogelijk om de raad beter in positie te brengen



Voldoet aan de norm en brengt de raad goed in positie

De leesbaarheid van de programmaverantwoording is ten opzichte van andere gemeenten van uw omvang erg goed. De teksten zijn in begrijpelijke taal geschreven en lezen ‘lekker weg’. Ieder programma kent dezelfde opbouw en stramien waarin het wordt uitgewerkt. Deze opbouw en dit stramien is gelijk aan de begroting 2023, waardoor er een gevoel van herkenbaarheid ontstaat. Tevens wordt goed gebruikt gemaakt van figuren en grafieken. Op dit onderdeel onderscheidt de programmaverantwoording van uw gemeente zich positief van die van onze andere cliënten. Ook de informatiewaarde van de programmaverantwoordingen vinden wij van een goed niveau. Het programma wordt vanuit diverse invalshoeken uitgewerkt, waaronder ook verbonden partijen en subsidies. Een punt van aandacht is wel dat de uitwerking in sommige programma’s erg gedetailleerd is, in het bijzonder bij de reguliere taken. Dit zorgt er mogelijk voor dat de lezer de rode draad van het programma kan verliezen en ‘verdwaald’ in details. Dit geldt ook voor de analyse van de verschillen tussen budget en werkelijke resultaten. Hoewel wij de verschillenanalyse kwalitatief goed vinden, is het aantal verschillen erg hoog.

Ondanks dat uw programmaverantwoording naar onze mening voldoet aan alle daaraan te stellen eisen, zijn er echter diverse verbeteringen mogelijk om de raad nog beter in positie te brengen om haar controlerende taak goed te kunnen uitvoeren. Onze belangrijkste signaleringen hebben wij opgenomen in onze Boardletter bij ons beeld van de P&C cyclus. Onze belangrijkste signalering was dat er in diverse programma’s een zichtbaar causaal verband mist tussen beleidsvoornemens, concrete doelstellingen, maatschappelijke effecten en de gekozen indicatoren.

12 Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording Paragrafen

Financiële positie

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen In onze visie vormen de paragrafen een belangrijk onderdeel voor de raad om haar controlerende taak goed te kunnen uitvoeren. In deze paragrafen moet het college verantwoording afleggen over een aantal belangrijke beleidsmatige onderwerpen die dwars door de programma’s heen snijden. Daarom geven wij ook ten aanzien van de paragrafen ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde. Tevens beoordelen we of de paragrafen in overeenstemming zijn met de jaarrekening en voldoen aan alle eisen die het BBV aan de paragrafen stelt. Dit hebben wij per paragraaf gedaan. Ons samenvattend beeld van de paragrafen Voor de paragrafen geldt dat de leesbaarheid en informatiewaarde erg verschilt per paragraaf. Naar onze mening ontbreekt het over de hele breedte nog wel aan een toereikende koppeling tussen de uitgangspunten van het beleid en de realisatie gedurende het jaar. Met andere woorden: wat stond er in de betreffende paragraaf in de begroting en wat is er uiteindelijk in de praktijk van terecht gekomen. De paragrafen bevatten over het algemeen wel voldoende informatie over het onderwerp van de paragraaf. De paragrafen Onderhoud Kapitaalgoederen, Grondbeleid en Financiering voldoen niet aan de eisen die hierover zijn opgenomen in de financiële verordening..

Samenvattend komen wij tot de volgende aanbevelingen om de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen te verbeteren:: • Leg de inhoud van de paragrafen niet alleen langs de meetlat van het BBV, maar ook van de financiële verordening; • Versterk de koppeling tussen de paragrafen in de begroting en de paragrafen in de jaarrekening; • Voorzie kwalitatieve analyses van verklarende kwantitatieve analyses; • Maak meer gebruik van grafieken en infographics.

Hieronder is een samenvatting opgenomen in tabelvorm. Op de volgende pagina’s hebben wij in meer detail ons beeld uitgewerkt. Wij bevelen u aan om onze signaleringen ten aanzien van de paragrafen mee te nemen bij de verdere ontwikkeling van uw P&C cyclus. Aspect verantwoording

2023

Lokale heffingen



Weerstandsvermogen en risicobeheersing



Onderhoud kapitaalgoederen



Financiering



Bedrijfsvoering



Verbonden partijen



Grondbeleid



Openbaarheid



Legenda

Betekenis



Voldoet niet of beperkt aan de norm



Voldoet aan de norm, maar verdere verbetering is mogelijk om de raad beter in positie te brengen



Voldoet aan de norm en brengt de raad goed in positie

13 Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen Weerstandsvermogen en risicobeheersing De paragraaf Weerstandsvermogen is naar onze mening goed uitgewerkt. Er wordt inzicht gegeven in de wijze waarop de risico's in de paragraaf tot stand zijn gekomen, hoe deze worden gewogen en wat de mogelijke financiële impact is. De belangrijkste risico's zijn daarnaast in detail toegelicht, waardoor de gemeenteraad een goed beeld heeft van deze risico’s. Dit geldt ook voor de risico’s die geen onderdeel zijn van de benodigde weerstandscapaciteit.

