Accountantsverslag Jaarstukken 2025
Tekst van het document
Accountantsverslag 2025 Gemeente Gorinchem
2 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Aan de raadsleden van gemeente Gorinchem Stadhuisplein 1 4205 AZ Gorinchem
29 juni 2026 Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Geachte leden van de raad, Hierbij ontvangt u ons accountantsverslag naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening van uw gemeente voor het boekjaar dat eindigt op 31 december 2025. We hebben onze werkzaamheden uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan 2025 en onze overeenkomst d.d. 30 maart 2023. Onze zienswijzen, bevindingen en aanbevelingen zijn open en constructief besproken met de portefeuillehouder Financiën en de ambtelijke organisatie.
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
Het accountantsverslag begint met een samenvatting van onze belangrijkste bevindingen en aanbevelingen. Daarna gaan wij in op de reikwijdte van onze controle, de diepgang waarmee wij gecontroleerd hebben en tot welke oordeel wij gekomen zijn. Vervolgens geven wij onze visie op de informatiewaarde en leesbaarheid van de paragrafen en de programmaverantwoording.
Nadat wij onze analyse hebben gegeven van de financiële positie van uw gemeente, gaan wij in meer detail in op de belangrijkste bevindingen uit onze controlewerkzaamheden. Dit doen wij langs de drie domeinen fysiek, sociaal en bedrijfsvoering. Vervolgens geven wij op hoofdlijnen ons beeld van de interne beheersing van uw organisatie en gaan we dieper in op de speerpunten die u ons heeft meegegeven tijdens de controle.
We sluiten het accountantsverslag af met bijlagen waarin we bevindingen hebben opgenomen over een aantal wettelijk verplichte onderwerpen, zoals Sisa, WNT en onze onafhankelijkheid. In de bijlage hebben we ook enkele actuele ontwikkelingen gegeven die voor u van belang kunnen zijn.
Dit accountantsverslag is opgezet als interactief document waar u eenvoudig doorheen kunt navigeren door op de menuopties aan de linkerzijde of de onderstreepte woorden te klikken. Wij vragen u terughoudend te zijn met het printen van het accountantsverslag. Wij willen graag van deze gelegenheid gebruik maken om u en uw medewerkers te bedanken voor de prettige samenwerking die we ervaren hebben. Mocht u nog vragen hebben, aarzelt u dan niet om contact met ons op te nemen. Met vriendelijke groet, ETL Assurance & Overheidsaccountants B.V.
J.G. Schuijt MSc RA
3 Samenvatting
Samenvatting
Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Wij zullen een goedkeurende controleverklaring verstrekken Wij zullen een goedkeurende controleverklaring verstrekken bij de jaarrekening van uw gemeente. Dit houdt in dat wij van oordeel zijn dat de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording, een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid, rekening houdend met deze goedkeuringstolerantie. Omdat de goedkeuringstolerantie afhankelijk is van de werkelijke lasten, hebben wij de tolerantie die wij eerder hebben opgenomen in ons controleplan geactualiseerd op basis van de definitieve jaarrekening. De tolerantie die wij bij de controle hebben gehanteerd bedraagt EUR 3.512.600.
Onzekerheden aanwezig, maar onder controletolerantie Ons goedkeurend oordeel betekent niet dat er geen onzekerheden geconstateerd zijn. Wel houdt het in dat deze onzekerheden onder de goedkeuringstolerantie blijven die uw raad heeft vastgesteld. De enige onzekerheid die nog in de jaarrekening aanwezig is, is de omvang van de onderhoudsvoorziening gebouwen.
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
Het college heeft de rechtmatigheidsverantwoording afgegeven Het college heeft vastgesteld dat de omvang van de in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen EUR 4.132.694 bedragen. Dit is een daling ten opzichte van vorig jaar. De maximale verantwoordingsgrens van EUR 3.512.600 is wettelijk meer gedaald dan de sterke daling van de fouten en onduidelijkheden die het college heeft vastgesteld. De reden voor de vastgestelde onrechtmatigheid is een samenloop van begrotingsonrechtmatigheid (EUR 426.720, geheel aangemerkt als acceptabel) en onrechtmatige aanbestedingen (EUR 3.705.974).
Leesbaarheid en Informatiewaarde programmaverantwoording is goed De leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording zijn naar onze mening goed. Desondanks zijn er verbeteringen mogelijk om de raad via de jaarrekening nog beter in positie te brengen om haar controlerende taak goed te kunnen uitvoeren. Dit zit vooral in het nog concreter (SMART) maken van de doelstellingen en resultaten. De informatiewaarde van de paragrafen verschilt Voor de paragrafen geldt dat de leesbaarheid en informatiewaarde verschilt per paragraaf. De paragrafen zijn in 2025 naar onze mening goed doorontwikkeld. Daarnaast heeft u als raad de norm voor de paragraaf Grondbeleid verlaagd. Hierdoor zijn er dit jaar geen paragrafen meer die niet aan de norm voldoen. Financiële positie van uw gemeente als geheel is voldoende Uit onze analyse blijkt dat de financiële positie van uw gemeente voldoende is. Tegelijkertijd signaleren we dat deze de komende jaren zal afnemen als u alle ambities wilt realiseren. Belangrijke redenen van uw huidige financiële positie zijn immers de lagere financieringsbehoefte en achterblijvende investeringsuitgaven. Uit de doorkijk die het college heeft gemaakt, blijkt echter dat uw gemeente de komende jaren een uitdaging heeft in de financiële positie, in het bijzonder met de netto-schuldquote. Dit komt door de verwachte uitvoering van enkele grote investeringen.
Hoewel wij erkennen dat een aantal plannen de komende jaren (verder) tot uitvoering zullen worden gebracht, achten wij de snelheid waarmee dit in de doorkijk van het college wordt verwacht, ambitieus. Hierdoor zal naar onze verwachting de solvabiliteit minder hard dalen en de netto schuldquote minder hard toenemen dan uit de analyse van het college blijkt.
4 Samenvatting
Samenvatting
Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
Weerstandsvermogen is toereikend Uit de analyse van het college blijkt dat het weerstandsvermogen in 2025 is afgenomen ten opzichte van 2024 van 1,6 naar 1,4. Hiermee voldoet de ratio echter nog steeds (minimaal) aan de genormeerde bandbreedte van 1,4-2,0 die uw raad heeft gesteld. De financiële omvang van de risico’s (het benodigde weerstandsvermogen) is toegenomen van EUR 21,4 miljoen in 2024 naar EUR 22,0 miljoen in 2025. Deze toename wordt veroorzaakt door: • De risico’s die zijn ingerekend voor grondexploitatie Groote Haar zijn naar boven bijgesteld van EUR 3,5 miljoen naar EUR 4,7 miljoen. • Het risico op een structureel lagere opbrengst uit het gemeentefonds is toegenomen van EUR 1,6 miljoen naar EUR 2,5 miljoen. De reden is dat dit risico beweegt met de hoogte van de algemene uitkering. • Diverse gedaalde risico’s, waaronder die voor de niet begrote financiële consequenties vanuit de verbonden partijen. De beschikbare weerstandscapaciteit is in 2025 afgenomen. Vorig jaar was dit EUR 33,9 miljoen, dit jaar EUR 31,5 miljoen. De belangrijkste redenen hiervan zijn: • De meerjarige begrotingssaldi zijn lager dan vorig jaar, in verband met de door de raad vastgestelde meerjarenraming. • De omvang van de Algemene reserve is met EUR 1,5 miljoen verminderd vanwege een onttrekking om de bestemmingsreserves aan te vullen, om investeringen in de toekomst te kunnen dekken.
