973653 Tussentijdse evaluatie Strategienota 2021-2025 Waardlanden def2

63

5.8 Kringloopwinkels en werkplaatsen Zijn er aanwijzingen dat inwoners het systeem ontwijken door restafval aan te bieden bij kringloopwinkels en circulaire werkplaatsen? Nee. Bij de kringlopen wordt even vaak als voorheen afval voor de deur gedumpt. Mede door een strikter aannamebeleid is slechts een derde van het budget gebruikt om grofvuil naar de milieustraten te brengen.

Vooraf bestond de vrees dat de kringloopwinkels gebruikt zouden worden voor het dumpen van grofvuil. Dit is niet of nauwelijks gebeurd. Afvoeren grofvuil Om de veertien kringloopwinkels tegemoet te komen, kregen zij een milieupas voor toegang tot de milieustraten en stelde Waardlanden een jaarbudget van € 0.000 ter beschikking voor het afvoeren van afval. Dit budget was gebaseerd op cijfers van de Branchevereniging Kringloop Nederland (BKN) en bleek in 2024 ruim toereikend. De kringloopwinkels hebben hiervan slechts ruim een derde besteed (€ 2 .420), mede dankzij hun inspanningen om minder afval te laten ontstaan door bijvoorbeeld meubels in meer onderdelen te demonteren. De kosten voor het brengen van hout zijn vrijgesteld. Hieraan zouden zij € 2.681 hebben besteed. De grotere winkels (Opnieuw & Co en Het Goed) gebruiken afzetcontainers op locatie. Dit kost elke organisatie circa € 15.000 per jaar. Het bedrag dat de circulaire werkplaatsen in 2024 besteedden aan het afvoeren van grofvuil naar de milieustraten is kwijtgescholden (€ 3.4 0). Voor hout hadden zij ook een vrijstelling en hieraan zouden zij € 1.330 hebben besteed. Afvaldump gelijk en meer scheiding/demontage In februari 2025 vond een bijeenkomst plaats met de twintig kringloopwinkels en circulaire werkplaatsen in de regio.

De kringloopwinkels vertelden dat niet vaker dan voorheen afval voor de deur wordt gezet (dump). Een aantal winkels anticipeerde op de beleidswijzigingen door een strikter innamebeleid. De meeste kringlopen zeggen nu actiever te scheiden en te demonteren en zij legden de vrijwilligers goed uit ‘wat moet waar’. Kringloop Gorinchem voerde een stortvergoeding in: de inwoner betaalt voor het afvoeren. Desondanks ervaart deze kringloopwinkel een hoger aanbod, waarbij sommige inwoners aangeven dat de andere kringloopwinkels de spullen niet meer komen ophalen. Landelijk beeld: omvang ontwijkroutes is beperkt Uit onderzoek dat in opdracht van Rijkswaterstaat is uitgevoerd blijkt dat de omvang van ontwijkroutes door een tariefsysteem beperkt is (‘Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer’, IPR Normag, 2021). Harde cijfers over de aard en omvang ontbreken echter. Bijplaatsingen De geïnterviewde gemeenten geven aan dat de bijplaatsingen in een aantal gemeenten kort na de invoering van diftar tijdelijk toenam. Dit gebeurde met name in de gemeenten met veel hoogbouw en een grote mate van stedelijkheid op enkele kwetsbare locaties. Het gaat om locaties waar een barrière is voor goede communicatie, zoals wijken met inwoners van veel verschillende nationaliteiten, internationale studenten en/of wijken met veel doorstroom.

Met goede communicatie en extra handhaving is na enkele maanden meestal weer het oude niveau bereikt. Het aantal bijplaatsingen kan in absolute zin gering zijn, maar in de publieke perceptie omvangrijk. De angst is vaak groter dan hoe het in werkelijkheid uitpakt. Zwerfafval Met extra (vaak tijdelijke) maatregelen zoals extra handhaving en reiniging houden gemeenten de situatie onder controle. Afvaldump De door IPR Normag geïnterviewde gemeenten geven aan dat dumpingen voornamelijk grof afval (verbouwingsafval) of illegale stort (zoals drugsafval) betreft. Dit is geen groter of moeilijker beheersbaar probleem geworden sinds de invoering van diftar. Uit een ander onderzoek van Alterra uit 2007 blijkt dat de meeste dumpingen in de natuur grof afval betreft en dat nauwelijks fijn restafval wordt gedumpt. Als het voorkomt na de invoering van diftar is het van geringe omvang en een tijdelijk verschijnsel. Op langere termijn neemt het weer af tot het oorspronkelijke niveau.

64

6 Financiën 6.1 Begroting Strategienota Zijn de gerealiseerde kosten tot en met 2024 binnen de begroting van de Strategienota gebleven? Ja. Naar verwachting is het restantbudget nodig voor het afronden van de laatste openstaande acties uit de Strategienota.

Deze paragraaf brengt de financiële consequenties van de uitvoering van Strategienota in beeld. De werkelijk bestede kosten (realisatie) zijn afgezet tegen de raming van de investeringen, implementatiekosten en structurele kosten.

Investeringen Voor de uitvoering van de Strategienota zijn investeringen gedaan. In Stap 1 zijn ondergrondse containers en minicontainers aangeschaft en geplaatst in de voormalige gemeente Vianen en verzamelcontainers voor gft met toegangscontrole in het hele gebied. In Stap 2 is toegangscontrole geplaatst op de inwerpzuilen van de ondergrondse restafvalcontainers, zijn minicontainers voor restafval met chip geplaatst in het buitengebied, zijn de inzamelvoertuigen voorzien van chiplezers en zijn de kaartlezers op de aanmeldzuilen van de milieustraten geplaatst. In Stap 3 waren geen investeringen nodig. Ten opzichte van de (opgepluste) begroting is € 21.4 2 minder uitgegeven. Oorspronkelijk waren de investeringen begroot op € 6.4 3.600. p 23 maart 2023 besloot het bestuur om extra investeringsbudget beschikbaar te stellen á € 4 6.155. Dit bleek nodig door de hogere aanschafprijzen voor chips, minicontainers en ondergrondse containers die het gevolg waren van de grondstoffen schaarste door de oorlog in Oekraïne. Investeringen Strategienota

Raming

Realisatie

€ 6.4 3.600

€ 6. 6 .263

Stap 3

€0

€0

Overig

€0

€0

€ 4 6.155

-

Stap 1 + 2*

Extra budget (bestuursbesluit 23 maart 2023) Totaal t/m 31-12-2024

€ 6.989.755

Positieve realisatie t.o.v. raming

€ 6.968. 6 -€

. 9

* Vijfheerenlanden droeg bij aan de harmonisatie van de voormalige gemeente Vianen met een afkoopsom (€ 82.500) en de niet-begrote afvoer van vervuilde grond (€ 115.000).

Eenmalige implementatiekosten Er zijn eenmalige kosten gemaakt voor de implementatie van de Strategienota. Hieronder vallen het projectmanagement, het aanpassen van de minicontainers voor restafval naar pmd in de voormalige gemeente Vianen, de keukenemmertjes voor gft-afval, de aanschaf/verspreiding van milieupassen, communicatie, monitoring en het gebruik van de registratiesoftware. Omdat veel kosten door de verschillende stappen heen lopen – denk aan het projectmanagement, monitoring en communicatie – zijn deze eenmalige kosten niet per stap uit te splitsen. Onderstaande tabel maakt de eenmalige implementatiekosten inzichtelijk. Er is tot en met 31 december 2024 € 263.000 minder uitgegeven dan begroot. De belangrijkste oorzaken voor dit overschot zijn: (a) voor de ontwikkeling van het Circulair Netwerk is enkel gebruik gemaakt van subsidies (b) er zijn minder keukenemmertjes voor gft-afval afgenomen dan verwacht (c) besloten is om geen adresstickers aan te brengen 65

op de minicontainers voor grondstoffen (d) het aanpassen van de opening van de openbare prullenbakken is bekostigd uit de zwerfafvalvergoeding (e) het voorlichtingsbudget is niet volledig besteed, mede doordat inwoners van Vijfheerenlanden niet voorgelicht hoefden te worden over de invoering van diftar. Eenmalige implementatiekosten Stap 1 + 2 + 3 Overig Totaal t/m 31-12-2024

Raming

Realisatie

€ 1. 26.500

€ 1.723.500

€ 160.000

€0

€ .986.