Programmaverantwoording Paragrafen

Financiële positie

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Naar onze mening is de paragraaf helder en begrijpelijk geschreven. Hierbij zijn beperkt vaktermen gebruikt. Waar ze toch gebruikt moeten worden, zijn ze helder uitgelegd. Hierdoor is deze technische paragraaf ook goed leesbaar voor raadsleden die minder vaak te maken hebben met risicomanagement. De specificaties van de risico’s zijn gedetailleerd en transparant zichtbaar gemaakt en uitgelegd. Dit geeft extra informatiewaarde aan deze paragraaf. Het valt ons op dat er risico’s zijn opgenomen in de benodigde weerstandscapaciteit waarvan het college inschat dat deze zich voor 87,5% zullen voordoen. De commissie BBV adviseert om risico’s met zo’n hoge waarschijnlijkheid mee te nemen in de meerjarenraming. Dit gaat met name om de verwachte stijging van de bouwkosten. In de paragraaf worden de verplichte kengetallen vanuit het BBV opgenomen. Wij vinden de analyse die het college heeft gemaakt van deze kengetallen van een goed niveau. Hoewel het BBV het vereist, komen wij in de jaarrekening van andere gemeenten zelden tegen dat de kengetallen op deze wijze in onderlinge samenhang worden bezien. Tevens wordt een goede, kritische doorkijk gegeven van de kengetallen op basis van de meerjarenraming.

In dit verslag hebben wij zelf ook een analyse opgenomen van de kengetallen, mede in relatie tot andere gemeenten. Onderhoud kapitaalgoederen In de paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen zijn de verschillende soorten kapitaalgoederen in overeenstemming met het BBV benoemd en afzonderlijk behandeld. De compleetheid en detaillering van deze uitwerkingen is echter beperkt. Wel wordt voor alle categorieën inzicht gegeven in de financiële consequenties die uit het beleidskader voortvloeien, inclusief de vertaling hiervan in de begroting 2023 en de jaarrekening. De toegevoegde waarde van de paragraaf kan worden verbeterd door hierin ook een meerjarenperspectief mee te nemen gezien het structurele karakter van de onderhoudskosten. Daarnaast wordt naar onze mening niet helemaal voldaan aan artikel 24 van de financiële verordening. Hierin is opgenomen dat naast de verplichte onderdelen ook opgenomen wordt wat de omvang is van achterstallig onderhoud, alsmede wat het kwaliteitsniveau is. Deze onderdelen ontbreken in de paragraaf.

14 Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording Paragrafen

Financiële positie

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen Lokale heffingen De paragraaf Lokale heffingen voldoet aan bijna alle eisen die het BBV eraan stelt. De Notitie Lokale heffingen geeft echter ook aan dat in de toelichting van de achterliggende (beleids)keuzes bij de berekeningen van rechten en heffingen in ieder geval moet blijken of, en zo ja, hoe de kostendekkendheid tussen onderdelen wordt bereikt door gebruik te maken van kruissubsidiëring, alsmede in welke mate er kruislings wordt gesubsidieerd. De mate van kruissubsidiëring tussen onderdelen of hoofdstukken kan worden aangetoond door middel van een berekening per hoofdstuk. Dit is vooral van belang voor heffingen en rechten met een dekking van meer dan 100%. Wij missen dit aspect n de paragraaf. De informatiewaarde van de paragraaf kan worden verbeterd doot duiding te geven van de lokale belastingdruk ten opzichte van andere gemeenten. Dit geeft de gemeenteraad een goede indicatie wat het niveau is van de lokale lasten ten opzichte van bijvoorbeeld de gemeenten in de regio. De kracht van de paragraaf zou daarnaast kunnen worden verstevigd door een meerjarige analyse van het verloop van de lokale lasten toe te voegen.

Bedrijfsvoering De paragraaf Bedrijfsvoering dient ten minste inzicht te geven in de stand van zaken en het gevoerde beleid ten aanzien van de bedrijfsvoering. Het BBV definieert echter niet wat onder bedrijfsvoering moet worden verstaan. Dit heeft de raad wel gedaan in artikel 25 van de financiële verordening.