In de begroting 2026 is door het college al een herrekening gemaakt van het weerstandsvermogen. Uit deze herrekening kwam een weerstandsvermogen die in lijn lag met de jaarstukken 2025, namelijk 1,56.
Geen indicaties voor fraude Tijdens onze controle hebben wij nadrukkelijk aandacht besteed aan het onderwerp fraude. Uit onze werkzaamheden zijn geen indicaties voortgekomen voor fraude. Schattingen door het college zijn evenwichtig Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen, bijvoorbeeld ten aanzien van de waardering van de (im)materiële vaste activa en de voorzieningen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt beoordeeld en allemaal als evenwichtig aangemerkt. Jaarafsluiting is goed verlopen Net als vorig jaar zijn wij tevreden met de wijze waarop het afsluitproces en de jaarrekeningcontrole zijn verlopen. In een vroegtijdig stadium is er een wekelijks overleg over de status en voortgang van de jaarafsluiting en controlewerkzaamheden ingepland, waardoor er gedurende het hele proces goed duidelijk was waar eventuele knelpunten waren. Dit heeft bijgedragen aan een soepel controleproces.
5 Samenvatting
Samenvatting
Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Onze belangrijkste bevindingen in het fysiek domein Verwacht totaalresultaat op eindwaarde is afgenomen Het totale verwachte resultaat uit de grondexploitaties op basis van eindwaarde bedraagt een verlies van EUR 4,2 miljoen (contante waarde: EUR 1,5 miljoen). In de jaarrekening 2024 werd nog uitgegaan van een totaal verlies op eindwaarde van EUR 5,5 miljoen (contante waarde: EUR 2,5 miljoen). Deze verbetering is te danken aan de grondexploitatie Groote Haar door het inrekenen van hogere grondprijzen dan eerder verwacht werden. Tegelijkertijd heeft het college berekend dat de risico’s voor deze grondexploitatie hoger zijn dan vorig jaar, waarvoor in het weerstandsvermogen een bedrag van EUR 1,2 miljoen is opgenomen.
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
Lang openstaande kredieten vragen aandacht Hoewel een groot deel van de nog uit te geven investeringsuitgaven betrekking heeft op een beperkt aantal grote projecten, zoals de aanleg van de Lingebrug en de herinrichting van de Banneweg, valt het ons op dat de nog openstaande investeringen in vergelijking met andere gemeenten van uw omvang erg hoog zijn. De investeringsbegroting wordt bij ieder P&C document herzien. Naar onze mening wordt nog te weinig rekening gehouden met de uitvoeringskracht van de organisatie. Op basis van de werkelijk werkzaamheden die de laatste drie jaar zijn uitgevoerd, vinden wij dat de huidige planning ambitieus is. Wij vragen ons af of de organisatie beschikt over voldoende uitvoeringskracht om de huidige investeringsagenda te realiseren. Daarom raden wij u aan om de huidige investeringsplanning nog kritischer te evalueren op haalbaarheid. Overigens hebben wij begrepen dat er de komende jaren een beperkt aantal nieuwe investeringskredieten worden aangevraagd om te zorgen dat het investeringsplafond niet wordt overschreden.
Onderuitputting onderhoud leidt mogelijk tot te hoge voorziening Wij hebben geconstateerd dat de uitgaven uit de onderhoudsvoorzieningen gedurende een langere periode (veel) lager zijn dan in het beheerplan verwacht. De reden hiervan is dat binnen de organisatie te weinig capaciteit is om al het onderhoud uit te laten voeren. Daarnaast is voor enkele bijzondere objecten bewust de keuze gemaakt om het onderhoud niet uit te voeren. De lager dan begrote onderhoudsuitgaven betekenen dat óf de onderhoudsuitgaven later alsnog moeten worden gedaan, waardoor de huidige overschotten in de voorziening moeten worden aangehouden, óf dat die uitgaven ook niet (geheel) later worden gedaan, waardoor er een overschot ontstaat. Om dit te weten te komen, raden wij u aan om te analyseren welke situatie van toepassing is, rekening houdend met de noodzakelijke en beschikbare uitvoeringscapaciteit, en zo nodig de bestaande beheersplannen bij te stellen. Onderhoudsvoorziening opgesplitst naar soort kapitaalgoed In de jaarrekening 2024 was er in de balans één voorziening Meerjarenonderhoudsplan verantwoord. Het BBV verplicht echter dat voor iedere categorie kapitaalgoederen een afzonderlijke voorziening gevormd moet worden die gebaseerd is op een recent beheerplan.
Om te zorgen dat de jaarrekening vanaf het jaar 2025 volledig in overeenstemming is met het BBV is de voorziening gesplitst in vijf verschillende voorzieningen. Daarnaast hebben wij het college erop gewezen dat, indien u besluit om het nieuwe cultuurhuis te realiseren, de kapitaalslasten niet uit de huidige onderhoudsvoorziening gedekt kunnen worden. Wel is het mogelijk om de huidige onderhoudsvoorziening bij definitieve besluitvorming over het cultuurhuis vrij te laten vallen en een Reserve dekking kapitaalslasten te vormen vanuit het positieve resultaat dat hieruit ontstaat.
6 Samenvatting
Samenvatting
Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Onze belangrijkste bevindingen in het sociaal domein Wij hebben een analyse uitgevoerd van de kosten van uw sociaal domein. De primaire begroting van het sociaal domein ging uit van EUR 73,2 miljoen aan totale kosten. In de tussentijdse rapportage en maandwijzigingen is dit bijgesteld naar EUR 80,1 miljoen. De uiteindelijke realisatie is met EUR 77,7 miljoen 3% lager dan de bijgestelde begroting. Binnen het totale sociaal domein zien we echter grotere verschillen. Zo zijn de uitgaven in het onderdeel participatie EUR 1,4 miljoen lager dan verwacht. De kosten voor het onderdeel jeugdzorg leveren een voordeel op van EUR 1,5 miljoen. Daar staat tegenover dat de kosten voor Wmo-zorg EUR 1,0 miljoen hoger zijn. Het college heeft de oorzaak van de afwijkingen uiteengezet in de verantwoording van programma 7 Sociaal Domein.
