973653 Tussentijdse evaluatie Strategienota 2021-2025 Waardlanden def2

Tussentijdse evaluatie Strategienota 2021 - 2025 Samen voor een afvalvrije en schone gemeente

Waardlanden, definitief rapport 6 mei 2025

Inhoudsopgave

1. Inleiding ................................................................................................................................................... 1 2 Uitvoering maatregelen en flankerend beleid ..................................................................................... 2 2.1 Maatregelen stap 1: grondstoffeninzameling verbeteren / basis op orde ................................ 2 2.2 Maatregelen stap 2: restafvalinzameling reguleren.................................................................... 5 2.3 Maatregelen stap 3: afval scheiden belonen ................................................................................ 8 2.4 Overige maatregelen..................................................................................................................... 13 2.5 Monitoring en projectmanagement ............................................................................................. 15 3 Effecten milieu ...................................................................................................................................... 17 3.1 Restafval ......................................................................................................................................... 17 3.2 Grondstoffen aan huis en milieuparken ......................................................................................

22 3.3 Inzameling luiers ............................................................................................................................ 24 3.4 Milieustraten .................................................................................................................................. 25 3.5 Ophaalservice grofvuil .................................................................................................................. 27 3.5 Afvalpreventie en hergebruik ...................................................................................................... 28 4 Inwoners ................................................................................................................................................ 30 4.1 Voorlichting .................................................................................................................................... 30 4.2 Milieucoach .................................................................................................................................... 31 4.3 Educatie.......................................................................................................................................... 32 4.4 Mening inwoners over nieuwe beleid ..........................................................................................

33 5 Ontwijkroutes ........................................................................................................................................ 50 5.1 Bijplaatsingen ................................................................................................................................. 50 5.2 Zwerfafval ...................................................................................................................................... 55 5.3 Openbare prullenbakken ............................................................................................................... 58 5.4 Afvaldump ...................................................................................................................................... 59 5.5 Afvaltoerisme ................................................................................................................................ 60 5.6 Bedrijfsafval ................................................................................................................................... 61 5.7 Nulaanbieders ................................................................................................................................ 62 5.8 Kringloopwinkels en werkplaatsen .............................................................................................

64 6 Financiën ............................................................................................................................................... 65 6.1 Begroting Strategienota ................................................................................................................ 65 6.2 Afvalstoffenheffing ...................................................................................................................... 67 7 Conclusies.............................................................................................................................................. 72 7.1 Effecten nieuw beleid .................................................................................................................... 72 7.2 Aandachtspunten Strategienota ................................................................................................. 74 7.3 Aanbevelingen ............................................................................................................................... 76 Bijlagen ..................................................................................................................................................... 78 Bijlage 1: Vragenlijst online enquête ..................................................................................................

78 Bijlage 2: Verslag straatgesprekken ................................................................................................ 84

1. Inleiding Waardlanden voert het afval- en grondstoffenbeheer uit voor de gemeenten Gorinchem, HardinxveldGiessendam, Molenlanden en Vijfheerenlanden. In de Strategienota ‘Samen voor een afvalvrije en schone gemeente’ zijn de ambities en kaders voor het beleid in de periode 2021 tot en met 2025 beschreven. Na vaststelling door de vier gemeenteraden kreeg Waardlanden in juli 2021 de opdracht om dit nieuwe beleid uit te voeren. Strategienota Het doel van het nieuwe beleid is het realiseren van maximaal 100 kilogram restafval per inwoner in 2025. De Strategienota beschrijft hoe deze doelstelling is te bereiken. De maatregelen zijn gericht op het verbeteren van de grondstoffeninzameling (basis op orde), het reguleren van de restafvalinzameling en het belonen van afval scheiden. Deze maatregelen dragen niet alleen bij aan het circulair maken van het afvalbeheer, maar ook aan het ‘oplossen’ van de aandachtspunten die naar voren kwamen in de aanloop naar de Strategienota. Tussentijdse evaluatie In dit evaluatierapport brengen we tussentijds de stand van zaken van de uitvoering van de Strategienota in beeld over de periode 2021 tot en met 2024 en evalueren we de effecten tot en met 2024. Vooraf heeft het bestuur van Waardlanden de onderwerpen voor de evaluatie vastgesteld.

Voor de beantwoording van de evaluatievragen is gebruik gemaakt van diverse bronnen: • Gegevens uit de applicaties van Waardlanden (Power BI, AfvalRIS, Uniwin en Tardif); • Begrotingen, jaarrekeningen en Jaarmagazines van Waardlanden; • Het bewonersonderzoek dat is uitgevoerd in het kader van deze evaluatie in januari 2025; • Gesprekken met de verschillende betrokkenen tussen december 2024 en februari 2025: o Gemeenten: contactambtenaren, communicatieadviseurs en medewerkers van de wijkteams/serviceteams; o Waardlanden: projectleider, projectbegeleider, applicatiebeheerder, medewerker KCC, beleidsmedewerker, informatiemanager, toezichthouders, milieucoaches, buitendienst, teammanager milieustraten, financieel adviseur en controller. • Relevante onderzoeken en evaluaties over activiteiten en projecten van Waardlanden; • Onderzoeken die in gemeenten in Nederland zijn uitgevoerd in het kader van het Landelijk Programma Van Afval Naar Grondstof Huishoudelijk Afval (VANG-HHA). Leeswijzer In Hoofdstuk 2 is de stand van zaken van de uitvoering van de Strategienota beschreven. De effecten op de ingezamelde hoeveelheden afval en grondstoffen en op de kwaliteit van grondstoffen komen aan bod in Hoofdstuk 3 (Milieu). Dat geldt ook voor de onderwerpen afvalpreventie en hergebruik.

In Hoofdstuk 4 is beschreven hoe inwoners zijn meegenomen in de beleidswijzigingen en hoe zij de veranderingen hebben ervaren. Hoofdstuk 5 zoomt in op de ontwijkroutes voor het restafval en grofvuil. Denk daarbij aan bijplaatsingen, zwerfafval, openbare prullenbakken, afvaldump en afvaltoerisme. De financiële gevolgen van de beleidswijzigingen zijn te vinden in hoofdstuk 6. Tot slot staan de conclusies in het laatste hoofdstuk. In de bijlagen zijn de vragenlijst van de online enquête (Bijlage 1) en het verslag van de straatgesprekken (Bijlage 2) te vinden. Samenvatting Deze evaluatie kan op hoofdlijnen worden gelezen door de antwoorden op de evaluatievragen te lezen (in de groene tekstvakken) – al dan niet in combinatie met de weergegeven tabellen en figuren – en vervolgens de conclusies in Hoofdstuk 7.

1

2 Uitvoering maatregelen en flankerend beleid In hoeverre zijn de maatregelen en het flankerend beleid uit de Strategienota uitgevoerd? Bijna alle maatregelen het flankerend beleid zijn uitgevoerd, soms later dan gepland. Momenteel zijn deze maatregelen gedeeltelijk of (nog) niet uitgevoerd: • Tot nu toe zijn geen extra papiercontainers of textielbakken geplaatst (stap 1); • De focus van de campagne Lekker opgeruimd verschuift vanaf 2025 van afvalscheiding naar preventie (stap 1); • Er zijn geen adresstickers op de minicontainers voor groente-, fruit- en tuinafval (gft-afval), papier en plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankenpakken (pmd) geplakt (stap 1); • In 2025 wordt besloten of de routes voor het legen van de ondergrondse restafvalcontainers aangepast worden op basis van de metingen van de vulgraad (stap 2); • Er is geen structureel en gecoördineerde maatwerkaanpak ontwikkeld voor de hotspots van bijgeplaatst afval naast ondergrondse containers (stap 2); • Alleen Gorinchem heeft de ja/ja sticker tegen ongeadresseerd reclamedrukwerk ingevoerd (overige maatregelen); • Het circulair netwerk is zich aan het ontwikkelen en de haalbaarheid van kansen wordt onderzocht (overige maatregelen); • De afval- en grondstofmonitor voor het ontsluiten van gegevens over de afvalhoeveelheden wordt ontwikkeld in 2025 (overige maatregelen).

