211104 Concept Verslag Raadsvergadering.docx

Nr. 12

Zitting van donderdag 4 november 2021 Voorzitter: mevrouw R.W.J. Melissant-Briene, burgemeester. Aanwezig zijn de leden: de heren B.C.S. Bahlmann, F.M.T. Barth, R.J.J. van Breemen en H. Chaaby, mevrouw E.L. Dansen, de heer M.A. Hachhouch, mevrouw E.W.H. Hamann, de heren M.S. Hassouna, E.A. Koçak en G.J. van der Lee, de dames A.P. van Maaren, A. Mager en M.J. Molengraaf-Vullers, de heren H.J. van Mourik, L.A. Onvlee en J.C. Oostrum, de dames J. van Oversteeg en L.P.W. Pellikaan, de heren J.M. Roeland, N. van Santen en P.C.J. Schefferlie, mevrouw D. Stevens en de heren I. Tekir, C.J.J. Wientjes en C. van Willigen. Griffier: de heer H. Sepers. Tevens aanwezig: de wethouders de heren R.P. van Doesburg, J.P. van der Geest, E.C.M. Kraaijeveld en D. van Zanten, alsmede de gemeentesecretaris mevrouw H. Kromkamp.

* 1. Opening. .....................................................................................................................................................................2 2. Ingekomen stukken. ...................................................................................................................................................3 3. Vaststellen agenda......................................................................................................................................................3 4. Algemene beschouwingen fracties.............................................................................................................................3 Democraten Gorinchem .............................................................................................................................................3 Stadsbelang.................................................................................................................................................................5 VVD ........................................................................................................................................................................7 PvdA ......................................................................................................................................................................10 ChristenUnie/SGP

....................................................................................................................................................13 CDA ......................................................................................................................................................................16 SP

......................................................................................................................................................................20

D66

......................................................................................................................................................................24

GroenLinks...............................................................................................................................................................25 Gorcum Actief..........................................................................................................................................................28 Fractie Van Maaren ..................................................................................................................................................31 Lid Van Mourik........................................................................................................................................................33 Wethouder Van Zanten ............................................................................................................................................36 Wethouder Van Doesburg ........................................................................................................................................40 Wethouder Kraaijeveld ............................................................................................................................................47 Wethouder Van der Geest ........................................................................................................................................55

Burgemeester............................................................................................................................................................61 Repliek .....................................................................................................................................................................65 Dupliek .....................................................................................................................................................................95 5. Stemming en stemverklaringen..............................................................................................................................101 5.b Vaststellen raadsvoorstel Begroting 2022-2025. .................................................................................................104 6. Sluiting. ..................................................................................................................................................................105

L-1

1. Opening.

De voorzitter: Goedemiddag, leden van de raad. Goed u weer te zien, ook in fysieke zin. We hebben schotten geplaatst, waardoor het toch mogelijk is ook weer fysiek te vergaderen, dus heel fijn u allen weer te zien. Hetzelfde geldt uiteraard voor de leden van het college, voor de ambtenaren, voor de pers en voor al degenen die meekijken en luisteren via de stream. Allemaal van harte welkom. Vandaag hebben we een bijzondere vergadering, want we vergaderen over de begroting 2022. Alvorens ik met een tekst open van René van Dijk van het Regionaal Archief nog enkele mededelingen. Van de vergadering worden notulen gemaakt en uiteraard is er ook de live stream. De algemene beschouwingen, moties en amendementen worden, zodra ze zijn ontvangen door de voorzitter, of digitaal zijn ingediend, aan iBabs toegevoegd. Mocht u tijdens de vergadering nog iets willen indienen, een motie of amendement, dan kan dat via griffie@gorinchem.nl. Raadsleden spreken vanaf het spreekgestoelte. Ik verzoek u nadrukkelijk u aan de afgesproken tijden te houden: tien minuten in de eerste termijn en vijf minuten in de tweede termijn. Ik zal proberen u daaraan te houden, waarbij het overigens ook weer niet zo is dat ik heel precies tewerk zal gaan, want als er bijvoorbeeld interrupties zijn, moet daar wel een beetje soepel mee worden omgegaan.

In eerste termijn is het standaardprocedure in dit huis dat er niet geïnterrumpeerd zal worden; in tweede termijn is dat uiteraard wel mogelijk. Dan ga ik nu beginnen met het stukje van het Regionaal Archief en daarvoor begeef ik me even naar het spreekgestoelte. Ik had contact met het Regionaal Archief en men vroeg mij of ik weer een stukje wilde voor de begrotingsraad. Ik zei dat me dat wel leuk leek, omdat het altijd wel mooi is om even vanuit de oude doos een verhaal te horen. Daarop ontving ik een stukje waar ‘Hondenbelasting’ boven stond, met daarbij de opmerking “Ik heb gekozen voor hondenbelasting, omdat dat toch elke begrotingsvergadering aan de orde komt”. Hondenbelasting. De hondenpoep kwam hem de neus uit, maar mr. Martinus Mekern kwam uit een te goed milieu voor zo’n formulering. Als lid van een echte herenclub, de gemeenteraad, was hij het die de invoering van een hondenbelasting voorstelde. Naar goed gebruik stelde de raad een commissie in om deze delicate materie te onderzoeken. Drie maanden later, in maart 1826, besprak de raad het rapport. De commissie, met de burgemeester als voorzitter, bleek helaas verdeeld tot op het bot. De helft ervan vond zo’n belasting geen goed idee, want deze dieren waren voor velen een groot genoegen én bewezen nuttige diensten als trekhond.

De beoogde vermindering van de hondenstapel ware te verkrijgen door een al bestaand reglement nu eens te gaan handhaven én door stopzetting van uitkeringen aan hondenhouders. De andere helft van de commissie wees erop dat de politie nooit toekwam aan handhaving. Daarnaast zou een belasting de bovenmatige vermenigvuldiging en de vermenging der voorstel verschillende rassen tegengaan. Beide aspecten zouden naar het oordeel van deskundigen hondsdolheid krachtig beteugelen, anders waren de allerschromelijkste gevolgen voor de maatschappij te vrezen. Bij meerderheid besloot de raad tot invoering. De burgemeester stemde echter tegen. Met Koninklijke toestemming kostte elke viervoeter voortaan twee gulden per jaar, met korting voor onder andere jachthonden. Na betaling kregen ze een penning. Droegen ze die niet, dan werden ze gevangen en na acht dagen gedood. K-2

De vergadering is geopend. 2. Ingekomen stukken.

Geen. 3. Vaststellen agenda.

De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld. 4. Algemene beschouwingen fracties. Democraten Gorinchem

Mevrouw Pellikaan: Voorzitter. Voor ons ligt een knap staaltje werk. We hebben een sluitende en stabiele (meerjaren)begroting. Tegenwoordig is dat voor gemeenten eerder een uitdaging dan een gegeven. We worden voor grote opgaven gezet en krijgen gelijktijdig van het Rijk niet structureel genoeg geld voor alle taken. In deze opgave om financieel gezond te blijven is het dan ook sterk als je naast sluitend en stabiel, ook een begroting weet te presenteren die het hoge ambitieniveau vasthoudt, mogelijk blijft maken, en gelijktijdig ook nog ruimte voor ambitie laat voor het toekomstige college. En laten we daarbij niet vergeten dat we voor het eerst ook een perspectief hebben op het afbouwen van de schuldenpositie. De afgelopen jaren is hard gewerkt aan het creëren van een robuust toekomstperspectief voor de stad. Met de uitdagingen die voor ons liggen op het gebied van de energieopgave, klimaatadaptatie en de woningnood is dat ook hard nog. We hebben visies opgesteld in lijn met het coalitieakkoord en de Stadsvisie en geïnvesteerd in o.a. duurzaamheid, woningbouw, onderwijshuisvesting en het bereikbaar en verkeersveilig maken van onze stad. En de handen blijven uit de mouwen in 2022. De herinrichting van de Haarsekaden, de nieuwbouw voor ’t Gilde, of het creëren van beweegroutes tussen de speelplekken in de wijken: er is genoeg om naar uit te kijken, en dat doen we dan dus ook.

