Begroting 2024 - Z23757663 - D-882922
Tekst van het document
210 V
In 2024 is er voor de realisatie en exploitatie van het i_lab minder opgenomen voor aanschaf inventaris en inschakeling adviseurs.
1.300 V
Voor de exploitatiekosten (bouwrijp maken grond, verhuiskosten, etc.) voor de nieuwbouw van het Gilde is in 2024 minder opgenomen in de begroting.
145 N
Brede School Dalemplein was tijdens de laatste vaststelling van het MJOP nog niet opgeleverd en dus nog niet meegenomen in het MJOP. Deze aanvraag brengt extra kosten met zich mee. De verhoging van de uitgaven worden gecompenseerd door hogere huuropbrengsten op TV43 baten.
229 N
Voor de huisvesting van ontheemden is in 2024 een budget opgenomen voor energielasten.
63 N
De budgetneutrale verwerking van de ruimten van Het Gebouw (WLZ) van TV42 naar TV03, laat een nadeel zien.
55 N
De baten voor de investeringshuur die de Stichting Kindercentra Gorinchem betaalt voor het gebruik van de brede school Dalemplein, worden verantwoord op TV43 i.p.v. TV42
3.477 V
In de begroting van 2023 zijn voor 2024 diverse afschrijvingsreserves gevormd ten laste van het begrotingssaldo.
25 V
In de reserve onderwijshuisvesting wordt het voordeel van de afschrijvingslasten gestort als gevolg van het doorschuiven van investeringen.
85 N
Er valt budget vrij in 2024 uit de afschrijvingsreserve Dr. Hiemstralaan/De Burcht ter dekking van de kapitaallasten van deze investering.
Lasten TV42 Onderwijshuisvesting
TV43 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken
316 N
Baten TV 42 Onderwijshuisvesting
Mutaties reserves
104 N
3.417 V
Investeringen In onderstaande tabel staan de investeringen die binnen dit programma vallen. Met deze begroting 2024 worden de investeringen 2024 vastgesteld. Investeringen (bedrag x € 1.000)
2024
IHP VO huisvesting JP Waaleschool
288
Spaaropgave IHP 2023 IHP VO, Yulius Lingewaal College Verduurzaming Gildenplein
2025
2026
2027
1.000
1.000
1.000
1.000
1.000
649 1.397
Verduurzaming Schuttersplein
428
Verduurzaming J. van Egmond
339
Vervangende nieuwbouw Gilde
1.030
Uitbreiding Retranchement
2.652
Gymcapaciteit
2.284
2.834
Totaal investeringen
8.602
4.262
32
Begroting 2024 Spaaropgave IHP 2023 Vanaf 2025 reserveren we, binnen de kaders van het investeringsplafond, jaarlijks een bedrag van € 1 mln. Voor toekomstige investeringen in onderwijshuisvesting. IHP VO, Yulius Lingewaal College Voor het inhuizen van het Yulius Lingewaal College bij het Omnia College aan de W. de Vries Robbéweg zijn bouwkundige aanpassingen noodzakelijk. Verduurzaming Gildenplein Als onderdeel van de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed stellen wij voor de verduurzaming van de brede school Gildenplein in 2024 € 1,4 mln. beschikbaar. Vervangen nieuwbouw Gilde Aanvullend op eerder beschikbaar gestelde middelen wordt voor de vervangende nieuwbouw van het Gilde vanwege forse prijsstijgingen in de bouwmaterialen (conform de Perspectiefnota 2023) € 1 mln. opgenomen. Uitbreiding Retranchement De nieuwbouw voor de Regenboogschool en de Beatrix/de Burcht op de locatie Retranchement zorgt voor passende huisvesting (IHP). In de Perspectiefnota 2023 is hiervoor in verband met de prijsstijgingen € 2,7 mln. extra beschikbaar gesteld. Gymzaal het Gilde Voor de toekomstige capaciteitsbehoefte voor bewegingsonderwijs in het scholengebied van de beroepencampus is eerder al € 1,5 mln. beschikbaar gesteld. In de Perspectiefnota 2024 is aangegeven dat € 3,45 mln. extra nodig is. Na deze verhoging is er inclusief indexeringen € 5,12 mln. beschikbaar.
Subsidies In onderstaande tabel staan de subsidies vermeld, die binnen het programma worden verstrekt: Subsidies (bedragen x € 1.000) (*=subsidieplafond)
Bedrag
Project Game on
12
Beroepseducatie*
169
Kinderopvang
424
2.5.4
Met welke verbonden partijen doen we dit samen?
• GR Dienst Gezondheid & Jeugd • GR AVRES • Coöperatie i_lab
33
Begroting 2024
2.6
Programma 6 Sport, cultuur en recreatie
Taakvelden Nr.
Taakveld
Portefeuillehouder
5.1
Sportbeleid en activering
Fatih Polatli
5.2
Sportaccommodaties
Fatih Polatli
5.3
Cultuurpres. productie en participatie
Fatih Polatli
5.4
Musea
Fatih Polatli
5.5
Cultureel erfgoed
Eva Dansen
5.6
Media
Fatih Polatli
5.7
Openbaar groen en (openlucht) recreatie
Fatih Polatli
2.6.1
Wat willen we bereiken?
Uit het collegeprogramma: Kunst, cultuur en sport moeten voor iedereen in Gorinchem mogelijk zijn. Dit zijn voorzieningen in onze stad die ervoor zorgen dat het hier goed wonen is. Cultuur en sport maken geen onderscheid tussen mensen, maar dragen bij aan ontmoeting en verbinding en welzijn. We werken daarom aan toegankelijke en laagdrempelige mogelijkheden om deel te nemen aan kunst, cultuur en sport. Dit draagt bij aan een gezonde leefstijl. We voeren onze ingezette cultuur- en sportvisie verder uit. En we creëren duidelijkheid in twee onderwerpen waar al lang over wordt gesproken, namelijk de toekomst van De Nieuwe Doelen en de bibliotheek. Erfgoed bestaat uit het verhaal van het verleden en de fysieke overblijfselen in de stad. Het erfgoed is daarmee het DNA van onze stad. Onze vesting is een belangrijk onderdeel van het werelderfgoed van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Op ons erfgoed moeten we heel zuinig zijn. Dit willen we tenslotte voor de toekomstige generaties behouden. Bij onze maatschappelijke en ruimtelijke opgaven heeft het erfgoed steeds meer impact. Erfgoed vormt daarbij steeds meer een ontwikkelpotentieel en aanjager van ruimtelijke planvorming en ontwikkeling. Dit maken we dus een belangrijk onderdeel van onze omgevingsvisie en in de toekomst op te stellen omgevingsplannen.
Overige ontwikkelingen: Eind 2022 zijn we gestart met het ontwikkelen van een toekomstvisie, inclusief voorstel voor het subtropische zwembad het Caribabad. Het huidige zwembad is ruim 35 jaar oud en is een groot energieverbruiker. We hebben een uitgebreid en breed participatietraject doorlopen en het zwembad is technisch onderzocht. Aan de hand van deze bevindingen is er eindrapportage opgesteld. Het voorstel inclusief eindrapportage is op 28 september 2023 ter besluitvorming aangeboden aan de gemeenteraad.
34
Begroting 2024
Maatschappelijke effecten en indicatoren Hoe meten we dat? Indicator
B/F Eenheid
Streefwaarde Soort 2019 2020 2021 2022 2024
Niet- sporters 19 jaar en ouder dat niet minstens 1 keer per week aan sport doet
B
in %
PI
x
52,9 x
x
50
Sporters In georganiseerd verband
F
% vanuit Gorcumse burgerpeiling
PI
52
x
x
16
F
% vanuit Gorcumse burgerpeiling
PI
58
x
In niet georganiseerd verband Actieve deelname verenigingsleven afgelopen 12 maanden (x = onbekend)
2.6.2
15 62 45
64 x
50
Wat gaan we daarvoor doen?
Concrete voornemens Actie (planning)
2024 2025 2026 2027
Erfgoed RB 1. Samen met alle betrokkenen in de stad stellen wij een integraal erfgoedbeleid op. RB
2. Samen met de kerkbesturen, erfgoedstakeholders, inwoners en andere belanghebbenden stellen wij een kerkenvisie op. Het gaat hier om een visie op de toekomst van alle kerkgebouwen in Gorinchem, monumentaal en niet monumentaal. 3. We zetten de lopende aanwijzingen voor gemeentelijke monumenten en beeldbepalende panden voort en onderzoeken daarbij de mogelijkheid van een subsidieregeling voor gemeentelijke monumenten. 4. We actualiseren en verruimen het beleid voor zonnepanelen op woningen, vooral voor de historische binnenstad en monumentale panden.
RB
CB
5. We onderzoeken de subsidiemogelijkheden voor erfgoed bij provincie, Rijksoverheid en andere mogelijke subsidiebronnen. 6. We voeren het Vestingplan uit, stimuleren nieuwe projecten en houden de kansen voor subsidies in de gaten. 7. We gaan aan de slag met de acties uit het Vestingplan die op korte termijn zijn uit te voeren en reserveren hiervoor de benodigde middelen.