2.1 Maatregelen stap 1: grondstoffeninzameling verbeteren / basis op orde

De eerste stap van de Strategienota (2021) was gericht op het op orde brengen van de basis. Een belangrijk onderdeel vormde de harmonisatie van de voormalige gemeente Vianen: woningen in de bebouwde kom stapten over van eigen containers voor restafval naar ondergrondse containers. Ook stond 2021 in het teken van de aanschaf van de benodigde inzamelmiddelen. Maatregel

Gereed

Toelichting

1A Omgekeerd inzamelen Vianen

In 2021 zijn in Vianen 164 ondergrondse containers voor restafval geplaatst. Voor plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankenpakken (pmd) kregen alle woningen een container in plaats van zakken. Woningen in het buitengebied kregen een nieuwe minicontainer voor restafval met chip.

1B Ondergronds brengen grondstofcontainers Vianen

In 2021 zijn in Vianen 36 ondergrondse containers voor glas en 34 voor papier geplaatst.

1C Extra milieuparkjes glas/papier/textiel

De afgelopen jaren zijn 10 extra ondergrondse containers voor glas geplaatst en waar mogelijk wordt een aantal ondergrondse restafvalcontainers momenteel omgebouwd naar glas. Of het zinvol is om extra textielbakken te plaatsen wordt in 2025 onderzocht.

1D Herstart gescheiden gftinzameling hoogbouw

±

In 2022 zijn 376 verzamelcontainers voor gft geplaatst bij woningen zonder eigen gft-containers.

2

Maatregel

Gereed

Toelichting

1E Verstrekken keukenemmertje voor gft

Op aanvraag zijn ongeveer 4.000 keukenemmertjes voor gft-afval uitgedeeld aan bewoners die gebruik maken van de verzamelcontainers voor gft.

1F Communicatie preventie en afvalscheiding

Sinds 2023 loopt de campagne Lekker opgeruimd, met veel aandacht voor afvalscheiding en de veranderingen in het beleid. De komende jaren verschuift de focus naar preventie.

±

1G Controle en handhaving op juist scheidingsgedrag

Vanaf begin 2023 vinden controles plaats van de inhoud van eigen containers voor gft en pmd; een jaar later dan gepland.

1H Adresstickers op grondstofcontainers

Niet uitgevoerd.

1I Nascheiding pmd hoogbouw

Het stoppen met bronscheiding van pmd in de hoogbouw is gefaseerd ingevoerd tussen november 2022 en november 2023.

Toelichting 1A: Invoering omgekeerd inzamelen Vianen en 1B: Ondergronds brengen grondstofcontainers Vianen De voormalige gemeente Vianen - met de kernen Vianen, Hoef en Haag, Everdingen en Zijderveld - is sinds 2019 onderdeel van gemeente Vijfheerenlanden. In 2021 is in dit gebied hetzelfde inzamelsysteem voor restafval en plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankenpakken (pmd) ingevoerd als in de andere Waardlandengemeenten. In totaal zijn in de voormalige gemeente Vianen 234 ondergrondse containers geplaatst, waarvan 164 voor restafval, 36 voor glas en 34 voor papier. Voor inwoners veranderde dit: • Alle woningen (ongeveer 8.500 woningen) o alle bovengrondse verzamelcontainers voor glas en papier zijn vervangen door ondergrondse verzamelcontainers; o de pmd-zakken verdwenen en de bovengrondse pmd-containers zijn in april 2023 verwijderd. • Woningen met een tuin binnen de bebouwde kom (bijna 8.000 woningen) o de eigen container voor restafval is omgevormd voor pmd en wordt elke twee weken geleegd; o er zijn ondergrondse verzamelcontainers voor restafval geplaatst. • Woningen in het buitengebied (818 woningen) o de eigen container voor restafval is vervangen door een nieuwe container met chip en wordt elke vier weken geleegd (818 stuks); o er is een vierde container voor pmd verstrekt en deze wordt elke vier weken geleegd (818 stuks).

Locatieplan ondergrondse containers In afstemming met de gemeente Vijfheerenlanden stelde Waardlanden het locatieplan voor de nieuwe ondergrondse containers op. Hierbij is rekening gehouden met onder meer de bereikbaarheid voor inwoners, de verkeersveiligheid, de groenvoorziening en de ondergrondse infrastructuur. De ondergrondse containers werden aangeschaft op basis van een Europese aanbesteding. Vanwege de beperkende coronamaatregelen konden er geen bewonersavonden plaatsvinden. Daarom zijn er telefonische informatie-gesprekken georganiseerd over het locatieplan. Inwoners kregen een brief en een plattegrond met de beoogde locaties en konden via mail aangeven dat zij hierover in gesprek wilden. Medewerkers van Waardlanden en van de gemeenten voerden ongeveer honderdvijftig telefonische gesprekken in een periode van enkele weken. Er zijn bezwaren ingediend tegen de beoogde containerlocaties. Op basis hiervan is een klein aantal locaties verplaatst. De laatste twee ondergrondse containers zijn medio 2024 geplaatst; enkele weken nadat de Raad van State het ingediende beroep van omwonenden ongegrond verklaarde.

Toelichting 1C: Plaatsing extra milieuparkjes glas/papier/textiel Er zijn minder nieuwe containers voor glas, papier en textiel geplaatst dan was voorzien in de Strategienota (100 containers). Uit een nadere analyse bleek dat er per inwoner gemiddeld voldoende containers staan, omdat bij veel hoogbouwlocaties ondergrondse glas- en papiercontainers waren geplaatst rondom de invoering van omgekeerd inzamelen (2016). Op verzoek van bewoners bekijkt Waardlanden of extra containers nodig zijn. Zo zijn in de afgelopen jaren ongeveer 10 extra ondergrondse glascontainers geplaatst. Op dit moment worden, waar dit mogelijk is, een aantal ondergrondse containers voor restafval omgebouwd naar glascontainers. Door de 3

invoering van het recycletarief is het aanbod van restafval namelijk afgenomen, waardoor niet alle restafvalcontainers altijd vol zijn. In 2025 wordt de noodzaak voor aanvullende verzamelcontainers voor textiel opnieuw geanalyseerd. Tot slot worden binnenkort in de binnenstad van Gorinchem extra ondergrondse papiercontainers geplaatst als gevolg van het stoppen met de papierinzameling door een vrijwilligersorganisatie.

Toelichting 1D: Herstart gescheiden gft-inzameling hoogbouw

In 2022 zijn verzamelcontainers voor gft geplaatst voor afval van groente-, fruit- en tuinafval en etensresten (gftafval) bij alle flats/appartementen en bovenwoningen en bij woningen zonder ruimte voor een eigen gftcontainer. De verzamelcontainers zijn te openen met de milieupas en staan waar mogelijk naast de ondergrondse containers. In totaal gaat het om 376 stuks, waarvan 140 in Gorinchem, 48 in Hardinxveld-Giessendam, 56 in Molenlanden en 132 in Vijfheerenlanden. Deze verzamelcontainers kwamen in gebruik vanaf het moment waarop de restafvalcontainers zijn afgesloten (maatregel 2A). Op vijf locaties in Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden zijn gft-containers geplaatst, in plaats van verzamelcontainers, die geleegd worden tijdens de reguliere huis-aan-huis-inzameling. Dit gebeurde bij appartementen waar een Vereniging van Eigenaren actief is. Communicatie Vóór de start van de gft-inzameling kregen bewoners een brief over het scheiden van groente-, fruit- en etensresten. Aan bewoners van de hoogbouw werd daarin ook uitgelegd dat pmd voortaan nagescheiden wordt en daardoor voortaan bij het restafval moet (maatregel 1L). Verder is op alle verzamelcontainers voor gft een sticker geplakt met symbolen die aangeven wat er bij het gft-afval hoort en een QR-code, die leidt naar de webpagina van Waardlanden met scheidingstips.

