211216 Concept Verslag Raadsvergadering.docx

9Nr. 16888889

Zitting van donderdag 16 december 2021 Voorzitter: aanvankelijk mevrouw R.W.J. Melissant-Briene, burgemeester, later de heer L.A. Onvlee (2de plaatsvervangend raadsvoorzitter). Aanwezig zijn de leden: de heren B.C.S. Bahlmann, R.J.J. van Breemen en H. Chaaby, mevrouw E.L. Dansen, de heer M.A. Hachhouch, mevrouw E.W.H. Hamann, de heren M.S. Hassouna, E.A. Koçak en G.J. van der Lee, de dames A. Mager en M.J. Molengraaf-Vullers, de heren H.J. van Mourik, L.A. Onvlee en J.C. Oostrum, de dames J. van Oversteeg en L.P.W. Pellikaan, de heren J.M. Roeland, N. van Santen en P.C.J. Schefferlie, mevrouw D. Stevens en de heren I. Tekir, C.J.J. Wientjes en C. van Willigen (v.a. 20.57). Griffier: de heer H. Sepers. Tevens aanwezig: de wethouders de heren R.P. van Doesburg, J.P. van der Geest, E.C.M. Kraaijeveld en D. van Zanten, alsmede de gemeentesecretaris mevrouw H. Kromkamp. Afwezig: de heer F.M.T. Barth en mevrouw A.P. van Maaren.

* 0. Vaststellen presentie voor digitale raadsvergadering. .............................................................................................1 1. Opening (19.30 uur).................................................................................................................................................1 2. Vaststellen agenda......................................................................................................................................................2 3. Bespreking tijdelijke noodopvang vluchtelingen. ...................................................................................................4 4. Overzicht begrotingswijzigingen II december 2021 (2021-781648).....................................................................52 5. Sluiting...................................................................................................................................................................52

0. Vaststellen presentie voor digitale raadsvergadering.

De presentie van de aanwezigen is vastgesteld conform bovenstaande presentielijst. 1. Opening (19.30 uur).

De voorzitter: Goedenavond leden van de raad, inwoners en andere betrokkenen, kijkers luisteraars. Welkom in deze raadsvergadering van de gemeente Gorinchem. Zojuist is de presentie opgenomen door de plaatsvervangend voorzitter. Ik heb begrepen dat inmiddels nog één lid is aangeschoven, de heer Van Willigen. Ik verzoek hem zich even te melden. De heer Van Willigen: Goedenavond voorzitter en anderen, ik meld mij even. De voorzitter: Goedenavond, welkom meneer Van Willigen. Met kennisgeving zijn afwezig mevrouw Van Maaren (zij komt iets later) en de heer Barth wegens werkzaamheden.

P-1

2. Vaststellen agenda.

De voorzitter: Dames en heren. Vorige week hadden we een raadsvoorstel op de agenda staan, ‘Tijdelijke noodopvang vluchtelingen’, dat toen vanwege de actuele ontwikkelingen van de agenda is afgevoerd. Deze week heeft u een raadsinformatiebrief ontvangen, met als titel ‘Duiding aanwijzing acute noodopvang vluchtelingen’, die de onderlegger is voor het gesprek dat wij hedenavond met elkaar gaan voeren. Hoe ziet deze avond eruit? Ik ga eerst als burgemeester een statement maken; ik leg zo meteen een verklaring af. Vervolgens wordt het voorzitterschap van uw raad overgenomen door de 2de plaatsvervangend voorzitter, de heer Onvlee. Ik wil namelijk heel graag met u deelnemen aan het gesprek in deze raad, mede gezien de positie van de burgemeester in het vluchtelingendossier. Uiteraard doe ik dat samen met de portefeuillehouder asielzoekerszaken, wethouder Van Doesburg, en wij spreken gezamenlijk namens het college. Afhankelijk van wat u wenst, is er een eerste termijn en eventueel een tweede termijn. Ik heb begrepen dat er al een paar moties liggen, die kunnen dan natuurlijk ook meegenomen worden in de beraadslagingen en uiteindelijk zal er dan over gestemd worden. Nadat dat gebeurd is, wil ik graag nog even een afsluitend woord tot u spreken, want tenslotte is dit de laatste raadsvergadering in een veelbewogen jaar.

Dan ga ik nu mijn statement afleggen en verzoek ik de heer Onvlee het voorzitterschap van mij over te nemen. (Het voorzitterschap wordt overgedragen aan de heer Onvlee) De burgemeester: Leden van de gemeenteraad, inwoners van Gorinchem en allen die meekijken en meeluisteren. Ons land is in crisis. Er is onvoldoende plek om asielzoekers verantwoord op te vangen en te begeleiden. Er is acute nood. Nu niet handelen betekent op korte termijn mensonwaardige toestanden. Als burgemeester ben ik getraind om op te treden tijdens crises: niet lullen, maar poetsen, handelen naar beste kunnen en daarna verantwoording afleggen. Ik ben burgemeester van Gorinchem, een stad die in de loop der eeuwen veel crises heeft meegemaakt, een stad met als wapenspreuk ‘Fortes creantur fortibus’, ‘Sterken brengen sterken voort’. Die wapenspreuk zegt alles. Gorinchem, mijn stad, onze stad, en die kan veel aan, want er zit power in onze stad. Gorinchem heeft in het recente verleden regelmatig bijgedragen aan de opvang van vluchtelingen, niet omdat het moest, maar omdat we dat zelf wilden, en zo gaat het ook vandaag. De aanwijzing die wij gekregen hebben doet eigenlijk niet ter zake. Wij hadden ons al uitgesproken om asielzoekers op te vangen en wij gaan dat dus ook doen, samen met alle sterken in onze stad.

Met KLIK, de vrijwilligersorganisatie met vele tientallen vrijwilligers die zich inzetten om de vluchtelingen, inclusief de kinderen, een warm welkom en een warme plek in onze stad te geven. Met de kerken en moskeeën, de winkeliers die spontaan producten ter beschikking stellen, de scholen, de welzijnsorganisaties, de culturele organisaties. Dat is Gorinchem. Zo ken ik Gorinchem. Samen heten wij de ontheemden welkom in onze stad, want wij weten – het zit in onze genen – hoe het is om te strijden voor een veilige plek onder de zon. Eigenlijk zou ik nu een punt kunnen zetten, want het belangrijkste is gezegd, maar toch zet ik een komma, omdat het ook van publiek leiderschap getuigt om verder te kijken dan de huidige crisis, om eraan bij te dragen dat we niet continu dezelfde fouten maken. In bestuurlijk Nederland is met afwijzing gereageerd op de aanwijzingen vanuit het Rijk. P-2

Ook ik heb in stevige bewoordingen afstand genomen van de wijze waarop het nu gaat. Gemeenten worden voor het blok gezet. Deze situatie was niet nodig geweest. Vele gemeenten hebben de afgelopen jaren locaties aangeboden voor de opvang van vluchtelingen, kleinschalig, structureel en met draagvlak onder de bevolking. Dit gemeentelijke aanbod is terzijde geschoven. Wat onvoldoende werd beseft is dat ons huidige systeem van asielzoekersopvang onvoldoende weerbaar is en op steeds minder draagvlak onder inwoners kan rekenen. Ik roep het Rijk om samen met de gemeenten en de VNG in te zetten op een nieuw model van opvang van asielzoekers. De contouren daarvoor zijn door de VNG helder in kaart gebracht. Laten we samenwerken, zodat een crisis zoals we nu hebben niet nog eens zal ontstaan. Ik heb besloten opvolging te geven aan de aanwijzing vanuit het Rijk, omdat ik verantwoordelijk antwoord wil geven op de noodkreet, omdat ik weet uit gesprekken met en berichten van raadsleden, inwoners en vertegenwoordigers van maatschappelijke organisaties dat er draagvlak voor is, omdat ik weet dat het college mij hierin steunt. Tegen de direct omwonenden van het gebouw wil ik dit zeggen. Ik snap het als u zegt dat u teleurgesteld bent in de betrouwbaarheid van de overheid, maar ik heb u ook horen zeggen dat u niet tegen de opvang van vluchtelingen bent.