We zien ook dat de toekomst financiële onzekerheden met zich meedraagt: de tekorten in de jeugdzorg of de nog onbekende herijking van het gemeentefonds. Goed om te zien dat we daarop anticiperen door de eventuele extra gelden voor de jeugdzorg nog niet in de boeken te schrijven, maar wel rekening houden met de neerwaartse bijtelling van het gemeentefonds. Per saldo kun je dan dus uitgaan van een behoorlijk positief meerjarenperspectief en dat schept ruimte voor nieuwe ambities. Maar laten we ook terughoudend zijn met de invulling daarvan, in de wetenschap dat ook de nieuwe raad ruimte verdient om een eigen richting te bepalen of bij te sturen. De schuldpositie is ook onderwerp van aandacht. Het terugdringen hiervan vinden wij belangrijk. Door de investeringen zal de schuldpositie verder toenemen, waarna na 2025 een afname komt. En dat is prima, zeker als je kijkt naar wat het ons oplevert aan zeer nodige investeringen voor de stad. Laten we dat vooral ook blijven benadrukken. En wij zijn trots dat dit college de stap heeft gezet om de schulden te herfinancieren, wat ons structureel ruimte heeft opgeleverd. Ik ga nu kort iets zeggen over enkele thema’s en dan eindig ik met twee moties. Te beginnen met mobiliteit. Want wat een hoop gaat daarop gebeuren: uitbreiding van parkeergarages, een nieuw station, het bouwen van bruggen.

Noodzakelijke en langverwachte investeringen voor de stad. Maar laten we, terwijl ons hoofd verzonken is L-3

in deze grootse plannen, ook oog houden voor het hier en nu. Ik heb het dan bijvoorbeeld over het aanpakken van de verkeersoverlast in de steden, of een ongelukkige situatie elders. En ja, dan staat het misschien niet in een uitvoeringsagenda benoemd, maar laten we ook die punten voortvarend blijven oppakken met elkaar. Een tweede thema dat wij willen belichten is toegankelijkheid. Goed dat er ook in 2022 wordt gewerkt aan de toegankelijkheid van de openbare ruimte en gebouwen. Maar deze zin is ook alles wat wij hierover hebben kunnen lezen in de begroting. Daar mag van ons een schep bovenop, misschien wel een hele berg. Elk jaar zijn de verkiezingen voor de meest toegankelijke gemeente van Nederland. Hoe mooi zou het zijn als wij deze titel als toekomstambitie in het achterhoofd houden bij de dingen die we doen in de stad. Een voorschot dat wij hierbij willen geven zijn de aanstaande gemeenteraadsverkiezingen. Hoe toegankelijk zijn onze stemlokalen eigenlijk? De VNG heeft een handreiking geschreven voor gemeenten die een extra slag willen maken om de toegankelijkheid van verkiezingen te vergroten. We brengen het bij deze graag onder de aandacht. Graag een reactie daarop van het college. Ontmoetingsplekken, thema nr. 3. Daar zouden we er graag meer van willen in 2022. Zo hebben we vernomen dat de Elzenhof een nieuwe impuls kan gebruiken.

Wat gaan we daarmee doen? We proeven in Gorinchem-Oost een enorme behoefte aan een plek waar je gewoon even kunt binnenlopen voor een kop koffie en een praatje. Hetzelfde geldt voor het Piazza. We dienen regelmatig moties in om het college of onszelf ergens toe aan te zetten. Maar we willen eigenlijk een oproep doen richting het bestuur van het Piazza om de ontmoetingsplekken, de bankjes, terug te brengen, omdat wij het signaal krijgen dat het veel gemist wordt. Dan nu de moties. Een stad wordt maar één keer de allermooiste vestingstad van het land. Dat is een enorm waardevol moment, dat ook een enorme impuls kan geven aan de stad. Maar dan moet dat moment wel verzilverd worden en met Stichting Citymarketing worden opgepakt. Daartoe hebben wij een motie voorbereid die hiertoe oproept. Deze motie dienen wij nu graag in. Samen met D66 en de PvdA hebben wij een tweede motie voorbereid die gaat over de wooncrisis waar wij ons als samenleving in bevinden met elkaar. Een eigen huis, een plek onder de zon, is voor velen een droombeeld geworden, en dat terwijl het recht op huisvesting een grondrecht is. Maar we zien dat starters een haast kansloze positie hebben op de woningmarkt, doorstroom nauwelijks mogelijk is en de woningmarkt verworden is tot het pensioen van de één, ten koste van de ander.

Dit zeer complexe vraagstuk kent niet één oplossing, maar wij hopen met deze motie, die oproept tot het versneld bouwen van woningen, bij te dragen aan een toegankelijke en betaalbare woningmarkt voor iedereen. De heer Tekir zal de motie in zijn bijdrage verder onderbouwen en indienen. Wij zijn blij dat we in vertrouwen en samen vooruit kunnen kijken op basis van een solide begroting. Dank u wel. Motie M1: Impuls stadspromotie van de Mooiste Vestingstad De raad van de gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op 4 november 2021. Ondergetekenden verzoeken het college: - een impuls in gang te zetten voor het bezoek en verblijf aan onze stad door de potentie van de ‘Mooiste Vestingstad’’ te verzilveren; - door onder de eigen inwoners en relevante toeristendoelgroepen beter bekend te maken

K-4

wat de mooiste vestingstad van Nederland te bieden heeft; met creatieve middelen dit beeld verhalend en wervend neer te zetten en via verschillende media uit te dragen; - het bedrijfsleven te verleiden om gezamenlijk in ‘co-actie’ te komen om de lokale kwaliteiten en kennis in te zetten; - de opties voor cofinanciering daarbij te bespreken; - en de raad een voorstel te doen over de bekostiging en aanpak en daarbij zo nodig gebruik maakt van de begrotingsruimte in 2022. Laura Pellikaan, Democraten Gorinchem Ilhan Tekir, D66. -

Stadsbelang

De heer Bahlmann: Voorzitter, geachte raadsleden, collegeleden en andere aanwezigen. Dit is de laatste begroting van deze raadsperiode. De afgelopen periode is helaas overschaduwd door de coronapandemie, desalniettemin hebben wij ons als stad staande weten te houden. Laten we samen hopen dat er snel een eind komt aan deze coronapandemie en dat we definitief terug kunnen gaan naar het oude normaal. Voorzitter. Als Stadsbelang Gorinchem willen wij dankzeggen richting het college en de ambtelijke organisatie voor het tot stand komen van deze begroting. Als eerste biedt het ons vertrouwen dat er binnen de begroting dekking gevonden is voor de ongeveer € 3,8 miljoen boven het investeringsplafond voor de beoogde nieuwe investeringen uit de Perspectiefnota 2022-2025, zodat de schulden niet verder oplopen. Ook de weerstandsratio laat een positief effect zien, waarvoor onze complimenten. Voorzitter. Wij zijn van mening dat deze begroting de volgende gemeenteraad financiële ruimte biedt om te kunnen blijven investeren in de toekomst van Gorinchem. Zolang er nog geen nieuw kabinet aangetreden is, blijft de grootste onzekerheid de verdeling van het gemeentefonds.