Toelichting 1E: Verstrekken van keukenemmertjes voor gft Bewoners die de verzamelcontainers gebruiken konden tussen juli tot september 2023 gratis een keukenemmertje aanvragen voor het verzamelen van hun gft-afval. De emmertjes zijn geleverd met een flyer met uitleg en een rol composteerbare zakken. Leerbedrijf Avres bezorgde de aangevraagde bakjes op bijna 4.000 adressen thuis. De emmertjes zijn niet actief gepromoot onder bewoners met een eigen gft-container, maar worden op verzoek uitgereikt.

Toelichting 1F: Communicatie preventie en afvalscheiding Om bewustwording te creëren startte Waardlanden samen met de vier gemeenten in 2023 de campagne Lekker opgeruimd. Hierin staan twee doelen centraal: de veranderingen in het beleid begrijpelijk maken en bewustmaking dat we werken aan een duurzame samenleving en de rol die mensen daar zelf bij spelen. Om de boodschap over te brengen gebruikt de campagne verschillende kanalen en methoden. De inzet van de milieucoaches en de educatiemedewerker hierin zijn onmisbaar (informatie over de voorlichtingscampagne, de milieucoaches en de educatie staat in hoofdstuk 4 in de paragrafen 4.1, 4.2 en 4.3). De campagne richt zich in de volgende fase meer op preventie (voorkomen van afval), zoals het tegengaan van voedselverspilling, verpakkingsvrij winkelen, etc. Op de website van Waardlanden staan al veel tips om afval te voorkomen.

Toelichting 1G: Controle en handhaving op juist scheidingsgedrag In juli 2023 startten twee controleurs van Waardlanden met het dagelijks controleren van de minicontainers voor gft en pmd, die op de inzameldagen aan de straat staan. Doel is het verbeteren van de kwaliteit en het verminderen van vervuiling van grondstoffen. Deze maatregel is later geïmplementeerd dan de bedoeling was (planning was in 2021). Inwoners zijn eerst voorgelicht over het nieuwe beleid en de scheidingsregels. Bewoners krijgen feedback via gele en rode hangers aan de container. Een gele hanger wijst erop dat er afval in de container zit dat er niet in hoort en de bewoner krijgt tips hoe de kwaliteit verbeterd kan worden. De container wordt wel geleegd. Een rode hanger wijst de bewoner erop dat de container voor een groot deel is gevuld met afval waar de container niet voor is bedoeld. Met een rode hanger blijft de container staan en wordt alleen bij de volgende ophaalronde geleegd als het afval eruit is gehaald dat er niet in hoort. In de Strategienota stond dat handhaving wordt ingezet wanneer ergens regelmatig rode hangers komen te hangen. Dit gebeurt in de praktijk niet. Omdat er geen adressticker op de containers zit, kunnen mensen niet individueel worden aangesproken.

Bovendien blijkt het niet legen van de container bij een rode hanger vaak al voldoende om de vervuiling uit de containers te laten halen.

4

Toelichting 1H: Adresstickers op grondstofcontainers

De Strategienota voorzag in adresstickers op de containers bij woningen voor pmd, gft en papier om de effectiviteit van de controle op inhoud te vergroten (maatregel 1G). Zonder adresstickers is het namelijk niet goed mogelijk is om bewoners individueel aan te spreken op vervuiling in hun container. Wegens andere prioriteiten en de hoge kosten is besloten om voorlopig geen adresstickers op de grondstofcontainers te plakken.

Toelichting 1I: Nascheiding pmd hoogbouw Bewoners van flats/appartementen, bovenwoningen en woningen zonder ruimte voor pmd-container zijn in 2023 gefaseerd overgestapt op nascheiding van pmd. Zij kunnen hun pmd niet meer scheiden en doen dit bij het restafval, dat vervolgens naar de nascheidingsinstallatie van HVC gaat. Dit besluit is genomen omdat hier weinig pmd werd aangeboden en uit onderzoeken bleek dat er veel vervuiling zat in de verzamelcontainers voor pmd. De nascheiding van pmd is op hetzelfde moment geïntroduceerd als het afsluiten van de ondergrondse containers (maatregel 2A) en de verzamelcontainers voor gft (maatregel 1D). In een brief is uitgelegd waarom deze keuze is gemaakt en hoe het precies werkt. Inmiddels zijn alle 250 ondergrondse containers die voorheen bestemd waren voor pmd omgevormd naar restafval.

2.2 Maatregelen stap 2: restafvalinzameling reguleren

In de tweede stap (2022 en 2023) stonden de voorbereidingen voor het recycletarief centraal. Maatregel

Gereed

2A Toegangscontrole ondergrondse restafvalcontainers 2B Meten vulgraad ondergrondse containers

±

Toelichting In 2022 zijn paslezers geplaatst op alle 1.400 ondergrondse restafvalcontainers. In 2023 zijn de containers afgesloten, gefaseerd per gemeente, en kregen alle woningen een milieupas. In 2022 zijn vulgraadmeters geplaatst op alle ondergrondse restafvalcontainers. De bedoeling is dat in 2025 wordt besloten of de routes aangepast worden op de vulgraad van de containers.

2C Chippen minicontainers restafval buitengebied

In 2022 kregen alle woningen in het buitengebied een nieuwe container voor restafval met chip (ongeveer 10.000 woningen).

2D Toegangscontrole milieustraat

Op 1 december 2023 is de toegangscontrole op alle milieustraten ingevoerd.

2E Aanpak bijplaatsingen

Er is veel aandacht geweest voor voorlichting en handhaving en het afval naast ondergrondse containers wordt regelmatig opgeruimd. De maatwerkaanpak voor hotspots is echter niet structureel en gecoördineerd uitgevoerd.

±

Toelichting 2A: Toegangscontrole op ondergrondse restafvalcontainers

In 2022 is toegangscontrole ingevoerd om misbruik van de voorzieningen door passanten, bedrijven en inwoners van andere gemeenten te voorkomen. Alle ondergrondse containers voor restafval kregen een nieuwe zuil en werden uitgerust met een elektronisch slot en een paslezer van WasteVision (circa 1.400). Het afsluiten van de 5

containers gebeurde in fasen tussen april en november 2023: Hardinxveld-Giessendam was vanaf april als eerste aan de beurt, Gorinchem volgde vanaf mei, Molenlanden was in september aan de beurt en tot slot Vijfheerenlanden in november 2023. Sindsdien kunnen de containers alleen gebruikt worden met een milieupas door inwoners van het Waardlanden-gebied. Aanpassing inwerpopening In 2022 zijn ook de inwerpopeningen van de restafvalcontainers aangepast: een vernauwing is aangebracht om de klep geschikt te maken voor afvalzakken van 60 liter in plaats van 80 liter. Deze aanpassing leidde echter tot onbalans van de klep, die daardoor soms te zwaar werd. Het is helaas een aantal keren voorgekomen dat bewoners de trommel pijnlijk op hun handen of armen kregen. Om de kleppen soepel te kunnen openen en sluiten, zijn gasveren geplaatst op alle restafvalcontainers. Milieupassen bebouwde kom Enkele weken voorafgaand aan het afsluiten van de containers kregen alle woningen in de bebouwde kom via de post een milieupas met uitleg. Per adres wordt één milieupas uitgegeven, waarmee alle ondergrondse restafvalcontainers in de eigen gemeente zijn te openen. Uitstel verzending milieupassen Molenlanden en Vijfheerenlanden Als gevolg van de genoemde problemen met de ondergrondse containers bleef de drukte aanhouden. Daarom zijn de milieupassen in twee gemeenten later verstuurd dan gepland.