Een overheid die nieuwe keuzes maakt uit nood breekt wet, maar weet dat uw lokale overheid zich blijft inzetten voor het realiseren van kleinschalige opvang van asielzoekers op een andere plek in onze mooie stad. Ik spreek dan ook de wens uit dat u dat geduld op kunt brengen. Vandaag spreken wij in deze raad met elkaar over de raadsinformatiebrief naar aanleiding van de recente ontwikkelingen rond de opzet van asielzoekers. Ik hoop dat ons gesprek hier zal gaan over de inhoud, waar het echt over gaat: over ontheemden die tijdelijk een veilige plek zoeken en wat wij daar als stad aan kunnen bijdragen. Onze inwoners zullen willen weten hoe u aankijkt tegen de opvang van vluchtelingen. Geef ze duidelijkheid. Het is het overwegen waard vandaag misschien minder aandacht te schenken aan juridische zaken, aan processen, aan punten en komma’s. Laat uw hart spreken, laten we ervoor zorgen dat er voor de kerst een veilige vesting is voor 300 ontheemden in de allermooiste vestingstad van Nederland, ons geliefde Gorinchem. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. En zoals eerder gezegd: na dit statement is er ruimte voor het debat. Ik stel voor eerst een termijn te nemen waarin we het debat voeren met elkaar en vervolgens de burgemeester en de wethouder daarop te laten reflecteren. Ik zie een interruptie van de heer Tekir, ik ben benieuwd of dat over het proces gaat.

De heer Tekir: Ja, voorzitter, dank u wel. Mijn interruptie gaat zowel over de inhoud als over het proces, want ik sta een beetje perplex na dit statement, niet alleen omdat we nog geen agenda hebben vastgesteld en de portefeuillehouder ten aanzien van het dossier dat we vanavond gaan bespreken nu al inhoudelijk reageert, maar ik sta vooral perplex omdat dat wat we zojuist hebben gehoord op geen enkele manier de afgelopen dagen door de burgemeester werd geuit. Dat wil ik toch even gezegd hebben. De voorzitter: Dank u wel. Ik stel voor om dat dadelijk in uw bijdrage mee te nemen en nu te beginnen met het debat hierover.

P-3

3. Bespreking tijdelijke noodopvang vluchtelingen.

De voorzitter: Ik wil mevrouw Van Oversteeg als eerste het woord geven. Mevrouw Van Oversteeg: Dank u wel, voorzitter, en dank aan de burgemeester voor de inleiding en de woorden die zij hierover sprak en op welke wijze wij ons als vestingstad manifesteren. Het roept bij mij warmte op en dat zal ook in mijn bijdrage namens het CDA hopelijk goed weerklinken. Voorzitter. Dit jaar hebben we al meerdere keren gesproken over de opvang van vluchtelingen in onze gemeente. Niet alleen toont dit de urgentie aan van onze maatschappelijke opgave, ook laat het zien welk jojobeleid wordt gevoerd op dit onderwerp en hoe failliet het systeem is. In het licht daarvan wil ik dit podium gebruiken om mijn waardering uit te spreken voor de verantwoordelijkheid die wij als stad nemen, die wij hebben genomen en die het CDA bereid is in de toekomst ook weer te nemen. Laat ik helder markeren welk standpunt ik namens het CDA vanavond inneem. Uit de gezamenlijke verantwoordelijkheid zetten wij de schouders onder de acute noodopvang die we opgedragen krijgen. Ik kies er vanavond bewust voor om de juridische haalbaarheid van de aanwijzing die we krijgen vanuit het Rijk niet ter discussie te stellen. Bij de zin in de raadsinformatiebrief van de burgemeester, “In deze omstandigheden van acute noord richten we de aandacht op het maatschappelijke probleem”, sluit ik me van harte aan.

Om die reden hoop ik dat we ons vanavond kunnen richten op het inhoudelijke gesprek hierover. De gevoeligheid in de aanwijzing om acute noodopvang te verzorgen in het voormalige belastingkantoor zit ‘m in de voorgeschiedenis. In 2015 tot 2017 is deze locatie gebruikt als asielzoekerscentrum en in oktober 2021, heel recent dus, bij uitzondering als noodopvang, terwijl we in februari 2021 nog in grote meerderheid hadden besloten om geen toestemming te verlenen om op deze locatie een AZC te vestigen. Daarbij spraken we ook uit dat we voor de langere termijn een betere oplossing zien in kleinschalige opvang, een duurzame, toekomstbestendige oplossing die beter past bij onze maatschappelijke infrastructuur en die we ook langdurig kunnen inzetten. Dus kijken we naar de lange termijn, dan zegt het CDA: ook dan nemen we onze verantwoordelijkheid in de opvang van vluchtelingen door kleinschalige opvang. De acute nood nu vraagt om actie op korte termijn. We moeten ze met warmte opvangen. Ook daartegen zegt het CDA dus ‘ja’. In lijn hiermee waren wij ook bereid om in te stemmen met de oplossing om een riviercruiseschip in te zetten, als overbrugging richting deze kleinschalige opvang. Voorzitter.

Na deze inhoudelijke bespiegeling over de wijze waarop wij onze verantwoordelijkheid willen nemen, wil ik nog stilstaan bij het Gorcumse antwoord op deze aanwijzing en hoe wij de toekomst voor ons zien. Daartoe dienen wij de motie in, ‘Werken aan vertrouwen’, mede namens Democraten Gorinchem en Stadsbelang. Door de aanwijzing worden eerder democratisch genomen besluiten en toezeggingen doorkruist. Dit levert een deuk op in het vertrouwen dat onze inwoners hebben in de overheid en gelet op onze eerdere besluitvorming straalt dat ook af op ons als gemeente. Ja, deze crisis moeten we samen oplossen en ja, wij nemen daarin onze verantwoordelijkheid, maar voor de langere termijn kan dat geen plaats meer hebben in het belastingkantoor. Om die reden dienen wij de volgende motie in:

P-4

Motie M1: Werken aan vertrouwen. De raad van de gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op donderdag 16 december 2021; overwegende dat: - de gemeenteraad op 18 februari 2021 besloten heeft geen toestemming te verlenen aan het COA om op de locatie van het voormalig belastingkantoor een azc te vestigen; - voor de langere termijn in overleg met het COA gewerkt wordt aan een structurele oplossing in de vorm van kleinschalige opvang en het voormalig belastingkantoor daarvoor niet geschikt is; - onze gemeente een aanwijzing krijgt om vluchtelingen op te vangen in het voormalige belastingkantoor voor acute noodopvang; - hierdoor het vertrouwen van een deel van de omwonenden en andere inwoners in de overheid is gedaald, gelet op eerdere besluitvorming en toezegging uit 2015 van het college over de inzet van deze locatie voor de opvang van asielzoekers; - de eigendomspositie van het COA in de weg zit om te werken aan het herstel van het vertrouwen; - toekomstige herontwikkeling van deze locatie wenselijk is; roept het college op: - in de gesprekken met de staatssecretaris en het COA de voorwaarde te stellen dat de acute noodopvang een maximum van 1 jaar kent. Hiermee ontstaat duidelijkheid voor de korte termijn voor de omwonenden; - na afloop van deze termijn de gemeente het voormalige belastingkantoor in eigendom verwerft met het oog op toekomstige herontwikkeling.

Hierdoor ontstaat ook duidelijkheid voor de lange termijn.

De voorzitter: Een interruptie van mevrouw Dansen. Mevrouw Dansen: Dank u wel, voorzitter. Ik wil graag weten van mevrouw Van Oversteeg of zij gekeken heeft naar het beleid dat wij gemaakt hebben op het gebied van aankoop van vastgoed. In de motie wordt namelijk voorgesteld vastgoed aan te kopen, terwijl wij in Gorinchem beslist hebben om dat niét te doen, tenzij het vastgoed betreft dat we ergens voor willen gebruiken en volgens mij gaat dat niet op voor een gebouw dat we willen kopen om te zorgen dat er niet weer vluchtelingen in komen en waar we verder helemaal geen plannen mee hebben. Ik hoor graag wat uw antwoord daarop is, mevrouw Van Oversteeg. De voorzitter: Mevrouw Van Oversteeg. Mevrouw Van Oversteeg: Inderdaad ben ik ervan op de hoogte dat deze motie afwijkt van het beleid dat we daarover hebben. De reden waarom wij dat doen acht ik niet lichtzinnig. Naar mijn mening vragen we met deze motie om echt een grote stap te zetten om het vertrouwen van onze inwoners weer terug te winnen. In deze situatie, waarin verschillende besluiten van de gemeente worden doorkruist – nogmaals: dat vat ik niet lichtzinnig op –, vind ik dat gerechtvaardigd. Ter afsluiting van de toelichting op de motie wil ik ook nog even ingaan op de vraag hoe wij daartoe zijn gekomen. Zoals ik al zei: dat doen wij niet lichtzinnig.