€ 1.723.500

Positieve realisatie t.o.v. raming (stand van zaken 31-12-2024)

- € 263.000

et de resultaatbestemming 2023 is € 61.000 vrijgevallen uit de bestemmingsreserve diftar. Het beschikbare budget voor de implementatiekosten is daarmee € 202.000. Er moeten nog kosten worden gemaakt voor de afronding van de openstaande acties uit de Strategienota, zoals het plaatsen van de adresstickers op de grondstoffencontainers, de maatwerkaanpak voor bijplaatsingen op de hotspots en de doorontwikkeling van het Circulair Netwerk.

Structurele kosten Onderstaande tabel laat de structurele jaarlijkse kosten voor de uitvoering van de Strategienota zien. Deze bestaan voor stap 1, 2 en 3 uit de kapitaallasten van de investeringen, databeheer (administratieve organisatie), de kwaliteitscontroles voor grondstoffen, communicatie, handhaving en uit de uitgespaarde verwerkingskosten als gevolg van afvalreductie en afvalscheiding. De overige kosten bestaan uit de personeelskosten voor de educatiemedewerker, de huisvesting van de administratieve organisatie en het beheer en huisvesting van Kringloopplein Nieuw-Lekkerland. Er is in 2024 € 69.305 minder uitgegeven dan begroot. De belangrijkste oorzaken zijn: (a) Waardlanden hoefde geen extra kosten te maken voor het opruimen van restafval in de openbare ruimte (b) de kosten voor onderhoud en reparatie van de electronicasets van de ondergrondse containers vielen lager uit dan geraamd (c) de vergoedingen uit het Afvalfonds voor pmd en papier en karton waren hoger dan geraamd (d) de verwerkingskosten zijn lager dan geraamd. Structurele kosten (jaarlijks)

Raming

Realisatie

Stap 1 + 2

€ 1.121. 7

niet bekend

Stap 1 + 2 + 3

- € 217.775

- € 324.580

Overig

€ 167.500

€ 205.000

Totaal t/m 31-12-2024

-€

- € 119.580

Positieve realisatie t.o.v. raming

. 7

- € 69.305

(stand van zaken 31-12-2024)

Er moeten nog kosten worden gemaakt voor de afronding van de openstaande acties uit de Strategienota, zoals de ontwikkeling van de afval- en grondstofmonitor, de invulling van vacature toezichthouder en de aanschaf van de software voor een routeplanning op basis van de vulgraad van ondergrondse containers.

66

6.2 Afvalstoffenheffing Hoe heeft de afvalstoffenheffing zich ontwikkeld? • In Gorinchem en Hardinxveld-Giessendam steeg de afvalstoffenheffing tussen 2021 en 2025 minder dan gemiddeld in Nederland. In Molenlanden en Vijfheerenlanden steeg deze sterker dan gemiddeld. • Hoewel de onderlinge verschillen groot zijn, geldt voor alle gemeenten dat het basistarief hoger ligt dan gemiddeld in Nederland. • In de diftargemeenten zijn de afvalkosten voor huishoudens in het buitengebied het hoogst en voor de hoogbouw het laagst. • In de diftargemeenten ligt het tarief voor restafval voor de hoogbouw en het buitengebied lager dan gemiddeld in Nederland. Een storting in de ondergrondse containers voor de laagbouw is juist duurder.

Ontwikkelingen afvalstoffenheffing Waardlandengemeenten Onderstaande tabel bevat de tarieven die inwoners betalen aan de afvalstoffenheffing, inclusief de indexatie van de tarieven die Waardlanden aan de gemeenten doorberekent en de procentuele stijging. Gemeente

Gorinchem

Tarief

2021

2022

2023

2024

Basistarief 1 persoon

€ 253,00

€ 26 ,20

€ 2 7,00

€ 260,00

€2

Basistarief meerpers

€ 316,00

€ 336,50

€ 371,00

€ 325,00

€ 360,00

Hoogbouw/binnenstad: storting ondergr. container

€ 0,50

€ 0,50

Storting ondergr. container

€ 1,50

€ 1,50

Lediging minicontainer

€ 6,00

€ 6,00

€ 322,00

€ 367,00

Hoogbouw: storting ondergr. container

€ 0,50

€ 0,50

Storting ondergr. container

€ 1,50

€ 1,50

Lediging minicontainer

€ 6,00

€ 6,00

Basistarief HardinxeldGiessendam

Molenlanden

Vijfheeren landen

€ 30 ,00

€ 31 ,00

€ 332,00

2025 ,00

Basistarief 1 persoon

€ 26 ,51

€ 272,06

€ 2 6,10

€ 300,77

€ 33 , 7

Basistarief meerpers

€ 335,64

€ 340,07

€ 370,12

€ 375, 6

€ 423,5

Hoogbouw: storting ondergr. container

€ 0,75

€ 0,75

Storting ondergr. container

€ 1,50

€ 1,50

Lediging minicontainer

€ 6,00

€ 6,00

stijging 14%

0%

19%

0%

26%

0%

Vast tarief 1 persoon

€ 273,00

€ 32 ,00

€ 32 ,00

€ 34 ,00

€ 3 6,00

41%

Vast tarief meerpers

€ 343,00

€ 412,00

€ 412,00

€ 43 ,00

€ 4 6,00

42%

€ 89,

€

€

€

€ 89,

€ 315,59 zonder diftar

€ 354,87 zonder diftar

Tarief Waardlanden*

,8

9,00

8, 6 42%

* Bron: Programmabegrotingen en meerjarenramingen, Waardlanden. In 2024 betreft het tarief na CAO correctie 2023.

De onderlinge verschillen in afvalstoffenheffing zijn groot. In alle gemeenten steeg de afvalstoffenheffing tussen 2021 en 2025. De grootste toename in die periode was in Hardinxveld-Giessendam en de kleinste in Gorinchem.

67

De stijging van de afvalstoffenheffingen loopt alleen in Vijfheerenlanden gelijk op met de stijging van de tarieven van Waardlanden (+ 42%).

Gemiddelde afvalstoffenheffing 2024

Onderstaande tabel geeft weer wat een gemiddeld huishouden betaalt aan afvalstoffenheffing. Hiertoe is het gemiddelde aanbod aan restafval (paragraaf 3.1) gekoppeld aan de tarieven uit voorgaande paragraaf. In de drie diftargemeenten zijn huishoudens in het buitengebied het duurste uit en in de hoogbouw het goedkoopste. Gemeente en type huishouden

Tarief 2024

Totaal

Berekening

Hoogbouw/binnenstad

€ 2 5,-

basistarief € 260,- plus 70 stortingen á € 0,50

Laagbouw

€ 311,-

basistarief€ 260,- plus 34 stortingen á € 1,50

Buitengebied

€ 320,-

basistarief € 260,- plus 10 ledigingen á € 6,00

Hoogbouw/binnenstad

€ 360,-

basistarief € 325,- plus 70 stortingen á € 0,50

Laagbouw

€ 376,-

basistarief € 325,- plus 34 stortingen á € 1,50

Buitengebied

€ 3 5,-

basistarief € 325,- plus 10 ledigingen á € 6,00

Hoogbouw

€ 347,-

basistarief € 322,- plus 50 stortingen á € 0,50

Laagbouw

€ 353,50

basistarief € 322,- plus 21 stortingen á € 1,50

Buitengebied

€ 370,-

basistarief € 322,- plus 8 ledigingen á € 6,00

Hoogbouw

€ 330,77

basistarief € 300,77 plus 40 stortingen á € 0,75

Laagbouw

€ 330,77

basistarief € 300,77 plus 20 stortingen á € 1,50

Buitengebied

€ 354,77

basistarief € 300,77 plus 9 ledigingen á € 6,00

Hoogbouw

€ 405, 6

basistarief € 375, 6 plus 40 stortingen á € 0,75

Laagbouw

€ 405, 6

basistarief € 375, 6 plus 20 stortingen á € 1,50

Buitengebied

€ 42 , 6

basistarief € 375, 6 plus 9 ledigingen á € 6,00

Eenpersoons

Vast tarief 1 persoon

€ 34 ,-

basistarief

Meerpersoons

Vast tarief meerpersoon

€ 43 ,-

basistarief

Eenpersoons Gorinchem Meerpersoons

HardinxeldGiessendam

Alle typen

Eenpersoons Molenlanden Meerpersoons

Vijfheerenlanden

Vergelijking met gemiddelde in Nederland Net als in de Waardlanden-gemeenten is de gemiddelde afvalstoffenheffing in Nederland in de afgelopen jaren gestegen. Tussen 2021 en 2025 ging het om een toename van 16%: van € 287 naar € 333. De afvalstoffenheffing steeg in Gorinchem minder dan gemiddeld (14%) en in Hardinxeld-Giessendam, Molenlanden en Vijfheerenlanden was meer dan gemiddeld (respectievelijk 19%, 26% en 41% á 42% tegenover 16% gemiddeld).

