Agendabundel

87

Begroting 2026 gemeentelijke organisatie continu op in te springen. We hebben een nieuw financieel pakket aangeschaft dat vanaf 2025 in gebruik wordt genomen. Het nieuwe pakket biedt ruimte aan de informatiebehoefte van de huidige tijd en ondersteunt veel beter de verschillende processen. De aanschaf van het nieuwe financiële pakket biedt tevens de mogelijkheid om na de opstartfase de administratieve processen te optimaliseren, waar mogelijk te digitaliseren en wellicht te automatiseren. In 2021 is de basis voor de beheersing van de schuldpositie gelegd. Het is nu vooral zaak hier goed op te blijven sturen en monitoren. Zo zal de schuldpositie de eerste jaren nog oplopen, maar daarna wordt een substantiële afbouw van de schulden ingezet. De afbouw van de schuldomvang is het belangrijkste instrument om bij rentestijgingen de begroting betaalbaar te houden en een sluitende begroting te kunnen blijven presenteren.

3.4.6

Inkoop en aanbesteding

Inkoop binnen de gemeente Gorinchem is zich aan het ontwikkelen. Samenwerking met de verschillende teams zorgt voor meer kennisverbreding van inkoop in de organisatie. Ingezet wordt op het uniformeren van aanbestedingsdocumenten en periodieke inkoopoverleggen met de teammanagers. Deze overleggen, samen met de resultaten van de spendanalyse, vormen de basis van de aanbestedingskalender.

3.4.7

Regionale samenwerking

Om lokale ambities te realiseren, is het in sommige gevallen nodig om samen te werken. Dat doen we met gemeenten die op ons lijken qua grootte, centrumpositie en gemeenten om ons heen in de regio. Samenwerken doen we onder meer via gemeenschappelijke regelingen. Meer informatie daarover is te vinden in de paragraaf verbonden partijen. In 2024 en 2025 hebben gemeenteraad en college tijdens I&O-sessies stilgestaan bij het onderwerp regionale samenwerking. Er vinden diverse ontwikkelingen rondom regionale samenwerking plaats. Zo heeft in 2023/2024 een onderzoek plaatsgevonden naar de samenwerking in de regio Alblasserwaard Vijfheerenlanden (AV). Naar aanleiding daarvan heeft de raad besloten om op een andere manier samen te gaan werken in de regio AV, via een nieuw regioplatform. In maart 2025 heeft een eerste radenbijeenkomst van dit regioplatform plaatsgevonden. Ontwikkelingen vinden ook plaats op de regionale schaal Zuid-Holland Zuid. Op deze schaal werkt onze gemeente steeds vaker samen met Smart Delta Drechtsteden, bijvoorbeeld door middel van de twee Regio Deals Drechtsteden-Gorinchem. Verdere doorontwikkeling van deze samenwerking biedt mogelijkheden voor de versterking van de strategische positie van onze gemeente. Tijdens een I&O op 15 mei 2025 heeft het college de raad bijgepraat over de uitvoering van de gemeentelijke regionale strategie.

We werken samen vanuit het besef dat samenwerking nodig is om ook de doelstellingen van onze stad te bereiken. Samenwerken doen we zelfbewust als veelzijdige centrumstad, waarbij we veel te bieden hebben aan onze regio. We willen daarbij weg blijven van structuurdiscussies die veel tijd in beslag nemen en weinig opleveren. Per opgave kijken we naar de ideale schaal en daarbij behorende samenwerkingspartners. Dat past ook bij onze geografische positie op het scharnierpunt van regio's. In 2025 hebben we blijvend samenwerkt in de AV-regio op opgaven als zorg, duurzaamheid, arbeidsmarkt, wonen, klimaatadaptatie, onderwijs en recreatie en toerisme. Tegelijkertijd hebben we de samenwerking met Smart Delta versterkt. We zien dat samenwerking in Smart Delta meerwaarde biedt voor onze gemeente, op terreinen als bereikbaarheid, ruimtelijke ordening, economie, wonen en lobby en public affairs. De koers van de samenwerking in Smart Delta is vastgelegd in de nieuwe regionale ruimtelijke strategie, waarvan de hoofdlijnen zijn gepresenteerd tijdens de I&O van 15 mei 2025. Op basis van deze strategie maken we afspraken binnen en met Smart Delta over de manier waarop Gorinchem deelneemt aan de samenwerking,

88

Begroting 2026 welke inzet en middelen daar bij horen en hoe we deze afspraken vastleggen. Het is de verwachting dat dit in de komende periode leidt tot nieuwe afspraken. Zodra hier meer over bekend is, zal de raad hierover geïnformeerd worden.