Eerdere oproepen met een wat minder zwaar middel, bijvoorbeeld om het COA aan te moedigen het pand te verkopen en eerste stappen richting herontwikkeling te zetten, zoals wij in een motie in oktober 2021 hebben opgeroepen, sorteren onvoldoende effect en bieden onvoldoende bescherming tegen een herhaling van de situatie, zoals nu. Om die reden roepen wij op dit ultieme middel in te zetten. Om het vertrouwen van onze inwoners terug te winnen zijn wij daartoe bereid, zodat we voor de korte termijn zorgdragen voor opvang en voor

P-5

duidelijkheid in deze tijden van acute nood, en ook voor de langere termijn werken aan het vertrouwen van onze inwoners en voorzien in kleinschalige opvang. De voorzitter: Mevrouw Dansen nog in een korte reactie daarop. Mevrouw Dansen: Ja, voorzitter, ik moet werkelijk drie keer slikken van verbazing dat een partij als het CDA, die toch altijd zo ontzettend voor allerlei regeltjes is, en vooral voor het eigendomsrecht en rechten die wij allen hebben, op het moment dat het haar niet aanstaat daar gewoon overheen kan stappen. Ik ben stomverbaasd, maar gaat u vooral uw gang; ik heb dadelijk ook mijn kans. De voorzitter: Wil mevrouw Van Oversteeg nog reageren? Mevrouw Van Oversteeg: Ter afsluiting, en in antwoord hierop: zoals ik al aangaf, laat het zien hoe zwaar wij dit oppakken en hoe ver wij daarin willen gaan. Dat doen we niet lichtzinnig, zoals ik al zei, en dat doen we naar mijn idee met een goede motivering. De voorzitter: Dank u wel. Motie M1, ‘Werken aan vertrouwen’ zal aan iBabs worden toegevoegd. De volgende spreker is de heer Van Breemen. De heer Van Breemen: Voorzitter, dank u wel. Het statement van de burgemeester overvalt ons allen, dus ik ga gewoon voorlezen wat ik heb voorbereid en als u het buiten de orde vindt, hoor ik het wel, want ik ben het ook niet eens met een deel van het statement. Voorzitter.

Veel van wat GroenLinks van de hele geschiedenis van de opvang van asielzoeker in Gorinchem vindt heb ik al aangegeven in B&A en in eerdere bijeenkomsten. Kort gezegd komt het erop neer dat GroenLinks van mening is dat er op dit dossier voortdurend geblunderd is, toen het COA het pand kocht al, maar dat zal ik nu niet allemaal herhalen, behalve dat de aanleiding voor de aankoop de aanvankelijk positieve grondhouding van het college was. Er is ook geblunderd toen de noodopvang kwam en een ruim deel van de raad aangaf dat vier weken wel erg kort is en dat we eigenlijk langer zouden moeten aanbieden. Nee, bezwoer de wethouder toen: vier weken is echt genoeg, gelooft u mij maar! En wij hebben hem geloofd. De hele stad deed dat overigens niet, maar, zo bezwoer de wethouder: het wordt opgenomen in het contract dat er echt geen verlenging kan zijn. En we hebben hem weer geloofd. Beide bleken niet waar te zijn. Vier weken bleek toch echt veel te kort en het COA had, zo bleek in het fractievoorzittersoverleg, gewoon een verlenging kunnen aanvragen, maar dat hebben ze niet gedaan. Nog meer geblunder. De wethouder en de burgemeester hebben in het fractievoorzittersoverleg tot drie keer toe beweerd dat er geen aanvrage van het COA lag voor de plaatsing van de boot aan de Handelskade. Het was echt een initiatief van het college.

Wat bleek: er lag wel degelijk een verzoek van het COA, gedateerd vijf dagen voordat we het fractievoorzittersoverleg hadden. Dat heeft de wethouder niet verteld. Ik ga er voor nu maar even van uit dat de gemeente het COA inderdaad gevraagd heeft om een verzoek, dat zal dan wel, maar dat had de wethouder natuurlijk gewoon moeten zeggen toen hem daar drie keer naar gevraagd werd. Hij heeft niet gelogen, maar hij heeft ook niet de waarheid verteld, althans niet de hele waarheid. Dan is het natuurlijk ook P-6

geblunder als je als college al weken bezig bent met het idee om na de noodopvang een boot in Gorinchem te leggen als opvanglocatie, daarmee pas twee dagen van tevoren naar de raad gaat en werkelijk verbaasd bent dat de raad niet luid juichend je idee omarmt. Dat is gebrek aan politieke antennes. Had het college namelijk veel eerder bij de raad aan de bel getrokken, dan had de boot, die al uitgerust en al net buiten de stad lag te wachten op goedkeuring, gewoon op tijd binnen kunnen varen en had in elk geval de helft van de bewoners van het belastingkantoor niet met bussen naar letterlijk alle uithoeken van het land vervoerd hoeven te worden. Want – en daar komt het in de kern natuurlijk op neer, voorzitter – het gaat hier om mensen die om welke reden dan ook huis en haard hebben moeten verlaten en in Nederland aangekomen zijn. Zij hebben van alles meegemaakt en hopen op een rustige, veilige en fijne opvang. Omdat de Rijksoverheid structureel haar uitvoerende diensten ontmantelt, waaronder ook het COA, is dat nu heel slecht geregeld. Maar moeten de vluchtelingen daar de dupe van worden? Nee. Had Gorinchem er iets aan kunnen bijdragen om dat te voorkomen? Jazeker, namelijk met het belastingkantoor, waar 300 mensen een goed uitgeruste, veilige en prettige opvanglocatie hadden.

Het grootste geblunder in dit hele dossier is dat het college zich, daartoe aangezet door een deel van deze raad, heeft laten leiden door populistische motieven en daarmee het algemeen belang en het humanitaire aspect van deze kwestie op het tweede plan is komen te staan. Dat staat deze stad, en in het bijzonder haar bestuur, niet netjes. Het is werkelijk onverteerbaar hoeveel er geblunderd is in deze kwestie. GroenLinks kan er niet bij dat het college tot vorige week nog een boot, inclusief een heel hip foldertje over een luxe zwembad, wilde voorstellen, terwijl het belastingkantoor gewoon leeg stond. En toen kwam de aanwijzing van de staatssecretaris. Eerlijk gezegd schaam ik me rot voor de manier waarop Gorinchem hiermee is omgegaan. De burgemeester ging in de pers in vijf dagen van “het valt me rauw op m’n dak”, via “not amused” naar het expliciet benoemen van de mogelijkheid om een procedure tegen het Rijk te beginnen. Dat zijn niet woorden waaruit een positieve grondhouding blijkt. Ook de raadsinformatiebrief die het college heeft geproduceerd getuigt daar niet van. Het is voor GroenLinks onbegrijpelijk dat je als college over deze zaak een raadsinformatiebrief schrijft waarin ruim de helft gaat over de juridische duiding. Het college heeft blijkbaar helemaal laten uitspitten welke juridische grond er is en of het allemaal wel rechtmatig is.

Dat doe je alleen als je serieus overweegt om je te gaan verzetten tegen dit plan. Dat vind ik beschamend en ik ben blij dat de burgemeester dat zojuist zelf bevestigde door de raad in ieder geval op te roepen niet naar de juridische dingen te kijken, maar het hart te laten spreken. Het had haar en het college gesierd als dit pleidooi ook in de raadsinformatiebrief had gestaan. Nog beschamender is wel dat de juridische kant, o ja: en natuurlijk de opmerking dat het college nu natuurlijk niet meer achter die boot staat, belangrijker zijn in de raadsinformatiebrief dan de inhoud. Wat gaan we doen aan onderwijs, veiligheid, wijkcontacten, dagbesteding, taalles, hoe wordt het vluchtelingenwerk in KLIK betrokken, noem het maar op? Het college rept er met geen woord over. Er worden geen scenario’s voorgesteld, zoals aangekondigd. Daar mag de raad zelf mee komen als hij dat zo graag wil. Het is droevig. Om in elk geval wel de nodige aandacht te geven aan de gastvrijheid en aan de inhoud, heb ik een motie voorbereid, die mede ingediend wordt door ChristenUnie/SGP, D66, CDA en SP, en die luidt: P-7

Motie M2: Gastvrije ontvangst. De raad van de gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op donderdag 16 december 2021; spreekt uit - een warm welkom, voor de asielzoekers die in onze gemeente te gast zullen zijn; roept het college op - zo snel mogelijk met betrokkenen (zoals KLIK, onderwijs, COA, Vluchtelingenwerk, politie) in gesprek te gaan om een plan te maken om de asielzoekers een gastvrij onthaal te geven; - dit plan binnen korte termijn ter kennisname naar de raad te sturen.