Stadsbelang Gorinchem hoopt dat volgende maand groen licht gegeven kan worden aan de Europese aanbesteding voor het Groot Podium aan Haarstraat 64, zodat er een einde komt aan de onzekerheid voor de inschrijvers en dat begin 2022 de opdracht gegund kan worden aan een van deze inschrijvers. Hoe mooi zou het zijn voor onze stad, als wij in de nieuwe raadsperiode weer een bruisend Groot Podium in ons midden hebben. Voorzitter. In de begroting staat dat in het laatste kwartaal van 2021 een samenwerkingsovereenkomst getekend gaat worden met een marktpartij voor de uitrol van een glasvezelnetwerk binnen onze gemeente. Men verwacht dat begin 2022 gestart zou kunnen worden met de uitrol van het glasvezelnetwerk. Is er inmiddels een concrete datum voor ondertekening van de samenwerkingsovereenkomst, klopt de tijdlijn voor de uitrol van glasvezel nog, in welke wijken start men met de uitrol en wanneer verwacht men een volledige glasvezeldekking in onze gemeente? In 2022 wordt een start gemaakt met de herinrichting van de Haarsekade. Stadsbelang Gorinchem wil graag weten of inmiddels een kentekenonderzoek is uitgevoerd onder het vrachtverkeer dat gebruikmaakt van de Haarsekades c.q. Mollenburgseweg, omdat dit een relevante graadmeter is voor het gebruik van deze verkeersroute en de uiteindelijke herinrichting van de Haarsekade in 2022. Voorzitter.

In 2022 worden de mogelijkheden voor wind bij Avelingen verkend. In hoeverre wordt bij het verkennen bij Avelingen rekening gehouden met de Gorcumers die aan de Parallelweg en de Nieuwe Wolpherensedijk wonen, onze westerburen aan de Rivierdijk in Boven-Hardinxveld en het natuurgebied zelf?

L-5

De afgelopen periode heeft onze stad twee mooie onderscheidingen mogen ontvangen. Allereerst heeft op 26 juli jl. de Nieuwe Hollandse Waterlinie, waar Gorinchem onderdeel van uitmaakt, het predicaat Unesco Werelderfgoed ontvangen en als kroon op het werk werd op 16 augustus jl. Gorinchem door de ANWB uitgeroepen als de ‘Allermooiste vestingstad van Nederland’. Eindelijk krijgt Gorinchem de landelijke aandacht en waardering die het verdient, in plaats van de bijna dagelijkse filemeldingen op de radio. Graag willen wij weten of bekend is wanneer Gorinchem de grote bruine borden, de zogenaamde gebiedsborden, rondom onze snelwegen gaat krijgen met de vermelding Unesco Werelderfgoed. Voorzitter. Als de ‘Allermooiste vestingstad van Nederland’ en onderdeel van de Oude en Nieuwe Hollandse Waterlinie en dus Unesco Werelderfgoed, verdient onze stad een entree die hierbij past. Daarom dienen wij de motie “De Gorcumse Poorten, de toegang tot onze vestingstad” in. Ook onze stad zal moeten werken aan een klimaatbestendige omgeving. Om de Gorcumers extra te stimuleren om hieraan mee te doen, dienen wij de motie ‘Tiny Gardens’ in. Afgelopen dinsdag ontvingen wij het heuglijke bericht dat de Graaf Reinald Alliantie positief reageerde op het verzoek om alsnog de meekoppelkansen op te nemen in de uitvoering van de dijkversterking Gorinchem-Waardenburg.

Stadsbelang Gorinchem dient samen met Gorcum Actief het amendement ‘Kansen koppelen’ in. Dit amendement zal officieel ingediend worden door mevrouw Hamann van Gorcum Actief. Voorzitter. Wij hopen dat onze collega-raadsleden beide moties en het amendement willen steunen om Gorinchem dat beetje extra te geven dat het verdient. Ik doe wederom een oproep richting onze collega-raadsleden om constructief de schouders eronder te zetten en de komende tijd gezamenlijk op te blijven trekken, zoals wij gezamenlijk onze verantwoordelijkheid hebben genomen voor de opvang van vluchtelingen in het voormalige belastingkantoor. Voorzitter, dit lijkt ons een mooie opmaat richting de gemeenteraadsverkiezingen 2022, hopelijk één post-corona. Tot zover onze bijdrage, bedankt voor uw aandacht. Dank u wel, voorzitter.

Motie M2: De Gorcumse Poorten, de toegang tot onze vestingstad De raad van de gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op donderdag 4 november 2021; roept het college op om: • te onderzoeken of de hoofdtoegangswegen van Gorinchem aantrekkelijker en uniformer gemaakt kunnen worden, zoals het een vestingstad betaamt, door de witte metalen frames te vervangen door bakstenen toegangspoorten (Gorcumse Poorten) en in het eerste kwartaal van 2022 met een voorstel richting de raad te komen; • te onderzoeken of op termijn alle toegangswegen uniform uitgevoerd kunnen worden, conform de hoofdtoegangswegen; • de toeristische bebording en bewegwijzering naar onze vesting aan te passen met een uniforme uitstraling en het gebruik van de juiste afbeelding van onze vesting; en gaat over tot de orde van de dag; Björn Bahlmann, Stadsbelang Everdien Hamann, Gorcum Actief . Motie M3: Tiny Gardens

K-6

De raad van de gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op donderdag 4 november 2021; stelt voor: • bewoners, bedrijven, instanties en mogelijk ook onderwijsinstellingen van Gorcum enthousiast te maken en actief te informeren over de mogelijkheden (aanleg) van geveltuintjes en de voordelen hiervan; • zij hiermee een substantiële bijdrage kunnen leveren aan doelstellingen als: klimaatadaptatie, vergroening etc.; • hiervoor een subsidiebedrag beschikbaar te stellen van 50%voor de aanlegkosten met een maximum van € 50,- per geveltuintje met een subsidieplafond van € 5000,-; • bij gebleken succes dit jaarlijks te verlengen; • voor niet-eigenaren van het pand en/of perceel (stoep) kan de aanleg van een geveltuintje alleen met toestemming van de eigenaar (gemeente); en gaat over tot de orde van de dag; Jacques Roeland, Stadsbelang Everdien Hamann, Gorcum Actief .

VVD

De heer Van Santen: Voorzitter. Negen programma’s in deze begroting. Waar liggen nu de prioriteiten voor de aankomende jaren? Ik noem een viertal pijlers die wat de VVD betreft belangrijk zijn voor een stabiele stadsontwikkeling. We staan daarin wat ons betreft op een kruispunt. In hoeverre blijven we plannen bedenken, of gaan we nu ook echt meer over tot de uitvoering? Voordat ik op deze vier pijlers in ga: voor ons staat goede communicatie en verwachtingsmanagement centraal. Wees zoveel mogelijk helder daarin. Dat gebeurt naar onze mening nog onvoldoende, waardoor er vaak onduidelijkheid ontstaat in waar we staan of wat het plan is. Daarbij is een stukje besluiteloosheid ook een gevoel dat bij ons overheerst. Als voorbeeld noem ik even De Nieuwe Doelen. Het plan omtrent De Nieuwe Doelen is het enige formatieproces dat langer duurt dan de formatie van het nieuwe kabinet. We zijn nu bijna vier jaar verder in deze ronde. En waar staan we? We gaan een en ander alsnog Europees uitbesteden. Blijkbaar is dat dan toch de enige weg naar Rome. De eerste pijler heb ik genoemd ‘Het wonen, werken en leven in Gorinchem’. De VVDGorinchem wil dat Gorinchem een aantrekkelijke stad is om te wonen en te leven. We hebben een mooie historische binnenstad en wonen in een prachtig landschap met veel water.