68

Onderstaande figuur laat de ontwikkelingen in Nederland zien (bron: jaarlijkse rapporten ‘Afvalstoffenheffing’, Rijkswaterstaat).

De gemiddelde kosten in Nederland zijn sterker gestegen dan de inflatie als gevolg van: • Invoeren van de afvalstoffenbelasting voor het verwerken van restafval en de jaarlijkse stijging hiervan (van € 13,00 per ton restafval in 2015 naar € 3 ,70 in 2025); • Prijsstijging brandstof; • Loonstijging personeel; • Lagere opbrengsten voor het aanleveren van gescheiden grondstoffen; • Meer aanspraak op kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen. De kosten in diftargemeenten vallen over het algemeen lager uit doordat er minder restafval ontstaat en meer afval gescheiden wordt aangeboden. Daardoor worden de kosten voor de verwerking van het restafval lager.

69

Vergelijking diftargemeenten met gemiddelde afvalstoffenheffing in Nederland Onderstaande tabel geeft een globaal overzicht van de hoogte van het vastrecht en de kosten voor restafval van verschillende diftarsystemen (bron: ‘Afvalstoffenheffing 2024’, Rijkswaterstaat, 2025). Er zijn grote verschillen tussen vastrecht en variabele kosten.

Gorinchem Gorinchem heeft het tariefsysteem ‘volume & frequentie & aantal personen’. Voor 2024 geldt: • Het basistarief is hoger dan het gemiddelde vaste deel van de afvalstoffenheffing: o Eenpersoonshuishoudens: € 260 tegenover € 212 in Nederland; o Meerpersoonshuishoudens: € 325 tegenover € 272 in Nederland. • Het tarief voor restafval is iets lager dan gemiddeld, behalve voor een storting in de ondergrondse containers voor laagbouw: o Het tarief voor hoogbouw (€ 0,50) is lager dan de gemiddelde aanschaf van een ‘dure afvalzak’ van € 1,31 gemiddeld in Nederland; o Het tarief voor laagbouw (€ 1,50) is juist hoger dan dit gemiddelde; o Legen minicontainer: € 6,00 tegenover € 8,21 gemiddeld in Nederland. Hardinxeld-Giessendam Hardinxeld-Giessendam heeft een tariefsysteem ‘volume & frequentie’. Voor 2024 geldt: • Het basistarief (€ 322) is veel hoger dan het gemiddelde vaste deel van de afvalstoffenheffing (€ 210 in Nederland); • Het tarief voor restafval is vergelijkbaar of iets lager dan gemiddeld: o Storting in ondergrondse container (laagbouw € 1,50 en hoogbouw € 0,50) is lager dan de gemiddelde aanschaf van een ‘dure afvalzak’ van € 1,55 gemiddeld in Nederland; o Legen minicontainer: € 6,00 tegenover € ,21 gemiddeld in Nederland. Molenlanden Molenlanden heeft het tariefsysteem ‘volume & frequentie & aantal personen’.

Voor 2024 geldt: • Het basistarief is veel hoger dan het gemiddelde vaste deel van de afvalstoffenheffing: o Eenpersoonshuishoudens: € 300,77 tegenover € 212 gemiddeld in Nederland; o Meerpersoonshuishoudens: € 375, 6 tegenover € 272 in Nederland.

70

• Het tarief voor restafval is iets lager dan gemiddeld, behalve voor een storting in de ondergrondse containers voor laagbouw: o Het tarief voor hoogbouw (€ 0,75) is lager dan de gemiddelde aanschaf van een ‘dure afvalzak’ van € 1,31 gemiddeld in Nederland; o Het tarief voor laagbouw (€ 1,50) is juist hoger dan gemiddeld; o Legen minicontainer: € 6,00 tegenover € ,21 gemiddeld in Nederland. Relatie tussen tariefhoogte en aanbod restafval Er is geen onderzoek bekend naar de relatie tussen de hoogte van het tarief voor restafval en de hoeveel restafval. Wel is in 2010 onderzoek gedaan naar het effect van verhogingen van het tarief voor restafval. Een eenmalige prijsverhoging van 10% leidt tot een eenmalige afname van de hoeveelheid afval met 1,1 % tot 3,2% (bron: Allers & Hoeben, 2010, in ‘Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer’, IPR Normag, 2021). De grootste afname in het restafval is in de gemeenten waar diftar net is geïntroduceerd. De kleinste afname is in gemeenten waar al langer diftar bestaat. Vergelijking Vijfheerenlanden met gemiddelde afvalstoffenheffing in Nederland Voor Vijfheerenlanden geldt in 2024 (bron: ‘Afvalstoffenheffing 2024’, Rijkswaterstaat, 2025): • arief eenpersoonshoudens is veel hoger dan gemiddeld: € 34 tegenover € 276 in Nederland; • arief meerpersoonshoudens is veel hoger dan gemiddeld: € 43 tegenover € 344 in Nederland.

Vergelijking Waardlanden-tarief met gemiddelde afvalstoffenheffing in Nederland De afvalstoffenheffing die inwoners betalen bestaat naast het Waardlanden-tarief ook uit andere kosten die de Waardlanden-gemeenten maken. Denk daarbij bijvoorbeeld aan kosten voor de voorlichting, het opruimen van bijplaatsingen, de personeelskosten van medewerkers (beleid/beheer, toezicht, communicatie, opleggen afvalstoffenheffing, etc.), de kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen en de btw. Het Waardlanden-tarief is kostendekkend voor de activiteiten van Waardlanden en de daaruit voortvloeiende verwerkingskosten. Het tarief in 2024 was voor de drie diftargemeenten € 2 ,33 en € 315,50 voor Vijfheerenlanden. Er zijn geen bronnen met landelijke gemiddelden beschikbaar waar het tarief van Waardlanden mee vergeleken kan worden.

71

7 Conclusies 7.1 Effecten nieuw beleid Milieu Het nieuwe beleid heeft een groot effect gehad op het afvalaanbod en de hoeveelheid restafval in de Waardlanden-gemeenten. Aanbod restafval In 2024 is 133 kilogram restafval per inwoner aangeboden in het Waardlanden-gebied. Vergeleken met 2020 is dat een daling van 35%. De ingezamelde hoeveelheden afval en grondstoffen zijn niet per gemeente afzonderlijk geregistreerd. Op basis van het bewonersonderzoek en het aantal stortingen/ledigingen valt de concluderen dat inwoners uit de drie diftargemeenten hun afval beter scheiden dan inwoners uit Vijfheerenlanden. Uit de enquête blijkt dat het iets meer goede afvalscheiders in de diftargemeenten wonen dan in Vijfheerenlanden. Het kostenaspect is de belangrijkste reden voor het lagere aanbod van restafval. Er zijn grote verschillen per gemeente in het aantal keren dat fijn restafval wordt aangeboden. Inwoners uit Vijfheerenlanden bieden dit het vaakst aan en uit Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden het minst vaak. Gorinchem zit er tussen in. In de hoogbouw ontstaat meer restafval vanwege nascheiding (pmd gaat bij restafval), waardoor bewoners van de hoogbouw de ondergrondse containers vaker gebruiken dan de laagbouw. In de diftargemeenten gebruikt de hoogbouw deze 1 á 2 keer per week tegenover 1 keer per 2 á 3 weken in de laagbouw.

Het recycletarief heeft effect op de frequentie: inwoners uit Vijfheerenlanden gebruiken de ondergrondse containers anderhalf tot vier keer zo vaak als inwoners uit de diftargemeenten. Verder staan de minicontainers voor restafval in het buitengebied van Vijfheerenlanden alle 13 inzamelrondes aan de straat en in de diftargemeenten slechts 8 tot 10 keer per jaar. Aanbod grof restafval Via de milieustraten en de ophaalservice is per inwoner bijna de helft minder grof restafval ingezameld vergeleken met 2020. Als gevolg van het ophaaltarief voor grofvuil in de diftargemeenten daalde het totale aanbod via de ophaalservice het sterkst: het aantal ophaalafspraken halveerde en er is 60% minder grofvuil opgehaald. Het merendeel van alle ophaalafspraken is gemaakt door inwoners uit Vijfheerenlanden. Grondstoffen aan huis opgehaald en milieuparken In 2024 is meer gft (+ 9 kilogram per inwoner), meer pmd (+ 6 kilogram) en meer textiel (+ 1,5 kilogram) gescheiden dan in eerdere jaren. In de laatste zes maanden van 2024 is 0,5 kilogram luierafval ingezameld via de milieustraten. Toch bevat het restafval nog veel grondstoffen. Slechts een vijfde tot een kwart van het restafval dat inwoners aanbieden is echt restafval. Het overige had nog gescheiden en gerecycled kunnen worden. Ondanks dat alle inwoners hun gft-afval nu kunnen scheiden, bestaat meer dan een derde van het restafval uit gft.