Wij hebben geconstateerd dat het college invulling heeft gegeven aan dit artikel door bijna alle genoemde punten in de paragraaf uit te werken. Het enige onderwerp dat de raad uitgewerkt wilt hebben dat wij in de paragraaf missen, is de regionale samenwerking. Ondanks dat dit onderwerp niet is uitgewerkt, is de paragraaf naar onze mening goed uitgewerkt, zeker in vergelijking met andere gemeenten. De leesbaarheid van de paragraaf kan worden verbeterd door nog meer gebruik te maken van grafieken en infographics, zoals gedaan is bij het onderdeel Personeels- en organisatiebeleid. Daarnaast zijn niet alle tabellen goed leesbaar vanwege de wijdte van kolommen. Naar onze mening kan de informatiewaarde verder worden verbeterd door meer expliciet te benoemen waar de kwetsbaarheden liggen in de bedrijfsvoering. Door ook te benoemen wat er minder goed gaat, ontstaat een nog beter beeld van de organisatie als geheel.

15 Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording Paragrafen

Financiële positie

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen Verbonden partijen Deze paragraaf voldoet aan bijna alle eisen van het BBV en de financiële verordening. Het belangrijkste aspect dat ontbreekt bij een groot aantal verbonden partijen is de verwachte omvang van het eigen vermogen, het vreemd vermogen en het resultaat van de verbonden partij over het begrotingsjaar. Bij het opstellen van de jaarrekening was deze informatie echter niet altijd beschikbaar. Daarnaast is niet voor alle verbonden partijen duiding gegeven van de risico’s die de gemeente loopt in de samenwerking. Financiering De paragraaf Financiering is naar onze mening in heldere taal beschreven. Het geeft inzicht in bijna alle facetten waar het BBV om vraagt. Wij missen echter een uitwerking van de financieringsbehoefte van de gemeente. De informatiewaarde is er bij gebaat om de financieringspositie van de gemeente in meerjarenperspectief te bezien, waarbij deels wordt teruggekeken, bijvoorbeeld drie jaar, en deels vooruitgekeken. Op deze wijze kan een trendanalyse worden ontwikkeld, waardoor een nog betere voorspelling gemaakt kan worden van de financieringsbehoefte op de langere termijn. Daarnaast wordt niet voldaan aan artikel 22 van de financiële verordening.

Dit artikel geeft aan dat in de paragraaf een verdeling moet worden opgenomen van de schulden met een looptijd korter dan één jaar en schulden met een looptijd langer dan één jaar, beide met de verschuldigde rentepercentages. Deze aspecten ontbreken. Naar onze mening kan de leesbaarheid van de paragraaf verbeterd worden door de berekening van het renteresultaat op te nemen in de tabel die het BBV hiervoor ontwikkeld heeft in de Notitie Rente in plaats van het uitschrijven van de onderdelen en bedragen.

Grondbeleid De paragraaf Grondbeleid voldoet qua informatiewaarde aan de eisen die het BBV eraan stelt. Tevens is de paragraaf overzichtelijk opgezet wat de leesbaarheid ten goede komt. Waarom wij in ons samenvattend overzicht deze paragraaf toch op ‘rood’ hebben gezet, is omdat de paragraaf niet volledig voldoet aan artikel 27 van de financiële verordening. Hierin staat dat in de paragraaf Grondbeleid inzicht gegeven moet worden in het verloop van de grondvoorraad, alsmede in de te ontwikkelen ruimtelijke projecten. Beide onderwerpen ontbreken in de paragraaf. Openbaarheid De paragraaf Openbaarheid is voor het eerst verplicht geworden in de jaarstukken 2023. In deze paragraaf dient het college verslag te doen van de uitvoering van de Wet open overheid (Woo).

De inhoud en informatiewaarde van de paragraaf in de jaarstukken 2023 is ons inziens nog beperkt. Dit is overigens bij veel gemeenten het geval, omdat historie en referentie ontbreekt. Wij hebben het college geadviseerd om voor komend jaar kennis te nemen van het nieuwe artikel 16a dat in de voorgenomen wijziging van het BBV is opgenomen. Hierin zijn in meer detail de eisen opgenomen waaraan de paragraaf betreffende openbaarheid moet voldoen. Wij verwachten dat deze wijziging dit najaar definitief wordt.

16 Belangrijkste boodschappen

Onze analyse van uw financiële positie

Jaarrekening

In onze controleverklaring moeten wij sinds vorig jaar expliciet aandacht besteden aan de geschiktheid van de door het college gehanteerde en onderbouwde veronderstellingen inzake het opvangen van financiële risico’s in relatie tot de financiële positie.