In de motivatie wordt uitgelegd wat een gastvrij onthaal is, namelijk: “Bij de opvang van asielzoekers is het van belang dat randvoorwaarden, zoals afspraken over (sociale) veiligheid, onderwijs, taallessen, dagbesteding etc., goed georganiseerd zijn. Indieners vinden dan ook dat ook in deze situatie die randvoorwaarden op orde horen te zijn en nemen graag kennis van de afspraken die daarover gemaakt worden.” Voorzitter, laat ik duidelijk zijn. De draconische maatregel van een aanwijzing die de staatssecretaris en de minister hebben genomen is echt niet de meest chique weg, maar als het water je aan de lippen staat, kun je niet anders. Wat GroenLinks betreft is het volstrekt logisch dat het belastingkantoor dan als eerste op het lijstje staat. Het is een goed toegerust pand, er is ervaring, het kan snel betrokken worden en de vorige keren was de overlast zeer beperkt. Dus dan kun je wel mokkend gaan wijzen naar andere gemeenten die nog nooit hun verantwoordelijkheid hebben genomen, maar GroenLinks kiest daar niet voor. Wij kijken niet wie er nu aan de beurt zou zijn, maar we kijken of er een oplossing is voor de humanitaire nood die hier heerst, en die ís er met ons belastingkantoor. Wij vinden het heel jammer dat het nu via een aanwijzing moet en dat Gorinchem niet gewoon zelf het voortouw heeft genomen om het pand voor langere tijd aan te bieden.

Dan hadden we zelf de regie behouden en hadden we geen aanwijzing gekregen, en dán hadden we pas echt laten zien dat Gorinchem een sociaal en tolerant hart heeft. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Dan gaan we door naar mevrouw Hamann. Mevrouw Hamann: Dank u wel, voorzitter. Wij zijn ook zeer verrast door het statement van de burgemeester. Ik denk dat nu de gemeenteraad aan zet is om hier iets van te vinden. Nou, daar zitten we dan met onze goede bedoelingen en goede inzet, jarenlang, telkens weer, en dan word je zo overruled. Gorinchem is nu volledig de regie kwijt in haar eigen stad met deze aanwijzing. Eigenlijk is het een nepaanwijzing, want het voldoet juridisch gezien van geen kant, lezen wij. En wij, gemeente, zijn niet de enige die nu botweg worden overruled, ook de commissaris van de Koning, die in spoedbericht nr. 1 van 8 december nog meldde: er komen aanwijzingen in Nederland, maar niet in Gorinchem. Jaja, het waren de afgelopen weken dagkoersen. Wat een paniek daar, bij het ministerie! Hoe heeft het zo ver kunnen komen? Wij kijken ook even terug in de tijd, toen het COA het voormalige belastingkantoor ging kopen. Daarmee begon het bestuurlijke gedoe immers en sindsdien zijn wij als gemeente een soort speelbal geworden.

De wethouder zei toen verrast te zijn geweest door de aankoop door het COA, maar na een WOB bleek dat er wel degelijk veelvuldig communicatie was geweest tussen gemeente en COA over dat belastingkantoor en de P-8

opvang van vluchtelingen daar. Dat hele gedoe verdiende toen al geen schoonheidsprijs. Later klopte het COA weer aan: dit keer noodopvang. De terminologie doet ertoe. Op 14 oktober hielden we een vurig pleidooi om dit keer een deal te sluiten, om na deze noodopvang, als de locatie dan weer vrij komt, hier te gaan verbouwen tot woningen voor starters. Die afspraak zou zwart-op-wit moeten komen. De wethouder zegde toe om het te regelen in een bestuursovereenkomst. Ruim een week later ontvingen wij een kopie van de ondertekende overeenkomst van 22 oktober. Maar van duidelijke afspraken was geen sprake. Bij artikel 4, over de duur, staat in punt 4: “We gaan overleg voeren over herbestemming van het gebouw, maar het COA moet dat initiatief nemen.” De wethouder had dus eigenlijk helemaal geen deal gesloten toen het kon. Er is helemaal niets afgesproken, en nu hebben we deze nepaanwijzing aan de broek. Onze vraag aan de wethouder is nu: hoeveel gesprekken zijn er eigenlijk geweest met COA over herbestemming van het belastingkantoor, en wat is er uit die gesprekken gekomen? Dat willen wij wel eens weten. De wethouder heeft immers verantwoordelijkheden naar de inwoners van de stad, maar ook naar ons als gemeenteraad, aan wie hij deze toezegging heeft gedaan. En dan nu deze nepaanwijzing. Natuurlijk gaan wij deze 300 vluchtelingen niet in de kou laten staan.

Dat heeft Gorinchem namelijk nog nooit gedaan en dat gaan we ook niet doen, maar tjonge, jonge, de brief van het ministerie blinkt toch werkelijk uit in het niét melden van de oorzaken van het falende opvangbeleid in Nederland. Het is een puinhoop. Zo’n aanwijzing is eigenlijk het failliet van een falend ministerie. De AZC’s zitten namelijk voor 1/3de deel vol met statushouders, die al lang hadden moeten doorstromen. Daar is helemaal niets aan gedaan. De basis van solidariteit lukt gewoon helemaal niet. Heel veel gemeenten hebben nog nooit een AZC gehad en plaatsen ook geen statushouders. Dat is hun verantwoordelijkheid, dat ben ik helemaal eens met de heer Van Breemen, maar aan de andere kant zien we dat op basis van vrijwilligheid dat beleid gewoon helemaal niet lukt. Daar had het ministerie iets aan moeten doen, de afgelopen jaren al, want dit valt niet zomaar ineens uit de lucht. En nu krijgen welwillende gemeenten als Gorinchem, Rotterdam en andere deze aanwijzing aan de broek. Zo verspeel je sympathie, maar ook ieder draagvlak. Ten slotte, voorzitter, de dagkoersen – ik noemde ze al –, dagelijks van 8 tot 14 december, waarna staatssecretaris Ankie Broekers-Knol uiteindelijk alles en iedereen passeert, want het heet nu ineens ‘acute noodopvang’, en daarmee kun je allerlei wetgeving omzeilen. Ik zal daar niet op ingaan.

We hebben de juridische duiding goed gelezen en komen tot de conclusie dat we deze binnenbocht niet moeten pikken. Max Verstappen zou er strafpunten voor krijgen. De kwestie juridisch aanvechten lijkt ons eigenlijk alleen maar zinvol als die andere gemeenten dat ook doen, dus ik zou zeggen: samen optrekken. Maar dat gaat allemaal veel te lang duren. Voor nu gaan we die 300 vluchtelingen opvangen, we gaan ze welkom heten in Gorinchem en we redden ons wel weer met z’n allen. Dat is altijd nog gelukt. Maar het zou mooi zijn als het kantoorgebouw daarna eindelijk eens een keertje verbouwd kan worden voor starters en kleine huishoudens, of eenpersoonshuishoudens, want daar is de nood ook heel hoog. In tweede termijn ga ik in op de moties. Dank u wel.