3.4.8

Bestuurlijke planning en control

Rekenkameronderzoeken Onderzoek Doorstromingsbeleid woningvoorraad De rekenkamer Gorinchem is een onderzoek gestart naar het doorstromingsbeleid woningvoorraad. De doorstroming vormt een belangrijke factor om tot een evenwichtige verdeling van de woningvoorraad te komen. Daarbij is doorstroming geen doel op zich, maar moet leiden tot een evenwichtig gebruik van de woningvoorraad. Helaas is gebleken dat het onderzoeksbureau niet in staat is gebleken de rekenkamer volgens planning een rapportage voor te leggen die voldoende kwaliteit heeft voor het ambtelijk en bestuurlijk wederhoor. De verwachting is dat rekenkamer het rapport met daarbij de conclusies en aanbevelingen in de tweede helft van 2025 aan de raad zal voorleggen. DoeMee-onderzoek NVRR energiebesparingsplicht. De Nederlandse Vereniging van Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR) organiseert jaarlijks een zogenaamd DoeMee-onderzoek waarin lokale rekenkamers gezamenlijk een onderwerp tegen het licht houden. Het DoeMee-onderzoek staat in het teken van het decentrale toezicht op en handhaving van de energiebesparingsplicht en informatieplicht. De rekenkamer Gorinchem heeft besloten aan dit onderzoek mee te doen. De rekenkamer zal de conclusies en aanbevelingen in het derde kwartaal van 2025 aan de raad voorleggen.

Onderzoek Toegankelijkheid De rekenkamer van de gemeente Gorinchem heeft besloten haar nieuwe onderzoek te richten op de toegankelijkheid van de gemeente voor mensen met een beperking. Het begrip toegankelijkheid heeft vele dimensies. De onderliggende waarde is ‘inclusiviteit’: iedereen moet kunnen meedoen, ook mensen met een beperking. Dat is een fundamenteel recht dat is vastgelegd in het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Met het onderzoek wil de rekenkamer de raad informeren over de stand van zaken met betrekking tot de implementatie van het VN-verdrag. Daarbij gaat het om overzicht en inzicht in het gevoerde beleid. De verwachting is dat het onderzoek in het eerste kwartaal an 2026 wordt afgerond en de conclusies en aanbevelingen aan de raad kunnen worden voorgelegd. De rekenkamer heeft de raad over haar voornemen geïnformeerd in een brief d.d. 4 juni 2025 die via de lijst van ingekomen stukken ter beschikking is gesteld.

Collegeonderzoeken Uitvoering subsidieverstrekking Het college heeft een onderzoek laten uitvoeren naar de uitvoering van de subsidieverstrekking. U bent in raadsinformatiebrief Z/24/766222 D-901714 geïnformeerd over de uitkomsten en de aanbevelingen van dit onderzoek. In 2026 zal verder uitvoering gegeven worden aan de aanbevelingen. Burgerpeiling In het voorjaar van 2025 is de burgerpeiling herhaald. Daarbij wordt onderzoek gedaan naar de tevredenheid van de Gorcumse inwoners inzake wonen, leven, veiligheid en welzijn. De burgerpeiling is zowel op wijkniveau als stadsniveau uitgevoerd waarbij een vergelijking met de uitkomsten uit 2023 zijn getrokken. De raad is op 5 oktober 2025 geïnformeerd over de uitkomsten van de peiling en daaraan gekoppelde acties. De uitkomsten leiden tot aandachtspunten en acties die zoals gebruikelijk betrokken worden bij uitvoering van het collegeprogramma en de bestaande plannen en activiteiten. De monitoring van de aandachtspunten en acties

89

Begroting 2026 vindt in 2026 plaats via de planning- en controlcyclus (begroting en Jaarstukken) en overige bestuurlijke documenten waaronder de monitor ISV. Nieuw onderzoek 2026 U wordt in 2026 geïnformeerd over het nieuwe onderwerp van het collegeonderzoek doelmatigheid en doeltreffendheid 2026.

3.4.9

Administratieve organisatie en interne controle

De inrichting van de administratieve organisatie en interne controle is erop gericht om de juistheid, de doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid van ons handelen te waarborgen en de risico's te beheersen. Interne controle Ieder jaar worden de interne controles uitgevoerd op basis van het meerjarige interne controleplan en het daarbij behorende jaarlijkse uitvoeringsprogramma. Het programma wordt afgestemd met de externe accountant, zodat de uitkomsten van de interne controles ook gebruikt kunnen worden als basis voor de jaarrekeningcontrole. Op basis van de belangrijkste geldstromen, risico's en ontwikkelingen wordt beoordeeld welke processen en onderwerpen gecontroleerd worden. Er wordt steeds meer gewerkt op basis van dataanalyses, een ontwikkeling die de komende jaren in samenwerking met de accountant wordt geïntensiveerd. Uit de interne controles vloeien aanbevelingen voort op het gebied van de bedrijfsvoering. Deze worden intern besproken en de opvolging wordt intern gemonitord. Fraude-risico-analyse De eerste stap van de fraude-risico-analyse is in 2024 afgerond. De fraude-risico's zijn geïnventariseerd, en op basis van kans en impact is duidelijk welke beheersmaatregelen nodig zijn om passend met deze risico's om te gaan.