In Molenlanden zijn de passen begin september 2023 verzonden in plaats van in juni 2023. Voordat besloten werd over het uitstel, waren de brieven echter al verstuurd en was er al aandacht aan besteed in de lokale krant en op de sociale media. Dit zorgde voor veel reacties. In Vijfheerenlanden zijn de passen eind oktober 2023 verstuurd. Uitgifte milieupassen bij nieuwe adressen en bij verliezen milieupas In de eerste maanden na de invoering van de passen was het werkproces rondom de oplevering van nieuwe woningen niet goed ingericht. Dat is nu wel het geval. De gemeenten geven aan Waardlanden door dat er nieuwe adressen zijn, zodra de gemeentelijke belastingen correct kunnen worden opgelegd. In de informatievoorziening van gemeenten voor nieuwe inwoners staat wanneer en hoe nieuwe bewoners hun milieupas kunnen aanvragen. Waardlanden geeft de milieupas en eventuele minicontainers voor gft, pmd, papier en restafval uit, na een verzoek door de nieuwe bewoner en de check op de woning. In december 2024 besloot het bestuur om het werkproces bij verlies van een milieupas anders in te richten. Voorheen konden mensen gratis een nieuwe pas aanvragen bij Waardlanden. Dit kwam echter (te) vaak voor. Nu kunnen mensen zelf een aanvraag voor een nieuwe pas doen. De verloren pas wordt geblokkeerd en een nieuwe pas wordt tegen betaling van € 15,- toegestuurd.

Door deze financiële prikkel wordt er zorgvuldiger omgegaan met de milieupas en dus met gemeenschapsgeld.

Toelichting 2B: Meten vulgraad ondergrondse containers

In 2022 is tegelijk met de paslezers ook een vulgraadmeter geplaatst in alle ondergrondse restafvalcontainers. De Strategienota voorzag echter niet in het benodigde budget voor de software, die de vulgraad koppelt aan de planning voor het legen van de containers. Naar verwachting wordt binnenkort besloten over de aanschaf van deze software binnenkort aangeschaft en kan in de loop van 2025 wel op vulgraad worden gereden. Momenteel rijdt Waardlanden nog op basis van een vaste frequentie per container. Op basis van de ervaring van de chauffeurs worden veel restafvalcontainers nu al minder vaak geleegd; door het recycletarief is het aanbod van restafval immers gedaald.

Toelichting 2C: Chippen minicontainers restafval buitengebied In het buitengebied gebruiken inwoners eigen containers voor restafval. Ter voorbereiding op het recycletarief kregen 10.000 woningen in 2022 een nieuwe container voor restafval van 240 liter met identificatiechip. De oude containers zijn opgehaald en naar een recyclingbedrijf gebracht. Het bedrijf dat de containers leverde aan alle adressen heeft de bewoners ook geïnformeerd met brieven.

6

Toelichting 2D: Toegangscontrole milieustraten

Sinds 1 december 2023 zijn de milieustraten alleen toegankelijk met de milieupas voor alle bezoekers. Om de toegangscontrole mogelijk te maken, zijn de bestaande zuilen met de slagbomen voorzien van een paslezer (Precia Molen). De zuilen hebben software voor de dataregistratie (UniWin) en zijn via een sim-kaart verbonden met internet. Inwoners die met een bedrijfsbus komen en een milieupas bij zich hebben zijn ook welkom. Vóór die tijd werden alle bezoekers met een bedrijfsbus geweerd om te voorkomen dat bedrijfsafval werd gebracht. In december 2023 waren de bezoekersaantallen op alle locaties zeer hoog. Ongeveer tweemaal zoveel bezoekers dan in december van eerdere jaren. Inwoners van Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden wilden hun grof afval nog gratis wegbrengen. Verzending milieupassen buitengebied Woningen in het buitengebied en aan de rand van de gemeenten kregen hun milieupas eind november 2023. Deze passen zijn alleen geactiveerd voor de milieustraten en niet voor de ondergrondse restafvalcontainers. Extra uitleg in beginperiode In de eerste maanden na de introductie van de toegangscontrole moesten de medewerkers op de milieustraten veel uitleg geven over de nieuwe werkwijze en over afvalscheiding. De milieucoaches hebben hierbij ondersteund. In het begin vergaten bezoekers regelmatig om hun pas mee te nemen; dat gebeurt nu nauwelijks meer.

Gebruik Avri-pas Inwoners van de vroegere gemeente Lingewaal (Asperen, Herwijnen, Heukelum, Spijk en Vuren) mogen de Waardlanden-milieustraten gebruiken. Zij kregen in november 2023 informatie van Avri over hoe dit werkt met de Avri-pas. Er zijn afspraken met Avri gemaakt over het doorgeven van deze dataregistraties.

Toelichting 2E: Aanpak bijplaatsingen Handhaving Voor de handhaving op bijgeplaatst afval is een team van toezichthouders samengesteld (maatregel 3E). Voorlichting en containersticker In de aanloop naar de inzet van handhaving is uitgebreid gecommuniceerd over bijplaatsingen. De boodschap is dat afval naast containers niet is toegestaan, veel geld kost, gevaarlijk kan zijn en zorgt voor viezigheid en ongedierte. Dit stond in de folders bij de bewonersbrieven over het recycletarief (maatregel 3A), in de huis-aanhuisbladen en op de website van Waardlanden. Bewoners zijn ook persoonlijk geïnformeerd over het juist aanbieden van afval door de milieucoaches en de toezichthouders. In mei 2024 is de containersticker “Een schone buurt begint bij jou” op alle ondergrondse containers voor restafval geplakt. Met de QR-code op deze sticker komen mensen uit op de website van Waardlanden met informatie, in acht talen, over afvalscheiding, het maken van een grofvuilafspraak en het doen van een melding van een container die vol is of storing heeft. Aanpak maatwerk hotspots niet uitgevoerd In de Strategienota is opgenomen dat maatwerk wordt uitgevoerd voor de hotspots. Hotspots zijn containerlocaties waar structureel afval wordt bijgeplaatst.

Afhankelijk van de oorzaak van de bijplaatsingen zou per locatie een keuze gemaakt worden uit maatregelen, zoals gerichte huis-aan-huis voorlichting, extra handhaving, herinrichten van de containerlocaties en containeradoptie. Deze maatwerkaanpak is niet integraal en gecoördineerd opgepakt, ontwikkeld en uitgevoerd. Er zijn wel activiteiten uitgevoerd rondom een aantal locaties, zoals de aanleg van containertuintjes bij een aantal containerlocaties in Gorinchem, het organiseren van een bewonersavond voor een niet-Nederlands sprekende doelgroep en de samenwerking met sociale partners (zoals de woningbouwvereniging en het opbouwwerk). Bovendien wordt bijgeplaatst afval snel opgeruimd om erger te voorkomen en is sprake van handhaving door de toezichthouders (zie maatregel 3D Extra inzet op zwerfafval en dumpafval in de volgende paragraaf). Over een eventueel vervolg van de maatwerkaanpak op de hotspots is een afzonderlijk advies gegeven (Avalon Advies, maart 2025).

7

2.3 Maatregelen stap 3: afval scheiden belonen

In drie van de vier gemeenten is op 1 januari 2024 - een jaar later dan gepland - in de derde en laatste stap het recycletarief ingevoerd. Het jaar 2023 stond voornamelijk in het teken van de voorbereidingen. Maatregel 3A Invoering variabel tarief restafval 3B Invoering grof afval aan huis ophalen tegen betaling 3C Acceptatiebeleid milieustraten aanpassen

Gereed

Toelichting

Het betalen voor restafval en grof afval is met één jaar uitstel ingevoerd in drie van de vier gemeenten. Sinds 1 januari 2024 werken deze gemeenten met een tarief voor restafval (recycletarief) en voor grof afval (ophaalafspraken en brengen naar de milieustraten).

3D Communicatie

Met de campagne Lekker opgeruimd zijn inwoners vanaf medio 2023 voorbereid op de introductie van het recycletarief.

3E Extra inzet op zwerfafval en dumpafval (handhaving en reinigingsinzet)

Sinds 2023 nam Waardlanden de handhaving op afvalovertredingen over van de gemeenten. Er is een team van toezichthouders in dienst gekomen. In de praktijk bleek het niet nodig om meer personeel in te zetten voor reiniging.