P-9

De voorzitter: Dank u wel. Motie M2, ‘Gastvrije ontvangst’, staat ondertussen in iBabs. Dan gaan we door naar de heer Hassouna. De heer Hassouna: Dank u wel, voorzitter. De Gorcumse politiek raakte de afgelopen weken verzeild in een ware wervelstorm. De ontwikkelingen volgden elkaar in razend tempo op, van een verkenning tot kleinschalige opvang van asielzoekers, tot een voorstel voor een riviercruiseschip, in onze ogen een poging tot damage control, om enkele hardschreeuwers tevreden te stellen, spoedberichten, en nu dus een aanwijzing voor noodopvang in het voormalig belastingkantoor. Voor D66 staat menswaardigheid en het zorgen voor humane opvang van vluchtelingen voorop. Dat zit in het DNA van onze partij. D66 is vanaf dag één helder geweest: voor mensen die huis en haard ontvlucht zijn in een vreselijke oorlog en geweld is hier een plek. In februari gaven we daar invulling aan met een motie ‘Wel welkom’. Voor afgelopen donderdag hadden we ons voorbereid met een motie ‘Een humanitair appel’, een motie recht uit ons hart, want het raakt ons diep, die we overigens samen wilden indienen met GroenLinks en ChristenUnie/SGP, een motie die beoogde om het voormalig belastingkantoor geheel op eigen initiatief proactief aan te bieden aan het COA zolang de nood hoog is.

Dat de opvangcapaciteit van het COA zeer kritisch en uiterst zorgwekkend was en is en het vrijwillig verzoeken aan gemeenten om medewerking te verlenen aan de opvang van asielzoekers zijn grenzen heeft benaderd, blijkt nu ook uit de aanwijzing die onder andere Gorinchem heeft gekregen. Deze aanwijzing hoor je gewoon op te volgen. Dat is in onze ogen niet alleen een juridische, maar ook een morele verplichting voor een stad van tolerantie. Hierin zijn en blijven wij vastberaden en strijdbaar. Het is in onze ogen onverantwoord en onmenselijk om vluchtelingen in de kou te laten slapen, terwijl wij goede alternatieven voorhanden hebben. D66 wil deze mensen onderdak bieden. Wij nemen onze verantwoordelijkheid. Wij kiezen voor humane hulpverlening. Wij staan vierkant achter onze idealen: laat iedereen vrij, maar niemand vallen, ook in Gorinchem, de stad van tolerantie. Als we duiding mogen geven aan de raadsinformatiebrief, dan is het dat het ons opvalt dat deze twee kantjes telt, waarvan één kantje volledig gewijd is aan de juridische duiding, wat de indruk wekt dat tot op de bodem is onderzocht hoe we als gemeente de aanwijzing zouden kunnen aanvechten. Dat blijkt ook uit de conclusie van de juridische duiding, die aangeeft dat het aanvechten van de aanwijzing kans van slagen kan hebben, maar ook een tijdrovende zaak zal zijn. Kortom, dat zegt wat.

Het lijkt erop alsof het college alles in het werk heeft gesteld om uitwegen te vinden, zodat de aanwijzing niet opgevolgd hoefde te worden, en dat vinden wij kwalijk. Voor wat betreft de burgemeester. Het is onze taak uit te spreken hoe zij haar taken uitvoert en in dit geval hebben wij haar optreden als betreurenswaardig ervaren, tot zojuist, maar daar kom ik zo meteen op terug. In de verschillende media werd in onze optiek stelling genomen met het uiten van haar gevoelens van ongenoegen, die voor een klip-en-klaar beeld zorgden, namelijk: Gorinchem wil niet. Ik citeer uit haar uitlatingen in krantenkoppen: “Rauw op het dak”, “We doen al zoveel”, “Kijk ook eens naar andere gemeenten”, “Not amused”, zojuist in het AD: “Morrend akkoord”. Wat is dat bordje ‘Stad van tolerantie’ dan nog waard? De wereld staat in brand, maar de aanwijzing valt rauw op het dak. Het is teleurstellend dat in Gorinchem in deze humanitaire crisis geen verbindende toon is aangenomen, terwijl dat de primaire taak van de burgemeester is.

P - 10

Sterker nog: de burgemeester heeft met haar woorden bestaande tegenstellingen in de stad uitvergroot en verder aangewakkerd. Dat merk je aan het draagvlak, onder andere in de reacties op social media. De toetsenbordridders konden weer lekker polariserend hun drek spuien onder de verschillende artikelen. Dat zorgt voor meer tegenstellingen, wat tegenwoordig bijna lijkt te normaliseren. De uitlatingen van een gedragsdrager dragen daaraan bij. Die houding is ook niet fair richting de 300 mensen. De burgemeester is zo dadelijk ook burgemeester van die 300 nieuwe ingezetenen. Een burgemeester die het niet ziet zitten, zo leek het. Het statement dat de burgemeester zojuist bracht, bracht ons compleet in de war. De burgemeester sloeg daarin een heel andere toon aan dan in eerdere media-optredens. Hier toonde de burgemeester wel verbinding. Hoe komt dat zo, deze ommezwaai? Waarom is dat niet de toon van de RIB en hanteerde de burgemeester deze toon niet in de media? Compleet onverklaarbaar. Samen met GroenLinks, ChristenUnie/SGP, SP en CDA hebben wij een motie ingediend, zojuist toegelicht door de heer Van Breemen, om onze nieuwe ingezetenen een gastvrije ontvangst te geven. Uiteraard hopen wij dat deze unaniem wordt aangenomen. Voor wat betreft de motie van het CDA: hier vielen wij steil van achterover.

We hadden vorige week juist een amendement klaar liggen om de termijn voor noodopvang te laten vervallen. Ons inziens moeten we ons niet aan een termijn vastpinnen. Zolang de nood hoog is, vindt D66 dat wij het COA moeten faciliteren in haar uitvoerende taak. Het gaat immers om het indammen van de nood. Overwegende dat de migratiestromen onvoorspelbaar zijn en dat er momenteel geen zicht is op de realisatie van voldoende opvangcapaciteit in Nederland, vinden wij het uit humanitair oogpunt voorbarig om een einddatum te verbinden aan deze noodopvang. De ingediende motie staat daar totaal haaks op. Behalve dat wij het immoreel vinden, zeker in tijden van een humanitaire crisis, en met een aanwijzing op zak, constateren wij dat de indieners hardleers blijven. Dit is iets wat D66 vanaf het begin van het jaar roept. Wij hebben destijds aangegeven dat die termijn van vier weken ruimer had moeten zijn. Als ons advies was opgevolgd, hadden we dat gesleep van mensen nu niet gehad, en bovendien alleen kansrijke asielzoekers… De voorzitter: Interruptie van mevrouw Van Oversteeg. Mevrouw Van Oversteeg: Ja, voorzitter, ik wil even reageren op de opmerking van de heer Hassouna dat de motie haaks staat op het humanitaire appel dat wij doen.

In mijn bijdrage heb ik aangegeven dat wij ook daarin die verantwoordelijkheid zien en dat wij om die reden ook voorstellen om het tot een jaar te doen en vervolgens in kleinschalige opvang te voorzien. Dus ik heb aangegeven dat we zowel voor de korte als voor de lange termijn in opvang moeten voorzien. Het frame dat de heer Hassouna neerzet dat de indieners van de motie hun rug keren naar de opvang van asielzoekers kan ik absoluut niet volgen. De voorzitter: De heer Hassouna. De heer Hassouna: Dat mag mevrouw Van Oversteeg uiteraard vinden, maar er staat toch echt een datum in en als we één ding geleerd moeten hebben, is het dat we ons niet aan een datum moeten committeren, toch? We moeten ons committeren aan de nood. Waar mensen over vallen, is niet het AZC, maar het breken van bestuurlijke beloftes en dat is nu al een aantal keren gebeurd. Het is dan terecht dat bewoners het hunne denken P - 11

over de politiek, die met dit soort loze beloftes wegkomt. Deze motie, genaamd ‘Werken aan vertrouwen’, stelt het vertrouwen juist in de waagschaal. Om irreële verwachtingspatronen bij inwoners te voorkomen en tegelijkertijd lering te trekken uit in het verleden gestelde termijnen, zullen wij uiteraard tegen deze motie stemmen, om toekomstige bestuurlijke flaters te voorkomen. De voorzitter: Een reactie van mevrouw Van Oversteeg. Mevrouw Van Oversteeg: Ik hoor graag welke verwachtingen de heer Hassouna verwacht te wekken op het moment dat democratisch genomen besluiten worden overruled, om daar dan zomaar geen eindtermijn aan te verbinden, welke verwachting dat dan wekt bij onze inwoners. De heer Hassouna: U heeft zelf in de brief gelezen dat het voor een minimale periode van zes maanden is. Zo duidt u dat ook en wij duiden het als: zolang de nood hoog is, kan en mag het COA gebruikmaken van het voormalig belastingkantoor. Daar staan wij anders in, mevrouw Van Oversteeg. De voorzitter: Helder. U komt tot een afronding? De heer Hassouna: Inderdaad. In dit dossier kunnen we niet anders constateren dan dat we teleurgesteld zijn in de gang van zaken. Dat laat onverlet dat wij als D66 wel verantwoordelijkheid willen nemen voor de opvang van vluchtelingen, ongeacht de aanwijzing. Voor hen is hier een plaats, een plaats in onze stad van tolerantie. Dank u wel, voorzitter.