Kunst, cultuur en sport 2. We actualiseren het cultuurbeleid. Daarbij doen we een aanzet voor een cultuurfonds voor culturele projecten en activiteiten en leggen we vast hoe kunst in de openbare ruimte meer aandacht kan krijgen. 3. We realiseren een multifunctionele voorziening met een groot podium en een middelgrote zaal in de binnenstad. We verkennen of we daarbij combinaties kunnen maken, zoals met de bibliotheek. We houden rekening met uitgangspunten in het beleid voor het kernwinkelgebied en het te versterken deelgebied Horeca & Cultuur.
RB
RB
35
Begroting 2024 Actie (planning)
2024 2025 2026 2027
4. We realiseren samen met de bibliotheek de randvoorwaarden voor een toekomstbestendige bibliotheek, met ruimte voor de uitvoering van wettelijke taken en activiteiten in de wijken.
RB
5. We stellen een museumvisie op, waarin erfgoed, hedendaagse kunst en activiteiten samenkomen. Het uitgangspunt is dat het Gorcums Museum zich met verhalen over vroeger en nu écht verbindt met de stad.
CB
6. We hebben extra aandacht voor bewegen voor specifieke doelgroepen. Hiervoor versterken en verbreden we de SeniorenFit aanpak in alle wijken. 7. We werken lokaal en regionaal samen om inclusief sporten te bevorderen.
8. We faciliteren sportverenigingen bij de werving van vrijwilligers.
Overige acties 1. Uitvoering raadsbesluit 2023 inzake het zwembad.
Raadsagenda De Nieuwe Doelen en bibliotheek, zie ook nr. 2 en 3 van Kunst, cultuur en sport.
2.6.3
RB
Wat gaat dit kosten?
Exploitatie (bedragen x € 1.000 / - = nadeel)
Realisatie 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
TV51 Sportbeleid en activering
1.314
1.188
1.316
1.315
1.306
1.281
TV52 Sportaccommodaties
3.701
3.623
3.840
3.843
3.852
3.715
TV53 Cultuurpres. productie en participatie
1.682
1.904
1.988
2.060
2.291
2.288
TV54 Musea
1.384
1.700
1.693
1.718
1.712
1.712
TV55 Cultureel erfgoed
1.050
619
835
785
679
677
753
705
750
749
749
749
TV57 Openbaar groen en (openlucht) recreatie
3.525
3.656
3.895
4.026
4.073
4.092
Lasten Sport, cultuur en recreatie
13.409
13.395
14.316
14.496
14.663
14.515
TV56 Media
TV51 Sportbeleid en activering
149
130
272
272
257
30
1.668
1.547
1.561
1.561
1.561
1.561
TV53 Cultuurpres. productie en participatie
144
114
119
104
90
90
TV54 Musea
142
132
132
132
132
132
TV55 Cultureel erfgoed
191
142
142
142
142
142
TV52 Sportaccommodaties
TV56 Media
116
111
111
111
111
111
TV57 Openbaar groen en (openlucht) recreatie
122
112
119
119
119
119
Baten Sport, cultuur en recreatie
2.531
2.288
2.456
2.441
2.412
2.185
Totaal saldo van baten en lasten
-10.878
-11.107
-11.860
-12.055
-12.250
-12.330
Mutaties reserves
-2.911
96
43
118
255
255
36
Begroting 2024 Exploitatie (bedragen x € 1.000 / - = nadeel) Resultaat Taakveld (bedrag x € 1.000)
Verschil tussen 2023 en 2024
Realisatie 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
-13.789
-11.011
-11.817
-11.937
-11.996
-12.075
Verdeling Toelichting bedrag
Lasten TV51 Sportbeleid en activering
128 N
31 N
Als gevolg van verkregen subsidie van het sportakkoord worden zowel de baten als de lasten opgehoogd.
73 N
Wordt veroorzaakt door hogere salariskosten voornamelijk als gevolg van de nieuwe CAO.
TV52 Sportaccommodaties
217 N
175 N
Als gevolg van inflatie en eisen van sommige sportbonden moet er structureel meer aan de onderhoudsvoorzieningen worden gedoteerd om de buitensportfaciliteiten op het huidige kwaliteitsniveau te handhaven.
TV55 Cultureel erfgoed
216 N
50 N
Het extra inzetten op erfgoed, inclusief het Vestingplan, leidt tot structureel hogere exploitatiekosten.
100 N
De extra inzet op erfgoed zorgt voor een verhoging van salariskosten.
51 N
Door de indexering bij de PPN 2024 is het budget voor groenvoorziening verhoogd.
35 N
Voor de Gastvrije Waaldijk (drempels) is budget opgenomen.
30 N
Het werkbudget van de stadsconciërge is conform het collegeprogramma opgehoogd.
73 N
De doorbelasting van de uren resulteert in een nadeel.
211 V
Door de Specifieke uitkering ten behoeve van sport- en beweegstimulering, het bevorderen van cultuurparticipatie, gezondheidsbevordering en het versterken van de sociale basis 2023-2026 ontvangen we de Rijksvergoeding voor de Combinatiefuncties niet meer via de Algemene uitkering, maar apart via een specifieke uitkering. Het e.e.a. is budgettair neutraal want dit leidt op Algemene dekkingsmiddelen tot een overeenkomstige verlaging van de baten.
TV57 Openbaar groen en (openlucht) recreatie
239 N
Baten TV51 Sportbeleid en activering
142 V
Investeringen In onderstaande tabel staan de investeringen die binnen dit programma vallen. Met deze begroting 2024 worden de investeringen 2024 vastgesteld. Investeringen (bedrag x € 1.000)
2024
2025
2026
2027
Speelruimteplan
229
229
212
212
Verduurzaming Oosterbliek
130
Verduurzaming Oude Stadhuis Verduurzaming H. Knapstraat
375 42
De Nieuwe Doelen
1.000
Keerwand den Uijlstraat
605
Kade Stationsweg
389
Kades Mollenburgseweg/Valkeniersweg
392
Vervangen voertuigen en materieel
117
290
139
1.774
3.869
351
Totaal investeringen
2.220
587
De Nieuwe Doelen Vooruitlopend op de uitkomsten van het onderzoek naar het toekomstperspectief voor de Nieuwe Doelen
37
Begroting 2024 houden wij rekening met een extra benodigd investeringsbudget van € 1 mln. voor de compensatie van de toegenomen materiaalprijzen, gevolgen inflatie en krapte op de bouwmarkt, etc. Keerwand den Uijlstraat Voor de vervanging van de keerwand Dr. J.M. den Uylstraat/ Dr. W. Dreesstraat is in 2024 een voorbereidingsbudget van € 605.000 benodigd en in 2025 een vervangingsbudget van € 2,22 mln. Subsidies In onderstaande tabel staan de subsidies vermeld, die binnen dit programma verstrekt worden: Subsidies (bedrag x € 1.000) (Met *=subsidieplafond)
Bedrag
Jeugdsportsubsidie *
65
55 en gehandicapten*
16
Sportgala Gorinchem
10
+
Stichting Gorinchemse Sportaccommodaties
1896
COC Regio Gorinchem
7
Bibliotheek AanZet
61
Culturele evenementen*
155
Cultuureducatie
57
Spreekkamer Gorinchem
58
Talentontwikkeling Jongeren
69
IFFG
51
Amateurkunst*
72
Podiumkunsten Gorinchem*
96
Bibliotheek AanZet
669
2.6.4
Met welke verbonden partijen doen we dit samen?
• GR Regio AV
38
Begroting 2024
2.7
Programma 7 Sociaal domein
Taakvelden Nr.
Taakveld
Portefeuillehouder
6.1
Samenkracht en burgerparticipatie
Eva Dansen
6.2
Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
Eva Dansen
6.3
Inkomensregelingen
Marjo Molengraaf
6.4
WSW en beschut werk
Marjo Molengraaf
6.5
Arbeidsparticipatie
Marjo Molengraaf
6.6
Maatwerkvoorzieningen (WMO)
Eva Dansen
6.71A
Hulp bij het huishouden (WMO)
Eva Dansen
6.71B
Begeleiding (WMO)
Eva Dansen
6.71C
Dagbesteding (WMO)
Eva Dansen
6.71D
Overige Maatwerkarrangementen (WMO)
Eva Dansen
6.72A
Jeugdhulp begeleiding
Eva Dansen
6.72B
Jeugdhulp behandeling
Eva Dansen
6.72C
Jeugdhulp dagbesteding
Eva Dansen
6.72D
Jeugdhulp zonder verblijf overig
Eva Dansen
6.73A
Pleegzorg
Eva Dansen
6.73B
Gezinsgericht
Eva Dansen
6.73C
Jeugdhulp met verblijf overig
Eva Dansen
6.74A
Jeugdhulp behandeling GGZ zond verblijf
Eva Dansen
6.74B
Jeugdhulp crisis/LTA/GGZ-verblijf
Eva Dansen
6.74C
Gesloten plaatsing
Eva Dansen
6.81A
Beschermd wonen (WMO)
Eva Dansen
6.81B
Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)
Eva Dansen
6.82A
Jeugdbescherming
Eva Dansen
6.82B
Jeugdreclassering
Eva Dansen
7.1
Volksgezondheid
Eva Dansen
39
Begroting 2024
2.7.1
Wat willen we bereiken?