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
De werkelijke kosten in het sociaal domein bedragen zoals hiervoor gezegd in totaal EUR 77,7 miljoen. Vorig jaar was dit een totale last van EUR 74,7 miljoen. Dit is derhalve een toename van EUR 3,0 miljoen of 4,0%. Deze stijging komt overheen met het landelijke beeld.
Prestatielevering WMO beter geborgd In het verleden maakte het college voor het vaststellen van de prestatielevering van WMO-zorg gebruik van productieverantwoordingen van de zorgleveranciers, omdat de gemeente zelf beperkt inzicht had in de prestatielevering. Vanaf 2024 heeft de gemeente bij heronderzoeken van zorg ook vragen gesteld over de levering en kwaliteit van zorg uit het verleden. Met deze werkzaamheden houdt uw organisatie zicht op de prestatielevering van zorg. Wij hebben geconstateerd dat het ook in 2025 gelukt is om de prestatielevering van de zorg vast te stellen binnen de eigen bedrijfsprocessen.
Het resultaat in de jaarrekening 2025 nader geanalyseerd Het resultaat in de jaarrekening 2025 is uitgekomen op EUR 9,2 miljoen, terwijl het meest actuele begrotingssaldo uitkwam op een bedrag van EUR 3,9 miljoen. De belangrijkste oorzaken zijn door het college toegelicht in de jaarstukken in paragraaf 1.2 Financiële verantwoording en de diverse taakvelden per programma. Net als vorig jaar vinden wij het verschil tussen het begrotingssaldo en het definitieve jaarresultaat hoog. We willen hierbij wel het positieve signaal geven dat het verschil al een heel stuk kleiner is dan de afgelopen vier jaar. De gemeente heeft gedurende de laatste vijf jaar een gemiddeld positief resultaat behaald van EUR 10,0 miljoen. Het gat tussen het begrotingssaldo en de jaarrekening is dit jaar echter kleiner dan andere jaren. Hierbij vinden wij het van belang om aan te geven dat het totale resultaat geen indicatie is van structurele bestedingsruimte. Onderbesteding, personeelstekorten, vertraagde investeringen en laat in het jaar ontvangen incidentele rijksmiddelen leiden bij gemeenten geregeld tot jaarrekeningoverschotten zonder dat sprake is van duurzame beleidsruimte. Het werkelijke positieve saldo na bestemming van de doorgeschoven budgetten en nog uit te geven incidentele specifieke opbrengsten blijkt beperkt af te wijken van de begroting na wijziging.
7 Samenvatting
Samenvatting
Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
Uw speerpunten nader uitgewerkt Bij de uitvoering van de controle heeft de gemeenteraad ons de volgende speerpunten meegegeven: • De status en voortgang van de verbetering in de interne beheersing van het proces verstrekte subsidies • De wijze waarop de interne beheersing rondom de naleving van de Wet Open Overheid is opgezet Status en voortgang verbetering interne beheersing subsidies Onder meer naar aanleiding van eerdere bevindingen uit een door Concerncontrol uitgevoerd college-onderzoek is in 2025 een project gestart om het subsidiebeleid en -proces te herijken en te verbeteren. Dit is voor u reden geweest om aan ons te vragen om de status en voortgang van de verbetering in de interne beheersing van het proces verstrekte subsidies als specifiek speerpunt mee te nemen in onze werkzaamheden. Wij hebben geconstateerd dat er een aantal goede stappen zijn gezet in het verbeterproject. Deze hebben wij uitgebreid beschreven in dit rapport.
Interne beheersing rondom de naleving van de Woo Tijdens de commissie I&O van 9 oktober 2025 heeft de commissie de wijze waarop de interne beheersing rondom de naleving van de Wet open overheid (Woo) is opgezet, meegegeven als speerpunt. Wij hebben dit speerpunt overgenomen met als randvoorwaarde dat het uitsluitend gaat om een technisch-inhoudelijke benadering, waarbij vragen worden beantwoord, zoals: • welke processen gevolgd worden bij de uitvoering van de wet; • hoe de inspanningsverplichting voor actieve openbaarmaking wordt ingevuld; • hoe de resultaatverplichting voor passieve openbaarmaking wordt ingevuld; • In hoeverre de kennis van de wet binnen de organisatie voldoende aanwezig is. Politieke aspecten die verbonden (kunnen) zijn bij de uitvoering van de wet zijn bewust buiten beschouwing gelaten. De uitwerking van dit speerpunt hebben wij uitgebreid opgenomen in dit rapport.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel
8
De reikwijdte van onze controle U heeft ons verzocht om de jaarrekening 2025 van uw gemeente te controleren. De jaarstukken bestaan uit meerdere onderdelen, welke wij niet allemaal met dezelfde diepgang controleren. In het auditplan hebben wij afspraken met u gemaakt over de reikwijdte van de controle.
Wij bevestigen dat de definitieve reikwijdte van de controle gelijk is aan die in het auditplan. Onderstaand hebben wij een samenvatting opgenomen op welke wijze wij de verschillende onderdelen van de jaarstukken in onze controle hebben betrokken.
Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording
Jaarstukken gemeente Gorinchem
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie
Jaarverslag
Jaarrekening
Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing
Programmaverantwoording
Paragrafen
Balans, overzicht van baten en lasten en toelichting
Rechtmatigheidsverantwoording
Overige gegevens
SiSa-bijlage
Bijlage taakvelden
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Van deze onderdelen van het jaarverslag stellen wij vast dat deze niet strijdig zijn met de jaarrekening
Onze controleverklaring bij de jaarrekening heeft betrekking op deze onderdelen.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen
9
Dit zijn de definitieve toleranties die wij hebben gebruikt tijdens onze controle Toleranties De jaarrekening hoeft niet helemaal vrij te zijn van fouten en onzekerheden voordat wij een goedkeurend oordeel mogen afgeven bij de jaarrekening. Wij mogen op basis van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) rekening houden met goedkeuringstoleranties. U bepaalt binnen de wettelijke kaders welke goedkeuringstoleranties wij hanteren.
Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing
De maximale omvang van de goedkeuringstolerantie in het BADO is met ingang van het boekjaar 2025 gewijzigd en bedraagt 2% van de totale lasten exclusief toevoegingen aan reserves. U heeft ons gevraagd om deze maximale tolerantie te gebruiken bij onze werkzaamheden. Wij geven pas een niet-goedkeurende verklaring af als wij afwijkingen in de jaarrekening constateren boven deze grenzen. Om de totale omvang van de afwijkingen te bepalen, moeten wij met ingang van dit jaar de fouten en onzekerheden bij elkaar optellen. De relatie tussen de goedkeuringstolerantie, eventueel geconstateerde afwijkingen en ons oordeel kan als volgt worden samengevat:
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Afwijkingen en onzekerheden
< 2%
< 4%
> 4%
Goedkeurend
Beperking
Oordeelonthouding of Afkeuring
Uitvoeringstolerantie Omdat wij in de controle gebruik maken van deelwaarnemingen en steekproeven zijn wij volgens onze beroepsregels verplicht om een deel van de goedkeuringstolerantie te ‘reserveren’ voor onontdekte fouten. Om die reden doen wij een afslag van 20% op de goedkeuringstolerantie om te komen tot onze uitvoeringstolerantie. De uitvoeringstolerantie wordt door ons gebruikt in de uitvoering van de controle. Rapporteringstolerantie De rapporteringstolerantie is de grens waarboven wij gevonden afwijkingen aan u rapporteren. Deze grens bepaalt u zelf en is afhankelijk van de mate van detail waarmee u geïnformeerd wilt worden. De hoogte van de rapporteringstolerantie heeft geen invloed op de nauwkeurigheid of diepgang van onze aanpak. U heeft deze grens vastgesteld op EUR 125.000.
Samenvatting van onze tolerantiegrenzen Voor dit controlejaar hebben wij de onderstaande goedkeuringstoleranties gehanteerd. Omdat de werkelijke lasten exclusief toevoegingen aan de reserves iets lager zijn dan in de begroting werd verwacht, zijn deze toleranties ook iets lager dan dat wij eerder hebben gemeld in ons controleplan. Tolerantie
Bedrag
Goedkeuringstolerantie
3.512.600
Uitvoeringstolerantie
2.810.000
Rapporteringstolerantie
125.000
Bijlagen
Bijlagen
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen
10
Dit zijn de definitieve toleranties die wij hebben gebruikt tijdens onze controle Single information, Single audit (SiSa) Via de SiSa-bijlage bij de jaarrekening legt u verantwoording af over van ministeries en provincies ontvangen specifieke uitkeringen. De hiervoor toegepaste uitvoeringstolerantie wijkt niet af van de jaarrekening. In het BADO zijn specifieke rapporteringstoleranties gegeven waaraan wij ons moeten houden. Hiervoor verwijzen we graag naar artikel 5 van het BADO.
Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Wet Normering Topinkomens (WNT) Voor de controle op de verantwoording in het kader van de WNT gelden de toleranties zoals jaarlijks gepubliceerd in het Controleprotocol WNT. De betreffende toleranties variëren van 0 (in geval van wel/niet opnemen functionarissen) tot enkele duizenden euro’s ten aanzien van onjuistheden in de verantwoording.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
11
Wij geven een goedkeurend oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening Ons oordeel bij uw jaarrekening Wij zullen een goedkeurende controleverklaring verstrekken bij de jaarrekening van uw gemeente. Derhalve is ons oordeel dat de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording, een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid, rekening houdend met de goedkeuringstolerantie.
Bevindingen blijven binnen de tolerantie Ons goedkeurend oordeel betekent niet dat er geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Wel houdt het in dat deze fouten en onzekerheden onder de goedkeuringstolerantie blijven die uw raad heeft vastgesteld. Dit hebben wij in onderstaande tabel samengevat. Op de volgende pagina kunt u lezen om welke specifieke bevindingen het gaat. Hierbij geldt dat een post of transactie fout is als deze niet voldoet aan het BBV of de financiële verordening. Als we niet kunnen vaststellen of het goed of fout is, dan is het een onzekerheid.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel
12
Fouten en onzekerheden in de jaarrekening nader uitgelicht Fouten Er zijn geen niet-gecorrigeerde fouten boven de rapporteringstolerantie. Onzekerheden De onzekerheden kunnen als volgt worden gespecificeerd:
Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Omschrijving onzekerheid
Bedrag in EUR 1.000
Nauwkeurigheid onderhoudsvoorziening gebouwen (Caribabad en Cultuurhuis)
PM
Totaal
PM
Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Nauwkeurigheid onderhoudsvoorziening gebouwen In het onderdeel van dit accountantsverslag waarin wij onze bevindingen over het fysiek domein opgenomen hebben, komen we in meer detail terug op deze onzekerheid.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen
13
Het college heeft de rechtmatigheidsverantwoording afgegeven Achtergrond Dit jaar heeft het college wederom een eigen oordeel gegeven bij de rechtmatigheid van de jaarrekening. Deze rechtmatigheidsverantwoording is onderdeel van de jaarrekening en valt daarom binnen de reikwijdte van onze controle. Daarmee zijn voor de raad waarborgen ingebouwd dat het college niet zomaar de verantwoording kan opstellen en afgeven.
Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Bij rechtmatigheid in dit kader bestaat er een duidelijke relatie met het financiële beheer. Baten, lasten en balansmutaties moeten rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rechtmatigheidsverantwoording door het college gaat dus primair om de financiële beheershandelingen. Rechtmatigheidscriteria In de rechtmatigheidsverantwoording legt het college verantwoording af over de volgende drie rechtmatigheidscriteria: • Begrotingsrechtmatigheid: handelt het college binnen de door u beschikbaar gestelde budgetten en kredieten. • Misbruik en oneigenlijk gebruik: zijn in (de uitvoering van) het beleid voldoende waarborgen opgenomen om misbruik of oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving te voorkomen of tegen te gaan? • Voorwaardencriterium: zijn de baten, lasten en balansmutaties in overeenstemming met wet- en regelgeving tot stand gekomen? Alle andere criteria worden afgedekt door het oordeel van de accountant over het getrouwe beeld van de jaarrekening. Deze hoeven niet vermeld te worden in de rechtmatigheidsverantwoording.
Verantwoordingsgrens In de rechtmatigheidsverantwoording rapporteert het college over geconstateerde afwijkingen. Onder afwijkingen wordt verstaan fouten en onduidelijkheden over de rechtmatigheid van een financiële beheershandeling. U heeft ervoor gekozen om de verantwoordingsgrens vast te stellen op de maximale grens van 2% van de werkelijke lasten, exclusief toevoegingen aan de reserves. Dit is gelijk aan (afgerond) EUR 3.512.600 miljoen. Vaststelling door het college Het college heeft vastgesteld dat de omvang van de in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen EUR 4.132.694 bedragen. Dit is een daling ten opzichte van vorig jaar. Toen bedroeg het totaal van de fouten en onduidelijkheden een bedrag van EUR 6.022.849. De verantwoordingsgrens bedroeg in 2024 EUR 6.277.000 en is door een wijziging in het BBV in 2025 gedaald naar EUR 3.512.600. De verantwoordingsgrens is dus meer gedaald dan de sterke daling van de fouten en onduidelijkheden die het college heeft vastgesteld. De reden voor de vastgestelde onrechtmatigheid is een samenloop van begrotingsonrechtmatigheid (EUR 426.720, geheel aangemerkt als acceptabel) en onrechtmatige aanbestedingen (EUR 3.705.974). De fouten en onduidelijkheden zijn in meer detail toegelicht in de Rechtmatigheidsverantwoording en de paragraaf Bedrijfsvoering.