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie Kengetallen BBV

Weerstandsvermogen

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Om aan deze eis te voldoen hebben wij onder andere kennis genomen van de in jaarstukken opgenomen paragraaf “Weerstandsvermogen”, waarin het college de relatie heeft gelegd tussen de onderkende risico’s, de benodigde weerstandscapaciteit en het weerstandsvermogen Ten aanzien van deze analyse hebben wij overwogen of deze alle relevante informatie bevat waarvan wij als gevolg van de controle van de jaarrekening kennis hebben. Ons beeld van deze paragraaf hebben we eerder al gegeven. Een nadere analyse van uw weerstandsvermogen hebben we op deze pagina gegeven. Daarnaast hebben wij vastgesteld of de volgens het BBV verplichte financiële kengetallen in lijn liggen met de gangbare normen. In de grafieken op deze en de volgende pagina’s hebben we een overzicht opgenomen van de kengetallen die verplicht in de jaarrekening van uw gemeente moeten worden opgenomen. Deze hebben afgezet tegen de waarden van de ratio’s van de gemeente over de afgelopen vier jaar, maar ook tegen de gemiddelde omvang van andere gemeenten met uw omvang, de provincie Zuid-Holland, de gemeenten in de regio Zuidoost Zuid-Holland en met Nederland als geheel. Uit deze analyse blijkt dat de financiële positie van uw gemeente als geheel voldoende is.

Uit de analyse die het college zelf heeft gemaakt in de paragraaf Weerstandsvermogen, blijkt echter dat uw gemeente de komende jaren een uitdaging heeft, in het bijzonder met de netto-schuldquote. Hierna hebben wij onze constatering per kengetal nader geduid.

Solvabiliteit De solvabiliteit van uw gemeente is na de gestage toename in de periode tussen 2020 en 2022 in 2023 gestabiliseerd rond 43% Hiermee zit uw gemeente nog steeds in de neutrale risicocategorie die de provincie gebruikt bij de uitvoering van haar toezichthoudende taak. Het niveau van uw solvabiliteit lag in 2022 exact op hetzelfde niveau als gemiddeld bij de andere gemeenten in Zuid-Holland (43,9%). De landelijke solvabiliteit lag lager op 38,9%. Ook de solvabiliteit van andere gemeenten in uw omvangklasse lag lager (40,0%). Dit geeft weer dat uw solvabiliteitspositie in verhouding goed genoemd kan worden. Bij onze analyse van de netto-schuldquote hebben wij aangegeven dat het college waarschuwt voor oplopende schulden als alle ambities en investeringen moeten worden gefinancierd. Deze waarschuwing geldt uiteraard ook voor de solvabiliteit. Bij een hogere schuldpositie daalt uw solvabiliteit.

17 Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Onze analyse van uw financiële positie Netto schuldquote en gecorrigeerde netto schuldquote De (gecorigeerde) netto schuldquote van uw gemeente vertoont de laatste vier jaar een volatiel beeld. Door de verkoop van de aandelen in Eneco is de netto schuldquote in 2020 fors afgenomen. In de jaren daarna schommelt de ratio tussen 50%-70%. Vanuit haar toezichthoudende taak acht de provincie een (gecorrigeerd) netto schuldquote die lager is dan 90% als minst risicovol. Voor beide ratio’s voldoet uw gemeente hier ruimschoots aan. Overigens betreft het verschil tussen de kengetallen dat in de gecorrigeerde netto schuldquote geen rekening wordt gehouden met het deel van de schulden dat direct wordt doorgeleend (aan bijvoorbeeld een woningcorporatie).

Kengetallen BBV

Weerstandsvermogen

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Ten opzichte van de andere gemeenten in uw regio en provincie, alsmede het landelijk gemiddelde en het gemiddelde van andere gemeenten met uw omvang, is uw netto-schuldquote aanmerkelijk hoger. Dit houdt voor een belangrijk deel verband met het specifieke karakter van uw gemeente. Wij hebben de gemeente leren kennen als een kleine gemeente met een duidelijke regionale functie en stedelijke ambities en problematiek. Dit leidt echter ook tot ambities en investeringen die niet bij veel andere gemeenten met uw omvang voorkomen. Hier hoort een hogere netto-schudquote bij. Om de ambities en investeringen te financieren zijn en worden nieuwe leningen aangetrokken. Het college heeft in de paragraaf Weerstandsvermogen gewaarschuwd voor de oplopende netto schuldquote die het gevolg is van deze nieuwe leningen. Om te voorkomen dat de netto schuldquote te snel oploopt en uw gemeente in de categorie meest risicovol beland, heeft u een schuldenbeleid vastgesteld en een investeringsplafond ingesteld.