Doel Uit het collegeprogramma: Elke inwoner krijgt de zorg en ondersteuning die hij of zij nodig heeft. Daarbij werken we samen met het sociale netwerk rondom de inwoner. Professionele ondersteuning is laagdrempelig en dichtbij maar ook zo licht als mogelijk en zo zwaar als nodig. Ondersteuning moet eenvoudig te vinden zijn daarom richten we een centraal loket in. We werken we met zorg en welzijnspartners aan een preventieve aanpak zodat inwoners zo lang mogelijk gezond blijven. En zo houden we zorg en ondersteuning betaalbaar en toekomstbestendig. Alle kinderen en jongeren in Gorinchem moeten gezond en veilig kunnen opgroeien in onze stad. De stad moet een thuis zijn. Zorg of ondersteuning bieden we zo licht en dichtbij als mogelijk. Zo bieden we met alle zorgpartners in de regio zorg en ondersteuning in alle fases van het volwassen worden. Bij de inzet van zorg en ondersteuning gaan we uit van zo licht als mogelijk en zo zwaar als nodig. We kijken daarbij naar het hele gezin, de omgeving en het kind. We zetten in op gezondheid van kinderen en het voorkomen van zorg. Dat doen we samen met onze partners waaronder de GGD en het jongerenwerk. Ook bij jeugdzorg zien we toenemende wachttijden voor zorg. We werken deze periode hard aan het terugdringen van de wachtlijsten. We werken aan zorg dichtbij huis.
Dat doen we onder andere samen met huisartsen en met onze lobby voor het behoud van de spoedeisende hulp. We zetten ons in voor de zorg dichtbij maar ook voor behoud en verbeteren van de kwaliteit van de zorg. Het leven van een gezonde leefstijl draagt bij aan het voorkomen van zorg. Samen met onze inwoners werken we hieraan. We beginnen hier al mee op scholen. En we geven voorlichting wat mensen zelf kunnen doen. De stad maken we met elkaar. Inwoners, maatschappelijke organisaties en de gemeente zoeken allemaal het beste voor de stad. Daarom willen we meer samenwerken met en werken vanuit de wijk. De wijken zijn sterke knooppunten met maatschappelijke partners en inwoners, jong en oud. Vanuit de wijken kunnen we dichtbij en met kennis van de wijk problemen aanpakken en wijken verder verbeteren. We zorgen dat we snel aan de slag kunnen met verbeteringen die vanuit de wijken worden aangedragen. We behouden de ontmoetingsplaatsen in de wijken. Zo verbinden we verschillende groepen met elkaar en versterken we de sociale kracht van de wijk. Extra aandacht hebben we voor onze jongeren in de wijk. We zetten erop in dat zoveel mogelijk mensen aan het werk kunnen. Werk is niet alleen een manier om geld te verdienen. Werk geeft voldoening, biedt gelegenheid om andere mensen te ontmoeten en een bijdrage te leveren aan de maatschappij.
Dat geldt niet alleen voor betaald werk, maar ook voor het vele vrijwilligerswerk dat gebeurt. We willen een sluitende aanpak voor armoede en schulden. Dit betekent dat we zoveel mogelijk inwoners helpen met het oplossen van schuldenproblemen en het voorkomen van armoede. Een zorgelijke financiële situatie verstoort het vermogen mentaal fit aan het werk te gaan. Die cirkel willen we doorbreken. Daarom pakken we armoede aan. We bieden mensen die door oorlogen en rampen van huis zijn verdreven een veilige plek in Gorinchem. We willen dat zij zich thuis voelen in onze stad. Dat geldt zowel voor mensen die zijn gevlucht vanwege de oorlog in Oekraïne als voor mensen uit andere delen van de wereld. Daarom zorgen we voor goede opvang voor vluchtelingen met draagvlak in de samenleving. Opvang van vluchtelingen gaat niet alleen over huisvesting. Ook het onderwijs, de zorg of andere voorzieningen moeten gewaarborgd zijn, we gaan daarbij uit van de draagkracht van de stad. We werken hierbij samen met de regio en de provincie.
40
Begroting 2024 Overige ontwikkelingen: De landelijke Hervormingsagenda Jeugd is definitief vastgesteld. Het bevat een groot pakket afspraken om de jeugdzorg te verbeteren en financieel houdbaar te krijgen. De betrokken partijen, waaronder de gemeenten moeten nu aan de slag met de uitvoering van alle afspraken. Het landelijke Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming, dat uitgaat van een integrale aanpak bij kinderen, gezinnen en huishoudens waar sprake is van onveiligheid, waaronder ook ontwikkelingsbedreiging, moet in 2026 staan.
Maatschappelijke effecten en indicatoren Hoe meten we dat? Indicator
B/F
Eenheid
Banen
B
Aantal per 1.000 inwoners (15-64 jaar)
PI
Jongeren met een delict voor de rechter
B
% 12-21- jarigen
PI
1
1
1
x
1
Kinderen in uitkeringsgezinnen
B
% kinderen tot 18 jaar
PI
6
6
6
x
6
Melding kindermishandeling
B
per 100.000 inwoners
PI
627
621
495
492
400
Netto Participatiegraad
B
Het percentage van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking
PI
71,3
70,7
70,6
73
73
Werkloze jongeren
B
% werkloze jongeren 16-22 jaar
PI
2
2
2
x
1
Personen met een bijstandsuitkering
B
Aantal per 10.000 inwoners
PI
371,5 474,3
425
x
350
Personen met een lopend reintegratietraject
B
Aantal reïntegratievoorzieningen per 10.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar
PI
170,8 193,6
196
219,7
219,7
Jongeren met jeugdhulp
B
% jongeren tot 18 jaar
PI
x
x
12,9
13,9
13,2
Jongeren met jeugdbescherming
B
% jongeren tot 18 jaar
PI
x
x
1,4
1,2
1,0
Jongeren met jeugdreclassering
B
% jongeren (12-23 jaar)
PI
x
x
0,3
0,3
0,2
Cliënten met een B maatwerkarrangement Wmo
Aantal per 10.000 inwoners
PI
710
720
730
750
715
Waardering algehele persoonlijke gezondheid (x = onbekend)
Score 1-10
ME
7,5
F
Soort
2019
2020
2021
2022
950,4 934,2 927,1 965,7
7,6
Streefwaarde 2024 970
7,6
41
Begroting 2024
2.7.2
Wat gaan we daarvoor doen?
Concrete voornemens Actie (planning)
2024 2025 2026 2027
Wijkgericht werken CB 1. We leggen voor iedereen vast in een werkwijzer hoe we wijkgericht werken. 2. Om de verschillende groepen met elkaar te verbinden en de sociale kracht van de wijk te versterken maken we een programma per wijk per jaar. Dit doen we samen met maatschappelijke partners en inwoners. 3. Om inwoners beter te voorzien van informatie en zo beter te kunnen participeren, evalueren we onze informatievoorziening over de activiteiten in de wijk. Op basis hiervan verbeteren we de informatie voor de wijk.
CB
4. We versterken de samenwerking tussen professionals, inwoners en de gemeente in de wijken om te komen tot een goedwerkend netwerk per wijk. Armoede en werk 2. Vanuit het ambitiefonds van Avres zetten we in op nieuwe innovatieve en duurzame oplossingen. Dit doen we om participatiemogelijkheden te bevorderen, instroom in de bijstand te beperken en uitstroom uit de bijstand te bevorderen. 3. We zetten blijvend in op het breed tegengaan van energiearmoede. 4. We onderzoeken de mogelijkheden van invoering van een minimapas. We zetten hierbij in op een pas die breder te gebruiken is. Daarbij onderzoeken we expliciet mogelijkheden voor samenwerking met culturele activiteiten.
RB
Vluchtelingen 1. We zoeken samen met het COA naar een nieuwe opvanglocatie zoals vastgesteld in de startnotitie ‘kleinschalige opvang’.
RB
2. We werken samen met de regio en de provincie aan de uitvoering van de nieuwe Asielwet uit.
3. We voeren ons deel van de regionale opgave voor de opvang van de Oekraïense vluchtelingen in onze stad uit. Zorg en ondersteuning 1. We realiseren één centrale toegang voor de Wmo, het sociaal team, Avres en het welzijnspunt, zodat een inwoner zich maar één keer hoeft aan te melden en de ondersteuning krijgt die nodig is. 2. We ontwikkelen het welzijnspunt (inclusief leefstijl) door tot een volwaardig onderdeel van de centrale toegang.
3. We zetten in op een gecombineerde welzijnsvoorziening met partners zoals Gorinchem Beweegt, Jongerenwerk en buurthuizen. 5. Binnen de doelen van het Integraal Sociaal Beleid leggen we de nadruk de komende jaren extra op basisvaardigheden, mentale gezondheid, bestaanszekerheid, welzijn en betrokken Gorinchem.
42
CB
Begroting 2024 Actie (planning)
2024 2025 2026 2027 RB
6. We maken een vernieuwd Integraal Sociaal Beleid 2025 e.v. Jeugd 1. We zetten binnen ons Integraal Sociaal Beleid in op gelijke kansen voor alle kinderen in Gorinchem en breiden dit uit tot 18 jaar.