Ons oordeel over de rechtmatigheidsverantwoording Wij hebben de werkzaamheden die door het college zijn uitgevoerd in detail beoordeeld. Op basis van deze werkzaamheden zijn wij niet tot een andere conclusie gekomen dan het college,
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
14
Het college heeft de rechtmatigheidsverantwoording afgegeven Misbruik & oneigenlijk (M&O) criterium
Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Beheersmaatregelen M&O in opzet aanwezig In de kadernota Rechtmatigheid adviseert de commissie BBV om een overkoepelend beleidsstuk M&O te maken. Deze bevat naast de filosofie, algemene uitgangspunten en risicoanalyse ook maatregelen ter voorkoming en afdoening. Uw gemeente beschikt (nog) niet over een specifiek M&O beleid. Wel zijn er binnen de organisatie in opzet beheersmaatregelen aanwezig ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik en is er een frauderisicoanalyse die verder wordt uitgewerkt in beheersmaatregelen. Begrotingscriterium
Financiële verordening geeft goed inhoud aan het begrotingscriterium Naar onze mening geeft uw financiële verordening in artikelen 5 en 12 goed inhoud aan de randvoorwaarden van het begrotingscriterium. Dit was al zo in de financiële verordening 2024. Desalniettemin heeft de gemeenteraad op 25 september 2025 artikel 5 van de financiële verordening verder aangescherpt, waardoor begrotingswijzigingen op maandelijkse basis kunnen worden doorgevoerd. Hierdoor kunnen acceptabele begrotingsonrechtmatigheden efficiënter in een begrotingswijziging worden opgenomen.
15 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording
Paragrafen
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording In dit deel van ons accountantsverslag geven wij ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording. Ons oordeel is gebaseerd op de inzichtelijkheid, concreetheid en kwaliteit van de analyses vanuit het perspectief van de raadsleden. Daarnaast beoordelen wij of de programmaverantwoording in overeenstemming is met de jaarrekening en voldoet aan alle eisen die het BBV aan de programmaverantwoording stelt. Hieronder is een samenvatting opgenomen in tabelvorm.
Programmaverantwoording
Aspect verantwoording
2025
2024
Leesbaarheid
Informatiewaarde
Overeenstemming met jaarrekening
In overeenstemming met het BBV
Paragrafen
Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Legenda
Betekenis
Voldoet niet of beperkt aan de norm
Voldoet aan de norm; verbetering is mogelijk om de raadsleden beter in positie te brengen
Voldoet aan de norm en brengt het algemeen bestuur goed in positie
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Net als in voorgaand jaar vinden wij de informatiewaarde en leestbaarheid en van uw jaarrekening goed. Wij hebben alle bolletjes daarom op groen gezet. Desondanks zijn er verbeteringen mogelijk om de raad via de jaarrekening nog beter in positie te brengen om haar controlerende taak goed te kunnen uitvoeren. Dit zit vooral in het nog concreter (SMART) maken van de doelstellingen en resultaten. In de tabel op de volgende pagina hebben wij dit zichtbaar gemaakt:
16 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording SMART-element
Score
Specifiek
De meeste concrete voornemens zijn duidelijk omschreven en gekoppeld aan een beleidslijn of raadsagenda.
Meetbaar
Er zijn indicatoren en streefwaarden opgenomen, maar bij meerdere indicatoren blijft de relatie met effecten beperkt. In de begroting 2026 is hier een verbetering zichtbaar door de koppeling met het burgerwaarderingsonderzoek.
Veel acties liggen binnen de directe invloedssfeer van de gemeente; bij regionale of landelijke dossiers is de beïnvloedbaarheid beperkter. Wij raden aan om alleen concrete doelstellingen en kritische prestatie-indicatoren (kpi’s) op te stellen die beïnvloedbaar zijn. Doelstellingen en kpi’s die betrekking hebben op medebewindstaken waarop beperkte invloed is uit te oefenen door uw raad en het college kunnen al worden gevolgd met behulp van de verplichte BBV indicatoren.
Relevant
Doelstellingen en kpi’s komen in de ideale situatie direct voort uit het specifieke beleid dat is afgesproken in het collegeprogramma. In de programmaverantwoording worden de doelen uit het collegeprogramma opgenomen, maar de daaraan gekoppelde maatschappelijke effecten en indicatoren hebben naar onze mening niet altijd een duidelijke samenhang met het genoemde doel. Zie ook onze opmerking bij het element Meetbaar.
Tijdsgebonden
De combinatie van meerjarenplanning en stoplichtsystematiek maakt zichtbaar wanneer besluitvorming of uitvoering was voorzien.
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording
Paragrafen
Programmaverantwoording
Paragrafen
Financiële positie
Financiële positie
Acceptabel
Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Toelichting
17 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording Samengevat vinden wij dat de programmaverantwoording goed leesbaar en relatief raadsvriendelijk is. De combinatie van doel, indicatoren, stoplichtvoortgang en financiële tabel werkt overzichtelijk. Wel blijft de tekst soms dicht zitten op het activiteitgerichte collegeprogramma en minder op gerealiseerde maatschappelijke effecten.
De informatiewaarde is ook goed, maar kan worden verbeterd door een scherpere meetbaarheid. Vooral waar beleidsdoelen in de begroting ambitieus of breed zijn geformuleerd, ontbreekt in de jaarstukken vaak nog een expliciete norm, target of eindbeoordeling.
Tip
Reden van de tip
Koppel ieder programma aan maximaal drie tot vijf kpi’s die daadwerkelijk jaarlijks worden gemeten.
Vergroot de SMART-waarde en de bestuurlijke vergelijkbaarheid. Op de vorige pagina hebben wij aangegeven dat in de ideale situatie de doelstellingen en kpi’s direct voortkomen uit het collegeprogramma en gericht zijn op de activiteiten waar u als gemeente invloed op heeft. In de praktijk is dit ongeveer 20% van de activiteiten. Om goed invulling te kunnen geven aan een beperkt aantal concrete en relevante kpi’s is het van belang dat de basis, het collegeprogramma, ook voldoende concreet is. Wij realiseren ons dat dit een proces is dat meerdere jaren in beslag zal nemen om volledig tot uitvoering te komen. Het is in onze ervaring niet mogelijk om dit in een enkele P&C cyclus gerealiseerd te hebben.
Maak explicieter onderscheid tussen activiteit, output en maatschappelijk effect. Richt indicatoren hierbij zo veel als mogelijk in naar maatschappelijk effect. In de begroting 2026 is hiermee al een start gemaakt door resultaten uit het burgerwaarderingsonderzoek te betrekken..
Dat verhoogt het SMART-gehalte en voorkomt dat voortgang gelijk wordt gesteld aan effectbereik.
Duid expliciet of voordelen voortkomen uit efficiency, uitstel of incidentele compensaties. Hiervoor zou paragraaf 1.2 van de jaarstukken gebruikt kunnen worden, waarin het college een samenvattende analyse geeft van het jaarresultaat.