We lezen in deze begroting, als eerste eigenlijk wel, dat we er voor jong en oud willen zijn. Dat is helemaal goed wat de VVD betreft. Maar er heerst woningnood. Als het college een straatnaambordje voor onze verzetsheld Richard Navest nog niet eens voor elkaar krijgt, hoe gaan we dan de wooncrisis oplossen? Een beetje flauw wellicht, want het straatnaambordje voor de heer Navest is immers wel toegezegd en daar zijn wij blij mee, maar waarom moet dit zo lang duren? Vraag aan het college: laten we vooral blijven werken aan structurele oplossingen voor de lange termijn, zet daarbij in op het bouwen van meer huizen, het ombouwen van het bedrijventerrein aan de Lingeoevers naar een fijne woonomgeving en het ombouwen van leegstaande kantoren naar woningen. En zet ook in op starters en jongeren. Specifiek ook omtrent de jongeren: laten we blijven kijken wat we nog meer voor ze kunnen doen. Zorg voor genoeg activiteiten – misschien een keer wat anders dan een graffiti-workshop – en speelruimte voor deze doelgroep. En zeg nou eerlijk; een kermis dicht op zondag is niet meer van deze tijd. Waarom is de kermis eigenlijk dicht op (koop)zondag? En zijn er geen andere afspraken mogelijk, of is het dan nog wel de juiste locatie? L-7

De VVD-Gorinchem wil dat iedereen in Gorinchem veilig is op straat, op school en in zijn eigen huis. Voor ons is en blijft dit een speerpunt. Haak aan waar je in regionaal verband kunt en pas daarnaast maatregelen toe die specifiek op Gorinchem van toepassing zijn. Tijdelijke mobiele camera-inzet lijkt daarbij een sterk middel voor Gorinchem. En laten we onze inwoners waar mogelijk alert houden op mogelijke gevaren van onveiligheid. Voor wat cultuur betreft wil VVD-Gorinchem de initiatieven laten bloeien. De kunsten in Gorinchem verdienen een cultuurfonds waaruit goede initiatieven op het gebied van kunst kunnen worden gefinancierd. VVD-Gorinchem laat graag de private initiatieven bloeien. Dat geldt voor de podiumkunsten, maar ook voor alle andere vormen van kunst, want cultuur is veel meer dan een podium. Dan in dit thema nog twee zaken omtrent de begraafplaatsen. Om de begraafplaatsen kostendekkend te maken wordt een tariefverhoging op begraafrechten van 10% voorgesteld in 2022 en 2023. Dat lijkt ons niet redelijk. Daarom dienen wij samen met de fractie van CU/SGP een motie in, de motie ‘Begraafrechten’, die de fractie van ChristenUnie/SGP straks zal toelichten.

En hoe zit het nou met de mogelijkheid van onze inwoners om grafrechten van anderen over te nemen? Naar ons weten is die mogelijkheid er wel, maar wordt deze niet helder gecommuniceerd op bijvoorbeeld de verlengbrief of website e.d.. Wat kan het college hieraan doen? Het tweede thema: de bereikbaarheid en infrastructuur van Gorinchem Wat ons betreft echt onderbelicht in deze begroting. Voor de VVD staat dit bovenaan in onze lijst: een vlotte en veilige doorstroom binnen de gemeente, de verkeersstromen tussen oost en west, verkeersveiligheid, de bereikbaarheid van de binnenstad en de belangrijkste plekken waar veel mensen en goederen naartoe gaan. Er zijn daarin nog veel verbeterpunten. 2021 gaat de boeken in als het jaar van de eerste spontane truckersrun dwars door Gorinchem. De A15 was afgesloten en de enige omleidingsroute bleek dwars door de stad te zijn. En wat is dan de eerste zin op dit programma: de melding dat bewoners, ondernemers en bezoekers tevreden zijn over de bereikbaarheid. Bij ons zijn andere geluiden bekend. En wat schetst ook onze verbazing: de rondweg-noord – waar nota bene nog een motie voor is aangenomen – staat niet bij de prioriteiten. Dan sla je de plank wat ons betreft flink mis. Dan nog iets over verkeersveiligheid. We vernemen vanuit diverse hoeken dat hardrijden in de woonwijken toch een probleem blijft.

Denkt het college aan meer maatregelen in de vorm van flitsers of, beter nog, stimuleringsborden om de snelheid te bewaken? Op de fiets is de hele stad goed te bereiken, maar op de hoofdwegen is het vooral in de spitsuren erg druk en is de situatie niet overal veilig. Drukke wegen en smalle rijbanen voor veel fietsers en autoverkeer tezamen. Dat kan veiliger, zeker met oog op de vele scholieren die hier gebruik van (gaan) maken, ook met het oog op de verhuizing van scholen naar andere locaties. Anders zijn onze scholieren straks onderweg, maar blijft de juiste infrastructuur voor ze achterwege. En de elektrische fiets, die zorgt ervoor dat meer ouderen en forensen op de fiets stappen. Dit vraagt van ons als gemeente om meer aandacht te geven aan de veiligheid op de fietspaden. We willen brede goede fietspaden voor de verbindingen in de stad, ook voor de nieuwe snelfietsen en in het kader van de oost-westverbinding. Laten we daarbij ook mensen en fietsers met beperkingen niet vergeten. De Fietsersbond heeft recent een rapport uitgebracht met suggesties voor deze K-8

doelgroep. Daarvoor heeft de VVD een motie opgesteld, die we samen gaan indienen met de SP en de ChristenUnie/SGP. De derde pijler: de financiële positie van Gorinchem. De gemeentelijke financiën staan de laatste jaren onder druk. De financiële positie van Gorinchem blijft naar onze mening een grote zorg. De VVD constateert dat er veel geschuif met gelden plaatsvindt en dat er grote projecten bedacht zijn zonder gefaseerde aanpak, die straks tot nog meer schulden kunnen leiden. Daar zitten risico’s aan, want grote projecten leiden maar al te vaak tot kostenoverschrijdingen. Kortom, in de gemeentelijke financiën zitten grote onzekerheden. Dat vindt VVD-Gorinchem onverantwoord. Als stad gaan we naar een schuld van 167 miljoen euro, per inwoner bijna 4.000 euro, een stuk hoger dan het Nederlandse gemiddelde. Wij willen duurzame overheidsfinanciën om te zorgen dat de volgende generaties Gorcumers niet opgezadeld zitten met de schulden die we nu maken. Wij vinden dat de financiële situatie van de gemeente verstevigd moet worden én dat er genoeg vermogen moet worden aangehouden om de lasten voor de inwoners laag te houden. En ja, voorzitter, daar hoort inderdaad ook de hondenbelasting bij! Dan de laatste pijler: hoe Gorinchem de energietransitie doormaakt. De ontwikkelingen gaan snel. We hebben daarbij recent nog gesproken over verantwoordingskaders in plaats van toetsingskaders.

Dat lijkt ons de goede weg, waarbij je met elkaar ook een breed perspectief kunt houden. Wat ons betreft biedt de regio genoeg kansen om door middel van zonne-energie de doelstellingen te halen. Laten we in dit kader vooral doorpakken hierop. Bekijk een en ander ook meer in een geheel en zet vooral in waar we goed in zijn. En voor wat betreft de plannen bij de Grote Haar: hoe staat het daar nu mee? Waar staan we en hoe haalbaar gaan de windmolens zijn? Moet dit traject niet Europees worden aanbesteed? Dan zijn er zijn nog twee andere zaken die ons allemaal aangaan: het groen en het afvalbeleid. Voor wat betreft het groen: in Gorinchem is er een goede gewoonte dat voor iedere verwijderde boom een boom terug moet komen. Het tempo waarin wij onze bomen rooien ligt zo hoog, dat wij ons afvragen of Gorinchem zich aan deze afspraak houdt. Klein voorbeeld: in de Lingewijk worden 64 woningen neergezet op een plek waar veel grote bomen stonden. Waar in Gorinchem zijn deze teruggeplaatst? Voor wat betreft het afvalbeleid: we gaan we dus nu naar een oplossing met pasjes en diftar, waar we het grootste probleem, de bijplaatsingen, niet mee oplossen en vermoedelijk zelfs versterken. Dit laatste, en dat geldt overigens voor meer punten, is geen verwijt. Een beter milieu begint wat dat betreft ook gewoon bij onszelf.