RB
2. We maken afspraken met de Dienst Gezondheid en Jeugd en met Avres over de monitoring van ontwikkelingen in het sociaal domein. 3. We willen de zorg en ondersteuning voor jongeren verbeteren door deze zorg en ondersteuning tijdig in te zetten en dichterbij te brengen. Daarom zetten we in op meer lichte vormen van preventie, ondersteuning en zorg en een goed functionerend netwerk rondom het kind wat er voor zorgt dat het kind goed en veilig kan opgroeien en kan leren. We streven hierbij naar een beheersbaar en daarmee duurzaam financieel houdbaar stelsel.
RB
4. We werken aan een effectievere en slimmere (jeugd)beschermingsketen, waarbij we uitgaan van 0-100 jaar. Volksgezondheid 2. We continueren het bestuurlijk overleg met de huisartsen en het sociaal team.
4. We voeren een blijvende lobby richting de Rijksoverheid voor het behoud van de Spoedeisende hulp in Gorinchem. 5. Vanuit het Integraal Zorg Akkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) werken we aan een breed gedragen regionale agenda. Vanuit deze documenten en het Integraal Sociaal Beleid zetten we in op preventie, algemene voorzieningen en inzet van lokale, laagdrempelige ondersteuning, in samenwerking met partners zoals zorgverzekeraars en -aanbieders. Overige acties 1. We geven regionaal en lokaal vorm aan de gemaakte afspraken in de Hervormingsagenda Jeugd.
RB
2. We werken regionaal en lokaal aan het concretiseren en realiseren van het in het Toekomscenario kind- en gezinsbescherming. Raadsagenda Jeugd- en jongerenproblematiek
RB
43
Begroting 2024
2.7.3
Wat gaat dit kosten?
Exploitatie (bedragen x € 1.000 / - = nadeel)
Realisatie 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
TV61 Samenkracht en burgerparticipatie
7.486
3.822
10.656
5.845
4.209
4.185
TV62 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
4.532
5.169
6.174
5.796
5.838
6.045
TV63 Inkomensregelingen
23.660
20.119
20.248
20.124
20.124
20.124
TV64 WSW en beschut werk
8.619
7.771
7.579
7.455
7.387
7.383
TV65 Arbeidsparticipatie
2.371
2.725
3.069
3.072
3.076
3.130
TV66 Maatwerkvoorzieningen (WMO)
1.555
1.617
1.666
1.666
1.662
1.662
TV671 Maatwerkdienstverlening 18+
6.959
0
0
0
0
0
TV671A Hulp bij het huishouden (WMO)
0
3.907
3.892
3.892
3.892
3.892
TV671B Begeleiding (WMO)
0
1.852
1.886
1.886
1.865
1.865
TV671C Dagbesteding (WMO)
0
631
792
792
791
791
TV671D Overige maatwerkarrangementen (WMO)
33
221
295
295
378
378
10.262
0
0
0
0
0
TV672A Jeugdhulp begeleiding
0
0
2.270
2.270
2.270
2.270
TV672B Jeugdhulp behandeling
0
0
300
300
300
300
TV672C Jeugdhulp dagbesteding
0
0
1.243
1.243
1.242
1.242
TV672D Jeugdhulp zonder verblijf overig
0
10.119
17
17
17
17
TV673A Pleegzorg
0
0
833
833
833
833
TV673B Gezinsgericht
0
0
392
392
392
392
TV673C Jeugdhulp met verblijf overig
0
0
1.564
1.564
1.564
1.564
TV674A Jeugdhulp behandeling GGZ zond verblijf
0
0
2.093
828
559
458
TV674B Jeugdhulp crisis/LTA/GGZverblijf
0
0
1.056
1.056
1.056
1.056
TV672 Maatwerkdienstverlening 18-
TV674C Gesloten plaatsing
0
0
131
131
131
131
576
0
-9
0
0
0
TV681A Beschermd wonen (WMO)
0
772
487
487
677
677
TV681B Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)
0
372
649
649
565
565
TV682 Geëscaleerde zorg 18-
698
0
0
0
0
0
TV682A Jeugdbescherming
0
527
1.363
1.363
1.363
1.363
TV682B Jeugdreclassering
0
0
67
67
67
67
TV71 Volksgezondheid
1.746
1.469
1.854
1.855
1.801
1.639
Lasten Sociaal domein
68.496
61.093
70.569
63.881
62.059
62.028
TV61 Samenkracht en burgerparticipatie
5.661
390
6.519
1.879
313
292
TV62 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
155
79
265
269
221
79
TV63 Inkomensregelingen
14.166
14.048
13.632
13.632
13.632
13.632
0
225
225
418
418
418
TV681 Geëscaleerde zorg 18+
TV66 Maatwerkvoorzieningen (WMO)
44
Begroting 2024 Exploitatie (bedragen x € 1.000 / - = nadeel) TV671 Maatwerkdienstverlening 18+
Realisatie 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
259
0
0
0
0
0
TV672 Maatwerkdienstverlening 18-
37
0
0
0
0
0
1.580
0
0
0
0
0
TV681A Beschermd wonen (WMO)
0
772
857
857
857
857
TV71 Volksgezondheid
22
0
218
218
163
0
Baten Sociaal domein
21.880
15.512
21.715
17.273
15.604
15.277
Totaal saldo van baten en lasten
-46.616
-45.580
-48.853
-46.608
-46.455
-46.751
675
-23
4.663
61
53
403
-45.942
-45.603
-44.190
-46.547
-46.403
-46.349
Verschil tussen 2023 en 2024
Verdeling bedrag
Toelichting
6.834 N
6.180 N
Ook in 2024 hebben gemeenten een opvangtaak voor vluchtelingen en kosten voor o.a. huisvesting, beveiliging, exploitatie en leefgeld. Deze kosten worden door het Rijk vergoed op basis van de Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne. Dit is budgettair neutraal verlopen. (zie ook baten TV61).
317 N
Voor jeugd en jongerenwerk is het budget verhoogd voor gelijke kansen voor alle kinderen tot 18 jaar. Dit is verwerkt in de PPN 2024.
89 N
De uitgaven voor Inburgering zijn verhoogd, omdat de rijksbijdrage voor Inburgering is toegenomen.
95 N
De stijging wordt veroorzaakt door een hogere doorbelasting van salariskosten.
62 N
In een werkwijzer leggen we voor iedereen vast hoe we wijkgericht gaan werken en de afspraken die we daarin vastleggen worden uitgevoerd. Dit is verwerkt in de PPN 2024.
TV681 Geëscaleerde zorg 18+
Mutaties reserves Resultaat Taakveld (bedrag x € 1.000)
Lasten TV61 Samenkracht en burgerparticipatie
TV62 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
TV63 Inkomensregelingen
1.005 N
129 N
71 N
De overige mutaties zijn het gevolg van indexeringen.
175 N
Extra budget voor het realiseren van één centrale toegang voor de Wmo, het sociaal team, Avres en het welzijnspunt, zodat een inwoner zich maar één keer hoeft aan te melden en de ondersteuning krijgt die nodig is. Dit is verwerkt in de PPN 2024
166 N
Via het gemeentefonds ontvangt Gorinchem extra geld om de dienstverlening te verbeteren. Dit geld wordt ingezet om samen met sociaal juridische partners de rechtsbescherming van kwetsbare inwoners te versterken. Aanleiding zijn de maatregelen die het Kabinet heeft genomen in reactie op het rapport van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK).
104 N
De verhoging van het budget van St. Jeugdteams betreft indexering.
73 N
De stijging wordt veroorzaakt door een hogere doorbelasting van salariskosten.
235 N
In het kader van de Brede SPUK-regeling is een uitkering aangevraagd met het oog op onder andere versterking van sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis. Er wordt gewerkt aan een plan van aanpak. Dit verloopt budgettair neutraal.
73 N
De verhoging van het budget van het sociale team betreft indexering.
111 N
De uitgaven voor het Minimabeleid zijn toegenomen. Met name de uitgaven voor de individuele inkomenstoeslag, collectieve ziektekostenverzekering en de kinderopvang op grond van een sociaal medische indicatie stijgen, omdat hiervan meer gebruik wordt gemaakt
45
Begroting 2024 Taakveld (bedrag x € 1.000)
Verschil tussen 2023 en 2024
Verdeling bedrag
TV64 Begeleide participatie
192 V
192 V
Door een lagere rijksbijdrage is het budget van de WSW (Wet Sociale Werkvoorziening) bijgesteld.
TV65 Arbeidsparticipatie
344 N
319 N
Door een hogere rijksbijdrage is het budget van de Participatie bijgesteld.
TV671C Dagbesteding ) (WMO)
161 N
108 N
De stijging wordt veroorzaakt door een hogere doorbelasting van salariskosten.
40 N
De subsidie aan Stichting Yulius is verhoogd voor de inloopfunctie GGZ in de wijk.
1.654 N
Door nieuwe Iv-3 regels heeft er een herverdeling van de budgetten over nieuwe taakvelden plaatsgevonden van jeugd. Taakveld 672D is herverdeeld over de taakvelden 672A, 672B, 672C, 673A, 673B, 673C, 674A, 674B, 674C en 682A. Dit is budgettair neutraal.
616 N
De uitgaven van jeugd zijn toegenomen als gevolg van structurele meerkosten en loon- en prijsstijgingen.