Dit voorkomt dat een positief resultaat te positief wordt uitgelegd. De duiding wordt nu bij sommige individuele afwijkingen wel gegeven, maar een overkoepelend samenvatting ontbreekt nog.
Programmaverantwoording
Paragrafen
Programmaverantwoording
Paragrafen
Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
18 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording
Paragrafen
Programmaverantwoording
Paragrafen
Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen Ons samenvattend beeld van de paragrafen Voor de paragrafen geldt dat de leesbaarheid en informatiewaarde erg verschilt per paragraaf. Een aantal paragrafen zijn in 2025 naar onze mening goed doorontwikkeld, waardoor de bevindingen uit ons accountantsverslag 2024 niet meer van toepassing zijn. In onze visie vormen de paragrafen een belangrijk onderdeel voor de raad om haar controlerende taak goed te kunnen uitvoeren. In deze paragrafen moet het college verantwoording afleggen over een aantal belangrijke beleidsmatige onderwerpen die dwars door de programma’s heen snijden. Daarom geven wij ook ten aanzien van de paragrafen ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde. Tevens beoordelen we of de paragrafen in overeenstemming zijn met de jaarrekening en voldoen aan alle eisen die het BBV aan de paragrafen stelt. Dit hebben wij op de volgende pagina per paragraaf gedaan. Hierbij is de volgende legenda gehanteerd: Legenda
Interne beheersing
Betekenis
Interne beheersing
Voldoet niet of beperkt aan de norm
Speerpunten van de gemeenteraad
Voldoet aan de norm, maar verdere verbetering is mogelijk om het algemeen bestuur beter in positie te brengen
Voldoet aan de norm en brengt het algemeen bestuur goed in positie
de gemeenteraad Speerpunten van
Bijlagen
Bijlagen
19 Samenvatting
Samenvatting
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen Proces
Jaarrekening
Jaarrekening
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
2025
2024
Onderbouwing van ons beeld
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording
Paragrafen
Programmaverantwoording
Lokale heffingen
Onderhoud kapitaalgoederen
Paragrafen
Financiële positie
Financiële positie
Grondbeleid
Ondanks de verbetering van ons beeld van de paragraaf, is deze inhoudelijk niet gewijzigd. De norm voor deze paragraaf is door uw gemeenteraad echter aangepast. Het rode bolletje in het accountantsverslag 2024 stond er omdat niet voldaan werd aan artikel 27 van de toenmalige financiële verordening. Hierin stond dat in de paragraaf Grondbeleid inzicht gegeven moet worden in het verloop van de grondvoorraad, alsmede in de te ontwikkelen ruimtelijke projecten. In de nieuwe financiële verordening is deze eis echter niet meer opgenomen. Daarom voldoet de paragraaf nu voldoende aan de norm.
Financiering
Dit jaar is de berekening van het renteresultaat beter inzichtelijk gemaakt met behulp van het model dat door de commissie BBV wordt voorgesteld.
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Net als vorig jaar is er geen berekening gegeven voor alle individuele rechten en bestemmingsheffingen die de gemeente in rekening brengt. Wij hebben van het college begrepen dat dit niet volledig mogelijk is. Naar onze mening is dit ook niet direct een voorwaarde voor de informatiewaarde voor de gemeenteraad. Daarom hebben wij ons beeld van deze paragraaf gewijzigd naar een groen bolletje.
Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
20 Samenvatting
Samenvatting
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen Proces
Jaarrekening
Jaarrekening Bedrijfsvoering
2025
2024
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording
Paragrafen
Programmaverantwoording
Verbonden partijen
Onderbouwing van ons beeld
In de paragraaf worden voor de verbonden partijen algemene risico’s gegeven. Het BBV vraagt echter om een opgave van de risico's die de gemeente loopt voor haar eigen financiële positie. De uitwerking bij de Veiligheidsregio is een goed voorbeeld van hoe het BBV dit bedoeld. Bij bijvoorbeeld Gevudo en Avres is juist erg gericht geschreven naar de situatie bij de verbonden partijen zelf.
Paragrafen Overigens is in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing wel een bedrag opgenomen voor risico’s met ten aanzien van verbonden partijen.
Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle
Wet Open Overheid
In 2024 was deze paragraaf nog niet expliciet opgenomen in het BBV. Hierdoor ontbrak een duidelijke norm waaraan deze paragraaf moet voldoen. Met de wijziging in het besluit is ook meer richting gegeven aan de inhoud van de paragraaf, waardoor er een duidelijkere norm beschikbaar is waaraan wij kunnen toetsen.
Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
In uw jaarstukken is de paragraaf compact en vooral compliance-gericht. Voor de raad zou meer inzicht in prestaties, aantallen verzoeken, doorlooptijden en actieve openbaarmaking helpen.
21 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Kengetallen BBV
Kengetallen BBV
Onze analyse van uw financiële positie In onze controle moeten wij expliciet aandacht besteden aan de geschiktheid van de door het college gehanteerde en onderbouwde veronderstellingen inzake het opvangen van financiële risico’s in relatie tot de financiële positie. Om aan deze eis te voldoen hebben wij onder andere kennis genomen van de in jaarstukken opgenomen paragraaf “Weerstandsvermogen en risicobeheersing”, waarin het college de relatie heeft gelegd tussen de onderkende risico’s, de benodigde weerstandscapaciteit en het weerstandsvermogen. Ten aanzien van deze analyse hebben wij overwogen of deze alle relevante informatie bevat waarvan wij als gevolg van de controle van de jaarrekening kennis hebben. Een nadere analyse van uw weerstandsvermogen hebben we op deze pagina gegeven.
Weerstandsvermogen
Weerstandsvermogen Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
De benodigde weerstandscapaciteit is naar haar aard subjectief Een belangrijk nadeel van de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit is dat deze naar haar aard subjectief is. Het is volledig afhankelijk van de kwaliteit van het risicomanagement en de mogelijkheid om de maximale omvang en kans van voordoen van de risico’s te bepalen. In de praktijk is dit vaak weerbarstiger dan uit de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing blijkt.
Later in dit rapport hebben wij aangegeven dat het risicomanagement nog moet beklijven binnen de organisatie. Hierdoor kan niet zomaar gesteld worden dat de risico’s die genoemd zijn in de paragraaf juist en volledig zijn. Wel vormen ze naar onze mening een afgewogen afspiegeling van het risicoprofiel van uw gemeente in vergelijking met andere gemeenten.