De VVD gaat voor een schone, leefbare stad, financieel gezond en waar duurzaamheid en bereikbaarheid hoog in het vaandel staat. Hartelijk dank. Motie M4: Fietsbereikbaarheid voor iedereen De raad van de gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op donderdag 4 november 2021; overwegende dat: - Gorinchem er voor iedereen wil zijn; - Gorinchem steeds meer een toeristenstad is voor meer mensen en daarbij de ambitie heeft om fietsers de ruimte te geven; - er een toename is in het gebruik van elektrische fietsen, ook in de combinatie voor mensen met een beperking; - recent een rapport is uitgebracht door de Fietsersbond met daarin suggesties voor de

L-9

verbeterde inzet van fietspaden voor mensen met een beperking; roept het college op: - voor de fietspaden in Gorinchem zoveel mogelijk rekening te houden met deze fietsers met een beperking; - daarin de suggesties van de Fietsersbond, waar mogelijk, in uitvoering (mee) te nemen; - hierover terugkoppeling te geven aan de raad in 2022; en gaat over tot de orde van de dag. Niels van Santen, VVD Eva Dansen, SP. Enkele bronnen: https://www.fietsersbond.nl/nieuws/fietsers-met-een-beperking-moeten-meer-steun-krijgen/ https://www.raivereniging.nl/pers/persberichten/2021-q1/21031030-procent-meer-elektrischefietsenverkocht-in-2020.html

PvdA

De heer Oostrum: Voorzitter. Bij deze laatste begrotingsbehandeling van deze gemeenteraad, het vaststellen van de begroting voor het jaar 2022, kunnen we met elkaar constateren dat onze stad er goed voor staat. Gorinchem is als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie toegelaten op de lijst van Unesco Werelderfgoed en de stad is door de ANWB uitgeroepen als mooiste vestingstad van Nederland. Beide zijn enerzijds goed voor het aantrekken van meer toeristen naar onze mooie stad, wat ook onze plaatselijke economie nieuwe impulsen zal geven, en vormen anderzijds ook een extra stimulans om ons nog meer in te spannen om de binnenstad en de wallen nog meer te koesteren en te beheren. Een mooi voorbeeld van zo’n extra inspanning is de restauratie van de VIS-kazemat, waarvoor we een aantal enthousiaste vrijwilligers en bedrijven veel dank verschuldigd zijn. Een compliment van onze PvdA-fractie voor dit initiatief, dat wat ons betreft zeker ook navolging verdient. Zo zien wij bijvoorbeeld kansen voor meer burgerinitiatieven noem het wat ons betreft ‘Right to challenge’ - om op vrijwillige basis door groepjes inwoners een deel of delen van de stadswallen onder hun hoede te nemen, een kans om de trots op onze stad om te zetten in actieve betrokkenheid door de wallen opgeruimd te houden. Zo kan ook gedacht worden aan aanleg en onderhoud van bloemperken, goed voor de bijenstand, enz.

In Breda wordt gewerkt met wijkdeals tussen de gemeente en bewoners om in hun eigen omgeving diverse activiteiten van de gemeente over te nemen. De PvdA stelt voor om dit snel over te nemen! Een ander positief punt is dat eindelijk, eindelijk, de nieuwe tunnel onder het station is aangelegd en een nieuw perron langs spoor 2. Maar helaas ontbreken nog steeds de liften voor mensen met een beperking. Is er al enig zicht op wanneer die liften in gebruik kunnen worden genomen? Nu we het toch over het openbaar vervoer hebben: bij de laatste aanbesteding van de Molenhopper is uitgegaan van het oude concept omdat daar nauwelijks klachten over zijn. Dat werkt dan ook prima. In de Drechtsteden kennen ze echter naast de Drechthopper de Wijkhopper, een elektrisch busje voor de korte afstanden, in Dordrecht per wijk, maar ook in de gemeenten Alblasserdam, Hardinxveld-Giessendam, Hendrik-Ido-Ambacht, Papendrecht, Sliedrecht en Zwijndrecht komt een Wijkhopper voor. Wij willen graag onderzocht zien of zo’n Gorcumhopper voor onze stad financieel haalbaar en van meerwaarde is. Ziet het college mogelijkheden om zo’n onderzoek nog in deze raadsperiode te laten uitvoeren?

K - 10

Overigens blijft het een groot probleem dat in onze stad nauwelijks toiletten aanwezig zijn die geschikt zijn voor mensen met een beperking, en als ze er al zijn, zijn ze vaak lastig bereikbaar. Er bestaan prima oplossingen voor, zoals onder andere in vele steden in Frankrijk op straat te vinden zijn. Zulke inclusieve gastvrijheid past toch ook prima in de mooiste vestingstad van Nederland? Voorzitter. De ondernemers in onze binnenstad hebben een mooi initiatief ontwikkeld om samen van de binnenstad één groot warenhuis te maken: “In plaats van concurreren gaan we elkaar versterken!” De winkels als afdeling van het grote warenhuis Gorinchem vragen ook om een schone, hele en veilige openbare ruimte, zeg maar de gangen tussen de afdelingen. We zijn dan ook als gemeente met de ondernemers samen aan zet om alle bezoekers van de binnenstad een gezellige beleving te bieden. Dat vraagt om extra inzet van mensen en middelen om beheer en onderhoud goed te organiseren, zodat schades snel hersteld worden en rommel direct wordt opgeruimd. Wat ons betreft doén! Dit initiatief, mede voortgekomen uit de vorige coronaperiode, verdient onze brede steun waar nodig. Ook in financieel opzicht gaat het goed met Gorcum: de begroting is meerjarig sluitend en er is financiële ruimte om de voorgenomen investeringen ook om te zetten in uitvoerbare projecten.

Maar dat roept wel de vraag op of onze ambtelijke capaciteit, en zeker ook die van marktpartijen, voldoende beschikbaar en in staat is om alle voorgenomen projecten in 2022 op te pakken. Veel positieve geluiden vanuit de PvdA-fractie, maar het belangrijkste is toch: hoe staat het met onze inwoners, de mensen waar we hier voor zitten en waar we het uiteindelijk allemaal voor doen? In de afgelopen jaren zijn we allemaal fors getroffen door corona en sommige mensen hebben daar meer last van gehad (of nog) dan anderen. Ook nu dreigt er weer een periode van weken, misschien maanden, waarin allerlei beperkende maatregelen ons dagelijks leven negatief zullen beïnvloeden. Het feestelijke moment dat we corona achter ons kunnen laten moet opnieuw worden uitgesteld. Dat vraagt erom dat de ondersteunende maatregelen vanuit de gemeente, die we nu juist hebben afgeschaald, weer opnieuw in beeld komen: dat het verenigingsleven en de ondernemers er weer op mogen rekenen dat de gemeente er is als er ondersteuning nodig is en dat alle inwoners erop mogen vertrouwen dat er alles aan wordt gedaan om het normale leven zo snel mogelijk weer op te pakken. De gemeentelijke lasten blijven een onderwerp dat jaarlijks onze bijzondere aandacht vraagt.

Wat kost de gemeentelijke dienstverlening, welke producten leveren we kostendekkend en waar ligt de lat? Voor de PvdA toch altijd een moment om te zien of de sterkste schouders wel de zwaarste lasten dragen. Op gemeentelijk niveau zie je dat alleen bij de OZB: wie een duurder eigen huis heeft betaalt meer en dat tarief passen we jaarlijks aan, aan de hand van de daling of de stijging van de woningwaarde. Zo wordt voorkomen dat een forse stijging van de woningwaarde leidt tot een forse verhoging van de OZB. Misschien zijn we daarmee wel iets té voorzichtig. Het beschermt met name de eigenaren van duurdere woningen tegen hogere lasten bij de inmiddels fors gestegen woningwaarde. Daarmee wordt de kloof tussen lasten van huurders - die procentueel gezien meer stijgen - en woningeigenaren steeds groter. Dat zien we elk jaar weer terug als aantekening in de COELO-atlas van gemeentelijke lasten, waarin we overigens ook kunnen terugzien dat de gemeentelijke lasten in Gorinchem gemiddeld blijven.