Bewoners van de hoogbouw in Hardinxveld-Giessendam en Vijfheerenlanden scheiden hun gft-afval het minst. Een vijfde van het restafval in Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden bestaat uit luiers (zowel wegwerpbabyluiers als incontinentiemateriaal). Vervuiling grondstoffen Over het algemeen is het effect van het nieuwe beleid dat pmd en gft aanzienlijk minder vervuiling bevat dan de afgelopen jaren, maar textiel iets meer. In de drie diftargemeenten is minder vervuiling van het pmd aangetroffen dan in 2020, maar in Vijfheerenlanden steeg deze met 1%. Het pmd in Gorinchem en Vijfheerenlanden is aanzienlijk meer vervuild dan gemiddeld in Nederland. Het gft-afval in Gorinchem bevat in 2024 meer vervuiling dan in 2020, maar in de andere drie gemeenten juist minder. Bijna 3% van de gecontroleerde minicontainers voor pmd en gft kreeg van de grondstoffencontroleurs een rode hanger (niet geleegd) en 4% een gele hanger (wel geleegd). Ruim de helft van de hangers zijn voor de pmd-containers.

72

Milieustraten Het afvalaanbod op de milieustraten is flink gedaald (- 54 kilogram per inwoner). De sterkste afname betreft de stromen waarvoor inwoners uit de diftargemeenten betalen vanaf hun vierde bezoek: grofvuil, tuinafval, puin, hout, gips en bitumen dakleer. In 2024 kwam een kwart minder bezoekers naar de milieustraten en met ruim de helft van de bezoekers vormen inwoners uit Vijfheerenlanden het grootste aandeel. Hergebruik en preventie Waardlanden zamelde tussen 2020 en 2024 veel minder afval in (-179 kilogram per inwoner). De sterkste daling was in 2024 (-91 kilogram). Dit komt waarschijnlijk gedeeltelijk door meer afvalpreventie en hergebruik. Ongeveer de helft van de inwoners is hiermee bezig. Zij gebruiken spullen opnieuw, brengen spullen naar kringloopwinkel/milieustraat, geven spullen aan vrienden/familie/bekenden of zijn bezig met minder voedsel verspillen. Iets meer inwoners uit Vijfheerenlanden dan uit de andere drie gemeenten denken na over wat men koopt, denken aan hergebruik en gaan vaker dan vóór de beleidswijzigingen met herbruikbare spullen naar de milieustraat.

Tevredenheid inwoners Inwoners waarderen de afvalinzameling met een 6,6 en mensen die op straat gesproken zijn geven een 7,3. Ten opzichte van de enquête uit 2020 is de tevredenheid met één rapportcijfer gezakt. Dit effect is ook zichtbaar in andere gemeenten na een grote verandering. Zodra mensen gewend zijn aan de nieuwe situatie, stijgt de waardering naar het oude niveau. Het meest tevreden zijn inwoners uit Vijfheerenlanden en hun tevredenheid daalde het minst ten opzichte van 2020. Met name de invoering van de tarieven zorgen voor de lagere waardering in de diftargemeenten. Over de beleidswijzigingen kwamen veel reacties en vragen vanuit inwoners en dan met name over de tarieven. Over de veranderingen in de afvalinzameling overheerst tevredenheid. Er is één uitzondering: de helft van de inwoners uit de voormalige gemeente Vianen is ontevreden over de ondergrondse restafvalcontainers. De veranderingen zelf worden met een 6,0 gewaardeerd. Nu is ruim de helft even tevreden of meer tevreden als vóór de veranderingen. Goede afvalscheiders zijn het meest tevreden. Meer dan een derde is nu juist minder tevreden. Milieustraten en grofvuil ophaalservice Het overgrote deel is tevreden over de milieustraten. Vergeleken met 2020 daalde de tevredenheid met 4%.

De meeste tevredenheid is er over het Kringloopplein in Nieuw-Lekkerland en de minste over milieustraat Hardinxveld-Giessendam. Van degenen die de grofvuil ophaalservice wel eens gebruiken, is 40% tevreden en 20% ontevreden. Vergeleken met 2020 daalde de tevredenheid met 16%. Er is vooral ontevredenheid over de hoogte van het ophaaltarief. Er blijkt onbekendheid (11%) en onduidelijkheid te zijn over de tarieven voor grofvuil. Mensen weten niet hoe het werkt met het ophalen van grofvuil en een veelvoorkomende misvatting is dat voor elk bezoek aan de milieustraat voor alle deelstromen betaald moet worden (13%). Voorlichten inwoners over nieuwe beleid Inwoners zijn meegenomen in de veranderingen via de campagne Lekker opgeruimd, door de persoonlijke uitleg van de milieucoaches en de medewerkers van Waardlanden en de gemeenten. Op scholen is aan afvalscheiding gewerkt door de educatiemedewerker en zijn gastlessen gegeven. Inwoners zijn overwegend positief over de informatieverstrekking over de veranderingen en de afvalscheiding. De meningen neigen echter naar negativiteit als het gaat over de betrokkenheid bij de veranderingen vooraf, over de educatie en over de informatie over repareren van kapotte spullen en kleren. Niet-scheiders zijn negatiever dan goede scheiders over de voorlichting.

Ontwijkroutes De ontwijkroutes om de kosten voor restafval en grofvuil te ontlopen zijn beperkt tot (a) enkele hotspots waar met name grofvuil wordt bijgeplaatst (b) iets meer huishoudelijk afval in de openbare prullenbakken (c) wegbrengen naar het werk of naar de gemeenten Vijfheerenlanden en Sliedrecht. Er zijn geen aanwijzingen dat restafval of grofvuil nu vaker dan voorheen terechtkomen in de openbare ruimte als zwerfafval of afvaldump of dat dit via kringloopwinkels of circulaire werkplaatsen wordt afgevoerd. Deze conclusie komt overeen met de ervaringen in andere diftargemeenten in Nederland. Het aandeel huishoudens dat geen restafval aanbiedt vormt een indicatie van de omvang van het ontwijkgedrag. In de drie diftargemeenten zijn er naar verhouding meer nulaanbieders dan in Vijfheerenlanden. De meesten wonen in Hardinxveld-Giessendam en in de hoogbouw van 73

Molenlanden. Nulaanbod wordt overigens ook veroorzaakt door leegstand en hele goede afvalscheiders die nagenoeg geen restafval hebben. (a) Bijplaatsingen De meeste bijplaatsingen betreffen grofvuil; ten opzichte van het grofvuil worden relatief weinig zakken met restafval aangetroffen. Sinds 2020 wordt min of meer dezelfde hoeveelheid afval naast de ondergrondse containers aangetroffen. Er zijn geen aanwijzingen dat inwoners nu meer bijplaatsen, met uitzondering van een aantal hotspots in Gorinchem, Molenlanden en Vijfheerenlanden; met name in winkelcentra en wijken met grote flats. Ook vóór de beleidswijzigingen was regelmatig sprake van bijgeplaatst afval. Wel is tijdelijk een piek gemeten in Gorinchem en Molenlanden na het afsluiten van de ondergrondse containers in 2023. De meeste ergernis over bijplaatsingen is er onder inwoners uit Gorinchem. Net als in Vijfheerenlanden deden inwoners uit Gorinchem in 2024 meer meldingen van bijgeplaatst afval dan het jaar daarvoor. Er is een kloof tussen de werkelijke situatie en de beleving van de bewoners. De meerderheid denkt dat er vaker afval naast de containers staat als gevolg van de tarieven. (b) Openbare prullenbakken Meer dan 10% van de inwoners zegt weleens restafval in containers of in prullenbakken te gooien die daar niet voor bedoeld zijn.

Er zit nu meer afval in de openbare prullenbakken van de diftargemeenten, in de binnenstad en bij winkels en bushaltes. (c) Afvaltoerisme Een vijfde van de inwoners zegt weleens restafval mee te nemen naar werk of familie/vrienden. De meesten wonen in Hardinxveld-Giessendam. Er zijn ook andere signalen dat sommige inwoners uit HardinxveldGiessendam hun restafval en grofvuil gratis naar Sliedrecht brengen en dat sommige inwoners uit de drie diftargemeenten hun afval gratis naar Vijfheerenlanden brengen.