18 Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie Kengetallen BBV

Weerstandsvermogen

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Onze analyse van uw financiële positie Grondbeleid Het relatieve belang van de grondexploitaties in de totale exploitatie van de gemeente is de laatste drie jaar stabiel rond 29%. Dit betekent dat de totale boekwaarde van uw grondexploitatie dezelfde verhouding houdt met de ontwikkeling van uw totale omzet. Uw gemeente bevindt zich hiermee in de neutrale risicocategorie die de provincie hanteert bij haar toezichthoudende taak. Ten opzichte van het landelijk gemiddelde en het gemiddelde van andere gemeenten met uw omvang, is het financiële risicoprofiel van uw grondexploitaties hoger. Dit gemiddelde is 6,1%, respectievelijk 4,3%. Ten opzichte van andere gemeenten in de provincie en uw regio zijn de verschillen minder groot, maar nog steeds hoog. Dit wil zeggen dat u meer vooruit gefinancierd heeft voor uw grondexploitaties, in het bijzonder bij Groote Haar, dan andere gemeenten. Deze investeringen moeten de komende 16 jaar worden terug verdiend.

Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte is net als vorig jaar positief. Dit houdt in dat de structurele lasten kunnen worden gedekt door structurele baten. Er een feitelijk sprake is van een duurzaam overschot in de exploitatie. Dit is voor de provincie een belangrijk uitgangspunt bij de uitvoering van haar toezichthoudende taak. Het percentage blijft echter achter bij andere gemeenten. Een belangrijke reden hiervan is dat u relatief veel bestemmingsreserves heeft om lasten die een structureel karakter hebben, langjarig te dekken. Hierbij kan gedacht worden aan de egalisatiereserves. De commissie BBV heeft echter bepaald dat in beginsel alle mutaties in reserves als incidenteel moeten worden beschouwd. Hiermee maken ze geen deel uit van de structurele exploitatieruimte. Zeker bij een mogelijke structurele afname van het gemeentefonds, kan dit het risicoprofiel van uw gemeente onder druk zetten.

19 Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Onze analyse van uw financiële positie Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit wordt berekend als de verhouding tussen de gemiddelde woonlasten voor een meerpersoonshuishouden met een eigen woning in uw gemeente en de landelijke gemiddelde woonlasten voor hetzelfde huishouden over het vorige jaar. Hierbij worden de definities van het kennisinstituut Coelo aangehouden. Dit instituut gaat voor de bepaling van het gemiddelde bedrag aan OZB uit van de gemiddelde WOZ waarde van een koopwoning in uw gemeente. Dit is een andere berekeningswijze dan die u zelf hanteert, waardoor de uitkomsten van dit kengetal verschillen. Wij gebruiken de definitie van Coelo om aan te sluiten bij de informatie die openbaar gemaakt is door het CBS.

Kengetallen BBV

Weerstandsvermogen

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Sinds 2019 is een huishouden in uw gemeente meer kwijt aan woonlasten dan het landelijk gemiddelde. Over de periode 2019-2021 lag de belastingcapaciteit rond 103%. Vanaf 2022 ligt het percentage boven 110%. Hoewel een belangrijke reden van deze toename te maken heeft met het feit dat de woonlasten afgezet moeten worden tegen de landelijke woonlasten van een jaar eerder, zijn de woonlasten in uw gemeente volgens de Coelo-monitor in 2023 minder gestegen dan bij andere gemeenten. Ondanks de daling bent u door de provincie nog steeds ingedeeld in de hoogste risicocategorie.

Andere gemeenten met uw omvang en de gemeenten in uw regio zaten in 2022 op een belastingcapaciteit van 97,8%. Hierdoor bent u met de gemeentelijke belastingen relatief “duur”. Wij hebben deze bevinding besproken met het college. Het college is van mening dat een vergelijking zoals in deze paragraaf gemaakt niet goed gemaakt kan worden door het specifieke karakter van uw gemeente. Het college heeft bij de voorbereiding van de Perspectiefnota 2025 zelf de vergelijking gemaakt met gemeenten met dezelfde sociale structuur en regiofunctie als Gorinchem, zoals Harderwijk, Goes, Tiel en Zutphen. Uw belastingcapaciteit is vergelijkbaar met deze gemeenten. Wij kunnen ons vinden in de visie van het college.