De voorzitter: Dank u wel. Dan gaan we door naar de heer Bahlmann. De heer Bahlmann: Dank u wel, voorzitter. Als ik de afgelopen dagen het een en ander voorbij zie komen op social media met betrekking tot de opvang van vluchtelingen, dan schaam ik mezelf als Nederlander over de opmerkingen die men durft te plaatsen over de vluchtelingen. Schaamteloze verwensingen. Is dit het land waar wij met z’n allen zo trots op zijn? Ja, wij hebben in Nederland een tekort van 300.000 woningen, maar ligt dat aan hen? Alleen een sterke overheid die beslissingen durft te nemen kan het probleem van de woningnood oplossen. Iedereen in Nederland wordt gegijzeld door beslissingen die ze in Den Haag niet durven nemen. Geef niet de vluchteling de schuld, maar wees kritisch naar Den Haag. Denkt men echt dat deze mensen, die op de vlucht zijn, ervoor gekozen hebben om huis en haard te verlaten, hun thuis, om een leven op te bouwen in Nederland? Dat raakt mij als Nederlander, maar ook als zoon en kleinzoon van vluchtelingen. Voorzitter. Mijn opa en oma hebben in de jaren ’50 met hun twee kinderen hun thuisland gedwongen moeten ontvluchten en hebben in Nederland een nieuw bestaan kunnen opbouwen. Ze waren blij dat ze het leven hadden en moesten vooral vooruitkijken.

Ze hadden daar een goed bestaan, als ik de verhalen van hen mag geloven, maar het einde van de oorlog bood hen maar één uitweg: vluchten, zoals ongeveer 300.000 Indische Nederlanders en Molukkers dat ook deden. Eind jaren ’90 heeft Gorinchem ook vluchtelingen opgevangen. De voorbereiding van de AZC in Gorinchem ging destijds ook niet zonder slag of stoot. Deze nieuwe Nederlanders hebben daarna een bestaan kunnen opbouwen in ons land. Daar mogen we met z’n allen P - 12

trots op zijn. En ja, we hebben de afgelopen decennia veel gedaan als stad zijnde, maar dat betekent niet dat wij vanavond de deur dicht zullen gooien voor hen. Nee, zeker niet. Mensen in nood help je, maar dat is mijn persoonlijke mening. Op 18 februari van dit jaar hebben wij als gemeenteraad vastgesteld dat het niet wenselijk is om op de locatie van het voormalig belastingkantoor een AZC te vestigen. Tijdens diezelfde vergadering is het amendement ‘Gorinchem, veilige thuisvesting’ aangenomen, waarin de bereidheid is uitgesproken om met de Gorcumers, de raad en het college in gesprek te gaan om passende kleinschalige opvang van statushouders en kansrijke asielzoekers te faciliteren in onze stad, omdat Gorinchem altijd haar verantwoordelijkheid wil pakken. Graag willen wij weten van de wethouder wat de status is van dit amendement. Zijn er inmiddels locaties in zicht en krijgen we voldoende ondersteuning van het COA om dit te kunnen realiseren? Want ons inziens zal dit mee kunnen helpen aan een duurzame oplossing van de acute noodopvang. Wij richten ons vanavond ook richting het COA en al die andere Nederlandse gemeenten, om hen ertoe te bewegen om gezamenlijk met duurzame oplossingen te komen, zoals bijvoorbeeld medewerking verlenen aan kleinschalige opvang, lokaal of regionaal, 50 tot 100 mensen, zodat het op korte termijn gerealiseerd kan worden.

Gezamenlijk kunnen wij de acute noodopvang oplossen. Was een cruiseschip het beste idee? Daar kun je met elkaar over discussiëren, maar het was een initiatief om iets te doen na de vier weken die we met elkaar hadden afgesproken. We kunnen erover blijven discussiëren wat het beste is, maar daar helpen wij de vluchtelingen niet mee. Wij moeten daadkracht tonen en niet alleen laten zien dat we de allermooiste vestingstad van Nederland en stad van tolerantie zijn, maar ook dat we klaar staan voor onze medemens in nood. Wij kunnen de problemen in andere AZC’s, zoals bijvoorbeeld Ter Apel, niet oplossen, maar wij kunnen hier wel een belangrijke bijdrage aan leveren. Daarom roep ik vanavond mijn collega-raadsleden op om als één naar buiten te treden. We hebben het hier tenslotte over mensen, zoals u en ik, met een verhaal, een leven, een droom, of een wens om in vrijheid te kunnen leven. Als iedereen zijn of haar verantwoordelijkheid oppakt, dan is een noodopvang ons inziens niet nodig. Daarom spreken we als Stadsbelang Gorinchem ons vertrouwen uit richting de burgemeester dat zij de juiste beslissing neemt voor Gorinchem met betrekking tot de aanwijzing die zij heeft ontvangen van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Een betrouwbare overheid moet haar woord nakomen en om het vertrouwen richting de omwonenden extra kracht bij te zetten, dienen wij samen met het CDA en Democraten Gorinchem de motie ‘Werken aan vertrouwen’ in. De inhoud van deze motie is inmiddels toegelicht door collega-raadslid mevrouw Van Oversteeg van het CDA. De motie ‘Gastvrije ontvangst’ lijkt ons overbodig, dit zou namelijk vanzelfsprekend moeten zijn, maar wij zullen deze met alle liefde ondersteunen. Dit was onze bijdrage. Dank u wel, voorzitter. De voorzitter: Dank u wel. Dan is het woord aan mevrouw Molengraaf. Mevrouw Molengraaf-Vullers: Voorzitter, dank u wel. Ik kies er even voor om niet in te gaan op het statement van de burgemeester. Zoals alles in dit dossier is het onverwacht en verrassend. Misschien dat ik er in tweede termijn nog op terugkom.

P - 13

Al geruime tijd heeft Nederland te maken met een grote toestroom aan vluchtelingen en het COA kan dat nauwelijks aan. Met diverse noodopvanglocaties is de ondergrens van humane opvang bereikt en dat is schrijnend. ChristenUnie/SGP vindt dat de overheid een schild moet zijn voor de zwakkeren in de samenleving, en dat geldt ook voor vluchtelingen die ons zijn toevertrouwd. Vanavond bespreken we dit vraagstuk, en wat het betekent voor Gorinchem, en dat is niet voor de eerste keer. Eigenlijk had vanavond de opvangboot op de agenda gestaan, maar zoals vaker werden we ingehaald door de ontwikkelingen, in dit geval de aanwijzing vanuit het ministerie. Ik zeg ‘vaker’, want als we terugkijken, is al vanaf eind 2019 het beeld dat het college ingehaald wordt door de werkelijkheid. Was er in februari 2020 nog een positieve grondhouding met een voorziene opening van de locatie in juni 2020, waarbij verzuimd werd de raad in te lichten over ontwikkelingen, dat veranderde toen het COA proactief het voormalige belastingkantoor in april van dat jaar kocht. Niet alleen moest u toen de raad wel inlichten – het stond immers in de krant –, ook veranderde de houding van positief naar negatief. U stelde de raad voor om geen opvang in het pand toe te staan en als doekje voor het bloeden is het mantra van de kleinschalige opvang gekomen.