L - 11

Overigens vragen wij (via het college) aandacht van Avres voor de extra hoge energierekeningen die met name bij mensen met lage inkomens en bijvoorbeeld ook werkloze jongeren op de deurmat gaan vallen. Voorkomen is beter dan genezen, en dat geldt zeker ook bij het voorkomen van schulden en met de gestegen energieprijzen kun je niet vroeg genoeg proberen om schuldenproblematiek voor te zijn. Bovendien vormen die stijgende energieprijzen een extra stimulans om tot uitvoering te komen van de Regionale Energiestrategie (energiebesparing, alternatieve energiebronnen) en de Transitievisie warmte (plannen per wijk). Voorzitter. Ik nader de afronding van mijn algemene beschouwingen in eerste termijn. Voor een tweetal specifieke groepen willen wij extra aandacht vragen middels twee moties. De eerste motie, die mede ingediend wordt door D66 en de SP, betreft een van ons bekend onderwerp: inclusie van mensen met LHBTIQ+-identiteit. In de raadsvergadering van 20 oktober 2020 heeft de gemeenteraad een motie aangenomen om Regenbooggemeente te worden. De raad heeft hiermee aangegeven zich als stad meer in te willen zetten voor acceptatie en emancipatie van LHBTIQ+-personen.

Daarom verzoeken wij met deze motie het college om de COC Werkgroep Gorinchem een (extra) opstartsubsidie toe te kennen van € 5.000,- voor elk van de jaren 2021 en 2022, zodat het COC zich op een goede manier kan vestigen op een laagdrempelig toegankelijke plek in onze stad. De tweede motie, die mede wordt ingediend door het CDA, betreft de voordeur- / kostendelersregeling. Door de kostendelersnorm wordt de uitkering verlaagd wanneer meerdere volwassenen met een (bijstands)uitkering een woning delen. Dit kan zorgen voor allerhande problemen, zoals armoede, bijvoorbeeld voor ouders die meerderjarige kinderen in huis hebben, of mantelzorgers die familie of vrienden met een beperking, chronische ziekte of ouderen in huis willen nemen. De kostendelersnorm vormt vaak ook een beperking wanneer mensen met een uitkering willen gaan samenwonen. Zij houden dan de extra woning aan, die anders vrij zou kunnen komen voor andere woningzoekenden. Verschillende gemeenten, waaronder Tilburg, maken al gebruik van de mogelijkheid om via maatwerk af te wijken van de kostendelersnorm.

Daarom verzoeken wij het college om een gewenningsperiode van zes maanden te hanteren, alvorens gebruik te maken van de kostendelersregeling waarbij het gezamenlijk inkomen wordt beperkt en om bovendien in elk geval maatwerk toe te passen bij het hanteren van de kostendelersnorm, teneinde schrijnende en inhumane situaties te voorkomen. Voorzitter. Hiermee eindig ik onze eerste termijn. Dank u wel. Motie M5: Startsubsidie voor COC Werkgroep Gorinchem De raad van de gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op donderdag 4 november 2021; verzoekt het college om de COC Werkgroep Gorinchem een (extra) opstartsubsidie toe te kennen van € 5.000 voor elk van de jaren 2021 en 2022 zodat het COC zich op een goede manier kan vestigen op een laagdrempelig toegankelijke plek in onze stad; en gaat over de orde van de dag. Jack Oostrum, PvdA Björn Bahlmann, Stadsbelang Ilhan Tekir, D66 Eva Dansen, SP. Motie M6: Maatwerk bij kostendelersregeling

K - 12

De raad van de gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op donderdag 4 november 2021; verzoekt het college: - om een gewenningsperiode van zes maanden te hanteren alvorens gebruik te maken van de kostendelersregeling, waarbij het gezamenlijk inkomen wordt beperkt; - om bovendien in elk geval maatwerk toe te passen bij het hanteren van de kostendelersnorm, teneinde schrijnende en inhumane situaties te voorkomen; en gaat over de orde van de dag. Jack Oostrum, PvdA Lennert Onvlee, CDA.

ChristenUnie/SGP

Mevrouw Molengraaf-Vullers: Voorzitter. Er is ons beperkte tijd gegeven per fractie voor deze begroting, dus eigenlijk ook weinig tijd voor een echte algemene beschouwing. Toch wil de ChristenUnie-SGP-fractie naast de begroting 2022 ook terugblikken op de afgelopen vier jaar. Wat heeft het Gorinchem gebracht? Het was een bijzondere periode: van de bijna vier jaar onder deze coalitie zijn bijna twee jaar bepaald door de coronapandemie. Bij de start van de coalitie was er veel gedoe. Er zijn scherpe tegenstellingen ontstaan en de periode van digitaal vergaderen heeft daar geen goed aan gedaan, de wandelgangen werden gemist. Voor de ChristenUnie/SGP, als oppositiepartij, kwam het handelen van het college op nog grotere afstand te staan en werd het peilen van elkaars motieven in de raad enorm bemoeilijkt. Tegelijk willen we onze dank uitspreken aan de organisatie voor alles wat mogelijk is gemaakt in korte tijd en alle medewerkers die ons digitaal hebben ondersteund in ons raadswerk. Eerlijk is eerlijk: wij hebben als fractie het streamen van raadsvergaderingen in normale tijden nooit zo zien zitten, maar de afgelopen periode heeft ons daarin in het ongelijk gesteld: we zijn eigenlijk net op tijd begonnen met alles erop in te richten. De begroting.

Wij zien de begroting 2022 als een bevestiging waarvoor we bij het aantreden van dit college, bij de begroting in 2019, al hebben gewaarschuwd. Het is financieel spitsroeden lopen geworden. Het college heeft met de diverse circulaires over het algemeen meevallers ontvangen, de wind mee, en daar is ook de ChristenUnie/SGP blij mee. Maar dit college heeft ons van een solide financiële basis in 2018, waarbij buffers voor tegenslagen beschikbaar waren, in een financiële situatie gebracht waarbij toekomstige tegenslagen tot gedwongen bezuinigingen gaan leiden. Het woord ‘rente’ moet in ons stadhuis gefluisterd worden, anders storten alle beleidsplannen in! Ik pak enkele hoofdlijnen. De begroting laat een forse toename zien van de schulden: van 111 miljoen euro in 2021 naar 187 miljoen in 2025, per inwoner een toename van 2.000 euro. De schuld per inwoner (in 2020 ruim 2.800 euro) zal verdubbelen in 2025. De stresstest bevestigt het spitsroeden lopen. Het voorgestelde investeringsplafond van 5 miljoen euro per jaar om voor de komende 20 jaar de opgelopen schulden te reduceren, wordt in het eerste jaar al overschreden met een voorschot op een nog te ontvangen meevaller in de jaren 2021 en 2022. Terwijl voor komende 20 jaar wel een beperking aan de komende colleges wordt opgelegd, wordt toekomstig geld vast opgemaakt.

Heeft dit college niet een veel te grote financiële claim neergelegd voor toekomstige colleges? Na de versterking van de organisatie verwachten wij dat onze ambtenaren hun werk weer goed aan zouden kunnen en met plezier hun werk doen. De uitstroom blijft echter onverminderd hoog. Onze mensen zijn ons kapitaal. Maar als oppositiepartij herkennen wij de stijl van het college wel: de ‘13/12’ uitspraak bevestigt hoe het college rekent en de coalitie te werk is gegaan. Dat heeft afgelopen vier jaar ons plezier in het raadswerk L - 13

aangetast. We willen dat beslist als ontwikkelpunt meegeven. Nu de coalitie haar meerderheid kwijt is, doordat Stadsbelang uit elkaar is gevallen, zijn we benieuwd of dat de laatste maanden tot een wat meer op brede samenwerking gerichte houding zal leiden. Naast deze kritische noot willen wij ook inhoudelijk op de begroting reageren. We kijken naar de mobiliteitsvisie. 32 miljoen euro is gereserveerd voor de eerste hoognodige verbeteringen in de infrastructuur, werk maken van betere bereikbaarheid, in de eerste stappen vooral gericht op het raster-fietsnetwerk: alle wijken snel bereikbaar en optimaal met elkaar verbonden, het verleiden van de automobilist naar de fiets door goede verbindingen. Daar staan wij achter. Jammer is dan wel dat de overdekte fietsenstalling, zeer gewaardeerd en reden voor mensen om dan toch maar de fiets te pakken, is gesneuveld. Nieuwbouw ’t Gilde is hard nodig om het technisch onderwijs verder te faciliteren. Daarnaast heeft het IAC qua concept onze steun. Een boom voor iedereen: 50.000 euro voor 17.500 huishoudens betekent 2,80 euro per huishouden, als we goed gerekend hebben. Dat wordt dus geen boom, maar een zaadje in een zakje met een postzegel. Is dat wat het CDA voor ogen had? Het lijkt ons toch echt beter voor dat geld bomen te gaan planten in straten waar geen of weinig groen is. Woningbouw, een thema voor ons land en onze stad.