20 Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie Kengetallen BBV

Weerstandsvermogen

Bevindingen controle Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Onze analyse van uw weerstandsvermogen In de paragraaf Weerstandsvermogen is door het college een analyse gemaakt van het weerstandsvermogen van uw gemeente per 31 december 2023. Eerder in dit rapport hebben wij een aangegeven hoe wij aankijken tegen de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragraaf Weerstandvermogen. In deze paragraaf gaan we dieper in op de analyse die door het college gemaakt is. Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen de financiële risico’s die de gemeente loopt en de buffers die gemeente vrij beschikbaar heeft om deze risico’s op te vangen (de weerstandscapaciteit). Uit de analyse van het college blijkt dat het weerstandsvermogen in 2023 gedaald is van 2,19 naar 1,39. Hiermee voldoet de ratio (net) niet meer aan de norm die uw raad heeft gesteld. Het aanwezige weerstandsvermogen is echter nog wel steeds toereikend om de geïdentificeerde risico’s te dekken. Objectiviteit van de benodigde weerstandscapaciteit Een inherent nadeel van de berekening van het weerstandsvermogen is dat het bepalen en inschatten van de risico’s een zekere mate van subjectiviteit met zich mee brengt. De kwaliteit van de berekening is afhankelijk van de kwaliteit van het risicomanagement en de mogelijkheid om de maximale omvang en kans van voordoen van de risico’s te bepalen. In de praktijk is dit vaak weerbarstiger dan uit de paragraaf Weerstandsvermogen blijkt.

Binnen uw gemeente is getracht om deze subjectiviteit te verminderen door verschillende medewerkers mee te laten denken over de aard van de risico’s, alsmede over de kans dat het risico zich voordoet en wat de maximale omvang van het risico zou kunnen zijn. Zoals wij in onze boardletter aan de raad hebben opgenomen, is het risicomanagement bij uw gemeente nog onvoldoende een onderdeel van de normale bedrijfsvoering.

Het risicomanagementproces, waaronder het denken en handelen vanuit risico’s, wordt nog niet integraal beleefd en toegepast in de organisatie. Hierdoor kan niet zomaar gesteld worden dat de risico’s die genoemd zijn in de paragraaf juist en volledig zijn. Uw weerstandsvermogen nader geanalyseerd De financiële omvang van de risico’s is afgenomen van EUR 21,3 miljoen naar EUR 20,7 miljoen. Dit is vooral te danken aan de lager ingeschatte risico op een structureel effect van stijgende energieprijzen en rente. Dit scheelt EUR 2,5 miljoen in het benodigde weerstandsvermogen. Tevens is het incidenteel risico’s verminderd op stijgende energiekosten bij Stichting Gorinchemse Sportaccomodaties. Dit heeft een positief effect van EUR 2,1 miljoen. Tegenover deze lagere risico’s staat het hogere risico op verliezen uit de lopende grondexploitaties, in het bijzonder Groote Haar. Deze werd in de jaarrekening 2022 nog ingeschat op EUR 1,3 miljoen. In de jaarrekening 2023 is dit EUR 4,0 miljoen. Dit houdt vooral verband met aanpassing van de systematiek die het BBV voorschrijft bij het berekenen van de rente die aan de grondexploitatie toegerekend mag worden. Daarnaast is rekening gehouden met het risico dat de opbrengststijgingen niet kunnen worden gerealiseerd. De aanwezige weerstandscapaciteit is afgenomen van EUR 46,7 miljoen naar EUR 28,7 miljoen. Deze daling is relatief hoog.

Het college geeft in de paragraaf Weerstandsvermogen aan dat de oorzaak hiervan gelegen is in de meerjarige begrotingssaldi, feitelijk de ruimte die er binnen de jaarschijven in de meerjarenraming aanwezig is. Vooral door de inhoud van de circulaires in 2023 is deze ruimte naar verwachting niet meer beschikbaar om tegenvallers op te vangen. Hierdoor is het ook weerstandsvermogen gedaald.

21 Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle Fysiek domein

Sociaal domein Bedrijfsvoering

Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Schattingen binnen het fysiek domein zijn evenwichtig. Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2023 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen. Indien wij oordelen dat een schatting niet evenwichtig is, hebben wij dit oordeel nader toegelicht. Managementschatting

Oordeel

Waardering immateriële vaste activa

Evenwichtig

Waardering materiële vaste activa

Evenwichtig

Schattingen gehanteerd bij waardering van grondexploitaties De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op, de zogenaamde jaarschijven, waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld. In de tabel op de volgende pagina zijn onze bevindingen weergegeven. Hierbij merken wij op dat de managementschattingen standaarden zijn die bij het herzien van de grondexploitaties gelden als uitgangspunt. Het college heeft vervolgens per exploitatiegebied beoordeeld of deze standaarden moeten worden gebruikt of dat afwijkende waarden (uitzonderingen) gelden, vanwege project-specifieke afspraken.