Financiën Kosten nieuw beleid Tot en met 2024 bleven de eenmalige kosten, de investeringen en de structurele kosten voor de implementatie van de Strategienota binnen de begroting. Het resterende budget voor de implementatiekosten en de structurele kosten is nodig voor de afronding van de openstaande acties uit de Strategienota. Afvalstoffenheffing In alle Waardlanden-gemeenten steeg de afvalstoffenheffing tussen 2021 en 2025. De heffing die inwoners uit de Waardlanden-gemeenten betalen, ligt hoger dan gemiddeld in Nederland. Alleen het tarief voor het aanbieden van restafval in de hoogbouw en in het buitengebied van de drie diftargemeenten ligt lager dan gemiddeld.

7.2 Aandachtspunten Strategienota De maatregelen uit de Strategienota dragen niet alleen bij aan het circulair maken van het afvalbeheer, maar ook aan het ‘oplossen’ van aandachtspunten. In het analyserapport dat is opgesteld in de aanloop naar de Strategienota kwamen tien aandachtspunten naar voren. In onderstaande tabel staat de stand van zaken.

74

Aandachtspunt 1. Zonder aanvullend beleid halen de Waardlanden-gemeenten de landelijke doelstellingen niet

2. Er zitten nog veel grondstoffen in het restafval

Oplossing

Toelichting

±

In 2024 is 133 kilogram fijn restafval per inwoner aangeboden in het Waardlanden-gebied. Een flinke reductie, maar het doel van 100 kilogram restafval uit de Strategienota is echter nog niet bereikt.

±

Hoewel inwoners nu geprikkeld worden om hun afval beter te scheiden, bevat het restafval nog steeds veel grondstoffen. Slechts een vijfde tot een kwart van het restafval is echt restafval; het overige had nog gescheiden kunnen worden. Hoewel alle inwoners dit gescheiden kunnen aanleveren, bestaat het grootste deel van het restafval uit gft-afval en luiers.

3. Er zit veel restafval (vervuiling) in de grondstoffen (met name pmd)

Ondanks de inzet van de grondstoffencontroleurs en de voorlichting over de scheidingsregels zit er nog steeds veel restafval in de grondstoffen. Met name in het textiel en pmd komt vervuiling voor. Een klein deel van de vrachten is in 2024 hierdoor afgekeurd.

4. We maken hoge kosten als gevolg van afvaltoerisme vanuit buurgemeenten

Sinds de invoering van de milieupassen kunnen inwoners uit buurgemeenten geen gebruik meer maken van de voorzieningen van Waardlanden (2023). Samen met de andere maatregelen zorgde dit voor een daling van het totale afvalaanbod van 629 kilogram per inwoner in 2020 naar 450 kilogram in 2024. De kosten voor het inzamelen en verwerken van het afval uit buurgemeenten komen nu niet meer ten laste van inwoners van de Waardlanden-gemeenten.

5. We maken hoge kosten als gevolg van oneigenlijk bedrijfsaanbod

Het oneigenlijk meeliften van bedrijven op de huishoudelijke voorzieningen is gestopt met de invoering van de milieupassen. De kosten van het inzamelen en verwerken van bedrijfsafval komen niet meer ten laste van inwoners uit de Waardlanden-gemeenten.

6. Er is te weinig aandacht voor afvalpreventie

De voorlichting is in 2023 en 2024 gericht geweest op de beleidswijzigingen en op de scheidingsregels. Nu inwoners gewend zijn aan de nieuwe situatie, verschuift de aandacht naar preventie en hergebruik.

7. Veel kringloopgoederen belanden onterecht in de restafvalbak van de afvalbrengstations

Inwoners kunnen hun kringloopgoederen inleveren op de milieustraten (wegens ruimtegebrek niet mogelijk in Leerdam). Op Kringloopplein NieuwLekkerland worden goederen eventueel opgeknapt voor verkoop in de kringloopwinkel en er is een repaircafé gevestigd. In de werkplaats op Ecopark Groot-Ammers worden goederen gerepareerd tegen een kleine vergoeding. Hier is ook het 2de kans bouwmaterialendepot gevestigd.

8. Voorzieningenniveau afvalbrengstations niet optimaal

In 2022 zijn het Kringloopplein in Nieuw-Lekkerland en het Ecopark in Groot-Ammers geopend. Momenteel lopen er studies naar de mogelijkheden voor het verbeteren en vernieuwen van de andere milieustraten.

±

9. Dienstverlening NieuwLekkerland voor brengen grof huisraad niet optimaal

Voor inwoners aan de westkant van het Waardlanden-gebied liggen de milieustraten op grote rijafstand. Met de opening van het Kringloopplein in Nieuw-Lekkerland in 2022 kunnen zij hun kringloopspullen, herbruikbaar bouwmateriaal, papier/karton, harde plastics, metalen, klein chemisch afval en defecte apparaten daar brengen. Voor het brengen van grofvuil, puin snoeihout, autobanden, asbest en dergelijke moeten zij nog steeds naar één van de milieustraten.

10. Inwoners ergeren zich aan bijplaatsingen bij verzamelcontainers

Net als vóór de beleidswijzigingen ergeren veel inwoners zich nog steeds aan bijgeplaatst afval naast verzamelcontainers. De meesten denken dat de tariefstelling voor fijn en grof restafval de oorzaak hiervan is.

75

7.3 Aanbevelingen Uitvoeren openstaande acties Strategienota Aanbevolen wordt om de openstaande acties uit de Strategienota uit te voeren. Voor 2025 staat nog een aantal acties op de planning: de campagne Lekker opgeruimd richt zich verder op preventie en hergebruik, de afval- en grondstofmonitor wordt ontwikkeld en het circulair netwerk gaat zich verder ontwikkelen. Naar aanleiding van de invoering van het recycletarief worden ook nog acties uitgevoerd: de automatisering van het werkproces voor handhaving, het gebruik van milieustraten bij verhuizing (tikken op 0 zetten), het toerekenen van afvalkosten voor adressen waar geen bewoner is geregistreerd (leegstand), het uitzoeken of de kosten die Waardlanden zelf in rekening brengt bij inwoners toegevoegd moeten worden aan de gemeentelijke verordeningen voor de afvalstoffenheffing en de volledige ontvlechting van Vijfheerenlanden uit recycletarief. Verder wordt in 2025 een besluit verwacht over het al dan niet plakken van adresstickers op de minicontainers voor gft, papier en pmd, het aanpassen van de routes voor het legen van de ondergrondse restafvalcontainers op basis van vulgraadmetingen en het uitvoeren van de maatwerkaanpak voor bijplaatsingen op de hotspots. Tot slot wordt in 2025 onderzocht in hoeverre het plaatsen van extra textielcontainers noodzakelijk is.

Aanvullend beleid

Om de doelstelling voor restafval (100 kg per inwoner) uit de Strategienota te realiseren is - naast het uitvoeren van de openstaande acties - aanvullend beleid nodig. In de vervolgstap kan gedacht worden aan maatregelen zoals: 1. Het verbeteren van de gft-scheiding door de verbinding te leggen tussen de gft-inzameling en compost voor de eigen tuin. Voorbeelden zijn: een kortingsactie voor compostvaten, samenwerken met tuincentra in de voorlichting en het organiseren van workshops over thuiscomposteren. 2. Het stimuleren van het gebruik van wasbare luiers en incontinentiemateriaal. Dit kan bijvoorbeeld door probeerpakketten of huurconstructies voor wasbare luiers en incontinentiemateriaal aan te bieden. 3. Het plaatsen van containers voor wegwerpluiers op logische plekken, zoals kinderdagverblijven en consultatiebureaus (zodra er meer capaciteit is om de ingezamelde luiers te verwerken). 4. Het is te overwegen om de capaciteit voor het weggooien van restafval te verkleinen om inwoners te ‘dwingen’ om kritisch na te denken over wat men weggooit. De inwerptrommel voor de ondergrondse restafvalcontainers kan worden verkleind van de huidige 60 liter naar 30 liter. Zodra de afschrijvingstermijn van de huidige 240 liter minicontainers voor restafval in het buitengebied is verstreken, kunnen deze vervangen worden door 140 liter minicontainers. 5.

Het verder verbeteren van de hoeveelheid en de kwaliteit van de gescheiden ingezamelde grondstoffen. Ondanks alle inspanningen staat de kwaliteit van het gescheiden ingezameld textiel, pmd en (in mindere mate) gft nog steeds onder druk. Om de vervuiling aan te pakken is het belangrijk om te analyseren wat er precies gebeurt: op welke locaties gaat het (vaak) mis en waardoor gebeurt dat? De grootste vervuilingsbronnen zijn te achterhalen via de reeds uitgevoerde onderzoeken naar de samenstelling van de deelstromen en via de informatie van verwerkers. Medewerkers van Waardlanden (grondstoffencontroleurs, milieucoaches en chauffeurs) kunnen de straten en buurten met de grootste problemen identificeren. Deze analyse levert gerichte verbetermaatregelen op. Denk aan wijkgerichte voorlichting over waarom afvalscheiden zin heeft, wat er na de inzameling gebeurt met de deelstromen, welke materialen niet in de betreffende deelstroom horen en wat de gevolgen van vervuiling zijn.