De financiële positie is goed, maar is kwetsbaar door hoge ambities Wij hebben vastgesteld of de door het BBV verplichte financiële kengetallen in lijn liggen met de gangbare normen. Uit deze analyse blijkt dat de financiële positie van de gemeente in 2025 verder verbeterd is. Naar onze mening is de financiële posities voldoende te noemen, maar signaleren we tegelijkertijd dat deze de komende jaren (sterk) zal afnemen als u alle ambities wilt realiseren. Belangrijke redenen van uw goede financiële positie zijn immers de lagere financieringsbehoefte en achterblijvende investeringsuitgaven. Hierdoor is de solvabiliteit hoger dan in de begroting verwacht. Het omgekeerde geldt voor de netto-schuldquote. Het college ging in de begroting nog uit van een ratio van 86%, terwijl de werkelijkheid uitgekomen is op 42%. Uit de doorkijk die het college heeft gemaakt in de paragraaf Weerstandsvermogen, blijkt echter dat uw gemeente de komende jaren een uitdaging heeft in de financiële positie, in het bijzonder met de netto-schuldquote. Dit komt door de verwachte uitvoering van enkele grote investeringen. Hoewel wij erkennen dat een aantal plannen de komende jaren (verder) tot uitvoering zullen worden gebracht, achten wij de snelheid waarmee dit in de doorkijk van het college wordt verwacht, ambitieus.
Hierdoor zal naar onze verwachting de solvabiliteit minder hard dalen en de netto schuldquote minder hard toenemen dan uit de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing blijkt.
22 Samenvatting
Samenvatting
Onze analyse van uw financiële positie Kengetal
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Begroting 2025
Realisatie 2025
Realisatie 2024
Begroting 2029
Analyse
Netto schuldquote
87,0%
42,0%
50,2%
89,0%
De jaarrekening 2025 is gunstiger dan de begroting. Dat komt doordat de schuldenpositie eind 2025 duidelijk lager uitvalt, vooral omdat vertraging is ontstaan bij de uitvoering van investeringen, waaronder in de grondexploitatie Groote Haar.
Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen
86,0%
41,0%
49,6%
88,0%
Ook gecorrigeerd voor doorleningen verbetert het beeld fors. Dat bevestigt dat er door de gemeente zeer beperkt geleend is voor andere organisaties.
41,0%
De solvabiliteit is aanzienlijk sterker dan begroot. Dat is positief, maar de meerjarige prognose in de jaarstukken laat zien dat de ratio weer terugzakt naar circa 40-43% onder invloed van investeringen die alsnog gedaan worden. Daarnaast is een hogere solvabiliteit naar onze mening ook wenselijk om mogelijke risico’s bij de ontwikkeling van Groote Haar op te kunnen vangen.
0,8%
In 2025 zijn de structurele baten ruim voldoende om de structurele lasten te dekken. Dit is een sterk signaal, maar de meerjarige daling naar 0,8% laat zien dat de structurele ruimte erg beperkt is.
19,0%
De positie is beter dan begroot door vertraagde investeringen in Groote Haar, maar de boekwaarde van de exploitaties blijft hoog. De verbeterde score ten opzichte van de begroting is dus positief, maar nog sterk afhankelijk van verkooptempo en projectfasering.
94,0%
Gorinchem zit onder het landelijk gemiddelde van de woonlasten. Dat geeft in theorie enige resterende belastingruimte, maar bestuurlijk moeten hierover keuzes gemaakt worden.
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Kengetallen BBV
Kengetallen BBV
Weerstandsvermogen
Weerstandsvermogen
Solvabiliteitsratio
37,0%
52,0%
46,8%
Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing
Structurele exploitatieruimte
3,1%
8,0%
2,8%
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Grondexploitatie
35,0%
28,0%
27,4%
Bijlagen
Bijlagen Belastingcapaciteit
96,0%
93,0%
101,5%
23 Samenvatting
Samenvatting
Onze analyse van uw weerstandsvermogen
Jaarrekening
In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing is door het college een analyse gemaakt van het weerstandsvermogen van uw gemeente per 31 december 2025. In dit onderdeel van de rapportage gaan we dieper in op de analyse die door het college gemaakt is.
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie
Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen de financiële risico’s die de gemeente loopt en de buffers die gemeente vrij beschikbaar heeft om deze risico’s op te vangen (de weerstandscapaciteit). Uit de analyse van het college blijkt dat het weerstandsvermogen in 2025 is afgenomen van 1,6 naar 1,4. Hiermee voldoet de ratio echter nog steeds (minimaal) aan de genormeerde bandbreedte van 1,4-2,0 die uw raad heeft gesteld.
Kengetallen BBV
Kengetallen BBV
Weerstandsvermogen
Weerstandsvermogen Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Uw weerstandsvermogen nader geanalyseerd ten opzichte van 2024 De financiële omvang van de risico’s (het benodigde weerstandsvermogen) is toegenomen van EUR 21,4 miljoen naar EUR 22,0 miljoen. Deze toename is te wijten aan de volgende factoren: • De risico’s die zijn ingerekend voor grondexploitatie Groote Haar zijn naar boven bijgesteld van EUR 3,5 miljoen naar EUR 4,7 miljoen. De oorzaak hiervan is dat de verwachte opbrengsten zijn verhoogd op basis van gewijzigde marktomstandigheden, waardoor het risico dat deze opbrengsten niet worden gehaald, navenant groter worden. Ook het renterisico is toegenomen. Gedurende de resterende looptijd is gerekend met het door de BBV verplicht gestelde omslagrente van 1,3%. Er is een reëel risico dat de werkelijke rentekosten hoger zullen uitkomen. • Het risico op een structureel lagere opbrengst uit het gemeentefonds is toegenomen van EUR 1,6 miljoen naar EUR 2,5 miljoen. De reden hiervan is dat dit risico meebeweegt met de hoogte van de algemene uitkering. • Diverse gedaalde risico’s, waaronder die voor de niet begrote financiële consequenties vanuit de verbonden partijen.
Waar het benodigde weerstandsvermogen is toegenomen, is de beschikbare weerstandscapaciteit juist afgenomen. Vorig jaar was dit EUR 33,9 miljoen, dit jaar EUR 31,5 miljoen. De belangrijkste redenen hiervan zijn: • De meerjarige begrotingssaldi zijn lager dan vorig jaar, in verband met de door de raad vastgestelde meerjarenraming. • De omvang van de Algemene reserve is met EUR 1,5 miljoen verminderd vanwege een uitname om de bestemmingsreserves aan te vullen, om investeringen in de toekomst te kunnen dekken. Uw weerstandsvermogen geanalyseerd ten opzichte van begroting 2026 De begroting 2026 is het meest recente P&C document dat u heeft gezien voorafgaand aan de jaarstukken 2025. In deze begroting is door het college al een herrekening gemaakt van het weerstandsvermogen. Uit deze herrekening kwam een weerstandsvermogen die in lijn lag met de jaarstukken 2025, namelijk 1,56. Dit hogere begrote getal komt omdat de risico’s in de begroting 2026 lager zijn beoordeeld (op EUR 20,2 miljoen) dan in de jaarstukken 2025. De begrote beschikbare weerstandscapaciteit is daarentegen exact gelijk aan de werkelijk beschikbare weerstandscapaciteit in de jaarstukken 2024. Het verschil in risico’s tussen de begroting 2026 en de jaarstukken 2025 wordt veroorzaakt door het toegenomen risico in de grondexploitaties vanuit de herziening in het MPG 2026 en het risico op stijgende rentekosten.