180 V
Het bedrag is afgeraamd en bijgeraamd bij TV681B t.b.v. budget aanpak mensen verward gedrag. Dit is budgettair neutraal.
95 V
Is afgeraamd voor dekking van tijdelijk personeel (fte).
180 N
Budget aanpak mensen verward gedrag wordt gefinancierd uit budget Beschermd Wonen (TV681A). Dit verloopt budgettair neutraal.
95 N
De stijging wordt veroorzaakt door een hogere doorbelasting van salariskosten.
218 N
In het kader van de Brede SPUK-regeling is een specifieke rijksuitkering aangevraagd met het oog op onder andere versterking van sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis. Er wordt gewerkt aan een plan van aanpak. Dit verloopt budgettair neutraal.
154 N
De uitgaven van DGJ/gezondheid zijn toegenomen als gevolg van structurele meerkosten en loon- en prijsstijgingen.
TV672A Jeugdhulp begeleiding
TV681A Beschermd wonen (WMO) TV681B Maatschappelijke- en vrouwenopvang (WMO)
TV71 Volksgezondheid
2.270 N
285 V
277 N
385 N
Toelichting
Baten TV61 Samenkracht en burgerparticipatie
6.129 V
6.180 V
Rijksbijdrage voor Opvang van Vluchtelingen uit Oekraïne (zie lasten TV61).
TV62 Toegang en eerstelijnsvoorzieningen
186 V
186 V
Rijksbijdrage voor de Brede SPUK regeling (zie lasten TV62).
TV63 Inkomensregelingen
416 N
416 N
Het BUIG-budget voor verstrekking van uitkeringen is verlaagd. Dit leidt tot een lagere doorbetaling naar Avres, die deze regeling voor de gemeente uitvoert.
TV71 Volksgezondheid
218 V
218 V
Rijksbijdrage voor de Brede SPUK regeling (zie lasten TV71).
Mutaties reserves
4.663 N
4.663 N
Voor de uitsplitsing van de reserve Sociaal Domein verwijzen wij naar het onderdeel Reserves in deze begroting.
46
Begroting 2024 Subsidies In onderstaande tabel staan de subsidies vermeld, die binnen dit programma verstrekt worden: Subsidies (bedragen x € 1.000) (met*=subsidieplafond)
Bedrag
Youz
17
Chris en Voorkom
4
Antes, maatschappelijke zorg en OGGZ
5
Antes, verslavingszorg
26
SJT lokaal Flankerend ouderenbeleid*
1016 18
Ouderenorganisaties
11
Mantelzorg
47
Jeugdhaven Gorinchem
41
Vluchtelingenwerk
105
Gorinchemse zeeverkenners
12
Arkelse Padvinders
12
Jeugd en Jongerenwerk*
16
De Rozenobel
20
De Bogerd
28
Fluxus
22
Slachtofferhulp NL
14
Klussendienst
133
Stichting de Sociale Basis
1237
St. Inspiratie Compagnie
105
Humanitas Gorinchem
58
Jongerenwerk The Mall
10
St. Jeugdteams
123
Bureau sociaal raadslieden MEE-Vivenz
32
Gehandicaptenorganisaties
10
Deskundigheidsbevordering Vrijwilligers*
11
Humanitas, Homestart
118
Stichting Radar
16
Centraal Punt
126
Speeltuinvereniging en speel-o-theek*
2
ASVZ
8
PCOB
3
Syndion
8
Hospice Gorinchem
13
Burgerinitiatief Bliek in Actie*
103
Netwerkversterking kwetsbare inwoners, Mee Vivenz
68
Yulius
153
Leger des Heils Kamers met Kansen
31
KBO
4
Seniorenbelang
4
Werk en begeleiding, begeleiding anders
8
Limonadebrigade, ondersteunende activiteiten gezondheidszorg
3
47
Begroting 2024 Subsidies (bedragen x € 1.000) (met*=subsidieplafond)
Bedrag
Maatschappelijke zorg en OGGZ
31
Sociaal culturele organisaties
3
De Gezel
30
WMO algemeen
39
St. Adviesgroep WMO Gorinchem
5
Overige WMO Adviesgroep
3
Elzenhof
26
Odensehuis
60
Buurtkamer Stalkaarsen
5
Samen Een
9
Aanpak mensen verward gedrag
180
Beschermd Wonen en Opvang*
300
2.7.4
Met welke verbonden partijen doen we dit samen?
• GR Dienst Gezondheid & Jeugd Zuid-Holland Zuid • GR Regio AV • GR Avres
48
Begroting 2024
2.8
Programma 8 Duurzaamheid
Taakvelden Nr.
Taakveld
Portefeuillehouder
7.2
Riolering
Mark de Boer
7.3
Afval
Mark de boer
7.4
Milieubeheer
Mark de Boer
7.5
Begraafplaatsen en crematoria
Fatih Polatli
2.8.1
Wat willen we bereiken?
Doel Uit het collegeprogramma: We zetten ons maximaal in voor het realiseren van onze en regionale klimaatambities. Dit is belangrijk voor ons allemaal. We zetten onze schouders eronder en werken zowel aan de energietransitie als aan het verminderen van CO2-uitstoot. We vinden het belangrijk om dat te doen met draagvlak in de samenleving. Daarom willen we de lusten en lasten eerlijk verdelen. De acties die we inzetten zijn breed. We werken aan energiezuinig wonen en duurzame opwek van energie, zoveel mogelijk in lokaal eigendom. We betrekken inwoners en bedrijven om zo samen te werken aan een toekomstbestendige, duurzame stad. We gaan door het met invoeren van het nieuwe afval- en grondstoffenbeleid. Daarmee houden we grip op de lokale lasten en voorkomen we een forse stijging van afvalstoffenheffing. Het betekent dat we allemaal aan de slag moeten om onder de 100 kg restafval per persoon te komen. Ook maken we een aanpak om bijplaatsingen naast de afvalcontainers te voorkomen. Samen met bedrijven en inwoners verbeteren we de luchtkwaliteit en werken we aan een schone lucht. Het zorgt voor een fijne woonomgeving. Maatschappelijke vraagstukken houden zich niet aan grenzen van gemeenten. Ze zijn gemeente overstijgend en vragen daarom om een stevige samenwerking. Daar zetten we vol op in. We versterken onze relaties in de regio en de verschillende overheden.
We doen dat niet alleen, maar ook samen met het bedrijfsleven en maatschappelijke partners in onze stad. We werken onze regionale strategie uit, om zichtbaar te maken waar we op welke regionale schaal aan werken.
49
Begroting 2024
Maatschappelijke effecten en indicatoren Hoe meten we dat? Soort
2019
2020
2021
2022
Streefwaarde 2024
De hoeveelheid restafval per bewoner per jaar in kg
PI
203
238
240
208
180
% Hernieuwbare elektriciteit van totaal verbruikte elektriciteit
PI
3,4
5,1
7,0
x
13
Indicator
B/F
Eenheid
Omvang huishoudelijk restafval
B
Hernieuwbare elektriciteit (x = onbekend)
B
2.8.2
Wat gaan we daarvoor doen?
Concrete voornemens Actie (planning)
2024 2025 2026 2027
Duurzaamheid 1. We herijken de RES op het onderdeel windenergie. We zetten in op het vergunnen van een nieuw windpark, op een andere locatie dan Avelingen of A15-Oost zoals afgesproken in de bestuursovereenkomst. 2. Met onze regionale partners werken we aan een Regionale Energiestrategie (RES) 2.0. De ambitie, omvang en de verhouding zon/ wind van het RES-bod blijven daarbij staan als een huis.
RB
4. We streven ernaar dat de omgeving (stad en regio) maximaal profiteert van nieuwe energieprojecten. Dat gaan we borgen in beleid. 5. We brengen de knelpunten rondom en kansen van de energietransitie in beeld, zoals netcapaciteit, de verhouding tussen verduurzaming en ecologie en de mogelijkheden van energieopslag. 6. We helpen bedrijven die aan de slag willen met waterstof. We ondersteunen een werkgroep met koplopers. 7. We komen met een lokale aanpak energiebesparing met de nadruk op bewustwording rondom energiegebruik en isolatiemaatregelen. We sluiten ons hiervoor aan bij het landelijke isolatieprogramma. 8. We stellen een transitievisie warmte 2.0 op en werken die nader uit in uitvoeringsplannen per wijk. 9. We sluiten het stadhuis aan op het warmtenet.
10. We werken toe naar en uitbreiding van het warmtenet in fase 2, mede ondersteund vanuit het nationaal Groeifonds. 11. Samen met de Omgevingsdienst voeren we toezicht en handhaving uit op de verduurzamingsplicht van bedrijven, zoals het voldoen aan energielabel C. Milieu 1. We zetten de invoering van het nieuwe afval- en grondstoffenbeleid door. Daarvoor zetten we de volgende stappen:
50
RIB
RB
Begroting 2024 Actie (planning)
2024 2025 2026 2027
1f. We voeren het recycletarief in.
2. We zetten extra in op communicatie en voorlichting over het nieuwe afvalsysteem.
3. We zetten extra in op het voorkomen van bijplaatsingen en focussen ons op de hotspots.
4. We werken aan een circulaire economie en geven zelf het goede voorbeeld. Door in te zetten op circulair inkopen, een circulair afvalsysteem en meer aandacht voor circulariteit in de bouw. 5. We stellen samen met de Omgevingsdienst beleid op voor externe veiligheid.