Toelichting 3A: Invoering variabel tarief restafval De gemeenten Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden hebben op 1 januari 2024 het recycletarief ingevoerd. De gemeenteraad van Vijfheerenlanden heeft op 10 juni 2021 een motie aangenomen met het verzoek om te onderzoeken of inwoners op andere manieren dan het recycletarief gemotiveerd kunnen worden voor meer afvalscheiding, zoals bijvoorbeeld via sparen voor goede doelen of verenigingen met het inleveren van grondstoffen. Deze gemeente neemt nog een besluit over het al dan niet invoeren van het recycletarief. Uiteindelijk is de implementatie van het tarief voor restafval en grofvuil één jaar uitgesteld. Dit was een gevolg van de inval van Rusland in Oekraïne in 2022, waardoor elektronische onderdelen voor de toegangsregistratie op de ondergrondse containers en de verzamelcontainers voor gft niet op tijd geleverd konden worden. Voor de projectorganisatie bleek dit uitstel welkom; het uitstel leverde extra tijd op om de werkzaamheden zorgvuldig uit te voeren en de dataregistraties op orde te krijgen. Tarieven Eind 2023 stelden de drie gemeenteraden de nieuwe tariefstructuur vast via de verordening afvalstoffenheffing en zijn de belastingverordeningen aangepast. De hoogte van de tarieven verschilt per gemeente en zijn weergegeven in paragraaf 6.2.

Naast het vaste deel gelden er drie tarieven voor restafval: • Hoogbouw: een bedrag per storting in de ondergrondse containers voor restafval Appartementen, flat- en bovenwoningen en laagbouwwoningen zonder containers bij de woning (zoals in het centrum van Gorinchem en Nieuwpoort). Omdat hier nascheiding van toepassing is en deze bewoners het pmd samen met restafval in de verzamelcontainers voor restafval gooien, is hun recycletarief lager dan voor laagbouw.

8

• •

Laagbouw: bedrag per storting in de ondergrondse containers voor restafval Woningen met containers voor pmd, papier/karton en gft bij hun woning. Buitengebied: bedrag per lediging van de eigen minicontainer voor restafval Woningen met vier containers bij hun woning, waaronder een restafvalcontainer.

Bescherming persoonsgegevens Om de afvalstoffenheffing voor elk adres vast te kunnen stellen, is het nodig om adresgegevens te koppelen aan gegevens over het gebruik van de voorzieningen voor restafval en grofvuil. De grondslag voor het registreren is vastgelegd in de gemeentelijke belastingverordeningen en de verordeningen op de afvalstoffenheffing. Volgens de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) moeten deze persoonsgegevens rechtmatig, behoorlijk en transparant worden verwerkt. Deze mogen alleen worden gebruikt voor het doel waarvoor zij zijn aangevraagd en alleen onder ogen komen van de mensen voor wie ze bestemd zijn. De projectorganisatie heeft veel tijd en energie gestoken in het beschermen van persoonsgegevens bij de registraties. Zo heeft Waardlanden verwerkersovereenkomsten afgesloten met de gemeenten en de betrokken partijen en is de privacyverklaring Huishoudelijk afval vastgesteld en toegankelijk voor inwoners via de websites van Waardlanden en de gemeenten. Er geldt een aparte privacyverklaring voor Vijfheerenlanden. Registraties aanbod restafval Dankzij de inspanningen van alle betrokken partijen verlopen de dataprocessen soepel. Waardlanden is verantwoordelijk voor het doorgeven van de registraties van het aanbod van restafval aan de gemeenten. Dit gebeurt dagelijks (’s nachts) via een automatische koppeling op een beveiligde server.

Om dit te kunnen organiseren heeft Waardlanden intensief samengewerkt met AMCS Afval Software, Clever en Cibas. De gemeenten verzorgen de afrekening van het recycletarief via de gemeentelijke belastingen. Er is veel aandacht besteed aan de afstemming met de teams belastingen van de gemeenten en de afspraken over de dataoverdracht. De eerste afrekening over het aanbod van restafval per adres over 2024 is in februari/maart bij inwoners afgegeven. Ondergrondse restafvalcontainers bebouwde kom Het gebruik van de milieupas op de ondergrondse containers wordt geregistreerd via de paslezer. De geregistreerde data worden dagelijks automatisch uitgewisseld met de gemeentelijke belastingen vanuit Tardif via een beveiligde koppeling. In de loop van 2024 ontvingen bewoners die veel gebruik maakten van de ondergrondse containers een brief van de gemeenten om hen nogmaals te informeren over de kosten hiervan. Minicontainers restafval buitengebied Om de registratiechips op de minicontainers voor restafval in het buitengebied uit te kunnen lezen, zijn alle zijladers in 2023 voorzien van scanapparatuur (11 stuks). Voor het containermanagementsysteem wordt ook samengewerkt met Cibas. Tijdens de testrondes bleek dat het systeem soms haperde. Dit is verholpen met een betere afstelling van de apparatuur.

Wanneer een chauffeur een container zonder chip aantreft (meestal een oud model) of een container die als vermist is opgegeven, dan haalt Waardlanden deze op. Maatwerk voor doelgroepen Zoals vastgelegd in de Strategienota zijn er maatwerkregelingen voor bepaalde doelgroepen gekomen. Huishoudens met laag inkomen Huishoudens die voorheen in aanmerking kwamen voor kwijtschelding, kunnen daar in de nieuwe situatie ook gebruik van maken. Het kwijtscheldingsbeleid verschilt per gemeente. Huishoudens met medisch afval en de containers met geel deksel Bewoners met veel (onvermijdbaar) afval wegens een ziekte of aandoening – zoals materiaal van stoma’s of nierdialyse of incontinentiemateriaal – kunnen een financiële tegemoetkoming krijgen via de gemeentelijke belastingen. Deze regeling verschilt per gemeente. Mensen moeten de voorziening zelf aanvragen. Sinds de introductie van omgekeerd inzamelen (Van Afval Naar Grondstof in 2016) konden mensen een minicontainer met geel deksel aanvragen, wanneer zij uit medische overwegingen niet naar de ondergrondse containers kunnen lopen. Over deze mogelijkheid werd niet actief gecommuniceerd. De Strategienota voorzag hier niet in. Omdat de containers met geel deksel misbruik kunnen uitlokken (restafval gratis aanbieden) en de gemeenten een financiële compensatie voor medisch afval hadden ingesteld, besloot het bestuur eind 2023 om

9

deze regeling te beëindigen. Waardlanden informeerde de betreffende huishoudens met een brief dat alle containers met geel deksel zouden worden opgehaald. Deze actie is echter niet uitgevoerd, omdat dit veel reacties opleverde van gebruikers met een medisch probleem. In februari 2025 besloot het bestuur alsnog om in 2025 te stoppen met de regeling voor de containers met geel deksel. Gemeenten kunnen de keuze maken om de regeling als extra service te continueren. Molenlanden kiest hiervoor. Zwerfafvalpakkers (ZAP’ers) De Strategienota had er niet in voorzien dat zwerfafvalpakkers (bewoners die vrijwillig zwerfafval opruimen) extra kosten maken voor hun restafval. In de praktijk is een oplossing voor hen bedacht: zwerfafvalpakkers kunnen bij de milieucoaches een speciale zwerfafvalpas aanvragen. Met deze pas kunnen zij de ondergrondse containers gratis openen en betalen ze niet zelf voor het opgeruimde zwerfafval. De zwerfafvalpas is geregistreerd op de naam van de aanvrager, die akkoord gaat met de gebruiksvoorwaarden. De milieucoaches controleren steekproefsgewijs om misbruik te voorkomen. Er zijn momenteel ongeveer 500 zwerfafvalpassen geregistreerd en slechts één keer is er een vermoeden van misbruik geweest. De betreffende inwoner is hierop aangesproken.