Elke keer als we daarnaar vragen, horen we steeds dat eraan gewerkt wordt, en daar moeten we het mee doen. Opvallend is ondertussen wel dat Vijfheerenlanden bijna 1,6 miljoen euro krijgt om 50 tot 70 statushouders te huisvesten en Gorinchem buiten de boot lijkt te vallen. Waarom lukt het hen wel en ons niet?, zou je denken. In september komt een brief vanuit het ministerie met de vraag om extra opvangplekken vanwege de almaar stijgende aantallen die instromen en het nauwelijks uitstromen van statushouders. Ditmaal worden de fracties geraadpleegd over een verzoek van het COA om tijdelijke opvang in het belastingkantoor toe te staan voor vier weken. Daarna zouden permanentere locaties klaar zijn en de mensen weer uitgeplaatst worden. In het debat hierover heeft mijn fractie aangegeven de vier weken wel erg kort te vinden en welwillendheid getoond om het eventueel iets langer toe te staan, om zo gesol met mensen te voorkomen. Helaas is dat laatste toch gebeurd. De paniek die zich van het college meester leek te maken in de dagen voor 19 november vertaalde zich in een voorstel dat ons en anderen overviel: de opvangboot voor 150 mensen uit het belastingkantoor die aan de Handelskade moest komen. Bijzonder, omdat meerdere fracties, onder andere tijdens de begrotingsbehandeling, vragen hadden gesteld over de beëindiging van de opvang na vier weken, en hoe dat zat.

Opnieuw werden we pas op het laatste moment betrokken en was er geen plan voor participatie, want: nood breekt participatiewet. Volgens de wethouder was het een voorstel van het college om hulp te bieden voor een schrijnend probleem, het college had niets gevraagd, volgens hem. Maar later blijkt er een brief van het COA met formeel verzoek gedateerd 11 november te liggen. Het voorstel van de boot is vorige week van de agenda afgevoerd omdat we opnieuw ingehaald zijn door de werkelijkheid. Er zat een aanwijzing aan te komen voor Gorinchem om 300 mensen in het belastingkantoor te moeten opvangen. Wel bijzonder, omdat ik in de I&O-sessie van 30 september over de opvang van vluchtelingen nadrukkelijk aan de wethouder had gevraagd of ons zo’n opvang opgelegd kon worden en zijn antwoord was toen dat dat niet kon, omdat het altijd een burgemeestersbevoegdheid is. Dat lijkt toch niet overeen te komen met wat we nu zien gebeuren.

P - 14

Afgelopen zaterdag verscheen onze burgemeester in het NOS Journaal om haar ongenoegen te uiten. Het viel rauw op haar dak. Dat verbaasde ons. Wij wisten toch al bijna een week dat het er aan kwam? Hoe heeft u dit bedoeld? In de dagen erna werden de uitingen steviger: Gorinchem deed zo z’n best, laat andere gemeenten maar eens wat doen, en uiteindelijk gingen zelfs juridische stappen ondernomen worden. Nu kan mijn fractie zich voorstellen dat zo’n uitzonderlijk middel als een aanwijzing op juridische houdbaarheid wordt getoetst, een soort proefproces zeg maar, maar de tang die wij meenden te proeven is van een college dat boos en verongelijkt zich met hand en tand verzet en alleen met de grootste tegenzin dan maar doet wat er gevraagd wordt. Dat vinden wij teleurstellend en niet terecht. Concluderend vindt mijn fractie het geen fraai beeld: te laat inspelen op ontwikkelingen, falend beleid doordat uiterst rigide met het belastingkantoor is omgegaan, daarbij slechte communicatie naar de raad en naar de stad. Dat geeft onrust voor inwoners en de vluchtelingen zelf, die moesten verhuizen. Een dikke onvoldoende dus. Dat het college nu in de raadsinformatiebrief aangeeft de aanwijzing wel op te volgen vanwege de humanitaire nood en het belang van goede interbestuurlijke verhoudingen, vinden wij een goede uitkomst van een verder slecht proces.

Zaak is nu dit goed te regelen met het COA en betrokken partijen en vrijwilligers. Wij hebben er vertrouwen in dat de mensen in onze stad die in de periode 2015-2018 enorme betrokkenheid hebben laten zien, en ook recent hebben vrijwilligers van onder andere KLIK hetzelfde laten zien, dat ook weer opnieuw zullen laten zien. Zij verdienen dan ook alle steun om opnieuw aan de slag te gaan. Daarom zijn wij mede-indiener van de motie ‘Gastvrije ontvangst’. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Dan gaan we door naar mevrouw Mager. Mevrouw Mager: Voorzitter, dank u wel. Een aanwijzing, ja, maar ook verstrikt in het eigen net. Ik zat bij het statement van de burgemeester te bedenken: als deze daadkracht eerder was getoond, hadden we nu niet op deze manier bij elkaar gezeten. Maar goed. Verstrikt in het eigen net: eerst nooit meer opvang in het voormalig belastingkantoor, college geen actie, vervolgens: COA koopt voormalig belastingkantoor, college toont positieve grondhouding, vier weken noodopvang: echt, écht maximale termijn, aldus het college. Er zou binnen een week nadat het ons gemeld was een cruiseschip binnen varen in Gorinchem. Het college werd ingehaald door de werkelijkheid, want nu minimaal een halfjaar opvang in, jawel, het voormalig belastingkantoor! De VVD vindt dat eigenlijk best logisch.

Het gebouw is immers eigendom van COA, het is volledig ingericht en er is een crisissituatie met opvang van vluchtelingen in Nederland. We hebben ons dan ook best verbaasd over de diversiteit van de uitingen van het college in de diverse media. We vinden het ook onbegrijpelijk hoe het college de regie zo uit handen heeft kunnen geven. Als er eerder actie was ondernomen door het college, als raadsbesluiten en moties zouden zijn uitgevoerd, hadden we er nu echt anders voorgestaan, in ieder geval qua locatie. Ja, diverse malen heeft Gorinchem zich gastvrij opgesteld. De VVD vindt dat Gorinchem eigenlijk niet voor een vierde keer aan zet is om problemen van het COA op te lossen. De werkelijkheid heeft ons ingehaald, we hebben het vanavond al diverse malen gehoord. Zo werkt dat nu eenmaal als er een humanitaire crisis is. De VVD is ook niet verrast en ziet de logica van deze aanwijzing wel in, en ja: uiteraard, zoals de motie ook al aangeeft, met P - 15

een gastvrije ontvangst. We zouden dat ook niet anders willen. Als ze dan toch komen, doe het dan ook goed. Wij willen het college wel nadrukkelijk verzoeken om op een constructieve wijze met het COA in gesprek te blijven gaan. Onderhandel over de termijn en geef perspectief met betrekking tot de ontwikkelingen van het gebied rondom het belastingkantoor. Verleid het COA om samen op te trekken door op termijn statushouders en starters te huisvesten in het gebouw. Kijk naar bestemmingsplannen e.d. Wij denken echt dat daar veel meer mogelijk is, waar alle partijen baat bij kunnen hebben. Op de motie van het CDA en andere komen we in tweede termijn terug. We wachten de reactie van de wethouder af. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Dan de heer Schefferlie. De heer Schefferlie: Voorzitter, dank u wel. De realiteit, maar ook de essentie eigenlijk vandaag is dat wij op het punt staan om 300 mensen welkom te heten in Gorinchem. Vooropgesteld dat het gebeurt op een locatie die wij juist niét voor ogen hadden, illustreert de principebereidheid die Gorinchem tekent om bij te dragen aan de opvang dat het zijn van de mooiste vestingstad van Nederland niet alleen zit in onze buitenkant, maar ook in onze binnenkant. De circa 300 mensen die gaan komen zullen ieder hun eigen verhaal meenemen en hopelijk hier een relatieve rust vinden, waarvandaan zij hun leven weer veilig kunnen hervatten.

U begrijpt wel, voorzitter, dat wij vanuit deze start van onze bijdrage ons genoodzaakt zien ons neer te leggen bij de locatie die ons feitelijk wordt opgelegd. Hoe wij die situatie uitleggen is namelijk dat de burgemeester heel formeel nog eventjes ‘nee’ zou kunnen zeggen, maar dat het slechts een uitstel zou opleveren, gezien de uitgesproken bereidheid van de minister en de staatssecretaris om Gorinchem en vier andere steden de opvang op te leggen, en dan wel op de door hen aangewezen locaties. Daarom begrijpen wij ook wel dat de burgemeester haar eerder aangekondigde consultatie, oftewel adviesaanvrage bij de raad, heeft omgezet in dit gesprek vanavond. De burgemeester erkent daarmee dat de realiteit van onze lokale beslissingsbevoegdheid en keuzemogelijkheid buitenspel is gezet, een vorm van huisvredebreuk in onze lokale democratie. En terwijl ik dat zeg, voorzitter, klinkt het voor mijzelf eigenlijk als een soort slachtofferstaal die helemaal niet bij ons past. Wij willen juist graag zelf verantwoordelijkheid nemen en onze invloed pakken, juist ook op het thema van opvang, en daar waren we wat ons betreft juist goed mee bezig. De traditie in Gorinchem om bovengemiddeld bij te dragen zien we in het heden door ruim te voldoen aan de opvang van statushouders en het actieve streven om ruimte te bieden aan structurele, kleinschalige opvang.