Grond station Papland afgewaardeerd In 2023 heeft de gemeenteraad besloten om (voorlopig) af te zien van de realisatie van station Papland. Een belangrijk financieel gevolg hiervan is dat het BBV verplicht dat de waardering van gronden bij het wegvallen van de gewenste bestemming moet worden aangepast aan de waarde van de werkelijke bestemming die de grond heeft. Om aan deze verplichting te voldoen heeft het college de grond waarop het station Papland gerealiseerd zou worden afgewaardeerd van EUR 1,0 miljoen naar EUR 0,2 miljoen. De nieuwe waardering is gebaseerd op de kadaster Grondmonitor. Wij hebben geconstateerd dat in het verleden meer kavels zijn afgewaardeerd omdat de ingenomen grondpositie niet tot ontwikkeling is gekomen. De totale verliesvoorziening, inclusief de dotatie van EUR 0,8 miljoen voor de afwaardering van de grond voor het station Papland, bedraagt EUR 3,3 miljoen. Met andere woorden: er is in het verleden EUR 3,3 miljoen meer betaald voor gronden dan de huidige waarde van deze gronden. Hierbij merken wij op dat de afwaardering van de overige gronden heeft plaatsgevonden in de periode voor 2014. In die periode hebben veel gemeenten hun grondposities moeten afwaarderen. Boekwaarde Stadhuisplein gebouw C afgewaardeerd In oktober 2023 heeft het college een objectieve toets laten uitvoeren van de waarde van het vastgoed gelegen aan het Stadhuisplein gebouw C.

Uit deze toets is een waarde gekomen die lager is dan de boekwaarde van het pand. Daarom is er een verliesvoorziening op de boekwaarde in mindering gebracht van EUR 1,6 miljoen. Deze voorziening is gevormd ten laste van het resultaat.

22 Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle Fysiek domein

Sociaal domein Bedrijfsvoering

Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Grondexploitaties zijn geactualiseerd. Als onderdeel van de jaarafsluiting heeft er een actualisatie van de grondexploitaties plaatsgevonden. Op de volgende pagina hebben wij de resultaten hiervan grafisch weergegeven. De boekwaarde van de grondexploitaties is toegenomen van EUR 46,8 miljoen naar EUR 49,3 miljoen. De belangrijkste reden hiervan is dat de kosten die gemaakt zijn in exploitatie Groote Haar, vooral kosten voor bouw- en woonrijp maken, nog niet zijn goed gemaakt met opbrengsten uit grondverkopen. Dit heeft een effect van EUR 3,9 miljoen. Ook in de woningbouwexploitaties Lingwijk Noord en Mollenburg hebben investeringen plaatsgevonden voor een totaal bedrag van EUR 1,1 miljoen. In 2023 hebben geen grondverkopen plaatsgevonden in de exploitaties. De totale verliesvoorziening op contante waarde is toegenomen van EUR 18,1 miljoen naar EUR 19,5 miljoen. Deze toename komt volledig voor rekening van exploitatie Groote Haar. De verliesvoorziening wordt op contante waarde in de jaarrekening verantwoord. Het verwachte verlies op eindwaarde is EUR 22,9 miljoen. Het verschil met de contante waarde van EUR 3,4 miljoen is de rente die gedurende de looptijd van de exploitaties ten laste van het resultaat zal worden gebracht.

Het verwachte totale resultaat dat uit de grondexploitaties wordt verwacht bedraagt een verlies EUR 11,7 miljoen. Dit betekent dat verwacht wordt dat uit de winstgevende exploitaties een positief resultaat komt van EUR 11,2 miljoen. Dit is EUR 0,8 miljoen lager dan werd verwacht in 2022. Dit wordt veroorzaakt door de exploitatie Oost II.