Toelichting 3B: Invoering grof afval aan huis ophalen tegen betaling

Sinds 1 januari 2024 kunnen inwoners van de drie diftargemeenten grofvuil en wit- en bruingoed aan huis laten ophalen voor € 40,- per m³. Daarvoor was dit gratis. Het bestuur heeft het ophaaltarief vlak voor de invoering vastgesteld, namelijk op 15 december 2023. Het ophaaltarief is ingevoerd om goed scheiden van grof afval op milieustraten te stimuleren en om te voorkomen dat restafval als grofvuil wordt aangeboden om zo het recycletarief te ontlopen. Wanneer bewoners de ophaalafspraak maken, betalen zij vooraf via iDeal.

Toelichting 3C: Acceptatiebeleid milieustraten aanpassen Op de milieustraten geldt sinds 1 januari 2024 voor inwoners van Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam en Molenlanden een tarief voor grof huishoudelijk afval, grof tuinafval, puin, schoon hout, geïmpregneerd hout, gips/cellenbeton en bitumen dakleer. De overige deelstromen blijven gratis. Hiervoor stelde het bestuur op 9 juni 2022 een nieuw acceptatiebeleid met bijhorende tarieven vast. Ook is een nieuw reglement voor de milieustraten en het Kringloopplein vastgesteld. In maart 2023 besloot het bestuur een uitzondering te maken voor Vijfheerenlanden: inwoners van deze gemeente betalen niet voor het aanbieden van de grondstoffen, maar de niet-geïnde tarieven worden administratief inzichtelijk gemaakt en doorbelast aan de gemeente. Betalen en tarieven Het tarief geldt vanaf het vierde bezoek en betalen kan met pin. De eerste drie bezoeken per jaar met betaald afval zijn gratis. Met ‘tikken’ op de milieupas wordt bijgehouden hoe vaak inwoners met betaald afval de milieustraten hebben bezocht. Hieronder staan de tarieven op de milieustraat. Gemeente

Gorinchem, HardinxveldGiessendam en Molenlanden

Vijfheerenlanden

Tarief 2024 en 2025 (eerste drie bezoeken gratis)

Tot kwart kuub (1/4 m3)

Tot halve kuub (1/2 m3)

Grof tuinafval

gratis

€ 7,00

Puin

gratis

€ 7,00

Schoon hout

gratis

€ 7,00

Geïmpregneerd hout

€ 10,00

€ 20,00

Gips/cellenbeton

€ 10,00

€ 20,00

Bitumen (dakleer)

€ 10,00

€ 20,00

Grof huishoudelijk afval

€ 10,00

€ 20,00

Alle deelstromen die aangeboden kunnen worden op de milieustraat

gratis

gratis

10

Het blijkt dat het afrekenen aan de poort niet altijd goed en efficiënt verloopt: zodra bezoekers op de knop OK op het pinapparaat drukken, is annuleren van de betaling niet meer mogelijk. Om een correctie uit te kunnen voeren moeten medewerkers dan de milieupas Waardlanden gebruiken. Veranderingen voor het personeel De invoering van het tarief betekende voor de medewerkers en beheerders van de milieustraten een grote verandering, die voor extra werk zorgde. Zij moeten aan de poort het aantal kuub betaald afval inschatten en stimuleren dat mensen hun afval goed scheiden. In de Strategienota was dan ook rekening gehouden met extra bemensing en in de loop van 2023 is de bezetting op alle milieustraten uitgebreid van twee naar drie medewerkers en van drie naar vier mensen in Gorinchem en Vianen. Er zijn nu 19 vaste medewerkers. Om de planning op de zaterdagen rond te krijgen is nog uitbreiding van de vaste bezetting nodig. Incidenten agressie Voorafgaand aan de invoering van het tarief hebben de medewerkers van de milieustraat een training gekregen over de omgang met agressief gedrag. Net als voorheen vonden er in 2024 incidenten met agressie plaats, maar niet meer dan in voorgaande jaren. Het agressieve gedrag van bezoekers ging meestal over het scheiden zelf (kost moeite) en niet over het tarief.

Toelichting 3D: Communicatie Vanaf medio 2023 zijn inwoners met de campagne Lekker opgeruimd goed voorbereid op de introductie van het recycletarief (paragraaf 4.1).

Toelichting 3E: Extra inzet op zwerfafval en dumpafval (handhaving en reinigingsinzet) Rondom de invoering van het recycletarief voorzag de Strategienota structureel in een verhoging van de inzet op handhaving en reiniging. In 2023 heeft Waardlanden de handhaving op afvalovertredingen overgenomen van de gemeenten, maar de personele inzet voor reiniging blijkt in de praktijk ongewijzigd. Team handhaving Waardlanden heeft sinds 1 maart 2023 een team van toezichthouders in dienst, die de handhaving uitvoeren. Als gevolg van personele wisselingen en structureel verzuim zijn al geruime tijd slechts twee van de geplande vier toezichthouders actief inzetbaar. De toezichthouders richten zich op bijplaatsingen en afvaldump en niet op zwerfafval. Telkens zijn zij met twee collega’s een vaste dag per week in een gemeente aanwezig. Dit schema wijzigt elk kwartaal om te voorkomen dat degenen die afval bewust dumpen of bijplaatsen een patroon herkennen. Tot nu toe waren de toezichthouders enkel op weekdagen overdag te vinden in de wijken. In 2025 gaan ze in een pilot testen wat hun aanwezigheid in de weekenden oplevert (pilot moet nog worden uitgevoerd en geëvalueerd). Handhavingsstrategie In februari 2023 heeft het bestuur van Waardlanden de handhavingsstrategie vastgesteld, geïnspireerd op succesvolle voorbeelden in Nederland.

Gekozen is voor bestuursrechtelijke handhaving: de toezichthouders controleren vuilniszakken en schrijven beschikkingen uit. Degenen die een overtreding begaan, worden niet op heterdaad betrapt en er geldt een ‘omgekeerde bewijslast’: mensen moeten zelf bewijzen dat ze het niet hebben gedaan. De toezichthouders gaan af op meldingen van afval naast containers of op meldingen van afvalzakken in de openbare ruimte of constateren dit tijdens hun ronde. Ze maken foto’s en onderzoeken het afval. Zijn er geen aanwijzingen over de eigenaar van het afval te vinden, dan proberen ze eventuele getuigen of omwonenden te spreken. Tot slot ruimen de toezichthouders de afvalzakken op, nemen grofvuil mee om dit gescheiden af te voeren of ze laten de grotere hoeveelheden grofvuil opruimen. Na een periode van informeren en waarschuwen passen de toezichthouders sinds juni 2023 ‘spoedeisende bestuursdwang’ toe. Hiervoor geldt een beschikking van € 206,50 voor de opruimkosten van het afval. Inzet reiniging Medewerkers van Waardlanden ruimen afval dat in Gorinchem naast containers staat zo snel mogelijk op. In Hardinxveld-Giessendam, Molenlanden en Vijfheerenlanden doen de wijkteams/serviceteams van de gemeenten dit. De personele inzet voor de reiniging voor en na de invoering van het nieuwe beleid is niet veranderd:

11

•

• •

•

Gorinchem: Waardlanden rijdt driemaal per week alle ondergrondse locaties langs om het afval naast de containers op te ruimen (maandag, woensdag en vrijdag). Op zondag wordt het afval bij hotspots opgeruimd. Hotspots zijn containerlocaties waar structureel afval wordt bijgeplaatst. Tijdens de ronde wordt gestart met de binnenstad en het winkelcentrum en daarna volgen de hotspots. Ook worden meldingen over bijplaatsingen opgepakt. De inzet is nog steeds ongeveer circa 55 uur per week. Hardinxveld-Giessendam: De wijkteams van de gemeente ruimen 1 á 2 bijplaatsingen per dag op. Dit afval wordt meegenomen tijdens de reguliere werkzaamheden. Molenlanden: De serviceteams van de gemeente verwijderen bijplaatsingen zo snel mogelijk na melding of constatering. Vanaf maandag blijft het afval echter liggen totdat de toezichthouders komen controleren (meestal op dinsdag of woensdag). Voor zowel Regio Oost als Regio West is de benodigde inzet nog steeds 2 tot 4 uur per week. Vijfheerenlanden: De wijkteams van de gemeente ruimen bijplaatsingen dagelijks op basis van meldingen en eigen constateringen op. Op maandag (met twee ploegen) en op vrijdag worden standaard alle probleemlocaties (hotspots) afgereden. De inzet is nog steeds ongeveer 40 uur per week. Wijkteams van de gemeente verwijderen de bijplaatsingen. Dat gebeurt dagelijks op basis van meldingen en eigen constateringen.