Ons bewust van de acute nood, waarderen wij ook de proactieve inzet van het college door het willen opvangen van 150 personen op een cruiseschip. Voorzitter. Ik geloof dat werkelijk helemaal niemand in deze raad zou twijfelen, als wij nu in Gorinchem de keuze zouden moeten maken tussen crisisopvang in onze sporthal of tenten, of het openen van de deuren van het belastingkantoor. Op zich begrijpen wij daarom ook wel die stemmen van collega’s die hier al eerder vanuit de menselijke maat de bereidheid uitspraken om het belastingkantoor open te stellen. Maar, voorzitter, een landelijk probleem verdient een landelijke aanpak, waaraan wij graag bijdragen en zelfs een bovengemiddelde bijdrage aan willen leveren. Soms denk ik dat er collega’s zijn die, P - 16

overigens vanuit goedheid, het idee kregen dat wij niet het goede zouden doen door een leeg kantoor niet beschikbaar te stellen. Maar er waren niet voor niets duidelijke toezeggingen om dat daar niet opnieuw te doen. Zo sprak de raad zich op 18 februari nog met 22 stemmen uit tegen het opnieuw openstellen van het belastingkantoor. Wij zagen een kans op een veel betere balans door ons wel te laten zien als een betrouwbare overheid en tegelijkertijd die bovengemiddelde bijdrage te leveren aan menswaardige opvang. Hadden wij de burgemeester nog met effect kunnen adviseren vanavond, dan hadden wij haar aangeraden het kantoor niet open te stellen en door te gaan met een cruiseschip en een structurele kleinschalige opvang. Het gevolg van de aanwijzing is dat wij in plaats van een bijdrage in 150 plekken nu 300 plekken gaan huisvesten, met het verlies van vertrouwen bij een deel van onze inwoners als kostprijs. Als alle gemeenten waar nog geen opvang is zo’n creatief en royaal aanbod hadden gedaan van 150 plekken, dan waren er 50.000 plaatsen bijgekomen tegenover die acute nood nu van 2.000 plekken. Nog beter was het geweest als het COA had geleerd van het verleden en conform allerlei landelijke adviezen een brede spreiding van opvangplaatsen had gerealiseerd, met ruimte voor pieken in die opvang.

Daarmee trekken wij behalve de conclusie dat wij 300 mensen werkelijk van harte welkom willen gaan heten ook de conclusie dat een hardnekkig falen van de landelijke politiek ook onze lokale betrouwbaarheid nu mogelijk een deuk doet opleveren bij inwoners. De nieuwe regering, die ongetwijfeld ook weer in vertrouwen gaat investeren, begint in Gorinchem wat ons betreft dan met een achterstand van 3-0. Voorzitter, mogen we even stilstaan bij het waarom achter de toezegging om niet opnieuw het belastingkantoor te willen gebruiken? Principieel waren wij al tegen medewerking op deze plek door de aankoop van het COA zonder medeweten van de gemeente. Dat leidde toen al tot een beschadiging door de begrijpelijke, maar onterechte verdenking van inwoners op een onderonsje tussen het COA en het college. Maar er is ook een inhoudelijke reden om deze locatie niet te verkiezen. Het kantoor zit zo dicht op de naastgelegen flat dat de bewoners de geluiden van normale gesprekken dag-in, dag-uit horen doorklinken in hun eigen keukens en slaapkamers. En natuurlijk zijn er incidenten, als het brandalarm, dat nog wel eens afgaat, of andere gebeurtenissen, en veelal helemaal niet zo dramatisch, maar verplaats u eens in oudere bewoners voor wie de geluidsoverlast hun dagelijkse leefkwaliteit beïnvloedt, zonder dat zij nog kunnen verhuizen.

Weegt de nood van opvang daar dan niet tegen op? Nee, wat ons betreft niet, als je gewoon treffende alternatieven weet te bieden. Daarom, voorzitter, hadden wij zo graag zelf een locatie aangewezen in Gorinchem. Juist daarom hadden we graag gezien dat de vele gemeenten die niet bijdragen dat ook hadden gedaan. Er staat tien miljoen vierkante meter onbenutte kantoorruimte. Een proactief COA had al tal van mogelijkheden om heel veel betere plekken te realiseren. De suggestie, zelfs het frame, dat het belastingkantoor de enige reddingsboei zou zijn om de nood te lenigen klopt simpelweg niet. Elk willekeurig leegstaand kantoor kan binnen enkele weken omgebouwd worden tot een geschikte opvang tegen overzichtelijke kosten. Maar terug naar de realiteit, voorzitter. Nu die 300 mensen hier komen, moeten we er het beste van maken, voor de asielzoekers en voor de omwonenden. Goed dat er voor de opvang zoveel vrijwilligers klaar staan. Het wordt wel een hele opgave wat ons betreft om het vertrouwen van een deel van de inwoners weer terug te winnen. Wij roepen het college op om zich extra in te spannen om overlast en geluidshinder te voorkomen, dan P - 17

wel tot een minimum te beperken – misschien zijn daar speciale maatregelen voor –, vooral ook intensief in gesprek te gaan en te blijven met de direct omwonenden. We roepen het college op zich in te spannen om het gebruik van het kantoor zo kort als mogelijk te maken en wij vragen het college ook om het COA ertoe te bewegen op z’n minst rekening te houden met de ouderenpopulatie van de omgeving. Zogenaamde ‘veilige landers’ vinden wij bijvoorbeeld niet passend en gezinnen daarentegen juist wel. Daarnaast kunnen wij onze eigen invloed op het herstel van vertrouwen mogelijk vergroten. Dat kan door het voorkomen van het herhaaldelijk terugvallen door het COA op deze locatie, door het gebouw een nieuwe bestemming te geven. Wij dienen de motie van het CDA mede in. U wordt opgeroepen tot het in eigendom verkrijgen van het gebouw, wat ons betreft tijdelijk in eigendom van de gemeente, en na intensief overleg met de omgeving een nieuwe bestemming te bepalen en het in die opzet dan ook weer te verkopen. Voorzitter. Dan nog onze toekomstige houding ten aanzien van de opvang van asielzoekers. Ondanks dat het COA onze welwillendheid keer op keer op de proef stelt, houden wij vast aan de mooie binnenkant van Gorinchem. Wij willen een voorbeeldstad blijven door asielopvang een plek te geven die bij onze stad past.

Daarom blijven wij achter de opgave staan om kleinschalig een structurele opvang te realiseren. Op weg daarnaartoe was een cruiseschip een mooi tussengebaar, maar het lijkt ons te veel om te behappen om naast het belastingkantoor en de inzet naar kleinschalige opvang daarnaast alsnog voor een boot te gaan, vandaar dat wij het idee ondersteunen om dat voorstel nu niet meer in te brengen. Voor het laatste zou het ook mooi zijn als wij subsidie krijgen, zoals een voorgaande spreker ook vroeg en in Vijfheerenlanden al is gelukt. Op die manier werken we wat ons betreft aan wat lokaal wel kan en een toekomst met opvang op basis van draagvlak. Tot die tijd vragen we de grootst mogelijke aandacht van het college voor het in goede banen leiden van de opvang in het belastingkantoor. Voorzitter, helemaal ten slotte en vooruitlopend op mijn tweede termijn, vind ik het toch wel erg belangrijk om juist ondersteuning uit te spreken, zeg maar, voor de manier waarop de burgemeester haar positie heeft ingenomen, omdat er een heel duidelijk onderscheid is in het mogen ervaren van hoe we bestuurlijk overruled zijn en waarin we onze lokale ruimte niet meer kunnen nemen, tegenover het inhoudelijk wel bereidwillig zijn om bij te dragen aan opvang. Dat is ook precies de scheidslijn die wij zelf hanteren. Mogen wij op onze manier bovengemiddeld bijdragen, graag.