Het college vermeldt vol trots 1.000 woningen te hebben toegevoegd. Maar dat was staand beleid van eerdere colleges. Wat hebt u echt toegevoegd in deze woningnood? Wat gaan we doen voor starters, zowel in huur als koop? Dat is het thema van dit moment, dat we niet terugvinden in de begroting. Extra inspanning is nodig, want Gorinchem scoort laag op nieuwbouw bij Waarstaatjegemeente en woningen zijn ook nog gemiddeld een stuk duurder. Het college geeft aan dat de verwachte waardestijging van woningen niet mag leiden tot verhoogde belastingdruk. Hoe wil het college dit gaan doen? We zijn ook benieuwd hoeveel kantoren er de afgelopen jaren getransformeerd zijn naar jongerenhuisvesting. Voorzitter. In deze begroting doet het college het voorstel om de kostendekkendheid van de begraafrechten volledig in te zetten. Dat geeft namelijk meer financiële ruimte (81.000 euro) en dit college heeft elke cent nodig. Maar begraven is al duur: een stijging met niet alleen het prijsindexcijfer, maar daarbovenop nog eens twee jaar op rij 10%, is wat ons betreft echt te veel. Daarnaast is over kostendekkendheid voor begraafrechten geen raadsbesluit geweest. In de perspectiefnota bent u daar heel vaag over geweest: het onderzoek zou misschien wel / misschien niet besproken gaan worden.

Op 7 juli, de dag van de perspectiefnota, is de raad geïnformeerd met een RIB, waarin het college aangeeft met een voorstel te komen, maar zonder verder debat met de raad – een principieel debat over: willen we kostendekkendheid en hoe ziet dat er dan uit? –is dit zomaar in de begroting geduwd. We hebben daarom samen met de VVD een motie, die oproept voorlopig alleen de prijsindex toe te passen, de uitkomsten van een onderzoek te delen en te bespreken en over de 2 x 10% kostenstijging eerst eens in de raad te praten. De hondenbelasting. Ik wilde het er eerst uitstrepen, maar u had het erover, dus ik dacht: ik zal het maar laten staan! Landelijk wordt onderzocht of de hondenbelasting afgeschaft kan worden. Dat zou voor Gorinchem 168.000 euro schelen, maar ja, er lag tenslotte allang een motie voor afschaffing. Het blijft bijzonder hoe deze coalitie daar geen werk van maakt.

K - 14

Right to challenge In het coalitieakkoord wordt ingezet op de gelukkige en betrokken Gorcumer. Het Right to challenge ofwel het uitdaagrecht, is dan ook een aandachtspunt. Wij zijn benieuwd wat dat nou zoal heeft opgeleverd, hoeveel daar gebruik van is gemaakt en hoe het college daarmee is omgegaan. Want het bijzondere is dat plannen uit de stad lang niet altijd op enthousiasme konden rekenen binnen de coalitie: bijvoorbeeld rondom Linge II Zuid, De Nieuwe Doelen, maar ook de plannen voor een HBO-initiatief. Het is opvallend dat de meedenkers van GO2032 pas na vragen uit de oppositie weer uitgenodigd werden. Als we het hebben over participatie en Right to challenge, zou dit eigenlijk eens geëvalueerd moeten worden: is er goed omgegaan met het traject Visie van de stad, of is dat toch te veel gekaapt door de coalitiepartijen om daar hun eigen visie in door te duwen? Dan gaan we naadloos over naar communicatie. Ondanks een behoorlijke formatiecommunicatie, blijkt goed en tijdig communiceren met inwoners erg ingewikkeld. Als we kijken naar zaken waar nu juridische procedures over zijn opgestart (uitvraag De Nieuwe Doelen, Linge II Zuid en de windmolens in de RES), dan vragen wij ons af of daar in de communicatie geen zaken mis zijn gegaan. Wat ons betreft ook iets om eens te evalueren en er lessen uit te trekken.

Gorinchem is mooiste vestingstad geworden en wat ons betreft terecht. En dan te bedenken dat de wethouder aan het begin van zijn periode eigenlijk niet verder wilde met citymarketing: het moest stadsontwikkeling worden en het budget gestopt. Na wat gemopper uit de raad is dat teruggedraaid en zaak is nu om de verworven status te benutten zonder een tweede Giethoorn te worden. Jongerenwerk. De afgelopen jaren is het jongerenwerk in Gorinchem verzorgd door de Stichting Jeugd en Jongeren Midden-Holland, voor een flink bedrag. Wij hebben geen positieve indruk van hoe deze stichting het jongerenwerk heeft gedaan en zouden graag een uitgebreide evaluatie daarvan zien. De medewerkers waren onzichtbaar in de stad, er was veel wisseling van personeel, wat het opbouwen van relaties niet bevorderde, en we zetten grote vraagtekens bij de cijfers die ons door hen zijn overlegd. Laten we zeggen dat we hopen dat de nieuwe aanbesteding vlekkelozer zal verlopen en beter jongerenwerk voor onze stad zal opleveren. Afval en zwerfvuil: De insteek van de coalitie was een schone stad, die ook veilig is. Maar is het ook schoner geworden? De bijplaatsingen veroorzaken een grote bende met verpaupering en ongedierte op de loer. Mijn fractie is benieuwd of de inzet van de semivrijwillige schoonmaakteams uit het coalitieakkoord nog onderzocht is.

In juni is nieuw beleid afgesproken, waaronder overgaan tot diftar, om zo afvaltoerisme tegen te gaan. Toch is mijn indruk dat het vooral ook wijkbewoners zelf zijn die grote dingen bij de container zetten. Weet men dat het grofvuil gratis opgehaald kan worden, door middel van duidelijke informatie bij de afvalcontainers? Om de doelstelling van 100 kg restafval in 2025 te halen, zal ook de invoering van het variabele tarief nodig zijn. In het ergste geval zou mobiel cameratoezicht wellicht ook nog een optie zijn. Zorg. Het faciliteren van mantelzorgers is ook een punt in deze periode. We horen niet meer zoveel over zaken als ‘De rode knop’ en zijn benieuwd of de snelle hulp nu echt gerealiseerd is. Op de gemeentesite is wel meer te vinden, onder andere het mantelzorgcompliment. Klopt het dat de mantelzorger dit zelf moet aanvragen en diegene ook als mantelzorger geregistreerd moet staan? Dat lijkt ons een gemiste kans, want juist het mantelzorgcompliment kan nieuwe mantelzorgers in beeld brengen. Staat de L - 15

wethouder open voor een andere insteek? In het land zijn ook talloze projecten rondom mantelzorg. In sommige gemeenten krijgen mensen vouchers om gratis of tegen sterk gereduceerd tarief huishoudelijke hulp in te kopen, respijtzorg door middel van zogenaamde thuiskamers: informele dagopvang door vrijwilligers, waardoor mantelzorgers een dagdeel kunnen worden ontzien. Loopt Gorinchem mee op in deze ontwikkelingen? De RES. Er is groeiend verzet, ook in Gorinchem, tegen bijvoorbeeld windmolens. Als de juridische procedures succesvol zijn, kan dat een probleem gaan vormen voor het behalen van de doelstellingen van de energiestrategie. Tijd voor een plan B maar weer? Samen met CDA en GroenLinks hebben we vragen gesteld over energie armoede, waarin we dat probleem willen verbinden met versnelde woningisolatie voor mensen met lage inkomens. Er valt veel besparingswinst te halen bij oude huizen. In de RREW (Regeling reductie energiegebruik woningeigenaren) zit bijna vier ton subsidie, maar er wordt enkel gesproken over de – vrijwillige – energiecoaches. Zit hier het aanknopingspunt voor mensen die in de problemen komen door de stijgende energierekening? Ook op het Corona-gedenkteken wil ik nog even terugkomen. Zijn er al reacties gekomen op de uitvragen voor ideeën? Tot slot de risico’s.