Groote Haar ondervindt hinder van netcongestie Het hogere verwachte verlies in exploitatie Groote Haar wordt veroorzaakt door de gevolgen van netcongestie. Dit houdt in dat er onvoldoende capaciteit is op het elektriciteitsnetwerk om nieuwe bedrijven op aan te sluiten. Dit kan in beginsel een groot effect hebben op de mogelijkheid om de kavels (tijdig) te verkopen. In de grondexploitatie is daarom een bedrag van EUR 1,0 miljoen aan kosten opgenomen om de gevolgen van deze netcongestie zo veel mogelijk te verminderen. Daarnaast is rekening gehouden met hogere kosten voor bouw- en woonrijp maken. Winstneming in exploitatie Oost II teruggenomen Tot en met 2022 was in de exploitatie Oost II een winst genomen van EUR 6,3 miljoen. In 2023 is echter gebleken dat dit resultaat te hoog is. Ondanks dat bijna alle kavels verkocht zijn, voorziet het college dat de verkoop van de resterende kavels vertraging zal oplopen. De reden hiervan is het bewuste strikte en strategische uitgiftebeleid voor de resterende kavels. Hierdoor is de exploitatie verlengd van 2023 naar 2026. De belangrijkste reden voor de lagere winst is dat één van de kavels binnen het plangebied ter beschikking wordt gesteld aan het COA. Hierdoor dient deze kavel tegen vervaardigingsprijs uit de grondexploitatie genomen te worden, terwijl deze voorheen tegen marktprijs gewaardeerd werd.

Hierdoor is de tussentijds winstneming voor een bedrag van EUR 0,8 miljoen gecorrigeerd.

23 Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle Fysiek domein

Sociaal domein Bedrijfsvoering

Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein

24 Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Managementschatting

Gehanteerde rekenrente

Kostenstijging

Oordeel

Evenwichtig

Het college rekent binnen de grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 1,04% (2022: 0,92%). Dit percentage sluit, in overeenstemming met het BBV, aan op het werkelijke rentepercentage over het vreemd vermogen bij gemeente Gorinchem.

Evenwichtig

De verwachte kostenstijging bedraagt 3% voor 2024 en 2% voor 2025 en verder. Voor plankosten wordt in 2024 een toename van 5% verwacht. Deze verwachting neemt geleidelijk af naar 2% vanaf 2027. Deze percentages liggen in het midden van het interval \dat extern specialist Metafoor geeft in haar Outlook Grondexploitaties 2024. Op basis hiervan vinden wij de kostenschattingen evenwichtig.

Evenwichtig

Het rapport van Metafoor houdt rekening met een stabiel prijsniveau of lichte toename in de meterprijzen over de hele breedte van het grondspectrum. De opbrengsten in uw grondexploitaties zijn afhankelijk gesteld van de aard van de programmering die verwacht wordt. Voor zowel (sociale) woningbouw als bedrijventerreinen is het gemiddelde gehanteerd van het Metafoor rapport. Daarom achten wij de schattingen evenwichtig.

Evenwichtig

De programmering van de grondexploitaties is gebaseerd op actuele omstandigheden van de markt, gemaakte afspraken met marktpartijen. interne en externe adviezen, onderzoeken en politieke uitgangspunten ten aanzien van woningbouw en werkgelegenheid. Wij achten de op marktinformatie gebaseerde inschatting voor de programmering evenwichtig op basis van de door ons uitgevoerde werkzaamheden.

Evenwichtig

De prijzen zoals ingerekend in de grondexploitaties zijn gebaseerd op de Uitvoeringsnota Grondprijzen 2024. De grondprijzen in deze nota liggen in lijn met openbare bronnen, zoals Funda. Daarom achten wij de schattingen evenwichtig.

Bevindingen controle Fysiek domein

Opbrengstenstijging

Sociaal domein Bedrijfsvoering

Interne beheersing Gehanteerde programmering

Speerpunten van de gemeenteraad Verkoopprijzen

Bijlagen

Toelichting

25 Belangrijkste boodschappen

Jaarrekening

Informatiewaarde jaarverslag

Financiële positie

Bevindingen controle Fysiek domein

Sociaal domein Bedrijfsvoering

Interne beheersing Speerpunten van de gemeenteraad

Bijlagen

Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het sociaal domein Jaarafrekening Serviceorganisatie ZHZ laat beschikbaar De lasten in uw jaarrekening die voortkomen uit de uitvoering van de jeugdwet komen voor het grootste deel uit de jaarrekening van Serviceorganisatie Zuid Holland Zuid. Omdat het college de jaarrekening van Serviceorganisatie Zuid Holland Zuid pas medio mei heeft ontvangen, heeft het college de jaarrekening van de gemeente opgesteld op basis van de voorlopige afrekening. Na ontvangst van de jaarrekening bleek de gemeentelijke bijdrage ongeveer EUR 252.000 te hoog verantwoord te zijn in de jaarrekening van de gemeente. Omdat de jaarrekening al was goedgekeurd, is dit niet aangepast. Daarom hebben wij dit bedrag meegenomen als fout in onze oordeelsvorming.