Voorlichting Tarieven en werkwijze grofvuil en grondstoffen milieustraten Een aanzienlijk deel van de inwoners blijkt nog niet bekend te zijn met de werkwijze van het ophalen van grofvuil. In de diftargemeenten is daarnaast onbekendheid over de tarieven voor grofvuil op de milieustraten en voor de ophaalservice. Het advies is om inwoners gericht te informeren hierover, bijvoorbeeld via de informatie die nieuwe bewoners krijgen bij inschrijving in de gemeente en via partners zoals de verhuurders en woningbouwcorporaties.

76

Anderstaligen Voor veel mensen die niet geboren en getogen zijn in Nederland is het systeem voor de afvalinzameling onduidelijk. Daarnaast blijken arbeidsmigranten niet altijd toegang te krijgen tot de benodigde voorzieningen via hun verhuurder (afwezigheid milieupas in de woning). Met de reguliere communicatiemiddelen is het lang niet altijd mogelijk om deze groepen mensen te bereiken. Bij het voorlichten over afvalinzameling, -scheiding en preventie is het dan ook belangrijk om intensief samen te werken met de partners in de wijk. Denk onder meer aan de verhuurders, woningbouwcorporaties, uitzendbureaus, huurdersverenigingen, opbouwwerkers, het sociaal team, een school of sportvereniging in de buurt, de kerk, de moskee, de imam, taalcoaches en Vluchtelingenwerk. Zij kennen de mensen die er wonen en kunnen meedenken en helpen voorlichten. Feedback geven op scheidingsgedrag De meeste inwoners zijn bereid om afval goed te scheiden, maar hebben onvoldoende inzicht in hun eigen gedrag. Ze dénken dat ze het goed doen, maar dat is niet altijd het geval. Het geven van terugkoppeling over hun eigen gedrag is effectief in het bijsturen van afvalscheidingsgedrag. Dit kan bijvoorbeeld door inwoners periodiek een persoonlijk overzicht te sturen van hun restafvalaanbod, met de resultaten van de 10% beste afvalscheiders en tips hoe ze hun restafval kunnen verminderen.

Feedback op wijkniveau werkt ook, zoals borden/stickers in de straat met de tekst: “In deze straat wordt het gft goed gescheiden – ga zo door!” of een vriendelijke waarschuwing bij veel vervuiling. Organiseren van wijkgerichte challenges Een challenge rond het scheiden van bijvoorbeeld pmd is een effectieve manier om bewoners te motiveren tot beter scheiden. Door buurten uit te dagen om in een bepaalde periode zoveel mogelijk schone grondstoffen in te zamelen, ontstaat een gezonde vorm van competitie, betrokkenheid en trots. De winnende buurt krijgt een beloning, zoals een buurtfeest, duurzame prijs of rondleiding door een sorteerinstallatie voor pmd. Optimaliseren verhouding basistarief en recycletarief De recycletarieven van de drie diftargemeenten zijn relatief laag in vergelijking met de omliggende gemeenten en het gemiddelde van Nederland. Het is te overwegen om dit recycletarief te verhogen. De verwachting is dat de hoeveelheid restafval hiermee een aantal procenten daalt. Uit onderzoek onder Nederlandse gemeenten blijkt namelijk dat een prijsverhoging van de tarieven voor restafval van 10% leidt tot een eenmalige afname van de hoeveelheid restafval met 1,1% tot 3,2% (bron: ‘Effects of unit-based garbage pricing: a differences-in differences approach’, Allers & Hoeben, 2010).

Het effect is het grootst bij prijsveranderingen in gemeenten waar diftar recent is geïntroduceerd en het kleinst in gemeenten waar al langer diftar geldt.

77

Bijlagen Bijlage 1: Vragenlijst online enquête De afgelopen jaren hebben uw gemeente en Waardlanden de manier waarop afval wordt ingezameld vernieuwd. De veranderingen zorgen voor meer afvalscheiding, meer hergebruik en minder restafval. Zo maken we samen de afvalberg kleiner. In ons restafval zitten namelijk nog te veel waardevolle grondstoffen, zoals groente-, fruit- en tuinafval, etensresten, textiel, papier, karton en glas. Dat is jammer, want juist hiervan kunnen we nieuwe producten maken. Zo besparen we grondstoffen en energie. Ook blijft er minder restafval over dat we moeten verbranden. Dat is beter voor het milieu en bespaart kosten. We willen graag van u weten wat u van de veranderingen vindt. En of u nu minder restafval overhoudt. De resultaten van dit onderzoek verwerken we in het evaluatierapport, dat wij in het voorjaar van 2025 publiceren. Invullen van de vragenlijst is anoniem en duurt ongeveer 10 tot 15 minuten. Heeft u vragen over dit onderzoek, dan kunt u die per mail stellen aan communicatie@waardlanden.nl.

In welke gemeente woont u? o Gorinchem o Hardinxveld-Giessendam o Molenlanden o Vijfheerenlanden o Andere gemeente Indien bij vorige vraag ‘andere gemeente’ is ingevuld Bedankt voor uw interesse. Helaas kunt u niet meedoen aan dit onderzoek. Dit onderzoek richt zich alleen op inwoners van Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam, Molenlanden en Vijfheerenlanden.

Wat zijn de vier cijfers van uw postcode? <open invulveld, waarbij alleen vier cijfers zijn in te vullen> Alleen voor Vijfheerenlanden Woont u in de vroegere gemeente Vianen (Vianen, Zijderveld, Everdingen, Hagestein)? o Ja o Nee In wat voor type woning woont u? o Woning met tuin in bebouwde kom o Woning met tuin in buitengebied o Woning zonder tuin (zonder grondstofcontainers thuis) o Appartement/flat of bovenwoning Uit hoeveel personen bestaat uw woning, uzelf meegerekend? o 1 persoon o 2 personen o meer dan 2 personen Wat is uw leeftijd? o jonger dan 25 jaar o tussen 25 en 44 jaar o tussen 45 en 64 jaar o tussen 65 jaar en 79 jaar o 80 of ouder o vertel ik liever niet Wat voor type afvalscheider bent u? o Ik scheid mijn afval echt heel erg goed o Ik denk dat ik mijn afval best goed scheid, maar het kan nog beter o Ik scheid mijn afval niet heel goed o Ik scheid mijn afval niet en ga dat ook nooit doen Tussen 2022 en 2024 is de afvalinzameling stap voor stap veranderd. Ook stelt Waardlanden meer informatie beschikbaar over goed scheiden, meer hergebruiken en minder verspillen. Houdt u nu minder restafval over dan voor 2022? o Nee, er is geen verschil volgende vraag overslaan o Ja

78

Zo ja, waardoor komt dat? o Afval scheiden is nu makkelijker o Ik weet nu dat restafval slecht is voor het milieu o Het kost nu geld om restafval weg te gooien o Ik weet nu beter welk afval waar hoort o Er is nu meer toezicht en controle op het juist scheiden o Restafval weggooien is nu niet meer zo makkelijk o Anders, namelijk …. <open invulveld> Denkt u er nu sneller dan voor 2022 aan om spullen, zoals meubels, apparaten of kleding opnieuw te gebruiken? o Nee o Soms o Ja Hoe zorgt u ervoor dat u minder spullen hoeft weg te gooien? Meerdere antwoorden mogelijk o Tweedehands (ver)kopen o Weggeven aan vrienden, familie of bekenden o Delen met andere mensen o Naar een kringloopwinkel o Naar de milieustraat o Ik bewaar spullen voor later o Kapotte spullen of kleding zelf repareren o Kapotte spullen of kleding laten repareren door werkplaats of repair café o Navulbare verpakkingen gebruiken o Herbruikbare producten kopen, zoals herbruikbare drinkflessen of wasbare babyluiers o Bewust nadenken over wat ik koop o Daar ben ik niet mee bezig, ik gooi het weg o Anders, namelijk ….