Openstaande punten naar aanleiding van invoering recycletarief

Automatisering werkproces handhaving Het werkproces voor de beschikkingen voor onjuist aangeboden afval is nog niet geautomatiseerd. Hierdoor kost de administratie veel extra tijd. Dat geldt met name voor het controleren van de Basisregistratie Personen (BRP), dat nu door de gemeenten zelf gebeurt. Er wordt gewerkt aan het automatiseren van de beschikkingen via een medewerkers app en aan een verandering in het werkproces, waarbij Waardlanden zelf de BRP kan controleren. Gebruik milieustraten bij verhuizing Als nieuwe bewoners uit de drie diftargemeenten na hun verhuizing een milieupas aantreffen waarvan de drie ‘tikken’ al zijn verbruikt, kunnen deze ‘tikken’ nog niet automatisch op nul worden gezet. Deze bewoners krijgen alsnog drie gratis ‘tikken’ wanneer zij een aanvraagformulier invullen. In 2024 heeft Waardlanden deze formulieren meer dan 20 keer uitgereikt. In 2025 wordt bekeken of deze ‘tikken’ automatisch op nul gezet kunnen worden, zodra de gemeenten een verhuizing doorgeven. Milieupassen bij leegstand Verder blijken milieupassen gekoppeld te zijn aan adressen waar geen bewoner is geregistreerd. De kosten voor het openen van de ondergrondse containers met deze milieupassen kunnen daardoor niet worden geïnd in de drie diftargemeenten. Bekeken wordt of het mogelijk is om milieupassen automatisch te blokkeren op adressen waar sprake is van leegstaand.

Alle afvalkosten in de verordening afvalstoffenheffing Sinds de invoering van het recycletarief brengt Waardlanden de kosten voor de ophaalservice voor grofvuil en de poorttarieven bij de milieustraat direct bij de inwoner in rekening. In de loop van 2025 geldt dit ook voor de kosten voor een nieuwe milieupas indien de oude pas kwijt is. Deze kosten staan niet vermeld in de gemeentelijke verordeningen voor de afvalstoffenheffing. Momenteel wordt uitgezocht of dit moet gebeuren in het kader van de rechtmatigheid. Ontvlechting Vijfheerenlanden uit recycletarief De besluitvorming in Vijfheerenlanden over het niet invoeren van het recycletarief gebeurde op een relatief laat moment in het proces (maart 2023). Hierdoor is de ontvlechting van deze gemeente uit Stap 3 van de Strategienota onvoldoende doorgevoerd. Een voorbeeld hiervan is dat de campagne Lekker opgeruimd zich in 2023 en 2024 richtte op afvalscheiding en op de beleidswijzigingen voor de drie diftargemeenten, terwijl Vijfheerenlanden de pijlen wilde richten op preventie en hergebruik. Een ander voorbeeld is dat in Vijfheerenlanden, net als in de diftargemeenten, de frequentie van het ophalen van grofvuil is verhoogd.

12

2.4 Overige maatregelen

Maatregel

Gereed

Toelichting

4A Milieueducatie

Sinds eind 2022 is een educatiemedewerker in dienst bij Waardlanden, die onder andere het programma ‘Afvalvrije Scholen’ uitvoert.

4B Ja/ja sticker voor ontvangen reclamedrukwerk

De ja/ja sticker tegen ongevraagd ongeadresseerde reclame was al ingevoerd in Gorinchem. De andere gemeenten die deze sticker willen invoeren moeten dit nog regelen in de eigen afvalstoffenverordening.

4C Haalbaarheidsonderzoek Circulair Netwerk

Er is een circulair netwerk opgericht met kringloopwinkels en circulaire werkplaatsen uit de regio. In 2022 zijn het Kringloopplein in NieuwLekkerland en het Ecopark in Groot-Ammers geopend. In een studie zijn de circulaire kansen voor de hele regio in kaart gebracht. De haalbaarheid hiervan wordt per deelproject getoetst.

±

Toelichting 4A: Milieueducatie Sinds eind 2022 is een educatiemedewerker in dienst bij Waardlanden, die onder andere het programma ‘Afvalvrije Scholen’ uitvoert. Diens activiteiten zijn afzonderlijk geëvalueerd en toegelicht in hoofdstuk 4, paragraaf 4.3.

Toelichting 4B: Ja/ja sticker voor ontvangen reclamedrukwerk De ja/ja sticker tegen het verspreiden van ongewenste ongeadresseerde reclame is niet in gezamenlijkheid ingevoerd. In Gorinchem was de ja/ja sticker al ingevoerd. Waar individuele gemeenten dit willen, kunnen zij hun gemeentelijke afvalstoffenverordening aanpassen en de communicatie hierover organiseren.

Toelichting 4C: Haalbaarheidsonderzoek Circulair Netwerk In de Strategienota is een visie op het regionaal Circulair Netwerk opgenomen. In dit netwerk worden partijen in de regio samengebracht die actief zijn op het gebied van kringloop, reparatie, upcycling, duurzaam ondernemen, participatie en educatie. Waardlanden onderhoudt de relaties met kringloopwinkels, circulaire werkplaatsen en rommelmarkten in de regio. Partners hierin zijn: Kringloop Gorinchem, Opnieuw & Co Leerdam, Kringloop Graafstroom, Kringloop De Cirkel, Kringloop Giessenlanden, Kringloop Ameide, Kringloop Zederik, Kringloop Vianen, Tweedekanswinkel de Bob-SHOP, GaIn Kringloop Nieuw Lekkerland, De Cirkel Hardinxveld, Goudriaan, Woord & Daad, Het Goed en Dorcas, ’t Winkeltje Leerdam, ASVZ Leerdam houtwerkplaats, De Gezel, Ijzersterk voor t goede werk en Blik op maat. In 2024 adviseerde Waardlanden de kringloopwinkels over het goed scheiden van grondstoffen en ondersteunde diverse partners bij de kosten voor het afvoeren van afval dat via inwoners bij hen binnenkomt.

13

Kringloopplein, Ecopark en milieustraten De milieustraten vervullen een rol in het versterken van het circulaire netwerk. Onderdeel van de visie op het Circulair Netwerk was de realisatie van het Kringloopplein in Nieuw-Lekkerland en het Ecopark in Groot-Ammers, beiden geopend in 2022. Voor de milieustraten Gorinchem, Leerdam en Vianen worden momenteel studies naar de toekomstige mogelijkheden uitgevoerd. De resultaten worden per deelproject in 2025 verwacht. Huidige voorzieningen milieustraten Wat is de stand van zaken in het voorzieningenniveau op de Waardlanden-milieustraten? • Bezoekers kunnen 25 deelstromen en kringloopgoederen brengen naar de milieustraten. • Overal zijn nieuwe borden geplaatst, er zijn containers voor babyluiers geplaatst, de containers voor pmd zijn verwijderd en inwoners kunnen een aanhangwagen lenen. • De grootste veranderingen betreffen het invoeren van de milieupas (1 december 2023) en het betalen voor een aantal afvalstromen vanaf het vierde bezoek voor inwoners uit de diftargemeenten (1 januari 2024). • In 2022 is het Kringloopplein Nieuw-Lekkerland geopend. Hier worden goederen gesorteerd en opgeknapt voor de kringloopwinkel. Niet-herbruikbare goederen worden gedemonteerd en gerecycled. Het repaircafé is gevestigd op het terrein.