24 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Grondexploitaties zijn geactualiseerd. Als onderdeel van de jaarafsluiting heeft er een actualisatie van de grondexploitaties plaatsgevonden. Op de volgende pagina hebben wij de resultaten hiervan grafisch weergegeven.
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle
De boekwaarde van de grondexploitaties is toegenomen met EUR 2,8 miljoen tot een bedrag van EUR 54,0 miljoen. De reden hiervoor is dat de investeringen in 2025 hoger zijn geweest dan de grondverkopen en andere opbrengsten. Hieronder hebben wij dit samengevat. De totale investeringen in 2025 bedragen EUR 2,3 miljoen en kunnen als volgt worden gespecificeerd: Investering
Fysiek domein
Bedrag in EUR miljoen
Sociaal domein
Fysiek domein
Grondverwerving
0,0
Bedrijfsvoering
Sociaal domein
Bouw- en woonrijp maken en andere inkopen
1,6
Bedrijfsvoering
Uren interne medewerkers
0,4
Toegerekende rentekosten
0,3
Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Tegenover de investeringen staan opbrengsten voor een totaalbedrag van EUR 0,4 miljoen. Deze kunnen als volgt worden gespecificeerd: Investering
Bedrag in EUR miljoen
Verkoop grond
0,1
Overige opbrengsten (inclusief rentetoerekening)
0,3
Verwacht totaalresultaat op eindwaarde is afgenomen Het totale verwachte resultaat uit de grondexploitaties op basis van eindwaarde bedraagt een verlies van EUR 4,2 miljoen (contante waarde: EUR 1,5 miljoen). Dit bedrag is opgebouwd uit een verwacht verlies op de exploitatie Groote Haar van EUR 10,9 miljoen (contante waarde EUR 8,1 miljoen) en een verwacht positief resultaat op de exploitatie van Oost II van EUR 6,7 miljoen (contante waarde EUR 6,6 miljoen). Van dit positieve resultaat is overigens al EUR 5,8 miljoen gerealiseerd. Tot het einde van de exploitatie kan de gemeente daarom nog EUR 0,9 miljoen aan winst nemen. In de jaarrekening 2024 werd nog uitgegaan van een totaal verlies op eindwaarde van EUR 5,5 miljoen (contante waarde: EUR 2,5 miljoen). Dit houdt in dat het totale verwachte resultaat uit de grondexploitaties in 2025 is verbeterd met EUR 1,3 miljoen (contante waarde EUR 1,0 miljoen). Deze verbetering is te danken aan de grondexploitatie Groote Haar. In het Meerjarenprogramma Grondexploitaties (MPG) 2026 heeft het college in detail geanalyseerd dat dit vooral komt door het hanteren van hogere grondprijzen dan eerder verwacht werden. De nieuwe grondprijzen zijn berekend op basis van de marktprijzen voor bedrijventerreinen in de regio.
Ook de kosten voor het bouw- en woonrijpmaken van de grond zijn verhoogd, maar deze verhoging is minder dan de toename in de verkoopprijzen. Tegelijkertijd heeft het college in overeenstemming met de BBVrichtlijnen berekend dat de risico’s voor deze langlopende grondexploitatie hoger zijn dan vorig jaar. Daarom wordt in het weerstandsvermogen EUR 1,2 miljoen meer gereserveerd voor het risico dat het verwachte resultaat uit Groote Haar niet gerealiseerd wordt.
25 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Fysiek domein
Sociaal domein
Fysiek domein
Bedrijfsvoering
Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein
26 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Fysiek domein
Sociaal domein
Fysiek domein
Bedrijfsvoering
Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Verwachtingen uit de MPG 2025 zijn niet allemaal uitgekomen In paragraaf 5.5.1 van het MPG heeft het college transparant gemaakt dat de verwachtingen ten aanzien van de investeringen in de grondexploitatie Groote Haar beperkt zijn gerealiseerd. Als voorbeeld verwachtte het college in het MPG 2025 dat er in 2025 voor EUR 12,7 miljoen zou worden geïnvesteerd in de actieve grondexploitaties. Dit is uiteindelijk uitgekomen op EUR 2,1 miljoen. De belangrijkste reden hiervoor is dat de tijdelijke bouwaansluitingen vanaf de A27 later zijn gerealiseerd dan gepland, waardoor het werk om de grond bouwrijp te maken niet kon starten.
Overige schattingen binnen het fysiek domein zijn evenwichtig Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college ook belangrijke schattingen buiten de grondexploitaties om. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt bij het opstellen van de jaarrekening 2025 beoordeeld. Onderstaande tabel geeft een overzicht van onze bevindingen. Indien wij oordelen dat een schatting niet evenwichtig is, hebben wij dit oordeel nader toegelicht.
Waardering immateriële vaste activa
Evenwichtig
Voor Oost II geldt dat de verwachte grondopbrengst van EUR 4,7 miljoen niet is gerealiseerd. De laatste drie kavels zijn niet, zoals verwacht, in 2025 verkocht. Het college verwacht overigens dat de verkoop alsnog zal plaatsvinden in 2026, waarna de grondexploitatie kan worden afgesloten.
Waardering materiële vaste activa
Evenwichtig
Schattingen gehanteerd bij waardering van grondexploitaties De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op, de zogenaamde jaarschijven, waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld. In de tabel op de volgende pagina zijn onze bevindingen weergegeven.
Managementschatting
Oordeel
27 Samenvatting
Samenvatting
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein
Jaarrekening
Jaarrekening
Managementschatting
Oordeel
Evenwichtig
Het college rekent binnen de grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 1,30% (2024: 1,40%). Dit percentage is gelijk aan de berekende omslagrente in de begroting 2026. De werkelijke omslagrente over 2025 bedraagt 0,53%. Op basis van de (omvangrijke) investeringsagenda verwacht het college in 2026 nieuwe leningen af te sluiten, waardoor de rekenrente zal stijgen. Daarom achten wij de schatting van de toekomstige rente vooralsnog evenwichtig. Deze schatting is overigens onderhevig aan wijziging van de werkelijke renteniveaus.
Evenwichtig
De verwachte kostenstijging voor grond-, weg- en waterbouw bedraagt tot en met 2028 3,0% en 2,0% voor de jaren daarna. Voor plankosten zijn deze percentages 4,5% voor 2026, 3,0% voor 2027 en 2028 en 2,0% voor de jaren daarna. Deze percentages vallen binnen het interval dat extern specialist Metafoor geeft in haar Outlook Grondexploitaties 2026. Op basis hiervan vinden wij de kostenschattingen evenwichtig.