<open invulveld> Hoe zorgt u ervoor dat u minder voedsel hoeft weg te gooien? Meerdere antwoorden mogelijk o Bewust nadenken over de hoeveelheden die ik kook o Bewust nadenken over de boodschappen o Overgebleven maaltijden invriezen o Overgebleven maaltijden aan andere mensen geven o Koken met kliekjes o Daar ben ik niet mee bezig, ik gooi het weg o Anders, namelijk …. <open invulveld> Tussen 2022 en 2024 is de afvalinzameling in uw gemeente veranderd om te zorgen voor meer afvalscheiding. Zo zijn er verzamelcontainers voor glas, papier en textiel bij gekomen en zijn de voorzieningen op de milieustraten verbeterd. Ook kunnen bewoners van flats, appartementen, bovenwoningen en woningen zonder ruimte voor een eigen gft-container hun groente-, fruit- en etensresten scheiden. Daarnaast mogen zij hun plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankenpakken (pmd) en restafval samen weggooien. Dit afval wordt apart opgehaald en later met machines gesorteerd. Verder hebben de gemeenten Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden het recycletarief ingevoerd. Sinds 1 januari 2024 berekenen deze gemeenten de afvalstoffenheffing op een nieuwe manier. Een deel staat vast en een deel is wisselend. Dit wisselende deel heet het recycletarief. Scheidt u grondstoffen goed en heeft u weinig restafval? Dan betaalt u minder dan wanneer u veel restafval heeft.

Uw gemeente houdt daarbij rekening met mensen met veel medisch afval, zwerfafvalpakkers en mensen met onvoldoende inkomen, als zij de voorzieningen hiervoor aanvragen.

Niet voor Vijfheerenlanden Wist u vóór dit onderzoek dat u sinds 1 januari 2024 een tarief betaalt voor elke keer dat u restafval in de verzamelcontainer voor restafval doet of uw restafvalcontainer laat legen? o Ja o Nee Niet voor Vijfheerenlanden V :D y … meerdere antwoorden mogelijk o … doe ik mijn best om nog beter te scheiden. o .. vind ik het afrekenen eerlijker: wie meer vervuilt, betaalt ook meer. o … gooi ik minder vaak restafval in de verzamelcontainer voor restafval of zet ik de restafvalcontainer minder vaak aan de straat. o … gooi ik weleens restafval in containers of prullenbakken die daar niet voor bedoeld zijn. o … neem ik weleens restafval mee naar het werk of naar familie vrienden om het daar weg te gooien. o Weet ik niet / geen mening

79

Alleen voor Vijfheerenlanden V : j y meerdere antwoorden mogelijk o … ga ik nog beter mijn best doen om te scheiden. o .. vind ik het afrekenen eerlijker: wie meer vervuilt, betaalt ook meer. o … ga ik nog beter mijn best doen om minder vaak restafval in de verzamelcontainer te gooien of de restafvalcontainer minder vaak aan de straat te zetten. o … denk ik dat mensen vaker afval naast verzamelcontainers zetten. o … denk ik dat ik weleens restafval ga weggooien op een manier die daar niet voor bedoeld is. o Weet ik niet / geen mening

,

…

Alleen voor Vijfheerenlanden Kunt u hieronder aangeven of u het eens of oneens bent met deze stelling? Zeer oneen s

Stelling

Oneen s

Neutra al

Eens

Zeer eens

Geen menin g

Zeer tevred en

Geen menin g / niet van toepas sing

Als de vaste afvalstoffenheffing lager wordt, wil ik best apart afrekenen voor mijn restafval Ik wil niet dat er iets verandert aan de manier van restafval inzamelen Hoe tevreden bent u over de veranderingen van het ophalen van afval en de verzamelcontainers?

Zeer ontevr eden

Wat is veranderd tussen 2022 en 2024?

Alleen voor Vianen i.c.m. woning met tuin binnen bebouwde kom Voor restafval zijn er verzamelcontainers gekomen Alleen voor Vianen i.c.m. woning met tuin binnen bebouwde kom De grijze restafvalcontainer is nu voor plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankenpakken (pmd) Alleen voor Vianen i.c.m. woning met tuin in buitengebied Er kwam een vierde container voor plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankpakken (pmd) Alleen voor Vianen De verzamelcontainers voor glas en papier zijn vervangen door ondergrondse containers Alleen voor hoogbouw Bewoners van flats/appartementen en bovenwoningen en van woningen zonder ruimte voor een pmd-container mogen hun pmd (plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankenpakken) weer bij het restafval doen. Dit afval wordt apart opgehaald en later met machines gesorteerd. Alleen voor hoogbouw Bewoners van flats/appartementen, bovenwoningen en woningen zonder ruimte voor een gft-container kunnen hun groente-, fruit- en etensresten (gft) scheiden. Zij kunnen dit gft gratis met de milieupas in de verzamelcontainer voor gft doen. Bewoners kunnen gratis een keukenemmertje voor groente-, fruit- en etensresten aanvragen. In sommige wijken zijn er verzamelcontainers voor glas, papier en textiel bij gekomen.

Niet voor hoogbouw Er wordt gecontroleerd op het juist aanbieden van groente-, fruit- en etensresten (gft) en plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankpakken (pmd) en feedback gegeven via hangers aan de betreffende mini-containers Niet voor woningen met tuin in buitengebied De verzamelcontainers voor restafval zijn te openen met de milieupas 80

Ontevr eden

Neutra al

Tevred en

Als u wilt, kunt u hier een uitleg geven op uw antwoorden over de veranderingen. ………………………………… <open invulveld> Als inwoner bent u met de milieupas welkom bij de milieustraten van Waardlanden. U kunt elektrische apparaten, glas, papier, chemisch afval, matrassen, asbest en andere herbruikbare materialen gratis inleveren, zo vaak als u wilt. Sinds 1 januari 2024 geldt voor inwoners van Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden een tarief voor grofvuil. Per jaar zijn de eerste drie bezoeken met betaald afval gratis; vanaf het vierde bezoek geldt een tarief. Betalen kan met pin voor grof huishoudelijk afval, grof tuinafval, puin, schoon hout, geïmpregneerd hout, gips/cellenbeton en bitumen (dakleer). Grofvuil en wit- en bruingoed kunt u laten ophalen voor € 40,- per m³. U betaalt direct met iDeal als u een grofvuilafspraak maakt. Een tarief op grofvuil moedigt aan om beter te sorteren en te recyclen.

Niet voor Vijfheerenlanden Wist u vóór dit onderzoek dat er betaald moet worden voor het ophalen van grofvuil en voor grofvuil, puin, gips, bitumen, hout en snoeiafval op de milieustraat (vanaf het vierde bezoek)? Meerdere antwoorden mogelijk o Ja o Nee o Ik wist alleen van de kosten voor het ophalen o Ik wist alleen van de kosten op de milieustraat o Ik wist niet dat de meeste grondstoffen altijd gratis zijn, ook vanaf het vierde bezoek Niet voor Vijfheerenlanden V :D … meerdere antwoorden mogelijk o … doe ik mijn best om grofvuil nog beter te scheiden o .. vind ik het afrekenen eerlijker: wie meer vervuilt, betaalt ook meer o .. ben ik het ermee eens dat inwoners van andere gemeenten en bedrijven niet meer op de milieustraat kunnen komen o … erger ik me er meer aan dat mensen vaker grofvuil naast verzamelcontainers zetten o … dumpen mensen vaker grofvuil in de berm of natuur o … laat ik geen grofvuil meer ophalen o … breng ik geen grofvuil meer naar de milieustraat o … zet ik weleens grofvuil naast verzamelcontainers o … dump ik wel eens grofvuil in de berm of natuur o Weet ik niet / geen mening Alleen voor Vijfheerenlanden V : j antwoorden mogelijk o … zou ik mijn best doen om grofvuil nog beter te scheiden o ..

zou ik het afrekenen eerlijker vinden: wie meer vervuilt, betaalt ook meer o … denk ik dat mensen vaker grofvuil naast verzamelcontainers zetten o … denk ik dat mensen vaker grofvuil in de berm of natuur dumpen o … zou ik geen grofvuil meer laten ophalen o … zou ik geen grofvuil meer naar de milieustraat brengen o … zou ik weleens grofvuil naast verzamelcontainers zetten o … zou ik weleens grofvuil in de berm of natuur dumpen o Weet ik niet / geen mening

,

… meerdere

Welke milieustraat bezoekt u meestal? o Ecopark Groot-Ammers o Kringloopplein Nieuw-Lekkerland o Milieustraat Gorinchem o Milieustraat Hardinxveld-Giessendam o Milieustraat Leerdam o Milieustraat Vianen o Ik kom nooit op een milieustraat volgende vragen over de milieustraat overslaan Alleen indien men wel eens op milieustraat komt Hoe tevreden bent u over de dienstverlening op de milieustraat? o Tevreden o Neutraal o ntevreden over …… <open invulveld> Hoe tevreden bent u over de veranderingen op de milieustraat? 81

Wat is veranderd tussen 2022 en 2024?