Er worden kringloopgoederen, klein chemisch afval en kleine hoeveelheden herbruikbaar bouwmateriaal, papier/karton, harde plastics, metalen en defecte apparaten aangenomen. • In 2022 is ook het Ecopark Groot-Ammers geopend. Hier is een milieustraat, educatieruimte, 2de kans bouwmaterialendepot, werkplaats, en recyclingcentrum gevestigd. Bezoekers brengen/kopen hier gebruikte bouwmaterialen en laten goederen repareren. Het recyclingcentrum zet goederen die niet hergebruikt kunnen worden om naar grondstoffen.

Het Waardlanden-gebied telt momenteel zes milieustraten. Bezoekers kunnen hier 25 afvalstromen brengen: asbest, autobanden, babyluiers, dakleer, drukhouders, elektrische en elektronische apparatuur, frituurvet/bakolie, gips, glas, gft-afval, grof huishoudelijk afval, hout, kerstbomen, klein chemisch afval (kca), kunststof, matrassen, metaal, opblaasartikelen, oude fietsen, papier en karton, piepschuim (eps), puin, restafval, snoeihout, textiel en vla kilogramlas. Verder kunnen overal kringloopgoederen worden ingeleverd (zie alinea hieronder). Op het Kringloopplein Nieuw-Lekkerland is het niet mogelijk om asbest, autobanden, grof huishoudelijk afval, puin en snoeihout in te leveren. Bewoners zonder aanhangwagen kunnen gratis een aanhanger lenen om spullen naar de milieustraat te brengen.

Veranderingen milieustraten Naast het invoeren van de milieupas is dit sinds 2021 veranderd op de milieustraten: • In 2021 zijn nieuwe borden geplaatst om de afvalstromen eenduidig en met symbolen aan te duiden; • In 2022 is het Ecopark Groot-Ammers en het Kringloopplein Nieuw-Lekkerland geopend; • In 2023 zijn de pmd containers verwijderd, zodat de bewoners van flats/hoogbouw/centrum (die hun pmd bij het restafval doen) hun pmd daar niet kunnen deponeren; • in 2024 zijn containers geplaatst voor wegwerpbabyluiers, waarvoor speciale luierzakken gratis zijn op te halen bij de milieustraat en bij gemeenten. Kringloopgoederen op milieustraten Om afgedankte goederen een tweede leven te geven kunnen bezoekers hun kringloopgoederen inleveren op alle milieustraten. Alleen op milieustraat Leerdam is er geen ruimte voor een kringloopcontainer. De medewerkers aan de poort kijken mee welke spullen geschikt zijn voor de kringloop. Kringloopplein Nieuw-Lekkerland Het Kringloopplein Nieuw-Lekkerland is een samenwerking van Waardlanden, GAiN Kringloopwinkel, Jij bent in Beeld, Repaircafé Nieuw-Lekkerland en Vluchtelingenwerk. Hier worden ingeleverde goederen gesorteerd en eventueel opgeknapt voor verkoop in de kringloopwinkel of klaargemaakt voor goederentransport naar OostEuropa. Goederen die niet bruikbaar zijn, worden gedemonteerd, gescheiden en afgevoerd voor recycling.

Kleine hoeveelheden herbruikbaar bouwmateriaal, oud papier en karton, harde plastics, metalen en defecte elektrische apparaten worden ook aangenomen. Twee keer per maand is het mogelijk om klein chemisch afval te brengen. Verder is het repaircafé gevestigd op het terrein om spullen voor eigen gebruik te laten repareren.

14

Ecopark Groot-Ammers Het Ecopark is een samenwerking van Waardlanden, Korevaar Groep en circulair ambachtshuis De Gezel. Naast een milieustraat is op het terrein ook een werkplaats aanwezig. Hier repareren mensen die een steuntje in de rug nodig hebben, goederen tegen een kleine vergoeding. Kringloopgoederen worden verkocht in de regionale kringloopwinkels of in de webshop van De Gezel. Op het terrein is ook het 2de kans bouwmaterialendepot gevestigd. Bezoekers kunnen herbruikbare bouwmaterialen afgeven (planken, balken, isolatiemateriaal, dakpannen, metaal, stenen, etc.) of duurzame bouwmaterialen kopen. Dat laatste kan ook in de webshop. Tot slot zet KoreNet goederen, die niet als product hergebruikt kunnen worden, op haar recyclingcentrum om naar herbruikbare grondstoffen.

2.5 Monitoring en projectmanagement

Maatregel

Gereed

Toelichting

5A Afval- en grondstofmonitor

Er is nog geen monitor ontwikkeld om de beschikbare gegevens te ontsluiten. Deze wordt ontwikkeld in 2025.

5B Sorteeranalyses kwaliteit grondstoffen

Sorteeranalyses van restafval, gft-afval en pmd zijn uitgevoerd.

5C Zwerfafval- en bijplaatsmetingen

Sinds 2019 wordt de kwaliteit van de openbare ruimte (zwerfafval en bijplaatsingen) tweemaal per jaar door een onafhankelijk bureau gemeten.

5D Tevredenheidsonderzoek inwoners

Als onderdeel van voorliggende evaluatie is begin 2025 een bewonersonderzoek uitgevoerd.

5E Projectmanagement

Het projectmanagement is uitgevoerd door een kernteam van vier á vijf medewerkers van Waardlanden. Zij zijn nauw bijgestaan door de betrokken collega’s en de betrokken medewerkers van de vier gemeenten.

Toelichting 5A: Afval- en grondstofmonitor Het ontwikkelen van de afval- en grondstoffenmonitor, waarmee de beschikbare informatie over ingezamelde afvalhoeveelheden en de kwaliteit van de ingezamelde grondstoffen eenvoudig ontsloten kan worden, is nog niet van de grond gekomen. In 2025 wordt deze ontwikkeld.

Toelichting 5B: Sorteeranalyses kwaliteit grondstoffen De uitgevoerde sorteeranalyses komen aan bod in hoofdstuk 3 (paragraaf 3.2).

15

Toelichting 5C: Zwerfafval- en bijplaatsmetingen

Sinds 2019 wordt de kwaliteit van de openbare ruimte (zwerfafval en bijplaatsingen) tweemaal per jaar gemeten door een onafhankelijk bureau. De resultaten zijn te vinden in hoofdstuk 5 (Ontwijkroutes).

Toelichting 5D: Tevredenheidsonderzoek inwoners Begin 2025 is een bewonersonderzoek uitgevoerd, bestaande uit een online enquête en straatgesprekken. De resultaten zijn te vinden in paragraaf 4.4.

Toelichting 5E: Projectmanagement

Om alle maatregelen uit het nieuwe beleid te kunnen implementeren zijn veel voorbereidende werkzaamheden verricht door medewerkers van Waardlanden en van de vier gemeenten. Het vaste kernteam van Waardlanden dat de dagelijkse werkzaamheden coördineerde en uitvoerde - bestond uit vier tot vijf personen: de projectleider (tijdelijk ingehuurd), de projectmedewerker, een medewerker van het Klantcontactcentrum en de applicatiebeheerder. Terugblik vanuit projectorganisatie Uit de gesprekken met iedereen die nauw betrokken was bij de uitvoering (Waardlanden en gemeenten), blijkt dat zij met veel enthousiasme en hard hebben gewerkt aan de Strategienota. In de uitvoeringsperiode kwam de projectorganisatie grote uitdagingen tegen, zoals de oorlog in Oekraïne die leidde tot inflatie en schaarste van benodigde materialen voor de containers. Ook op personeel vlak was het een turbulente tijd: de personele capaciteit voor de uitvoering was krap en op een cruciaal moment was er sprake van een wisseling van de directeur. Verder liep de inhaalslag voor harmonisatie van de voormalige gemeente Vianen in fase 1 tegelijk met de voorbereidingen voor het invoeren van het recycletarief in fase 3. Dit legde extra druk op de projectorganisatie. Toch is het gelukt om de trein die doordenderde op het juiste spoor te houden.