6. In de omgevingsvisie en (later in) het omgevingsplan nemen we afspraken op over een betere luchtkwaliteit.
2.8.3
RB
Wat gaat dit kosten?
Exploitatie (bedragen x € 1.000 / - = nadeel)
Realisatie 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
TV72 Riolering
3.272
3.211
3.345
3.357
3.360
3.357
TV73 Afval
5.042
5.671
5.604
5.604
5.604
5.604
TV74 Milieubeheer
2.513
1.612
2.543
2.565
1.861
1.758
TV75 Begraafplaatsen en crematoria
401
426
480
479
497
496
Lasten Duurzaamheid
11.228
10.921
11.972
12.005
11.322
11.216
TV72 Riolering
3.974
3.860
3.909
3.879
3.879
3.879
TV73 Afval
5.217
5.889
5.934
5.934
5.934
5.934
379
3
698
704
3
3
TV74 Milieubeheer TV75 Begraafplaatsen en crematoria
329
458
517
517
517
517
Baten Duurzaamheid
9.898
10.209
11.058
11.034
10.333
10.333
Totaal saldo van baten en lasten
-1.330
-712
-915
-971
-990
-884
Mutaties reserves
362
56
5
-268
-305
-369
Resultaat
-967
-656
-909
-1.239
-1.294
-1.252
51
Begroting 2024 Taakveld (bedrag x € 1.000)
Verschil tussen 2023 en 2024
Verdeling bedrag
Toelichting
134 N
47 N
Betreft hogere salariskosten als gevolg van de nieuwe CAO.
28 N
Hogere energiekosten voor de gemalen en pompen.
25 N
Hogere afschrijving als gevolg van de hogere investeringen in beschoeiingen.
110 N
Door een stijging van het loon-en prijspeil is de bijdrage aan de omgevingsdienst verhoogd.
202 N
Door de gestegen loonkosten als gevolg van de CAO-afspraken en het in dienst treden van de stadsecoloog, neemt de doorbelasting van de salariskosten naar het taakveld Milieubeheer toe.
219 N
De inzet van (tijdelijk) extra personeel op de regionale energiestrategie (RES) en het Klimaatakkoord voor de jaren 2024 en 2025 zorgt voor een toename van de doorbelasting. De salariskosten voor de RES en het Klimaatakkoord worden gedekt uit de specifieke uitkering van het Rijk voor de RES (€ 695.000).
476 N
Het restant van de Klimaat- en Energiegelden blijft beschikbaar voor de uitvoering van projecten.
695 V
Voor de uitvoering van de taken in het kader van Klimaat- Energiebeleid ontvangen wij in 2024 € 695.000 en in 2025 € 702.000 van het Rijk.
Lasten TV72 Riolering
TV74 Milieubeheer
931 N
Baten TV74 Milieubeheer
695 V
Investeringen In onderstaande tabel staan de investeringen die binnen dit programma vallen. Met deze begroting 2024 worden de investeringen 2024 vastgesteld. Investeringen (bedrag x € 1.000)
2024
2025
2026
2027
GRP Lasten
1.000
1.045
1.130
1.130
Baten
-1.000
-1.045
-1.130
-1.130
0
0
Beschoeiing de Wetering Dalem
243
Beschoeiingen Totaal investeringen
109 243
109
GRP Voor de uitvoering van het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) zijn jaarlijkse investeringsbedragen opgenomen. De lasten worden rechtstreeks gedekt uit een bijdrage uit de vervangingsvoorziening Riolering. Subsidies In onderstaande tabel staan de subsidies vermeld, die binnen dit programma verstrekt worden: Subsidies (bedragen x € 1.000) Milieucommunicatie
2.8.4
Met welke verbonden partijen doen we dit samen?
• GR Dienst Gezondheid & Jeugd • GR Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid • GR Reinigingsdienst Waardlanden
52
Bedrag 107
Begroting 2024
2.9
Programma 9 Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en Stedelijke vernieuwing
Taakvelden Nr.
Taakveld
Portefeuillehouder
8.1
Ruimtelijke Ordening
Mark de Boer / Attie Mager
8.2
Grondexploitatie (niet bedrijventerrein)
Marjo Molengraaf
8.3
Wonen en bouwen
Eva Dansen
2.9.1
Wat willen we bereiken?
Doel Uit het collegeprogramma: We ontwikkelen Gorinchem met oog op de toekomst. We doen dat met behulp van onze nieuwe omgevingsvisie. Daarin maken we afspraken hoe we met onze ruimte om gaan. Met de invoering van de Omgevingswet leggen we ook vast hoe we hier met de stad en onze partners in samenwerken. Als we bouwen of de stad onderhouden gebeurt dat klimaatbewust en toekomstgericht. Je ziet dat de stad groener wordt en dat er ruimte is voor biodiversiteit. Maar het betekent ook dat we de aanpak van vandaag zoveel mogelijk rekening houden met de ruimtevraag of ontwikkelingen die we op ons af zien komen. Denk hierbij niet alleen aan ruimte voor groen maar ook ontwikkelingen als nieuwe ruimtevragers: uitbreiding energienetwerk, nieuwe vormen van energie, een warmtenet of elektrisch vervoer De ruimte in onze stad is schaars. Tegelijkertijd hebben we genoeg ambities om ruimte te ontwikkelen voor wonen en werken in onze stad. We willen en moeten slim met de ruimte om gaan. We realiseren het bedrijventerrein Groote Haar. Hier ontwikkelen we een plaats waar bedrijven zich kunnen vestigen. Om ruimte te krijgen om meer woningen te bouwen, veranderen we het bedrijvengebied aan de Arkelsedijk, het Stationsgebied en de Schelluinsestraat naar een gebied waar ook woningen kunnen worden gerealiseerd. De verschillende projecten zijn afhankelijk van elkaar.
Daarom zorgen we voor een goede routekaart: wanneer gaan we wat waar doen. De routekaart biedt een slimme aanpak met een realistische planning. Dit noemen we ook wel stedelijk programmeren. We werken daarin samen met inwoners en ondernemers en met onze regio. We ontwikkelen tenslotte niet alleen voor onze eigen stad, maar doen dat in relatie met onze omgeving. We werken aan een woning voor iedereen en aan een stad waar het prettig wonen is. Het betekent dat we woningen willen voor al onze inwoners, die allemaal verschillende woonbehoeften hebben. Van betaalbare woningen tot woningen in het duurdere segment. We houden daarbij rekening met de meest kwetsbare inwoners. Om dit te realiseren zetten we stevig in op doorstroming op de woningmarkt, met aandacht voor doelgroepen als ouderen en jongeren. Daarbij willen we diversiteit in woningen om vitale en krachtige wijken
53
Begroting 2024 te realiseren. We werken met Poort6, ontwikkelaars en initiatiefnemers samen aan de uitbreidingsopgave, de beschikbaarheid van woningen en de betaalbaarheid van deze huizen. Ook werken we aan het verduurzamen van de woningen. Ook in de buitenruimte werken we vanuit de doelstellingen van duurzaamheid. We richten ons op de toekomst en daarbij een aanpak die bijdraagt aan ons klimaat. De kwaliteit van de buitenruimte houden we op niveau. Zodat onze stad schoon, heel en veilig is en toegankelijk is, ook voor mensen met een mobiliteitsbeperking. We willen de grootste irritaties van inwoners aanpakken. Hierbij zoeken we ook naar het vernieuwen en verbeteren van de aanpak; wijkgericht, slimmer (digitaal en datagedreven) en duurzamer. We laten de inwoners (weer) trots zijn op onze stad omdat het prettig is om hier te wonen en te verblijven.
Maatschappelijke effecten en indicatoren Hoe meten we dat? B/F Eenheid
Gemiddelde WOZ-waarde
B De gemiddelde WOZ-waarde van woningen (bedragen € 1.000)
PI
211
225
243
261
324
Nieuw gebouwde woningen
B Aantal per 1.000 woningen
PI
26,7
7,5
10,3 11,2
11,2
Demografische druk
B Het aantal personen van 0 tot 20 jaar en 65 jaar of ouder per honderd personen van 20 tot 65 jaar
PI
68,8 68,5 68,1 67,9
67,9
Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishouden
B Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar
PI
653
668
696
797
868
Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden
B Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar
PI
749
768
801
905
985
2.9.2
Soort 2019 2020 2021 2022
Streefwaarde 2024
Indicator
Wat gaan we daarvoor doen?
Concrete voornemens Actie (planning)
2024 2025 2026 2027
Ruimtelijke ordening 1. We maken een ruimtelijke visie voor Gorinchem, een zogeheten omgevingsvisie. Er komt al snel een eerste visie, die we deze periode verder door ontwikkelen. 2. We stellen een lokale klimaatadaptatiestrategie op en nemen concrete maatregelen tegen hittestress, droogte en wateroverlast. 3. We willen de biodiversiteit versterken en stellen daarom een stadsecoloog aan die ons gaat adviseren. 4. We gaan duurzaamheid, klimaatadaptatie, biodiversiteit, circulariteit en waterveiligheid beter borgen in de ruimtelijke ontwikkeling. We starten met een toetsingskader.