Zeer ontevr eden

Ontevr eden

Neutra al

Tevred en

Zeer tevred en

Geen menin g / niet van toepas sing

De milieustraat is alleen te bezoeken met de milieupas Er staan geen ondergrondse containers meer voor plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankenpakken (pmd) op de milieustraat Wegwerpbabyluiers kunnen gratis naar de milieustraat; de speciale luierzakken zijn gratis op te halen bij de milieustraat en bij gemeenten Alleen voor bezoekers Ecopark/ Kringloopplein Herbruikbare spullen kunnen gratis gebracht worden. Alleen voor bezoekers Ecopark/ Kringloopplein Spullen kunnen voor een kleine vergoeding voor u gerepareerd worden Als u wilt, kunt u hier een uitleg geven op uw antwoorden over de veranderingen op de milieustraat. ………………………………… <open invulveld> Hoe tevreden bent u over de ophaalservice voor grofvuil? o Tevreden o Neutraal o ntevreden over …… <open invulveld> o Weet ik niet, ik maak er nooit gebruik van

De volgende vragen gaan over de veranderingen rond de afvalinzameling en de verzamelcontainers.

Kunt u hieronder aangeven of u het eens of oneens bent met deze stelling?

Zeer oneen s

Stelling

Ik ben tevreden over de verzamelcontainers voor gft, papier, en restafval in mijn buurt Ik ben tevreden over de verzamelcontainers voor glas en textiel in de wijk Ik ben tevreden over de grondstofcontainers thuis De kans is groot dat mensen een boete krijgen als zij hun afval naast een verzamelcontainer zetten Iedereen weet dat je geen afval naast verzamelcontainers mag zetten of in berm/natuur mag dumpen Afvaldump in berm/natuur wordt vaak genoeg opgeruimd Afval naast verzamelcontainers wordt vaak genoeg opgeruimd Ik ben vooraf goed betrokken geweest bij de veranderingen Ik ben goed geïnformeerd over de veranderingen Er is genoeg informatie te vinden over afval scheiden (Wat hoort waar? Waar zijn de verzamelcontainers?) Er is genoeg informatie te vinden over plekken waar je kapotte spullen of kleding kan laten repareren Er is genoeg informatie te vinden over hoe je afval kan voorkomen Mijn kind leert over afval en grondstoffen op school en vertelt mij hierover Als u wilt, kunt u hier een uitleg op uw antwoorden op de stellingen geven. ………………………………… <open invulveld> 82

Oneen s

Neutra al

Eens

Zeer eens

Geen menin g/ niet van toepas sing

Welk rapportcijfer geeft u voor de veranderingen in de afvalinzameling die beschreven zijn in deze vragenlijst? o 1 o 2 o 3 o 4 o 5 o 6 o 7 o 8 o 9 o 10 Is uw tevredenheid over de afvalinzameling gewijzigd sinds de veranderingen in de afvalinzameling die beschreven zijn in deze vragenlijst? o Meer tevreden o Gelijk gebleven o Minder tevreden volgende vraag stellen o Weet ik niet Alleen bij minder tevreden bij vorige vraag Waarover bent u nu minder tevreden? Meerdere antwoorden mogelijk o Afval scheiden kost te veel moeite o Afval scheiden neemt te veel ruimte in beslag o Niet goed scheiden is duurder o Er staat meer afval naast de verzamelcontainers o Er wordt meer afval gedumpt in bermen/natuur o Restafval moet langer bewaard worden en zorgt voor meer stank en vliegjes o Weet ik niet o Anders, namelijk ………. <open invulveld> Welk rapportcijfer geeft u voor Waardlanden voor de afvalinzameling in het algemeen? o 1 o 2 o 3 o 4 o 5 o 6 o 7 o 8 o 9 o 10 Wilt u nog iets kwijt over de veranderingen in de afvalinzameling of over de vragenlijst? o Nee, geen opmerkingen o Ja, ik wil dit nog kwijt: ………………………………… <open invulveld> Deze enquête is anoniem. Wij kunnen daardoor niet persoonlijk reageren op uw opmerkingen in deze enquête.

Op onze website vindt u antwoorden op veel gestelde vragen www.waardlanden.nl/inwoners/contact/veelgestelde-vragen en de mogelijkheid om een contactformulier in te vullen als het antwoord op uw vraag niet op de website staat. Ook kunt u zich hier aanmelden voor onze nieuwsbrief. Let op: uw antwoorden blijven anoniem, ook als u uw gegevens achterlaat. Wilt u in de toekomst betrokken blijven bij Waardlanden door bijvoorbeeld deel te nemen aan toekomstige enquêtes of een inwonerspanel, laat dan hier uw gegevens achter: Naam ....................... E-mailadres .......................

83

Bijlage 2: Verslag straatgesprekken

Tussen 30 december 2024 en 27 januari 2025 vulden ruim 5.000 inwoners de online enquête in. Deze enquête levert kwantitatieve informatie op en is representatief voor de gehele bevolking van het Waardlanden-gebied. Daarnaast zijn mensen op straat gesproken om de mening te horen van bewoners van het Waardlanden-gebied die (meestal) minder snel geneigd zijn een online enquête in te vullen. De interviewers spraken op straat bewust mensen aan die mogelijk de Nederlandse taal minder goed beheersen en ouderen (zij zijn vaak minder digitaal vaardig). Ook zijn mensen aangesproken die minder goed ter been zijn, omdat zij waardevolle (praktische) informatie kunnen geven over hoe het inzamelsysteem voor hen is, bijvoorbeeld als het gaat over de fysieke inspanning die er nodig is om de ondergrondse container te openen. De interviewers zijn ook benaderd door voorbijgangers. De straatgesprekken leveren verdiepende kwalitatieve informatie op en vormen hiermee een waardevolle aanvulling op de enquête. Bovendien zijn er veel vragen beantwoord over de scheidingsregels en over hoe het werkt met de milieupas, het afrekenen voor de ondergrondse containers, het ophalen van grofvuil en de werkwijze op de milieustraten. Een aantal bewoners heeft dankzij het gesprek aangesloten bij de groep vrijwilligers die zwerfafval opruimen.

Weekmarkten Onderzoeker Inez van Kronenberg sprak samen met de milieucoach van de betreffende gemeente voorbijgangers tijdens de weekmarkten op: • woensdag 22 januari 2025 van 10 tot 14 uur, in een marktkraam aan de Voorstraat in Vianen (samen met milieucoach Ingrid Lopulalan); • maandag 27 januari 2025 van 9 tot 13 uur, bij de ondergrondse afvalcontainers aan de Groenmarkt in Gorinchem (samen met milieucoach Nelleke Gouw); • zaterdag 1 februari 2025 van 9 tot 12 uur, aan de Houweningeplaats in Neder-Hardinxveld (samen met milieucoach Nelleke Gouw); • woensdag 5 februari van 13 tot 16 uur, aan het Fortuijnplein in Groot-Ammers (samen met milieucoach Ingrid Lopulalan). Zodra het eerste contact was gelegd, ging het gesprek met de voorbijgangers over hun mening over de afvalinzameling en de veranderingen van de afgelopen jaren. Alle antwoorden zijn te vinden in de Bijlage.

84

Deelnemers straatgesprekken In totaal zijn 87 bewoners gesproken: 23 mensen uit gemeente Vijfheerenlanden, 23 uit Gorinchem, 22 uit Hardinxveld en 19 uit Molenlanden. Bijna de helft van de deelnemers is tussen 65 en 79 jaar en bijna 13% is ouder dan 80 jaar. Een enkeling is jonger dan 25 jaar. Ongeveer een derde is man en tweederde is vrouw. De meesten wonen in een woning binnen de bebouwde kom met eigen containers voor gft-afval, papier en pmd (65%), bijna 13% woont in het buitengebied en bijna 22% heeft geen eigen containers en maakt alleen gebruik van verzamelcontainers (hoogbouw). Bevindingen Tevredenheid Over het algemeen heerst tevredenheid: de meeste voorbijgangers die zijn gesproken vinden dat de afvalinzameling goed is geregeld. Gemiddeld krijgt de afvalinzameling het rapportcijfer 7,25. Acht mensen geven zelfs een 9 of 10. Er waren veel positieve geluiden te horen over het personeel van Waardlanden: de chauffeurs doen hun werk netjes en op tijd, de medewerkers van de milieustraat zijn vriendelijk en behulpzaam en de contacten met het Klant Contact Centrum worden als prettig ervaren. Er zijn ook negatieve geluiden, vooral over het afval naast de ondergrondse containers.