Op basis hiervan wordt in 2025 en 2026 beoordeeld in hoeverre deze maatregelen in de praktijk al zijn geïmplementeerd en of de nog ontbrekende maatregelen kunnen worden geïmplementeerd. Daarbij zal waar mogelijk gebruik worden gemaakt van de mogelijkheden die het nieuwe financiële pakket vanaf 2025 moet gaan bieden. Accountantscontrole De accountantscontrole vindt plaats overeenkomstig de verordening accountantscontrole gemeente Gorinchem 2021 (artikel 213 Gemeentewet). De komende jaren zal steeds meer invulling worden gegeven aan de integratie van de interne controlefunctie en de accountantscontrole, en steeds meer gebruik worden gemaakt van data-analyses en IT-controles. De traditionele interim-controle zal daarbij steeds meer worden vervangen door controles verspreid over het hele jaar. De raad zal op hoofdlijnen worden geïnformeerd over de uitkomsten van de interim-controle en de reactie van het college daar op. De accountant geeft in het proces van de vaststelling van de jaarstukken de raad een toelichting op de uitkomsten van de accountantscontrole op de jaarrekening. Het college geeft in een raadsinformatiebrief een reactie op de bevindingen van de accountant. Voorafgaand aan de jaarrekeningcontrole heeft de raad de mogelijkheid om speerpunten voor de controle te benoemen.

Dit gebeurt bij de jaarlijkse vaststelling van het normenkader, een belangrijk uitgangspunt voor de accountantscontrole en de rechtmatigheidsverantwoording.

3.4.10

Rechtmatigheid

In de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening 2024 is vastgesteld dat de omvang van de in deze jaarrekening verantwoorde lasten en baten alsmede de balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn

90

Begroting 2026 gekomen lager was dan de daarvoor door de raad vastgestelde verantwoordingsgrens van 3% van de totale lasten inclusief toevoegingen aan de reserves, die zowel voor onrechtmatigheden als onduidelijkheden afzonderlijk van toepassing was. In de paragraaf Bedrijfsvoering van de jaarrekening 2024 is een aantal beheersmaatregelen opgenomen waarmee de onrechtmatigheid kan worden verkleind. Mogelijk leidt de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening 2025 nog tot nieuwe beheersmaatregelen. Deze beheersmaatregelen zijn of worden opgepakt met het uiteindelijke doel de lasten en baten alsmede de balansmutaties rechtmatig tot stand te laten komen onder de daarvoor door de raad vastgestelde verantwoordingsgrens in de Financiële verordening gemeente Gorinchem. In het najaar 2025 is de Financiële verordening gemeente Gorinchem gewijzigd naar aanleiding van een wijziging van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) en het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden (BADO). Deze wijzing van de Financiële verordening gemeente Gorinchem houdt o.a. in dat de verantwoordingsgrens is vastgesteld op 2% van de totale lasten exclusief toevoegingen aan de reserves, voor afwijkingen en onduidelijkheden gezamenlijk. Dit betekent vanaf de jaarrekening 2025 een aanzienlijke verlaging van de verantwoordingsgrens.

Als gevolg hiervan kan ondanks het verder verminderen van de niet rechtmatige mutaties de verantwoordingsgrens toch nog worden overschreden. Het streven blijft met (aanvullende) beheersmaatregelen de verantwoordingsgrens (op termijn) uiteindelijk niet te overschrijden.

3.4.11

Interbestuurlijk toezicht

De provincie beoordeelt op basis van een bestuursovereenkomst of gemeenten bepaalde taken volgens de wet uitvoeren waarover u jaarlijks een raadsinformatiebrief ontvangt. Het gaat hierbij om de taken Ruimtelijke ordening, Omgevingsrecht, Monumentenzorg & archeologie, Archief- & Informatiebeheer en Huisvesting vergunninghouders. De raad wordt zoals gebruikelijk in het voorjaar van 2026 geïnformeerd via een raadsinformatiebrief over de stand van het interbestuurlijk toezicht.