Het financieel spitsroeden lopen brengt veel risico met zich mee: tegenvallers, renteontwikkelingen, risico’s in grote projecten zoals het IAC, maar ook bij de gemeenschappelijke regelingen Avres, Waardlanden en de Dienst Gezondheid & Jeugd. Wij zien de risico’s als grote kapitaalgoederen vervangen moeten worden: denk aan de Lange Brug, waarin niet voorzien wordt door de meerjarenonderhoudsplannen. We dienen daarom een motie in om dit in beeld te brengen in relatie tot het investeringsplafond van 5 miljoen euro per jaar. Die motie wordt mede ingediend door VVD en CDA. Tot slot willen we raad, college en organisatie wijsheid en zegen toewensen in de komende maanden voor de verkiezingen. Dank u wel. Motie M7: Begraafrechten De raad van de gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op donderdag 4 november 2021; verzoekt het college: - de uitkomsten van het onderzoek rondom de kostendekkendheid begraafplaatsen met de raad te delen en de raad de gelegenheid te bieden tot het debat en besluitvorming betreffende de wijze van kostendekkendheid aangaande de begraafplaatsen vanaf 2023 en verder; - de raad de gelegenheid tot debat en besluitvorming t.a.v. toekomstige kostendekkendheid te bieden voorafgaande aan behandeling begroting 2023; en gaat over de orde van de dag. Arjo Molengraaf-Vullers, ChristenUnie/SGP Attie Mager, VVD.

Motie M8: Maatwerk bij kostendelersregeling De raad van de gemeente Gorinchem, in vergadering bijeen op donderdag 4 november 2021; verzoekt het college: - een inventarisatie te maken van kapitale vervangingsinvesteringen duurder dan € 1.000.000 tot 2040 welke niet worden gedekt door een Meerjaren Onderhouds Planning, bijvoorbeeld de vervanging van de Lange Brug (wegens aanwezige betonrot); - deze inventarisatie van kostbare vervangingen in relatie te brengen met het

K - 16

investeringsplafond van € 5.000.000 per jaar en met de raad te bespreken in 2022; - de uitkomsten van deze inventarisatie kan door het college voorzien worden van een advies; en gaat over de orde van de dag. Frank Barth, ChristenUnie/SGP Evelien Hamann, Gorcum Actief Lennert Onvlee, CDA.

CDA

De heer Onvlee: Voorzitter, De laatste begroting alweer van deze collegeperiode. We bedanken het college en ook het ambtelijk apparaat voor al het werk dat is verzet, ook zeker in deze coronatijd, en het afleveren van de begroting. Tevens een groot dankjewel naar de gehele stad, die zich kranig geweerd heeft in deze lastige tijden. In maart zijn er nieuwe verkiezingen en vandaag maken we de balans op van de afgelopen jaren, maar kijken we vooral met de begroting voor 2022 toch ook alweer vooruit. Het CDA ziet, proeft en voelt tot in haar haarvaten dat we meer en meer zij-aan-zij in de maatschappij moeten leven, niet tegen elkaar, maar naast elkaar, schouder aan schouder. Vorig jaar stond onze bijdrage in het teken van ‘Zorg voor elkaar’. Nu gaan we een spade dieper door ook te benadrukken: hoe zorgen we voor elkaar? Wat ons betreft doen we dat zij-aan-zij. We kijken naar de verantwoordelijkheid die we met elkaar als samenleving hebben. Zijn we, nu we ruim anderhalf jaar te maken hebben met corona, nog op de goede weg en wat betekent dit alles voor onze dagelijkse werkzaamheden als raadslid en wat geven we daarbij mee aan het college? Zij-aan-zij naar een duurzaam Gorcum en duurzaamheid is niet meer een keuze, maar noodzaak.

Niet op één thema, maar randvoorwaardelijk binnen elk thema, en dat maakt het soms best lastig, maar laten we daar niet voor weglopen en onze verantwoordelijkheid hierin nemen. Als we bijvoorbeeld naar het traject van de windmolens kijken, is dit niet helemaal zij-aan-zij gegaan blijkt achteraf. Daar moeten we van leren in dit soort ingewikkelde processen. Heeft het bijvoorbeeld zin om iets te lang abstract te houden, of moeten we juist concreter en directer laten zien wat de keuzes zijn van een richting, als rentmeester de belangen afwegen en ook de noodzaak van duurzame energie onder ogen zien, juist in dit rivierengebied? En we zien ook de afhankelijkheid rond gasprijzen, wat kan leiden tot energiearmoede. We verwachten dat het college met een goed onderbouwd onderzoek komt voor het wel of niet plaatsen van windmolens. Echter, wat nog belangrijker is, is hoe dit is onderzocht, niet alleen vanachter een scherm, maar breed verkend en ook maatschappelijk onderzocht. Immers, zulke keuzes maak je niet alleen, maar met elkaar. Maar we zijn ook benieuwd naar de kant van de bedrijven. Mede op hun verzoek zijn we aan het zoeken op Avelingen en Oost. Waar is die steun nu gebleven? En als er geen windmolens wenselijk zijn, hoe gaan we dan wel met duurzame energie aan het werk? Want zoals gezegd: die noodzaak is er. Zij-aan-zij naar een veilig Gorcum.

Er zijn de afgelopen jaren flink wat stappen gezet op het gebied van veiligheid. Helaas is die inzet steeds meer nodig, ook de intensivering op ondermijning hoort daarbij. Complimenten voor onze burgemeester, het is namelijk niet altijd eenvoudig. Op straat moet iedereen zich veilig voelen, van jong tot oud. We zijn dan ook blij dat er, zij het te selectief wat ons betreft, cameratoezicht wordt toegepast. Dit smaakt wat ons betreft dus ook naar meer: zijn er nog meer locaties op het oog? Wij horen in de stad dat er wel meer behoefte is. Maar ook de inzet op criminaliteit in de stad heeft de aandacht. Het CDA blijft zich wel zorgen maken of er nu voldoende wijkagenten zijn. Een paar jaar L - 17

geleden vroegen we ook al of er wijkboa’s kunnen komen. Wat zijn hier de ervaringen mee? Een ander punt als het gaat om veiligheid is een terugkerend thema de verkeersveiligheid. We zijn blij met de mobiliteitsvisie en met de mobiliteitsagenda, hiermee zijn zaken in gang gezet. Na jaren van vooral uitbreiding, bijvoorbeeld op Oost, is het nu de komende jaren werken aan kwalitatieve verbeteringen in de stad. En dat is er eentje van de lange adem, dat doe je niet in één raadsperiode. We doen daarbij vandaag graag nog een suggestie voor het structureel bewaakt fietsparkeren. In de raad is afgesproken te komen met een plan en de suggestie die we doen is bewaakt fietsparkeren te realiseren in de uitbreiding van Kweeklust. Qua ruimte en als beveiliging heb je hiermee twee vliegen in één klap. We hopen dat het college deze suggestie wil meenemen bij het maken van de plannen. Zij-aan-zij in de maatschappij. We zijn met elkaar verantwoordelijk voor de stad. En, zo las ik ergens, ouderen leveren een bijdrage aan onze samenleving, niet ondanks het feit dat ze oud worden, maar juist omdat ze oud worden. Laten we ook van hen leren. Ze helpen ons bij uitstek te oefenen in de omgang met de imperfectie van het leven en de kunst van het loslaten. De waardigheid van ouderen vereist dat we naar hen omzien en ook naar hen opzien.