RB
5. We gaan extra bomen planten. We streven naar een toename van 1% van het aantal bomen per jaar. Dat zijn ongeveer 180 bomen per jaar. Zo leveren we een substantiële bijdrage aan het terugdringen van onze CO2-uitstoot. 6. We anticiperen op de toekomstige ruimtevraag voor de energietransitie en komen hiervoor met een plan van aanpak.
54
CB
Begroting 2024 Actie (planning)
2024 2025 2026 2027
7. Participatie is onder de Omgevingswet een verantwoordelijkheid van de bouwer/ontwikkelaar. We verplichten die participatie en verbinden hier heldere voorwaarden aan. Stedelijke ontwikkeling 1. We gaan stedelijk programmeren: We maken een plan op hoofdlijnen voor de ontwikkeling van onze stad, waarin zichtbaar wordt welke ontwikkeling wanneer en waar plaatsvindt en welke rol de gemeente daar in heeft. Ontwikkelingen zoals de Arkelsedijk, het Stationsgebied, Linge II Zuid en de Schelluinsestraat krijgen hierin een plek, zodat duidelijkheid ontstaat over wanneer wat gaat gebeuren in deze gebieden. Hiervoor maken we eerst een vlekkenplan met wat waar gaat gebeuren. De planning hiervan heeft een relatie met de planning van het opstellen van de omgevingsvisie.
RB
10. Samen met de Omgevingsdienst voeren we toezicht en handhaving uit op de verduurzamingsplicht van bedrijven, zoals het voldoen aan energielabel C. 2. We realiseren de openbare ruimte en infrastructuur op het nieuwe bedrijventerrein Groote Haar. 3. We stellen een actueel ambitiedocument op voor Groote Haar, met aandacht voor economie en duurzaamheid en aandacht voor de ‘schuifruimte’ om op andere plekken in de stad woningen te kunnen (her)ontwikkelen. 4. We stellen een nieuw uitgiftebeleid en -protocol op voor de verkoop van grond op Groote Haar. 5. We zetten in op (her)ontwikkeling van de Schelluinsestraat om zo bedrijven te laten groeien en in de toekomst in een deel van het gebied wonen mogelijk te maken. Vanuit de ondertekende samenwerkingsovereenkomst met vastgoedeigenaar en ontwikkelaar CTP werken wij naar een masterplan voor dit gebied. Wonen en volkshuisvesting 1. We zetten de starterslening voort.
2. We doen een voorstel voor de inzet van instrumenten op de woningmarkt. 3. We zetten in het kader van de Nationale Woon- en bouwagenda en de Regionale Realisatieagenda in op het versnellen van de woningbouw, de betaalbaarheid en beschikbaarheid van woningen en op doorstroming. Onderdeel hiervan wordt om naar verwachting voor 1 januari 2026 (verplicht) een volkshuisvestingprogramma op te stellen. 4. We stellen een woon-zorgagvisie op. 5. We geven invulling aan de nieuwe taken en bevoegdheden naar aanleiding van de invoering van de Wet Goed Verhuurderschap 6. We werken met Poort6 en HP6 aan het uitvoeren van de prestatieafspraken en maken jaarlijks een nieuwe jaarschijf met afspraken voor dat jaar. 7. We bieden medewerking aan de meerjarige afspraken ‘woonproducten psychisch kwetsbare doelgroepen’ in de regionale Agenda Huisvesting Kwetsbare Groepen 2023-2030. Onderdeel daarvan is het uitvoeren in 2023 van een haalbaarheidsonderzoek naar de realisatie van een Skaeve Husewoonlocatie in Gorinchem. 8. We herzien de urgentieverordening Regio Alblasserwaard-Vijfheerenlanden
55
Begroting 2024 Actie (planning)
2024 2025 2026 2027
9. We stimuleren inwoners hun woning te verduurzamen, door middel van campagnes, energiebesparingsacties en de inzet van energiecoaches. Leefbaarheid en buitenruimte 1. We gaan aan de slag met de benodigde onderhoudsinhaalslag voor verhardingen zoals fiets- en voetpaden, zodat onze stad schoon, heel en veilig is. 2. We introduceren een stadsconciërge voor een frisse, schone en gastvrije stad, die de grootste irritaties direct kan oppakken. 3. We vervangen onze buitenverlichting met LED-lampen, zo verminderen we het energieverbruik met 78% en nemen onderhoudskosten af. Dit doen we gebiedsgewijs. 5. We werken met partners aan oplossingen om het plaatsen van oplaadvoorzieningen in de openbare ruimte te versnellen. Daarnaast actualiseren we het laadpalenbeleid, waarbij we kijken naar de gehele opgave op gebied van laadinfrastructuur en onderzoeken we hoe we willen omgaan met voorzieningen voor snel laden en verlengde private aansluitingen. 6. We vernieuwen elk jaar een wijk op het gebied van speeltuinen en spelen, in samenwerking met bewoners en met aandacht voor vernieuwing en verduurzaming. 7. We gaan, in samenwerking met Waardlanden, alledaagse ergernissen tegen door uitvoering te geven aan de prioriteiten van het Vergunningverlening-, toezicht-, en handhavingsbeleid (VTH-beleid). We herzien het VTH-beleid en stellen een nieuw beleid op. 8.
We stellen de Woelse Waard open voor onze inwoners en maken met de betrokken Rijkspartners en eigenaren goede beheerafspraken. 9. We zorgen in overleg met buurtbewoners de komende jaren voor extra ontmoetings bankjes in de openbare ruimte. CB 10. We stellen een plan van aanpak voor dierenwelzijn op. Raadsagenda RB Starterswoningen
56
Begroting 2024
2.9.3
Wat gaat dit kosten?
Exploitatie (bedragen x € 1.000 / - = nadeel)
Realisatie 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
TV81 Ruimtelijke Ordening
1.165
1.310
1.399
1.413
1.413
1.215
TV82 Grondexploitatie (niet bedrijventerrein)
4.642
1.956
578
235
211
212
TV83 Wonen en bouwen
2.664
2.291
2.567
2.565
2.487
2.468
Lasten VROSV
8.470
5.556
4.544
4.212
4.111
3.895
TV81 Ruimtelijke Ordening
124
65
9
9
9
9
TV82 Grondexploitatie (niet bedrijventerrein)
6.022
2.640
1.064
437
168
168
TV83 Wonen en bouwen
2.860
1.360
1.346
1.526
1.526
1.526
Baten VROSV
9.006
4.064
2.418
1.972
1.703
1.703
Totaal saldo van baten en lasten
536
-1.492
-2.126
-2.240
-2.408
-2.192
Mutaties reserves
-266
-429
-574
-60
209
9
Resultaat
270
-1.921
-2.700
-2.300
-2.199
-2.183
Verschil tussen 2023 en 2024
Verdeling bedrag
Toelichting
TV82 Grondexploitatie (niet bedrijventerrein)
1.378 V
1.378 V
De grondexploitaties Mollenburg en Lingewijk Noord naderen de eindfase. Hierdoor zijn zowel de lasten als de baten lager begroot. Als gevolg van een systeemwijziging wordt de rente op de voorziening van Mollenburg van € 214.000 op taakveld 82 verantwoord (budgetneutraal baat op taakveld 05). Hierdoor is het saldo van lasten en baten ca. € 200.000 lager dan in 2023.
TV83 Wonen en bouwen
276 N
75 N
Dit betreft het budget voor instrumenten voor de woningmarkt wat in het collegeprogramma is opgenomen.
22 N
Als gevolg van de hogere salariskosten is het budget opgehoogd.
22 N
Dit betreft budget voor applicaties ten behoeve van de omgevingswet. Zie toelichting lasten TV82.
Taakveld (bedrag x € 1.000) Lasten
Baten TV82 Grondexploitatie (niet bedrijventerrein)
1.576 N
1.576 N
Mutaties reserves
145 V
60 V
Onttrekking reserve stedelijke vernieuwing i.v.m. stedelijk vernieuwing 3.0 (raad 28 juni 2022).
74 V
Hogere de storting in de reserve infrastructuur als gevolg van een hogere bijdrage bovenwijks CV Hoog Dalem.
2.9.4
Met welke verbonden partijen doen we dit samen?
• GR Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid • GR Veiligheidsregio Zuid-Holland Zuid • GR Regio AV • Hoog Dalem C.V.
57
Begroting 2024
2.10
Algemene dekkingsmiddelen
Nr.