3.5

Openbaarheid

In het jaar 2022 trad de Wet open overheid in werking. Deze wet richt zich op meer transparantie van overheidshandelen, en kent verplichtingen om documenten in 17 categorieën (waarvan 11 voor gemeenten) via het web toegankelijk te maken. De invoeringstermijn is vooralsnog 5 jaar. We volgen én voldoen aan de vereisten van de landelijke invoeringsstrategie. Helaas is een kenmerk van de landelijke strategie dat duidelijkheid vaak lang op zich laat wachten. Om maximaal te kunnen leren van de ervaringen van andere gemeenten, en onverhoopt herstelwerk te voorkomen, lopen we hooguit af en toe op wettelijke invoeringstermijnen vooruit. Daardoor wordt er tot op heden minder gepubliceerd dan op basis van doorlooptijd mogelijk wordt verwacht. We besteden veel aandacht aan het zo makkelijk mogelijk maken van het publicatieproces, én tegelijk het ook voldoen aan andere (nieuwe of vernieuwde) wetgeving, zoals archiefwet, wet hergebruik overheidsinformatie, Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer, de digitoegankelijkheidsvereisten, Algemene verordening gegevensbescherming (AVG), etc. Om de benodigde aanpassingen beheersbaar te houden dienen we scherp op de samenhang te sturen. Tegelijk moeten we ervoor waken dat eigen voornemens en prioriteiten niet buiten beeld verdwijnen en middelen en capaciteit geheel worden opgeslokt door via wetgeving opgelegde veranderingen.

91

Begroting 2026

3.6

Grondbeleid

3.6.1

Inleiding

Deze paragraaf behandelt de gemeentelijke grondexploitaties.

3.6.2

Visie, beleid en uitvoering

Het grondbeleid is op basis van de doorvertaling van de ambities uit het Gorcums Akkoord en de groeiambitie van Gorinchem (uitgewerkt in gemeentelijke Woon- en Transformatievisie uit 2020 en de regionale Bedrijventerreinvisie Zuid-Holland Zuid uit 2023). De groeiambitie naar 40.000 inwoners uit de Visie van de Stad moet, ondersteund door onder andere het Grondbeleid Gorinchem 2020-2023, worden gefaciliteerd en uiteindelijk gerealiseerd. Grondbeleid Grondbeleid biedt het kader voor ruimtelijke beleid en ruimtelijke doelstellingen. Het is een middel om de ruimtelijke doelstellingen en de ruimtelijke projecten die uit de programma’s voortvloeien zo economisch verantwoord mogelijk te realiseren. De kaders van het grondbeleid zijn vastgelegd in de Nota Grondbeleid. Hierin zijn de beleidskaders vastgelegd rondom het gemeentelijk grondbeleid van waaruit de projecten worden vormgegeven. De gemeente hanteert een situationeel grondbeleid en maakt een integrale afweging voor het te hanteren grondbeleid op basis van de volgende gronden: mate van gewenste sturing, het aanwezig zijn van marktwerking, de bereidheid financiële middelen en organisatiecapaciteit in te zetten en een acceptabel risicoprofiel. De ontwikkeling van bedrijventerreinen is terug te vinden in programma 4 (Economie).

MPG In het Meerjaren Programma Grondexploitaties (MPG) staan de financiële stand van zaken en de bijbehorende risico’s van de gemeentelijke grondexploitaties in één overzicht. Het MPG maakt het de gemeenteraad mogelijk beter te sturen op de ruimtelijke projecten (kwalitatief en kwantitatief). Bovendien legt het college er verantwoording mee af over de bereikte resultaten binnen de grondexploitaties. Het MPG geeft inzicht in het verloop van de grondvoorraad van de in exploitatie genomen gronden. Op dit moment zijn er twee actieve grondexploitaties; Groote Haar en Oost II. Er zijn geen voorbereidingskredieten vastgesteld ter voorbereiding van nieuwe grondexploitaties.

3.6.3 In onderstaande tabel is het volgende opgenomen over de gemeentelijke grondexploitaties: • De actuele boekwaarde per grondexploitatie op 31 december 2024; • Een prognose van de boekwaarde per grondexploitatie op 31 december 2025 (op basis van het MPG 2025, boekingen van 2025 en een prognose van de nog te maken kosten t/m december 2025); • Een actuele prognose van het resultaat per grondexploitatie (EW = eindwaarde) per 1-1-2025; • De stand van de voorzieningen voor de verliesgevende grondexploitaties is conform gemeentelijk beleid gebaseerd op de netto contante waarde. • Er staan geen gronden op de materiële vaste activa (MVA) die voor herontwikkeling zijn bestemd. Derhalve zijn er geen mutaties voorzien in de grondvoorraad.

92