Taakveld
Portefeuillehouder
0.11
Resultaat van de rekening baten & lasten
Marjo Molengraaf
0.5
Treasury
Marjo Molengraaf
0.61
OZB woningen
Marjo Molengraaf
0.62
OZB- niet woningen
Marjo Molengraaf
0.63
Parkeerbelasting
Marjo Molengraaf
0.64
Belasting Overig
Marjo Molengraaf
0.7
Alg. uitkering en uitk. Gemeentefonds
Marjo Molengraaf
0.8
Overige baten en lasten
Marjo Molengraaf
Doel Uit het collegeprogramma: We vinden het belangrijk dat onze gemeente financieel gezond is en blijft. We voeren daarom een financieel solide beleid, om onze begroting reëel en structureel sluitend te houden. We houden de lastendruk beperkt, met oog voor de draagkracht van inwoners. We houden vast aan het afgesproken investeringsplafond. Dat doen we niet als doel op zichzelf. Het investeringsplafond zorgt ervoor dat we de lasten van onze gemeente beheersbaar houden. Door het investeringsplafond bouwen we namelijk op termijn onze gemeentelijke schulden af. En daardoor kunnen we de rentelasten die we moeten betalen dragen. We komen met voorstellen hoe we kunnen sparen voor toekomstige investeringen. Daarbij werken we nauw samen met de gemeenteraad en helpen de raad om meer inzicht te krijgen in de gemeentefinanciën. Concrete voornemens Actie (planning)
2024 2025 2026 2027
2. We toetsen elk investeringsvoorstel aan de ingezette lijn van schuldenafbouw, in het bijzonder in de Perspectiefnota. 3. We gaan met de gemeenteraad in gesprek over de wenselijkheid en de planning van investeringen. 4. We gaan op informele wijze in gesprek met de gemeenteraad over welke informatie de raad nodig heeft om zijn kaderstellende en controlerende rol goed in te vullen.
58
RB
Begroting 2024 Exploitatie (bedragen x € 1.000 / - = nadeel)
Realisatie 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
TV011 Resultaat van de rekening baten & lasten
11.494
0
0
0
0
0
TV05 Treasury
-586
44
-211
530
431
341
TV061 OZB woningen
194
135
295
165
177
177
TV062 OZB- niet woningen
89
88
104
104
115
115
TV063 Parkeerbelasting
200
213
290
290
289
288
TV064 Belasting Overig
248
268
332
319
316
316
TV08 Overige baten en lasten
291
-5
5
-75
344
367
Lasten Overzicht algemene dekkingsmiddelen
11.929
743
816
1.334
1.671
1.603
TV05 Treasury
747
346
294
260
260
260
TV061 OZB woningen
4.877
5.027
5.315
5.315
5.315
5.315
TV062 OZB- niet woningen
5.217
5.427
5.739
5.739
5.739
5.739
TV063 Parkeerbelasting
1.592
1.731
1.915
1.915
1.915
1.915
TV064 Belasting Overig
298
218
218
218
218
218
TV07 Alg. uitkering en uitk. Gemeentefonds
92.065
87.340
93.580
93.057
87.022
86.127
TV08 Overige baten en lasten
1.694
11
11
11
11
11
Baten Overzicht algemene dekkingsmiddelen
106.490
100.099
107.072
106.514
100.480
99.584
Totaal saldo van baten en lasten
94.560
99.356
106.256
105.181
98.809
97.981
Mutaties reserves
1.994
-24
-4.124
-24
-24
-24
Resultaat
96.554
99.332
102.132
105.157
98.785
97.957
Verschil tussen 2023 en 2024
Verdeling bedrag
TV05 Treasury
255 V
427 V
De rentebijschrijving op de voorzieningen wordt in verband met een systeemwijziging anders geadministreerd. Dat leidt op dit taakveld tot een voordeel.
173 N
Hogere rentelasten zorgen in de begroting 2024 tot hogere lasten.
TV061 OZB-woningen
160 N
25 N
Het aantal bezwaren is verviervoudigd. Zodoende is extra budget voor beroep en bezwaar nodig.
130 N
Voor het extra inzetten van personeel om de Basisregistratie Adressen Gebouwen (BAG) en de gemeentelijke WOZ-administratie te actualiseren is het budget verhoogd. Dit is conform het besluit bij de PPN 2024.
Taakveld (bedrag x € 1.000)
Toelichting
Lasten
Baten TV061 OZB-woningen
288 V
288 V
De hogere baat is het gevolg van de verhoging van de OZB en de uitbreiding van het heffingsareaal.
TV62 OZB- niet woningen
312 V
312 V
De hogere baat is het gevolg van de verhoging van de OZB en de uitbreiding van het heffingsareaal.
TV063 Parkeerbelasting
184 V
184 V
De parkeertarieven zijn de afgelopen jaren niet aan het inflatiepercentage aangepast. Voor de begroting 2024 zijn de tarieven geïndexeerd met 10% en dit levert extra baten op.
59
Begroting 2024 Verschil tussen 2023 en 2024
Verdeling bedrag
Toelichting
TV07 Alg. uitkering en uitk. Gemeentefonds
6.240 V
6.240 V
Via het gemeentefonds krijgt Gorinchem geld van de rijksoverheid. Deze algemene uitkering is in 2024 aanzienlijk hoger dan in 2023. De belangrijkste ontwikkelingen van het gemeentefonds worden gepubliceerd in de mei- en septembercirculaire. Wij informeren de raad periodiek over de uitkomsten van deze circulaires.
Mutaties reserves
4.100 V
4.100 V
Dit betreft een storting in de algemene reserve. Deze bijdrage komt van de reserve sociaal domein conform het besluit bij de PPN 2024.
Taakveld (bedrag x € 1.000)
60
Begroting 2024
2.11
Overhead, vennootschapsbelasting en onvoorzien
Nr.
Taakveld
Portefeuillehouder
0.4
Overhead
Attie Mager/Marjo Molengraaf
Overhead Kosten van overhead zijn alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Overheadkosten worden integraal opgenomen in het "overzicht overhead" en niet verdeeld naar de verschillende beleidsterreinen in de programma's. De uitzondering hierop is het deel van overhead dat bij investeringen en grondexploitaties hoort. Dit deel wordt wel toegerekend. Het overheadtarief wordt berekend door de totale overheadlasten van het taakveld overhead te delen door de totale directe personeelskosten. De omvang van de doorbelasting blijkt uit de onderstaande tabel. Toegerekende overhead (bedragen x € 1.000)
2024
2025
2026
2027
Toegerekend aan investeringen en grondexploitaties
1.328
1.190
1.185
1.186
De baten en de lasten van de overhead zijn in onderstaande tabel meerjarig weergegeven. Hierop zijn de lasten voor investeringen en grondexploitaties in mindering gebracht. De baten betreffen huuropbrengsten van gebouwen, bijdragen van derden en overige inkomsten. Exploitatie (bedragen x € 1.000 / - = nadeel)
Realisatie 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
TV04 Overhead
12.719
14.464
14.843
15.750
14.353
14.370
Lasten Overzicht overhead
12.719
14.464
14.843
15.750
14.353
14.370
586
492
408
408
408
408
TV04 Overhead Baten Overzicht overhead Totaal saldo van baten en lasten Mutaties reserves Resultaat Taakveld (bedrag x € 1.000)
Verschil tussen 2023 en 2024
586
492
408
408
408
408
-12.133
-13.973
-14.435
-15.343
-13.945
-13.962
177
15
15
692
74
74
-11.955
-13.957
-14.420
-14.651
-13.870
-13.888
Verdeling Toelichting bedrag
Lasten TV04 Overhead
€ 379.000 N
Exploitatie (bedragen x € 1.000 / - = nadeel)
€ 96
De brandstof- en energieprijzen zijn toegenomen.
€ 147
Onderhoudskosten van diverse paketten zijn toegenomen.
€ 51
De verzekeringspremies zijn de afgelopen jaren gestegen.
€ 61
Een verhoging van de werving- en selectiebudget.
Realisatie 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Lasten Overzicht heffing vennootschapsbelasting
0
0
0
0
0
0
Baten Overzicht heffing vennootschapsbelasting
0
0
0
0
0
0
Totaal saldo van baten en lasten
0
0
0
0
0
0
Mutaties reserves
0
0
0
0
0
0
Resultaat
0
0
0
0
0
0
61
Begroting 2024 Exploitatie (bedragen x € 1.000 / - = nadeel)
Realisatie 2022
Begroting 2023
Begroting 2024
Begroting 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
TV99 Onvoorzien
0
100
100
100
100
100
Lasten Overzicht onvoorzien
0
100
100
100
100
100
Baten Overzicht onvoorzien
0
0
0
0
0
0
Totaal saldo van baten en lasten
0
-100
-100
-100
-100
-100
Mutaties reserves
0
0
0
0
0
0
Resultaat
0
-100
-100
-100
-100
-100
Onvoorzien De post Onvoorzien in de begroting dient ter dekking van lasten waarvoor geen budget in de begroting is opgenomen. In de begroting wordt ieder jaar een bedrag van € 100.000 voor onvoorziene uitgaven meegenomen. Voor het aanwenden van de post Onvoorzien (algemeen) als dekkingsmiddel gelden drie toetsingscriteria te weten: onvoorzienbaar, onvermijdbaar en onuitstelbaar. Investeringen In onderstaande tabel staan de investeringen die binnen dit programma vallen en met deze begroting 2023, vastgesteld worden: Investeringen (bedrag x € 1.000)
2024
2025
2026
2027
Vervangingsplan inventaris
34
150
103
103
Hard- en software
396
397
361
361
Totaal investeringen
430
547
464
464
62
Begroting 2024
Begroting 2024 Beleidsbegroting: Paragrafen
63
Begroting 2024
64
Begroting 2024
3
Beleidsbegroting: Paragrafen
De begroting bestaat uit een beleidsmatig en een financieel gedeelte. De paragrafen vallen onder het beleidsmatige gedeelte. Zij geven een dwarsdoorsnede van de begroting, bezien vanuit een bepaald beleidsterrein.